Latin
Süzlärneñ gomumi sanı 808
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 539
36.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
كىشىگە خىتابەن ئېيتىلغان سۆز-ھەرىكەت مېتودى بار بولۇپ ،بۇالر ئۇنىڭ تەلىم-تەربىيە جەھەتتىكى
پۇزىتسىيىنى بەلگىلىگەن .ئۇ ئايەتلەردىن بەزىلىرى تۆۋەندىكىچە:

128

“پەرۋەردىگارىڭنىڭ يولىغا (يەنى ئىسالم دىنىغا) ھېكمەتلىك ئۇسلۇبتا ياخشى ۋەز-
نەسىھەت بىلەن دەۋەت قىلغىن ،ئۇالر (يەنى مۇخالىپەتچىلىك قىلغۇچىالر) بىلەن
چىرايلىق رەۋىشتە مۇنازىرىلەشكىن .پەرۋەردىگارىڭ ھەقىقەتەن ئۆزىنىڭ يولىدىن
ئازغانالرنى ئوبدان بىلىدۇ ،ھىدايەت تاپقۇچىالرنىمۇ ئوبدان بىلىدۇ( ”.نەھل سۈرىسى
-125ئايەت)

“ئالالھنىڭ رەھمىتى بىلەن سەن ئۇالرغا مۇاليىم بولدۇڭ؛ ئەگەر قوپال ،باغرى
قاتتىق بولغان بولساڭ ،ئۇالر چۆرەڭدىن تارقاپ كېتەتتى؛ ئۇالرنى ئەپۇ قىل ،ئۇالر
ئۈچۈن مەغپىرەت تىلىگىن( ”...ئال-ئىمران سۈرىسى -159ئايەت)
«ياخشى ئىش بىلەن يامان ئىش باراۋەر بولمايدۇ ،ياخشى خىسلەت ئارقىلىق (يامان
خىسلەتكە) تاقابىل تۇرغىن( ،شۇنداق قىلساڭ) سەن بىلەن ئۆزىنىڭ ئارىسىدا
ئاداۋەت بار ئادەم گويا سىرداش دوستۇڭدەك بولۇپ قالىدۇ( ».فۇسسىلەت -34ئايەت)
مىساللىرى يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان نۇرغۇن نەسىھەتلەر پەيغەمبىرىمىزنىڭ تەلىم-تەربىيە
پرىنسىپىنىڭ ئۇلىنى شەكىللەندۈرگەن بولۇپ ،بۇ پرىنسىپالرنى تۆۋەندىكىچە رەتكە تۇرغۇزۇش
مۇمكىن:
• پەيغەمبىرىمىز تۇرمۇشتىكى ھەر قايسى ساھەدە بولغىنىدەك ،مائارىپ جەھەتتىمۇ ئىشالرنى
ئاسانالشتۇرغان ،تەسلەشتۈرمىگەن .تەسلەشتۈرۈلگەن ئىشالرنىڭ ئىنسانالرنى زىرىكتۈرۈپ ،بىزار
قىلىدىغانلىقىنى ،شۇڭا ئىنسانالردا بىزارلىق تۇيغۇسى پەيدا قىلماسلىق ئۈچۈن ئاساننى تالالشنى
تەۋسىيە قىلغان.
• خوشخەۋەر بەرگەن ،ئۆچ قىلمىغان .مېھرى-مۇھەببەت بىلەن ئۆگەتكەن ،سۆيگۈنى
ئۆگەتكەن“ .جېنىم ئىلكىدە بولغان ئالالھقا قەسەم قىلىمەنكى ،سىلەر ئىمان ئېيتمىغۇچە جەننەتكە
كىرەلمەيسىلەر .بىر-بىرىڭالرنى ياخشى كۆرمىگۈچە كامىل مۆمىن بواللمايسىلەر” (مۇسلىم“ ،ئىمان”،
)72-71دېيىش ئارقىلىق مۇسۇلمانالر ئارىسىدىكى سۆيگۈ-مۇھەببەتنى ئىماننىڭ بىر نامايەندىسى
قىلىپ كۆرسەتكەن.

بۇ بابنىڭ خۇالسىسى

• ئوقۇتۇش ،تەلىم-تەربىيە جەريانىدىكى ئاچچىقلىنىش( ،ئوقۇغۇچىغا) تەن جازاسى
بېرىشنى قاتتىق تەنقىت قىلغان .ئۆگىتىش جەريانىدا ئاچچىقالنغانالرنى “غەزەپلەنگەن چېغىڭالردا
جىم تۇرۇڭالر (سۈكۈت قىلىڭالر)” (ئىبنى ھەنبەل-1 ،جىلد )239 ،دەپ ئاگاھالندۇرغان ۋە بۇ ئارقىلىق
ئوقۇتقۇچىنىڭ كىشىلەرنىڭ كۆڭلىنى ئاغرىتىپ سېلىشى ۋە ئۆگىنىشتىن رايى يېنىپ كېتىشىگە
سەۋەب بولۇپ قېلىشتىن يىراق تۇرۇشنى تەكىتلىگەن .بىر ساھابىنىڭ بۇ ھەقتە ئېيقان سۆزى
دىققەت قىلىشقا ئەرزىيدۇ“ :مەن رەسۇلۇلالھتىنمۇ بەك گۈزەل تەربىيە بەرگۈچى مۇئەللىمنى
ئۇچرىتىپ باقمىدىم ،كۆرمىدىم .ھېچقاچان ئازارلىمىدى ،ئۇرمىدى ،تىللىمىدى( ”.ئىبنى ھەنبەل،
-5جىلد)448-447 ،

• ئىنسانالر ئارىسىدىكى ھەر خىل پەرقلىق تەرەپلەرنى نەزەردە تۇتۇپ ،ئۇالرغا ئەڭ
مۇۋاپىق كېلىدىغان ئۇسلۇپتا ئەڭ مۇۋاپىق مەزمۇننى تالالپ ئۆگەتكەن .ئوخشاش تېمىنى پەرقلىق
كىشىلەرگە پەرقلىق ئۇسۇلدا ئۆگەتكەن .ھەر كىشىنىڭ ئاالھىدىلىكى ۋە ئەستە ساقالش قابىلىيىتى،
ئۆگەنگەننى ھەزىم قىلىش ئىقتىدارىغا ئاساسەن ئۆگىتىش الزىملىقىنى ئوتتۇرىغا قويغان.
• بەزىدە ئۇزۇن چۈشەندۈرسە ،بەزىدە پەقەت ئۆزى قىلىپال كۆرسەتكەن.
• سوئال سوراشقا ئۈندىگەن ،سوئال سورىغۇچىالرنى ،بۇ سوئالغا جاۋاب بەرگۈچىلەرنى ۋە
جاۋابالرنى تارقاتقانالرنى ماختىغان.
• دىققەت تارتىدىغان سوئالالرنى سوراش ئارقىلىق ئۆگەنگۈچىلەردە قىزىقىش پەيدا قىلىپ،
ئاندىن كېيىن ئۆگىتىدىغان مەزمۇننى ئۆگەتكەن.
• بىر مەزمۇننى تولۇق ئۆگىتىپ بولماي تۇرۇپ ،يەنە بىر مەزمۇنغا ئۆتمىگەن.
• ئۆگەتكەندە ئاۋال ئاسان ،ئاددى بولغىنىنى ،ئاندىن كېيىن تەس ،مۇرەككەپ بولغىنىنى
ئۆگىتىپ ،ئاساندىن تەسكە ،ئاددىيدىن مۇرەككەپكە قاراپ يول ئالغان.
• زۆرۈر بولغان تەكرارالشالرنى قىلىپ تۇرغان.
ئومۇمەن ،ئوقۇ-ئوقۇتۇش سىستېمىسىدا دىققەت قىلىدىغان بۇ پرىنسىپالرنى ھاياتىدا ئىجرا
قىلغان پەيغەمبىرىمىزنىڭ بىزگە بۇ جەھەتتە ئەڭ گۈزەل ئۆرنەك بولغانلىقىنى كۆرۈپ تۇرۇۋاتىمىز.
ئىزدىنەيلى – ئۆگىنەيلى

پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ئوقۇ-ئوقۇتۇشتىكى پرىنسىپلىرىغا سىزنىڭ يەنە
قوشۇمچە قىلىدىغانلىرىڭىز بارمۇ؟

بۇ بابنىڭ خۇالسىسى
پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم ئىلىمگە ،مائارىپقا ،ئوقۇتۇشقا ئاالھىدە ئەھمىيەت
بەرگەن .ئىلىمنىڭ ئىنتايىن قىممەتلىك ئىكەنلىكىنى بىلدۈرگەن .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم
ئوقۇ-ئوقۇتۇش پائالىيەتلىرى ئىچىدە “ئوقۇش-يېزىش”نىڭ سەل قاراشقا بولمايدىغان دەرىجىدە
مۇھىملىقىنى ئوتتۇرىغا قويغان .ئۇ زاماندا ساۋاتلىق كىشىلەر ئىنتايىن ئاز بولۇپ ،ئۆگىنىدىغان
نەرسىلەرنىڭ يېزىلىپ خاتىرلىنىپ ساقلىنىشى ئەلۋەتتە مۇھىم ئىدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم:
“ئىلىم ئۆگىنىش ئەر-ئايال ھەر مۇسۇلمانغا پەرزدۇر” دەپ ئەر ياكى ئايال بولۇشىدىن قەتئىنەزەر
ھەر مۇسۇلماننىڭ بىلىم ئۆگىنىشنىڭ ئىنسان بولۇشنىڭ بىر مۇھىم تەلىۋى ئىكەنلىكىنى تەكىتلىگەن
ۋە بۇ ھەقتە يول كۆرسەتكەن .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئايالالرنى ئوقۇتۇشتا ئۆزى شەخسەن ئۈلگە
بولغان .ئۇ چاغدىكى شارائىتالردا بەزىدە ئۇالرغا بىۋاستە دەرس بەرسە ،بەزىدە ئۇالرنىڭ يولدىشى
ئارقىلىق ئىلىم ئۆگەتكەن ،ئەر ساھابىلەرنىڭ ئۆزىدىن ئۆگەنگەنلىرىنى ئۆيىگە قايتىپ ئايالىغا

129

-6باب :مائارىپچى سۈپىتىدىكى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم

ئۆگىتىشىنى تاپىلىغان.
ئۆزىنىڭ بىر “مۇئەللىم” سۈپىتىدە ئەۋەتىلگەنلىكىنى ئېيتقان پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
شەخسىيىتىدە بىر مۇئەللىم ،بىر رەھبەر ئۆگىنىشكە تېگىشلىك مېتود ،چۈشەنچە ،ئەخالق ،ئىش-
ھەرىكەت ،قارشى تەرەپكە قانداق مۇئامىلە قىلىش ئۇسۇلى ،سۆزلەش ئەدەب-قائىدىسى قاتارلىق
جەھەتلەردە مۇكەممەل ئۆرنەك بار.

بۇ بابنى كۆزدىن كەچۈرەيلى

.1پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم قۇرئان-كەرىمدىكى قايسى ئايەتكە ئاساسەن ئۆزىنى “مۇئەللىم”
دەپ سۈپەتلىگەن؟
.2ئوقۇ-ئوقۇتۇش ،تەلىم-تەربىيە ئىشلىرى ئېلىپ بېرىلغان تۇنجى ماكان قەيەر ئىدى؟
.3پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ئوقۇتۇشقا ئەھمىيەت بەرگەنلىكىنى كۆرسىتىدىغان بىرەر ۋەقەنى
بايان قىلىڭالر.

130

.4پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئايالالرنىڭ تەربىيىلىنىشىنى قانداق ئېلىپ بارغان؟
.5پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئوقۇ-ئوقۇتۇش جەريانىدا قايسى پرىنسىپالرغا ئەمەل قىلغان؟

تەكرارالش سوئاللىرى

تەكرارالش سوئاللىرى

.1تۆۋەندىكىلەردىن قايسىسى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ساۋاتلىق بولۇشنى تەكىتلىگەنلىكىنىڭ
نامايەندىسى ئەمەس؟
)Aمەدىنە شەھەر دۆلىتى قانۇنىنى يېزىش
)Bنوپۇس ئىستاتىستىكىسىنى يېزىش
)Cقۇرئان-كەرىمنى يېزىپ كۆچۈرۈش
)Dھەر قايسى جايالرغا ئەلچى ئەۋەتىش

.2تۆۋەندىكىلەردىن قايسىسى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئوقۇ-ئوقۇتۇشتا ئەمەل قىلغان
پرىنسىپالردىن ئەمەس؟
)Aكىشىلەر ئارىسىدىكى پەرقلەرنى نەزەردە تۇتۇش
)Bزۆرۈر بولغاندا تەكرارالش
)Cتەس بولغىنىدىن باشالپ ئۆگىتىش
)Dسوئالالرغا ئەھمىيەت بېرىشى

.3
• “ئىلىم ئۆگىنىش ئەر-ئايال ھەر مۇسۇلمانغا پەرزدۇر”.
• “ئىلىم خەزىنىدۇر ،بۇ خەزىنىنىڭ ئاچقۇچى سوئال سوراشتۇر .ئالالھنىڭ رەھمىتى سىلەرگە
بولسۇن .سوئال سوراڭالر ،چۈنكى ،سوئال سوراشتا 4كىشىگە پايدا بار :سورىغۇچىغا،
توغرىسىنى ئۆگەتكۈچىگە ،ئاڭلىغۇچىغا ۋە بۇالرنى ياخشى كۆرگۈچىگە”.
• “كىشى بىر ئىلىمنى تارقىتىشتىن ئۈستۈن سەدىقە بېرەلمەيدۇ”.
• “ئالالھىم ،پايدىسىز ئىلىمدىن ساڭا سېغىنىپ پاناھ تىلەيمەن”.
• “ئالالھىم ،مېنى ئىلىم بىلەن باي قىلغىن .ئەقىل ۋە يۇمشاقلىق بىلەن زىننەتلىگىن .يامانلىقتىن
يىراق تۇرۇش بىلەن يۈكسەلدۈرگىن ،يامان ئىشالردىن ساقلىنىش بىلەن گۈزەللەشتۈرگىن”.
يۇقىرىدىكى ھەدىسلەردىن قانداق يەكۈن چىقمايدۇ؟
)Aئىلىم ئەر-ئايال ھەممە كىشى ئۈچۈن قىممەتلىك.
)Bسوئال سوراش ياخشى ئىش ئەمەس.
)Cئىلىمنىڭ پايدىلىق بولۇشى ئۈچۈن دۇئا قىلىش كېرەك.
)Dئىلىم ئىنساننى ھەقىقىي بايلىققا ئېرىشتۈرىدۇ.

131

تەكرارالش سوئاللىرىنىڭ جاۋابلىرى

-1باب
1. A, 2. B, 3. C, 4. D, 5. C, 6. D

-2باب
1. A, 2. C, 3. B, 4. A, 5. D, 6. C, 7. D, 8. D, 9. A, 10. C

-3باب
1. C, 2. A, 3. D, 4. D, 5. C, 6. D, 7. D

132

-4باب
1. B, 2. D, 3. C, 4. C, 5. D, 6. D

-5باب
1. C, 2. A, 3. D, 4. B

-6باب
1. D, 2. C, 3. B

پايدىالنغان ماتېرىيالالر
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
  • Büleklär
  • Peygamberim Uygurca - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3377
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1706
    28.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Peygamberim Uygurca - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3409
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1610
    29.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Peygamberim Uygurca - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3487
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1638
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Peygamberim Uygurca - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3518
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    31.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Peygamberim Uygurca - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3463
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1609
    27.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Peygamberim Uygurca - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3497
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1499
    28.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Peygamberim Uygurca - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3377
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1555
    30.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Peygamberim Uygurca - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3304
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1575
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Peygamberim Uygurca - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3276
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1632
    29.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Peygamberim Uygurca - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3230
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1553
    30.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Peygamberim Uygurca - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 808
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 539
    36.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.