Latin

نەپەس ھاۋاغا ئايالنغاندا - 12

Süzlärneñ gomumi sanı 3402
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1953
21.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
31.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
37.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
كۆرگەندىن كېيىن پاۋىل ئاخىرى قوشۇلدى .ئۇنىڭغا ئىچى ئاغرىغان
279



سېسترا ئۇنىڭغا ئارتۇق ئەدىيال ئەكىرىپ بەردى .مەن يالتىراق چىراغنى
ئۆچۈرۋەتتىم.
پاۋىل تاڭ ئاتارغا يېقىن ئازراق كۆزىنى يۇمدى ،ئۇنىڭ دادىسى ئۇنىڭغا
ھەمراھ بولۇپ قالدى ،مەن ياندىكى ئۆيدە ئازراق ئۇخلىۋالدىم .بارلىق
ئېنېرگىيەمنى يىغىپ ئۆزۈمنى كۈچلەندۈرۈشنى ئوياليتتىم ،چۈنكى ئەتىنىڭ
ھاياتىمدىكى ئەڭ تەس بىر كۈن بولۇشى ئېنىق ئىدى.
مەن سەھەر ئالتىلەردە مۈدۈرگىنىمچە پاۋىلنىڭ ياتىقىغا كىردىم،
چىراغنىڭ نۇرى يەنىال شۇنچە خۇنۈك ،ئۇنىڭغا ئۇالنغان ئېغىر كېسەل
پەرۋىش ماشىنىسى توختىماي تىت-تىتىتالپ تۇراتتى.
پاۋىل كۆزىنى ئاچتى ،بىز يەنە شۇ يېقىشلىقراق داۋاالش توغرىسىدا
پاراڭالشقان بولدۇق ،ئۇنىڭ بەدىنىنىڭ زەئىپلىشىشىگە قارىتا بەك كۈچلۈك
ۋاسىتىلەرنى ئىشلىتىپ قارشىلىق كۆرسىتىشتىن قاچانالردا ئۆيگە چىقىپ
كەتسە بولىدىغىنىنى ئويالشتۇق .گەرچە ئۇنى ئۆيگە بارغۇچە يولدا كېتىپ
قاالرمۇ دەپ ئەنسىرىسەممۇ ئۇنىڭغا ئەگەر ئۇنىڭ ئۆيگە قايتقۇسى كەلگەن
بولسا ھەر نېمە قىپ بولسىمۇ ئۇنى ئۆيگە ئېلىپ كېتىدىغىنىمنى ئېيتتىم.
بەلكىم ئۇنىڭغا ماقۇل دېگىنىم ئۇنى ئارامىدا قويغىنىم ،بىز ئىزدەۋاتقان
«راھەترەك داۋا» بولسا كېرەك ،ياكى ئۆينى بۇيەرگە ئەكىلەلەيمەنمۇ؟
نەپەسلەندۈرگۈچنىڭ ئاۋازلىرى ئارىسىدىن ئۇ تۇيۇقسىز« :كەيدىي» دەپ
توۋلىدى.
280



كەيدىيمۇ تېزال كەلدى ،دوستىمىز ۋىكتورىيە ئۇنى ئۆيدىن ئېلىپ
كەلگەنىدى .ئۇ ئۆزىمۇ بىلمەيال پاۋىلغا قاراشقا باشلىدى ،پاۋىلنىڭ
بىلەكلىرىگە گىرە ساالتتى ،پايپاقلىرىنى سېلىپ ئەدىيالغا ئۇرۇپ ئوينايتتى،
كۈلەتتى ،ئاللىنىمىلەرنى پىچىراليتتى ،نەپەسلەندۈرۈش ماشىنىسىنىڭ
پاۋىلنىڭ ھاياتىنى ساقالش ئۈچۈن بىردەم كۆپۈپ بىردەم بېسىلىشىدىن
چىققان كۇش-كۇش ئاۋازالر ئۇنى پەقەتال بىزار قىاللمايتتى.
داۋاالش گۇرۇپپىسى كېلىپ پاۋىلنىڭ ياتىقىنىڭ ئالدىدا ئۇنىڭ
ئائىلىسىدىكىلەر ۋە مەن بىلەن ئۇنىڭ كېسەللىك ئەھۋالى ھەققىدە
سۆزلىشىۋاتاتتى .پاۋىلنىڭ جىددىي خاراكتېرلىك نەپەس قىيىنلىشىش
ئاالمىتى راكنىڭ تارقىلىشىنى تېزلەشتۈرۋەتكەندەك تۇراتتى .ئۇنىڭ
قېنىدىكى كاربون تۆت ئوكسىدنىڭ مىقدارىمۇ كۆرۈنەرلىك ئاشقان ئىدى.
بۇ كانايغا نەيچە سېلىشنى مۇقەررەرلىككە ئايالندۇرۇپ قويۇۋاتاتتى .پۈتۈن
ئۆيدىكىلەرنىڭ يۈرەكلىرى سۇ بولۇپ كەتكەن ئىدى :پاۋىلنىڭ ئۆسمە
كېسەللىكلىرى دوختۇرى تېلېفوندا بۇ جىددىي ئەھۋالنىڭ ياخشىلىنىپ
كېتىدىغانلىقىنى ئېيتقان بولسىمۇ ،ئەمما نەق مەيداندىكى دوختۇرالر
بۇنداق بولۇشىغا ئانچە ئىشەنچ قىاللمايتتى .مەن ئۇالردىن پاۋىلنىڭ
ئەھۋالىنىڭ

تۇيۇقسىز

ناچارالپ

كېتىشىنى

ئەسلىگە

قايتۇرۇش

ئىمكانىيىتىنىڭ زادى قانچىلىك ئىكەنلىكىنى ئوبدان بىر دەڭسەپ
كۆرۈشىنى ئۆتۈندۈم.
281



«ئۇ ئىمكانسىز قايتا تېرىلدۈرۈشكە موھتاج ئەمەس» دېدىم مەن،
«ئۇنىڭ ھاياتىنى يەنە بىر مەزگىل ساقالپ قىلىش ئىمكانىيىتى بولمىغان
تەقدىردە ،ئۇ نەپەسلەندۈرگۈچنى ئېلىۋېتىپ كەيدىينى باغرىغا
بېسىۋىلىشنى بەكرەك ئۈمىد قىلىدۇ»
مەن پاۋىلنىڭ يېنىغا قايتتىم .ئۇ ماڭا قارىدى ،ئۇنىڭ قاپقارا كۆزلىرى
نەپەسلەندۇرۇش ماسكىسىغا قاراپ تۇراتتى ،ئۇ ماڭا ئوچۇق قىلىپ
«تەييارلىقىم پۈتتى» دېدى ئۇ يۇمشاق ۋە تەمكىن ئاۋازدا.
ئۇنىڭ بۇ دېگنى نەپەسلەندۈرۈش ئۈسكىنسىنى توختىتىپ ،مورفىن
(خېروئىننىڭ ئاساسلىق تەركىبى ،كۈچلۈك ئاغرىق پەسەيتكۈچى دورا) يەپ
ئۆلۈمگە تەييارلىناي دېگىنى ئىدى.
ئۆيدىكىلەر پاۋىلنىڭ قارارىدىن كېيىنكى قىممەتلىك مىنۇتالردا ئۇنىڭ
ئەتراپىغا يىغىلدى ،بىز ئۇنىڭغا مۇھەببىتمىزنى ۋە ھۆرمىتمىزنى ئىپادىلدۇق.
ئۇنىڭ كۆز چاناقلىرى ياش بىلەن تولغان ئىدى .ئۇ بىزدىن بىر كۈنلىرى
ئۇنىڭ قول يازمىسنىڭ نەشر قىلىشنىغا كاپالەتلىك قىلىشىمىزنى تەلەپ
قىلدى .ئۇ ماڭا ئەڭ ئاخىرقى قېتىم «سېنى سۆيىمەن » دېدى .بىز بىلەن
تۇرغان دوختۇر ئالدىغا ئۆتۈپ «پاۋىل سەن كۆز يۇمغاندىن كىيىن
ئائىلەڭدىكلەر ھىجران ئازابى تارتىدۇ ،ئەمما ئۇالرنىڭ مۇھەببىتى سەن
ئۇالرنىڭ ئارىسىغا تېرىغان مۇھەببەت ئۇرۇقلىرى بىلەن تېخىمۇ كۈچيىدۇ»
دېدى .سۇمان «خاتىرجەم ماڭغىن ئېنىم» دېگىنىدە جىۋاننىڭ كۆزلىرى
282



پاۋىلغا تىكىلدى .يۈرىكىم پارە-پارە ھالدا ئەڭ ئاخىرقى قېتىم پاۋىلنىڭ
كارىۋىتىغا چىقىپ ئۇنىڭ بىلەن بىر ياستۇققا باش قويدۇم.
شۇ دەملەردە مەن پاۋىل بىلەن بىر ياستۇققا باش قويغان باشقا
كارىۋاتالرنى ئەسكە ئالدىم ،سەككىز يىل ئىلگىرى بىز دوختۇرلۇقتا
ئوقۋاتقان ۋاقىتلىرىمزدا بوۋام ئۆيدە سەكراتتا ياتقاندا ،بىز ئۇنىڭ يېنىغا
قويۇلغان قوش كىشىلىك كارىۋاتتا ئۇنىڭ ھالىدىن خەۋەر ئالغاچ ياتقان
ئىدۇق ،بىز ئۇنىڭ ھالىدىن خەۋەر ئېلىش مەسئۇلىيىتىمىزنى ئادا قىلىش
ئۈچۈن شېرىن ئاي كۈنلىرىمىزنى قىسقارتقان ئىدۇق .بىز بىر نەچچە
سائەتتە بىر قېتىم ئۇنىڭغا دورا ئىچكۈزەتتۇق ،ھەر قېتىم پاۋىلنىڭ بوۋامنىڭ
پىچىرالپ ئېيتقان تەلەپلىرىنى ئەستايىدىللىق بىلەن ئاڭالشلىرنى
كۆرگىنىمدە ئۇنىڭغا بولغان مۇھەببىتىم بارغانچە چوڭقۇرلشىپ باراتتى .ئۇ
ۋاقىتتا بىز پاۋىلنىڭ بۇنچە تېزال ئۆلۈم گىردابىغا بېرىپ كېسەل كارۋىتغا
چۈشۈپ قېلشىنى ئويالپ باقمىغان ئىدۇق 22 .ئاي ئىلگىرى بىز مۇشۇ
دوختۇرخاننىڭ باشقا كېسەل كارۋىتدا پاۋىلنىڭ كېسىلىگە قويۇلغان
دىياگنوزنى كۆرگەندە ئۆزىمىزنى يوقاتقان ئىدۇق .سەككىز ئاي ئىلگىرى،
كەيدىي تۇغۇلغاندىن كىينكى ئەڭ ياخشى ئۇيقۇنى بىر-بىرىمىزنى
باغرىمىزغا باسقان ھالدا ئۇخلىغان ئىدۇق .مەن بىزنىڭ ئۆيدىكى قۇرۇق
قالغان راھەت كارۋىتمىزنى ئەسلىدىم ،بۇندىن 12يىل مۇقەددەم يالى
داشۆسىدىكى مۇھەببەت قاينىمىغا چۆككەن ۋاقتىلىرىمىز يادىمدىن
283



كەچتى ،شۇ ۋاقىتتا قانداق قىلىپ بىزنىڭ بىر تەن بىر جان بولۇپ
كەتكىنمىزدىن ھەيران بولدۇم ،ھەمدە شۇ ۋاقىتتىن باشالپ ئىككىمزىنىڭ
بىر-بىرىمىز بىلەن يۆگىمەچتەك گىرەلەشكەن ۋاقتىمىزدىال ئۇيقۇنىڭ ئەڭ
ياخشى ھۇزۇرنى سۈرەلەيدىغانلىقمىزنى ئەسكە ئالدىم .مەن پۈتۈن
ۋۇجۇدۇم بىلەن مۇشۇ مىنۇتتا ئۇنىڭمۇ ئاشۇ خىل ھۇزۇرنى سۈرەلىشنى
ئىلتىجا قىلماقتىمەن.
بىر سائەتتىن كېيىن پاۋىلغا تاقالغان ماسكا ۋە كۆزىتىش
ئاپپاراتلىرىنى ئېلۋەتتۇق .مورفىن ئۇنىڭ تومۇرلىرىدا ئېقىۋاتاتتى .ئۇنىڭ
نەپسى ئېغىر ئەمما بىر خىل رىتىمدا ئىدى ،ئۇ قارىماققا راھەتلىنىۋاتقاندەك
قىالتتى .لېكىن شۇنداق بولسىمۇ مەن ئۇنىڭدىن كۆپرەك مورفىنغا
ئېھتىياجلىق ياكى ئەمەسلىكنى سورىدىم ،ئۇ بېشىنى لىڭشىتتى-دە ،كۆزىنى
يۇمدى .ئاپسى پاۋىلنىڭ يېنىدا ئىدى ،دادىسى ئۇنىڭ بېشىنى مېھرىبانلىق
بىلەن سىيالپ تۇراتتى .كېيىن ئۇ ھوشىدىن كەتتى.
كېيىنكى توققۇز سائەتتىن كۆپرەك ۋاقىتتا پاۋىلنىڭ ئۆيدىكىلىرى -
ئۇنىڭ ئاتا-ئانىسى ،ئاكا-ئۇكىللىرى ،قىزى ۋە مەن پاۋىلنىڭ بېشىدا
ئۇنىڭغا قاراپ تۇراتتۇق ،ئۇ كۆزلىرى يۇمۇلغان ،نەپەسلىرى قېيىنالشقان
ھالدا ھۇشىسىز ياتاتتى .ئۇنىڭ ئۇزۇن بارماقلىرىنى چىڭ سىقاتتىم.
پاۋىلنىڭ ئاتا -ئانىسى كەيدىينى ئۇنىڭ قوينىغا سېلىپ قويدى .بەلكىم
مۇشۇ ئارقىلىق پاۋىلغا مۇھەببەتنى يەنە بىر قېتىم ھېس قىلدۇرماقچى
284



بولغاندۇ .كېسەلخانا مۇھەببەتكە لىق تولۇپ ماڭا پاۋىل بىلەن بىللە
ئۆتكۈزگەن نۇرغۇن بايرامالر ۋە ھەپتە ئاخىرلىرىدىكى گۈزەل كۈنلەرنى
ئەسلەتتى .مەن ئۇنىڭ چاچلىرنى تۈزەشتۈرگەچ ئۇنى ئەركىلەتمە ئىسىمى
بىلەن ،يەنى «سىز بىر قەيسەر پاالدىن» دەپ پىچىرلىدىم .ئاندىن ئۇنىڭ
قۇلقىغا بىز بىر نەچچە ئاي ئىلگىرى بىللە ئىجاد قىلغان ناخشىنى غېڭشىپ
تۇرۇپ ئوقىدىم .بۇ ناخشىنىڭ ئاساسلىق مەزمۇنى بولسا «مېنى سۆيگنىڭگە
رەھمەت» دېگەندىن ئىبارەت ئىدى .ئۇنىڭ يېقىن نەۋرە تۇغقىنى ۋە تاغسى،
ئۇلىشىپال بىز ياقتۇرىدىغان پاستېر يېتىپ كەلدى .ئۆيدىكىلەر
مۇھەببەتلىك ئۇششاق ھېكايىلەر ۋە ئائىلە سىرىغا تەۋە مەخپىي
چاقچاقالرنى ياغدۇرۇۋەتتى .ئاندىن بىز پاۋىل بىلەن ئاخىرقى قېتىم نۆۋەت
بىلەن قايغۇلۇق ھالدا ۋىداالشتۇق ۋە پاۋىلنىڭ شۇنداقال بىر-بىرىمىزنىڭ
يۈزىگە مەنىلىك بېقىشتۇق چۈنكى بۇ ئەڭ ئاخىرقى قېتىم بىللە
ئۆتكۈزىدىغان ئازابلىق ۋە قىممەتلىك مىنۇتالر ئىدى.
غەربىي شىمالغا قارىغان كېسەلخانا دېرىزىسىدىن كەچكى شەپەقنىڭ
ئىللىق نۇرلىرى سېخىيلىق بىلەن چېچىلىپ كېسەلخانىنى باشقىچە
يورۇتۇشقا باشلىغىنىدا ،پاۋىلنىڭ نەپسى پەسىيىپ قالدى .كەيدىي
ئۇخاليدىغان ۋاقتى كەلگەچكە مۇشتلىرنى تۈگۈپ كۆزلىرنى ئۇۋالۋاتاتتى،
دوستىمىز ئۇنى ئۆيگە ئېلىپ كېتىش ئۈچۈن كەلگەن ئىدى ،مەن كەيدىينى
كۆتۈرۈپ پاۋىلنىڭ يېنغا ئېلىپ كەلدىم .پاۋىلنىڭ چىرايىدا خاتىرجەملىك
285



ئەكس ئېتەتتى .كەيدىينىڭ چىرايىدا بولسا ھەيرانلىق ئەكس ئېتەتتى .ئۇ
بۇ ۋاقىتنىڭ مەڭگۈلۈك ئايرىلىش بولۇپ قالدىغىنىنى ئەسال خىيالىغىمۇ
كەلتۈرمەيتتى ،ئەلۋەتتە .مەن يېنىك قىلىپ كەيدىينىڭ ئەللەي ناخشىسىنى
ئېيتتىم ،ئەمەلىيەتتە مەن بۇنى ھەر ئىككىلىسگە ئېيتىپ بېرۋاتاتتىم،
شۇندىن كىيىن مەن كەيدىينى دوستۇمغا سۇندۇم.
ئۆي كېچە قاراڭغۇلىقىغا يەم بولۇش ئالدىدا تۇرغىنىدا كېسەلخانىنىڭ
غۇۋا چىرىغى يورۇپ قاراڭغۇلۇقنى قوغلىدى ۋە ئۆينى ئىللىتتى .بۇ چاغدا
پاۋىلنىڭ نەپسى ئاجىزالپ رىتىمسىزلىشىپ كېتىۋاتاتتى .ئۇنىڭ بەدىنى
ھېلىھەم ئارام ھالىتىدە ،پۇت-قوللىرى ئەركىن سۇنۇلغان ئىدى .سائەت
توققۇز بوالي دېگەندە ،ئۇنىڭ كۆزلىرى يۇمۇلۇپ ،ئېغىزى ئېچلىدى .ئۇ
چوڭقۇر بىرنى تىندى-دە ،پاۋىلنىڭ ئاخىرقى نەپىسى ھاۋاغا ئايالندى.
« When breath becomes airنەپەس ھاۋاغا ئايالنغاندا» نىڭ
تولۇق ئاياغالشماسلىقىغا پاۋىلنىڭ كېسىلىنىڭ تىز سۈرئەتتە ئېغىرلىشىپ
كېتىشى سەۋەب بولدى ،بىراق كىتابنىڭ ئاخىرالشمىغانلىقى ئۇنىڭ
چىنلىقىنىڭ

مۇھىم

بىر

تەرىپى

ھەمدە

پاۋىلنىڭ

رېئاللىققا

يۈزلەنگەنلىكىنىڭ ئىپادىسى .ھاياتىنىڭ ئاخىرقى يىلىدا ،پاۋىل ھارماي-
تالماي،

نىشانلىرنى

كۈچ-قۇۋۋەتكە

ئايالندۇرۇپ،

سائەتنىڭ

چىكىلداشلىرنى ئۆزىگە ھەرىكەتلەندۇرگۈچ كۈچ قىلىپ بۇ كىتابنى يېزىپ
چىققان ئىدى .ئۇ بۇ كىتابىنى نېرۋا تاشقى كېسەللىكى باش پىراكتىكانت
286



دوختۇرى بولۇپ ئىشلەۋاتقاندىال كېچىلىك ئىلھاملىرى بىلەن باشلىغان ،ئۇ
مېنى ئۇخلىتىپ قويۇپ ئاستاغىنا كومپيۇتېرىنى قولىغا ئاالتتى؛ كېيىنچە ئۇ
چۈشتىن كېيىنلىرى يۆلەنچۈكلۈك ئورۇندۇقىدا ئولتۇرۇپ يازدى ،بەزىدە
ئۆسمە كېسەللەر بۆلۈمنىڭ ئۆچرەتخانىسىدا ساقلىغاچ بىرەر-ئىككى
پاراگراف يېزىۋالسا ،بەزىدە ۋېنا تومۇرىدىن خىميىلىك داۋاالش ئوكۇللىرى
چۈشۈۋاتقىنىدا مۇھەررىر بىلەن تېلېفۇنلىشاتتى ،ئۇ نەگىال بارمىسۇن
ئۆزىنىڭ كۈمۈش رەڭلىك خاتىرە كومپيۇتېرىنى ئېلىۋاالتتى .خىميىلىك
داۋاالش سەۋەبىدىن ئۇنىڭ بارماقلىرى يېرىلىپ ئاغرىپ كەتكىنىدە ،بىز
كۈمۈش يالىتىلغان ،تۆت بارماقنى بىراقال كىيىدىغان بىر پەلەي تېپىپ
كېلىپ ئۇنىڭغا كيىدۈردۈپ قويدۇق ،بۇنداق بولغاندا ئۇ ئاالھىدە مائۇس
ۋە خەت ئۇرۇش تاختىسىنى ئىشلىتىپ يېزىشنى داۋامالشتۇرااليتتى .كېسەل
ئازابىنى يىنىكىلىتىش دوختۇرلىرى بىلەن كۆرۈشۈشلىرىمىزدە ،راك
كېسىلىنىڭ يامانلىشىشى ئېلىپ كېلىدىغان ئازابلىق مادارسىزلىقتىن
بەكرەك ئۇنىڭ يېزىقچىلىقنى داۋامالشتۇرۇشقا كېتىدىغان زېھنىنى ساقالپ
قىلىش ئىستىراتىگىيلىرىنى تۈزۈش مەركىزى نۇقتا ئىدى .چۈنكى ئۇ
يېزىشنى داۋامالشتۇرۇشقا بەل باغلىغان ئىدى.
بۇ كىتاب كىشىگە بىر خىل ۋاقىت بىلەن مۇسابىقىلىشىدىغان
جىددىيلىك ۋە مۇھىملىق تۇيغۇسى بىرىدۇ .پاۋىل بىر دوختۇر ۋە بىمار
بولۇش سۈپىتى بىلەن ئۆلۈمگە ئىچكىرىلەپ كىرىپ ئۇنىڭ بىلەن چېلىشتى
287



ۋە ئۆلۈم ئالدىدا تىك تۇردى .ئۇ كىشىلەرنىڭ ئۆلۈمنى چۈشىنىش ۋە ئۆز
ئۆلۈمىگە يۈزلىنىشىگە ياردەم قىلىشنى ئارزۇ قىالتتى .بىراۋنىڭ ئۆمرى
قىرىققا بارمايال ئۆلۈپ كېتىشى كۆپ يۈز بەرمەيدۇ ،ئەمما كىشىلەرنىڭ
روھىنىڭ ئۆلۈشى ئۇنداق ئەمەس« .ئۆپكە راكى ئۇنچە ئاز ئۇچرايدىغان
كېسەلمۇ ئەمەس» ،دەپ يازغانىدى پاۋىل دوستى روبىنغا يازغان خېتىدە:
«كىشىلەر پەقەت بۇنىڭ بىر تېراگىديىە ئىكەنلىكىنى ئويالپ يېتەلەيدۇ.
ئوقۇرمەنلەر ئۆزىنى شۇ بىمارالرنىڭ ئورنىغا قويۇپ باقسا ،ئازراق ئىچىگە
كىرىپ باقسا بولىدۇ ،ئاندىن :دېمەك راك بولۇپ قالساق ئىشالر مۇشۇنداق
بولىدىكەن ،دە؟ ھامان بىر كۈن مەنمۇ مۇشۇ ئىشالرنى باشتىن كەچۈرىمەن،
دېيىشى مۇمكىن .بۇ دەل مېنىڭ كۆزلىگىنىم .بۇ ئۆلۈمنى زىيادە تەسىرلىك
بايان قىلىش ئەمەس ،ياكى كىشىلەرنى ھاياتتىن بىخۇدالرچە ھوزۇلىنىشقا
قىلىنغان چاقىرىقمۇ ئەمەس ،پەقەت راك كېسىلى بىمارلىرىنى نېمىلەرنىڭ
كۈتۈپ تۇرىدىغانلىقىنى يورۇتۇپ بېرىشنى مەقسەت قىلدىم» .ئەلۋەتتە،
ئۇنىڭ يازغىنى پەقەت يۈزەكى تەسۋىرىي بايانالرال ئەمەس .ئۇ
چەكلىمىلىكتىن باتۇرالرچە ئاتالپ ئۆتتى.
پاۋىلنىڭ ئۆلۈمگە تىكىلىپ قاراش قارارى ئۆلۈمدىن ئۆزىمىزنى
قاچۇرىدىغان ،مەدەنىيىتىمىز ئانچە ئېتىبار بەرمەيدىغان كېسەلگە قارشى
جاسارەتنىڭ يۈكسەك نامايەندىسى بولۇپ قالدى .ئۇنىڭ قۇدرىتى غەيرەت
ۋە تىرىشچانلىقنىڭ مەھسۇلى ئىدى ،يەنە چۈچۈمەلنىڭ ئەكسى بولغان
288



يۇمشاقلىق ئۇنىڭغا كۈچ قوشقان ئىدى .ئۇ ھاياتىنىڭ كۆپ قىسمىنى
مەنىلىك بىر ھاياتنى ياشاش ئۈچۈن قانداق قىلىش كېرەكلىكى ئۈستىدە
ئېلىشىپ ئۆتكۈزدى ،ئۇنىڭ كىتابى بۇ ھەقتىكى مۇھىم تەرەپلەرنىڭ
ھەممىنى بىر قۇر قىدىرىپ چىقىدۇ« .ئالدىن كۆرگۈچى بېشارەت
بەرگۈچىدۇر» ،دەپ يازغانىدى ئېمىرسون« .قانداقال بولمىسۇن پاۋىلنىڭ
ئارزۇسى روياپقا چىقتى ،قانداقال بولمىسۇن پاۋىل كىتابنى ئىپتىخارلىق
بىلەن يېزىپ ئېالن قىلدى» .مەزكۇر كىتابنى يېزىش بۇ جەسۇر ئالدىن
كۆرگۈچىنىڭ ھەقىقىي بىر بېشارەتچى بولۇشىغا ۋە بىزگە ئۆلۈمگە غۇرۇر
بىلەن يۈزلىنىشنى ئۆگىتىپ قويۇشقا پۇرسەت يارىتىپ بەرگەن ئىدى.
ئەگەر بۇ كىتاب ئېالن قىلىنمىغان بولسا كۆپىنچە تۇغقانلىرىمىز ۋە
دوستلىرىمىز پاۋىل پىراكتىكانت دوختۇرلۇقنى تامامالش ئالدىدا ئەر-
ئاياللىق تۇرمۇشىمىزدا يۈز بەرگەن بىر قىسىم مەسىلىلەردىن خەۋەرسىز
قالغان بوالتتى ،ئەمما مەن پاۋىلنىڭ بۇ ئىشالرنى يازغانلىقىدىن
خۇرسەنمەن .بۇالر ھەقىقەتلىرىمىزنىڭ بىر قىسمى ،مۇناسىۋىتىمىزگە قايتا
ئېنىقلىما بېرىش ،بىر مەزگىللىك تىركىشىش ۋە قايتا ئېرىشىش ،شۇنداقال
پاۋىل ئىككىمىزنىڭ ھاياتىمىزنىڭ مەنىسى ئىدى .پاۋىلنىڭ راك دىياگنوزى
گويا يېڭى بىر ھايات سەھىپىمىزنىڭ باشلىنىشى ئىدىكى ،بۇ ئىش ئارقىلىق
بىز ئەر-ئاياللىق مۇناسىۋىتىمىزنىڭ ئەڭ يۇمشاق ۋە كىشى قەلبىنى
ئېرىتىدىغان گۈزەل باسقۇچىغا قايتىدىن قەدەم قويدۇق .بىز جىسمانىي ۋە
289



ھېسسىي مەۋجۇتلۇقىمىز ئۈچۈن بىر-بىرىمىزگە مەھكەم يېپىشىۋالدۇق ،پاك
مۇھەببىتىمىز ئەڭ ساپ ھالىتىنى ئاشكارا قىلدى .بىز يېقىن دوستلىرىمىزغا
ئەر-ئاياللىق تۇرمۇشنى قۇتقۇزۇپ قىلىشنىڭ مەخپىيىتى بولسا بىر تەرەپ
جان ئالغۇچ كېسەلگە گىرىپتار بولۇش دەپ چاقچاق قىالتتۇق .ئەكسىچە،
جان ئالغۇچ كېسەلدىن غالىب كېلىشنىڭ بىر مۇھىم ئۇسۇلى بولسا
مۇھەببەت قاينىمىغا غەرق بولۇش ،ئازارچان ،ئاقكۆڭۈل ،سېخىي ،مىننەتدار
بولۇشنى بىلىشتۇر .ئۇنىڭغا دىياگنوز قويۇلۇپ بىر نەچچە ئايدىن كېيىن،
بىز «ماالي ناخشىسى» نى ئېيتقان ئىدۇق ،بىز بىرلىكتە ئېنىقسىزلىق ۋە
ئازابقا يۈزلەنگەن شۇ مىنۇتالردا ناخشىنىڭ مەنىسى يۈرىكىمىزنىڭ
بېغىشىغا تەگكەن ئىدى« :ئۈلۈشەرمەن خۇشاللىق ۋە ئازابلىرىڭنى ،تەڭ
كۆرەرمەن ئاداققىچە قىسمەتلىرىڭنى».
پاۋىلغا دىياگنوز قويۇلۇپال ئۇ مەندىن قايتا توي قىلىشىمنى ئۆتۈندى،
بۇ ئىش ئۇنىڭ كېسەل تارتىش جەريانىدا باشتىن-ئاخىر مېنىڭ
كەلگۈسۈمنى كاپالەتكە ئىگە قىلىش ئۈچۈن كۈچەشلىرىنىڭ تىپىك مىسالى
ئىدى .ئۇ پۈتۈن كۈچى بىلەن ماڭا ئەڭ ياخشى ئىمكانىيەتلەرنى قالدۇرۇشقا
تىرىشتى ،مەيلى ئىقتىساد ،مەيلى كەسىپ ،ۋە مەيلى ئانا بولۇشتا بولسۇن،
ئۇ مېنى ئوياليتتى .مەنمۇ ئۇنىڭ بۈگۈنى ۋە ئېشىپ قالغان كۈنلىرىنىڭ
قانداق قىلىپ ئەڭ ياخشى ئۆتۈشىگە پۈتۈن ۋۇجۇدۇم بىلەن ياردەم قىلدىم.
ئۇنىڭ كۈندىلىك كېسەللىك ئاالمەتلىرى ۋە داۋالىنىشنىڭ ھەر بىر
290



تەپسىالتىغا كۆز-قۇالق بولدۇم ،ئۇنىڭ ئارزۇلىرىنى قوللىدىم ۋە قاراڭغۇ
كېچىلەردە

بەخىرامان

ياتاق

ئۆيىمىزدە

قۇلىقىمغا

پىچىرالنغان

ۋەھىمىلىرىنى ئاڭالپ ئۇنىڭ تەشۋىشلىرىگە گۇۋاھ بولدۇم ،ئېتىراپ قىلدىم،
قوبۇل قىلدىم ۋە ئۇنىڭغا مەدەت بەردىم -ئېنىقكى ،بۇ ھاياتىىمدا ئۆتىگەن
ئەڭ مۇھىم دوختۇرلۇق ۋەزىپەم بولۇپ قالدى .بىز گويا دەرس ۋاقتىدىمۇ
قول تۇتۇشۇپ ئولتۇرىدىغان ئايرىاللماس بىر جۈپلەردىن بولمىش
مېدىتسىنا ئوقۇغۇچىلىرى ۋاقتىمىزدىكىدەك ،ھېلىھەم چەمبەر-چاس
باغلىنىپ كەتكەن ئاشىق-مەشۇقالردىن بولدۇق .بىز پاۋىلنىڭ خىمىيەلىك
داۋاالشلىرى ئاياغالشقاندا سىرتقا چىقىپ ئايالنغاچ ئۇنىڭ يانچۇقىغا
قوللىرىمىزنى سېلىۋالىدىغان بولدۇق ،چۈنكى پاۋىل ھاۋا ئىسسىغان
ۋاقىتالردىمۇ قىشلىق پەلتوسى ۋە شىلەپىسىنى كىيىۋاالتتى .ئۇنىڭ كۆڭلىگە
ئۆزىنىڭ

مەڭگۈ

يالغۇز

قالمايدىغانلىقىنى

ۋە

بىھۇدە

ئازاب

تارتمايدىغانلىقىنى ئېنىق ئىدى.
بىز پاۋىلنىڭ ئائىلىسىدىكىلەردىن روھىي كۈچ ئاالتتۇق ،بىز كېسەلنىڭ
دەردىنى تارتىۋاتقاندا ئۇالر بىزگە مەدەت بېرەتتى ،شۇنداقال قىزىمىزغىمۇ
قاراپ بېرەتتى ،گەرچە ئوغلىنىڭ كېسىلى ئۇالرنىڭ يۈرىكىنى لەختە-قان
قىلسىمۇ ،ئۇالر يەنىال بىزگە تەسەللى ۋە خاتىرجەملىك تۇيغۇسى
بېرەلەيدىغان روھىي تۈۋرۈكىمىز ئىدى .ئۇالر بىزگە يېقىن يەردىن ئۆي
ئىجارىگە ئېلىپ بىزنى دائىم يوقالپ تۇراتتى .پاۋىلنىڭ دادىسى ئۇنىڭ
291



پۇتىنى ئۇۋۇالپ قوياتتى ،ئانىسى كوكۇنات قىياملىق ھىندىستان پوشكىلى
پىشۇرۇپ بېرەتتى .پاۋىل ئاكا-ئىنىلىرى جىۋان ۋە سۇمان بىلەن ساپادا
ئولتۇرۇپ زەيتۇن توپ مۇسابىقىسىنىڭ قانۇنىيەتلەرنى تەھلىل قىلىشاتتى،
پاۋىلنىڭ بەل ئاغرىقنى يەڭگىللىتىش ئۈچۈن پۇتىغا ياستۇق يۆلەپ بەرگەن
ئىدۇق ،جىۋاننىڭ ئايالى ئېمىلىي بىلەن ئىككىمىز كەيدىي ۋە ئۇنىڭ نەۋرە
ئاكىلىرى ئىيۋ ۋە جەيمىسىنى ئۇخالتقاچ ،ئۇالرنىڭ پاراڭلىرىغا قۇالق
سېلىپ ،كۈلۈشۈپ ئولتۇرۇشاتتۇق .شۇنداق كۈنلەردە چۈشتىن كېيىنلىرى
بىزنىڭ مېھمانخانا ئۆي خۇددى بىر تىنچ كىچىك كەنتكە ئوخشاپ قاالتتى.
بەزىدە پاۋىل يېزىقچىلىق ئۈستىلىدە كەيدىينى قۇچىقىغا ئېلىپ روبىرت
فىروست ،ت .س .ئېلىيوت ۋە ۋىتتىنىستايىننىڭ ئەسەرلىرىنى ئۈنلۈك ئوقۇپ
بېرەتتى .ئەلۋەتتە مەنمۇ بۇنداق قىممەتلىك دەقىقىلەرنى سۈرەتكە تارتىپ
ئۈلگۈرەتتىم.

ناۋادا

نەپىسلىك،

گۈزەللىك،

بەخىتنى

ئۆزىگە

مۇجەسسەملىگەن شۇنداق بىر گۈزەل دەقىقىلەر بار دېيىلسە ،بەلكىم مۇشۇ
دەقىقىلەر بولسا كېرەك؟ بىز ھەقىقەتەنمۇ بەختلىك ئىدۇق .بىز ئائىلىمىز
بولغانلىقى ئۈچۈن ،جامائىتىمىز بولغانلىقى ئۈچۈن ،ئېرىشكەن ھەر بىر
پۇرسەتلىرىمىز ئۈچۈن ،قىزىمىز بولغانلىقى ئۈچۈن ،شۇنداقال ئۆز ئارا
ئىشەنچ ۋە مېھىرگە موھتاج مىنۇتالردا بىللە تۇرالىغانلىقىمىز ئۈچۈن
ئۆزىمىزنى بەختلىك سېزەتتۇق .گەرچە ئاخىرقى يىللىرى ئازاب ۋە
قىيىنچىلىققا تولغان بولسىمۇ ،ھەتتا بەزىدە ھايات چىدىغۇسىز بىلىنسىمۇ،
292



ئەمما ئۇ چاغالر يەنىال ھاياتىمنىڭ ئۇنتۇلغۇسىز گۈزەل بىر قىسمى ئىدى.
ھايات-مامات ،خۇشاللىق-قايغۇنىڭ تارازىسىنى تەڭشەپ ،ئۇالرنىڭ
ئارىسىدا مىننەتدارلىق ۋە مۇھەببەتنىڭ چوڭقۇر قاتالملىرىغا چۆكەتتۇق.
ئۇ ئۆزىنىڭ غەيرىتى ،شۇنداقال ئۇرۇق-تۇغقان ،دوست-يارەنلەرنىڭ
مەدىتى بىلەن كېسەلگە يۈزلەنگەن ئىدى .ئۇ قانداقتۇر راكنى يېڭىمەن
دېگەن قارىغۇالرچە ئۈمىد بىلەن ئەمەس ،بەلكى بەربات بولغان كەلگۈسى
ئارزۇلىرى ھەققىدىكى ئىچكى ئازاب تۇيغۇلىرى بىلەن ،يېڭىچە نىشان
تىكلەش بىلەن يۈزلەنگەن ئىدى .دىياگنوز قەغىزىنى قولغا ئالغان كۈنى ئۇ
يىغلىغان ئىدى .تازىلىق ئۆيىدىكى ئەينەكتە «ئۆمرۈمنىڭ ئاخىرىغىچە ھەر
بىر كۈننى سىز بىلەن ئۆتكۈزگۈم بار» دېگەن خەتنى كۆرگەندە ئۇ
يىغلىغانىدى .ئوپېراتسىيە بۆلۈمىدىكى ئاخىرقى كۈندە ئۇ يىغلىغان ئىدى.
ئۇ ئۆز كېسىلىگە نازۇك ئىنسانلىق تەبىئىتى بىلەن يۈزلىنەتتى ۋە شۇ
ئارقىلىق راھەتكە چىقىپ قاالتتى .ئەمما راكنىڭ ئاخىرقى باسقۇچىدىمۇ
پاۋىل ھاياتىي كۈچكە تولغان ئىدى .جىسمى يىقىلغان بولسىمۇ ،ئۈمىدۋار،
جۇشقۇن ئىدى ،بۇ شىپا تپىش ئۈمىدى بولماستىن ،بەلكى ئېنىق نىشانغا
ئىگە ،مەنىلىك ئۆتۈۋاتقان كۈنلىرىدىن چاقنىغان ئۈمىد ئىدى.
پاۋىل بۇ كىتاب (نەپەس ھاۋاغا ئايالنغاندا) ئارقىلىق بىزگە كۈچلۈك
ھەم ئۆزگىچە بىر سادانى يەتكۈزۈۋاتاتتى ،شۇنداقتىمۇ بىريەرلەردىن
يالغۇزلۇق ،چارىسىزلىكنىڭ ئىزناسىنى ھېس قىلغىلى بوالتتى .بۇ ھېكايىغا
293



ياندىشىپ ئۇنى ئوراپ تۇرىۋاتقىنى مۇھەببەت ،ئىللىقلىق ،ئازادىلىك،
مەيلىگە قويۇۋېتىش ئىدى .بىز ھەر بىرىمىز ئوخشىمىغان ماكان ۋە زاماندا
ھەر خىل ئۆزلۈك ساالھىيىتىدە ياشايمىز ،ئۇ بىر دوختۇر ،ئۆز نۆۋىتىدە ھەم
بىر بىمار .ئۇ مۇشۇ ئىككى خىل ساالھىيەتتە ياشىغان ئىدى .ئۇنىڭدىن
سىرت ،ئۇنىڭ سۆزلىرى ئېنىق ھالدا بىر كۆپ ۋاقتى قالمىغان ،ھارماس
جەڭچىنىڭ سىماسىنى كۆز ئالدىمىزدا نامايەن قىالتتى .بۇ كىتاب ئۇنىڭ
يۇمۇرىستىك ،ئارامبەخش ،يېقىملىق خاراكتېرىنى ،دوستلۇق ۋە ئائىلە
ھەققىدىكى قىممەت قاراشلىرىنى تولۇق يورۇتۇپ بېرەلمىگەن بولسىمۇ،
قانداقال بولمىسۇن بۇ ئۇنىڭ يازغان كىتابى ،بۇ ئۇنىڭ شۇ چاغالردىكى
قەلب ساداسى ،بۇ ئۇنىڭ بىزگە ئېيتماقچى بولغانلىرى ،بۇ ئۇنىڭ يېزىشىم
كېرەك دېگەنلەرنى يېزىپ پۈتۈپ قويغانلىرى ئىدى .مەن ئەمەلىيەتتە مېنى
تۇنجى مۇھەببەت قاينىمىغا غەرق قىلغان زەبەردەس ،جەلپكار پاۋىلدىن
كۆرە ،ھاياتىنىڭ ئاخىرقى يىلىدىكى تارتىملىق ،پۈتۈن ۋۇجۇدى بىلەن ئۆز
ئىشىغا كىرىشكەن پاۋىلنى بەكرەك سېغىناتتىم .ئۇ ئاجىزالپ كەتكەن،
ئەمما جانسىز ئەمەس ،بۇ كىتابنى دەل مۇشۇ پاۋىل يازغانىدى.
پاۋىل بۇ كىتابىدىن پەخىرلىنەتتى ،بۇ ئۇنىڭ ئەدەبىي قىزىقىشىنىڭ
يۇقىرى پەللىسى ئىدى .ئۇ بىر قېتىم شېئىرالر مۇقەددەس كىتابالردىنىمۇ
ھۇزۇرلۇق ئىكەن ،دېگەن ئىدى .بۇ كىتاب ئۇنىڭ ئۆز كەچمىشلىرىنى

294



ماھىرلىق بىلەن ھايات بىلەن مامات ئوتتۇرىسىدىكى قايىل قىلىش كۈچى
زور ھەقىقەت دۇردانىلىرىغا ئايالندۇرالىغانلىقىنى ئىسپاتالپ تۇراتتى.
-2013يىلى مايدا ئۇ يېقىن دوستىغا خەت يېزىپ «ياخشى يېرى مەن
بىرانتىس ،كىتىس ،سىتىفىن كېرايىندىن ئۇزۇن ياشىدىم .يامان يېرى ،مەن
تېخىچە ھېچنېمە يېزىپ باقمىدىم» دېگەنىدى ،شۇنىڭدىن كېيىن ئۇنىڭ
ھايات سەپىرى ئۆزگىرىشلەرگە تولغان ئىدى ،يەنى قىزغىن تاالنت
ئىگىسىدىن بىمارغا ،ئەردىن دادىغا ،ئەلۋەتتە ئاخىرىدا بۇ ئالەمدىن ئۇ
ئالەمگە… بۇالرنىڭ ھەممىسى بىزنى كۈتۈپ تۇرغان ئىدى .مەن ئۇنىڭ
ئۆمۈرلۈك ھەمراھى بولغىنىمدىن پەخىرلىنىمەن .ئۇ كىتابنى يېزىۋاتقاندىمۇ
شۇنداق پەخىرلىنەتتىم ،كىتاب ئۇنىڭ ئۈمىد بىلەن ياشىشىغا تۈرتكە
بوالتتى ،شۇنداقال ئۆمرىنىڭ ئاخىرقى دەملىرىدىمۇ نەپىس ،ماھىر تىل
تاالنتى بىلەن پاساھەتلىك قۇرالرنى يېزىپ چىقىشىغا سەۋەب بولغان ئىدى.
پاۋىل سانتا كىرۇز تېغنىڭ باغرىدىكى قەبرىستانلىققا دەپنە قىلىندى،
تىنچ ئوكيانغا قاراپ تۇرغان بۇ قىرغاق ،ساھىل سەيلىسى ،دېڭىز
مەھسۇالتلىرى زىياپىتى ،تۇغۇلغان كۈنى ،كوكتىيل ھاراق زىياپىتى قاتارلىق
ئەسلىمىلەرنى ئەسلىتەتتى .ئۇنىڭ ۋاپاتىدىن ئىككى ئاي ئىلگىرى،
يانۋارنىڭ ئىسسىق ھەپتە ئاخىرىنىڭ بىرىدە ،بىز دېڭىز ساھىلىدا
كەيدىينىڭ بۇدرۇق پۇتلىرىنى دېڭىز سۈيىگە چىالپ ئولتۇرغان ئىدۇق .ئۇ
كۆز يۇمغاندا ئۇنىڭ تەقدىر بىلەن ئىشى قالمايتتى ،شۇڭا دەپنە ئىشلىرىنى
295



بىزنىڭ قارارىمىزغا قالدۇرغان ئىدى .مېنىڭچە بىز توغرا جاينى
تاللىغانىدۇق .ئۇنىڭ قەبرىسى غەربكە يەنى يېشىل تاغ ئۈستىدىن تىنچ
ئوكيانغا قاراپ تۇراتتى .قەبرىسىنى ياۋا ئۆت چۆپ ۋە تۈرلۈك قارىغايالر،
يالمانقۇالق تۈرىدىكى ئۆسۈملۈكلەر ئوراپ تۇراتتى .ئولتۇرۇپ قۇالق
سالسىڭىز ،شامالنىڭ ئاۋازىنى ،قۇشقاچالرنىڭ ۋىچىرالشلىرىنى ،تىيىنالرنىڭ
شوخلۇق بىلەن يۈگۈرۈشكەندە چىقارغان ئاۋازلىرىنى ئاڭلىيااليسىز .بۇ
ئۇنىڭ ئارزۇسىدەك جاي بولۇپ ،قەبرىسى سۈر-ھەيۋەتتە قەد كۆتۈرۈپ
تۇراتتى ،ئۇ بۇنىڭغا ھەقلىق ،بىز ھەممىمىز ھەقلىق ئىدۇق .مومامدىن
شۇنداق سۆزنى ئاڭلىغىنىم ئېسىمدە «ياشايدىكەنمىز ،بىلىپ بىلمەي چوڭ
بولۇپ قالىدىكەنمىز ،كۆز يەتكۈسىز تاغنىڭ چوققىسىغا چىقىدىكەنمىز،
چوققىالرغا سەلكىن شامال ،بەھەيۋەت مەنزىرە ھەمراھ ئىكەن».
قەبرىستانلىقنىڭ ھاۋا رايى بەك ئۆزگىرىشچان بولغاچقا ،ھەمىشە ھاۋا
بۇنداق ياخشى بولىۋەرمەيتى .پاۋىلنىڭ قەبرىسى تاغنىڭ شاماللىق
تەرىپىدە بولغاچقا ،بەزىدە پىژغىرىم ئىسسىق ،بەزىدە قويۇق تۇمان يەنە
بەزىدە جاندىن ئۆتىدىغان سوغۇقتا يامغۇردا قاالتتىم .ھەم جىمجىتلىققا
ھەم بىئارامچىلىققا تولغان بۇ قەبرىستانلىق تەبىئىي ۋە جىمجىت ئىدى،
خۇددى ئۆلۈمگە ئوخشاش ،خۇددى ئازابقا ئوخشاش ،قانداقال بولمىسۇن
يەنىال گۈزەللىك تەپچىپ تۇراتتى ،مېنىڭچە شۇنداق بولغىنى ياخشى ھەم
شۇنداق بولۇشى كېرەك.
296



ھەر دائىم ئۇنى يوقالپ بارغىنىمدا كىچىك بوتۇلكىلىق مادرىن ھارىقى
ئېلىۋاالتتىم ،بۇ بىز شېرىن ئاي مەزگىلىدە ئىچىشكەن ھاراق ئىدى .مەن
پاۋىل ئۈچۈن ئوت-چۆپلەرگە تۆكۈپ قوياتتىم .پاۋىلنىڭ ئاتا-ئانىسى،
قېرىنداشلىرى بىلەن بىللە كەلگىنىمدە ئوت چۆپلەرنى خۇددى پاۋىلنىڭ
چېچىدەك ھېس قىلىپ سىيلىغاچ گەپلىشەتتىم ،كەيدىينى ئۇخالشتىن
ئاۋۋال ئېلىپ كېلەتتۇق .ئۇ ئەدىيالدا كۆكتىكى بۇلۇتالرغا قاراپ ياتاتتى
ياكى يېنىدىكى گۈللەرگە قولنى سۇناتتى .پاۋىلنىڭ دەپنە مۇراسىمىنىڭ
ئالدىنقى كۈنى كەچتە قېرىنداشلىرىمىز ۋە پاۋىلنىڭ كونا يېقىن
دوستلىرىدىن يىگىرمەيلەن جەم بولۇپ ئۇنىڭ قەبرىسگە بارغان ئىدۇق.
تۆكۈلگەن ۋېسكىدىن ئوت چۆپلەرنىمۇ زەھەرلىۋەتتۇق بولغاي.
مەن ھەر قېتىم قەبرىگە كۆركۈم گۈل ،گۈلسامساق ۋە چىنەگۈللەرنى
قويۇپ قايتقاندىن كېيىن ،قايتا بارغىنىمدا بۇغىالرنىڭ گۈللەرنىڭ گۈلىنى
يەۋېلىپ شېخىنى قالدۇرۇپ قويغانلىقىنى بايقايتتىم .ھايۋانالرنىڭ يېمى
بولۇش گۈلنىڭ باشقا رولىغا ئوخشاشال ياخشى رولىنىڭ بىرى بولسا كېرەك،
پاۋىلمۇ شۇنداق ئويلىسا كېرەك .قۇرتالر مۆلدۈرلەپ زېمىننى يۇمشىتىدۇ،
تەبىئەتنىڭ قانۇنىيەتلىرى ئۆز يولىدا داۋام قىلىدۇ ،ۋە ماڭا پاۋىل ئەينى
چاغدا كۆرەلىگەن ،ھازىر مەن چوڭقۇر ھېس قىاللىغان ھەقىقەتلەرنى
ئەسلىتىپ تۇرىدۇ :ھايات قازادىن مۇستەسنا ئەمەس ،شۇنداقتىمۇ بىز
ياشاش ئۈچۈن ئۇرۇنىمىز ۋە ھاياتتىن مەنا ئىزدەشكە تىرىشىمىز .بەلكى
297



ئۇرۇنۇشلىرىمىز دەل مۇشۇ سەۋەبتىندۇر .پاۋىلنىڭ قىسمىتى ئازابلىق ،ئەمما
ئۇنىڭ ھاياتى تىراگېدىيە ئەمەس.
پاۋىلدىن ئايرىلىپ قېلىش مېنى مەنىسىزلىك ۋە ئازابالرغا باشاليدۇ
دەپ ئوياليتىم ،بىرى كەتكەندىن كېيىنمۇ ئۇنى ھايات ۋاقتىدىكىدەك
ياخشى كۆرۈپ ئۆتۈش ،شۇنچىلىك ئازاب ئىچىدىمۇ ،بۇ ئازابنىڭ
ئېغىرلىقىدا تاالي قېتىملىق تېنىمنى تىترەك بېسىپ ،كۆزلىرىم ياشقا
تولغاندىمۇ ،يەنە شۇ ئازاب قوينىدىمۇ داۋاملىق مۇھەببەتنى،
مىننەتدارلىقنى ھېس قىلىپ تۇرغىلى بولىدىغانلىقىنى ئويالپ باقمىغان
ئىكەنمەن .ئۇ ھەر مىنۇت-ھەر سېكۇنت ئەس يادىمدا .ھېلىھەم ئۆزۈمنى
ئىككىمىزنىڭ ھاياتىدا ياشاۋاتقاندەك ھېس قىلىمەن« .سۆيگۈنىدىن
ئايرىلىش مۇھەببەتلىك تۇرمۇشنىڭ ئاياغلىشىشى ئەمەس» دەپ يازىدۇ
سى .ئېس .لىۋىس «پەقەت شېرىن ئايغا ئوخشاش مۇھەببەتنىڭ نورمال بىر
قىسمى ،خاالس .بىزنىڭ بۇ جەرياندا ئىزدەيدىغىنىمىز ئۆز مۇھەببىتىمىز،
ئەقىدىمىزدە مەھكەم قېلىشتۇر» ،قىزىمنى تەربىيەلەش ،ئائىلە
مۇناسىۋەتلىرىمنى بېيىتىش ،كىتابنى نەشر قىلىش ،مەنىلىك ئىشالرنى
قىلىش ،پاۋىلنىڭ قەبرىسىنى يوقالش ،ئۇنى قەدىر-ھۆرمىتىدە ئەسلەش،
ئۇنىڭغا بولغان سۆيگۈمدە قېلىش… مېنىڭ ئۇنىڭغا بولغان مۇھەببىتىم
ئويالپ باقمىغان تەرىقىدە داۋاملىشىپ كېتىۋاتاتتى.

298



ھەر قېتىم مەن پاۋىل دوختۇرلۇق قىلغان شۇنداقال بىمار بولۇپ يېتىپ
ئۇزىغان شۇ دوختۇرخانىنى كۆرگىنىمدە ،ئەگەر ئۇ ھايات بولسا ،نېرۋا
كېسەللىكلىرى دوختۇرى ۋە نېرۋا مۇتەخەسسىسى سۈپىتىدە زور
تۆھپىلەرنى قوشالىغان بوالتتى دەپ ئويالپ كېتىمەن .ئۇ سانسىزلىغان
بىمارالر ۋە ئۇالرنىڭ ئائىلىسىدىكىلەرگە ھاياتىنىڭ ئەڭ خەتەرلىك پەيتىدە
ياردەم قىلغان بوالتتى ،ئۇ داۋاملىق ياخشى بىر ئىنسان ۋە چوڭقۇر تەپەككۇر
ئىگىسى بولۇپ ياشىغان بوالتتى .ئۇ يوق بولغاچقا ،بۇ كىتاب ئۇنىڭ
باشقىالرغا داۋاملىق ياردەم قىلىشىنىڭ ۋاسىتىسى بولۇپ قالدى ،بۇنداق
تۆھپە قوشۇش پەقەت ئۇنىڭ قولىدىن كېلەتتى .بۇنىڭلىق بىلەن ئۇنىڭ
ئۆلۈمى ئاسانلىشىپ ،بىزنىڭ يوقىتىدىغىنىمىز ئازالپ قالمايتى .ئۇ تىرىشىش
جەريانىدا ھېس قىلغانلىرىنى كىتابنىڭ -115بىتىدە مۇنداق يازىدۇ :
«بىز مەڭگۈ مۇكەممەل بواللمايمىز ،ئەمما بىز توختىماي جاننى تىكىپ
كۈرەش قىلىش نەتىجىسىدە ،مۇكەممەللىككە چەكسىز يېقىنالشقان بىر
نۇقتىغا يېتەلەيدىغىنىمزغا ئىشەنسەك تامامەن بولىدۇ».
بۇ بىر ئىنتايىن قېيىن ،جاپالىق جەريان ،ئەمما ئۇ ئەزەلدىن بوشىشىپ
قالغان ئەمەس .ئۇنىڭغا ئاتا قىلىنغان ھايات مانا بۇ ئىدى« ،نەپەس ھاۋاغا
ئايالنغاندا» قانداق تامامالنغان بولسا ،ئۇنىڭ ھاياتىمۇ ئەنە شۇنداق
تامامالندى.

299



پاۋىل تۈگەپ كىتىپ ئىككى كۈندىن كېيىن ،مەن قىزىم كەيدىيگە
ئاتاپ بىر كۈندىلىك خاتىرە يازدىم« :بىرسى ۋاپات بولغىنىدا ،كىشىلەر
كۆپىنچە ئۇنىڭ ئارقىسىدىن ئاجايىپ ياخشى گەپلەرنى قىلىشقا
ئادەتلەنگەن .ئەمما بىلىشىڭىز كېرەككى ،ھازىر كىشىلەر دادىڭىز توغرىلىق
دەۋاتقان بارلىق ئېسىل تەرىپلەشلەرنىڭ ھەممىسى راست .ئۇ راستتىنال
كىشىلەر ئېيتقاندەك شۇ قەدەر ياخشى ۋە ئاجايىپ قەيسەر دادا ئىدى».
ئۇنىڭ ئارزۇلىرى ھەققىدە ئويالنغىنىمدا ،مەن داۋاملىق «تاۋاپ
قىلغۇچىالرنىڭ ئىلگىرىلىشى» ناملىق شېئىردىكى مۇنۇ مىسراالرنى ئويالپ
قالىمەن« :كىم كۆرۈشكە جۈرئەت قىاللىسا ،ئۇنى يۇقىرى ئۆرلەتكىن،
ئارزۇلىرى ئۇچۇپ كېتىدۇ ،باشقىالرنىڭ نېمە دېيىشى بىلەن ئىشى
بولمايدۇ ،ئۇ كېچە كۈندۈز تىرىشىپ ئىشلەيدۇ ،تاۋاپ قىلغۇچى بولۇش
ئۈچۈن» .پاۋىلنىڭ ئۆلۈم ئالدىدىكى مەردانىلىقىدىن ئۇنىڭ ھاياتىنىڭ
ئاخىرقى مەزگىللىرىدە قانداق بىر ئادەم ئىكەنلىكى ،ھەتتا ئۇنىڭ پۈتۈن
ھاياتىدا ئىزچىل قانداق بىر ئادەم بولۇپ ياشىغانلىقى مانا مەن دەپ
چىقىپ تۇراتتى.
ھاياتىنىڭ كۆپ قىسمىدا ،ئۇ ئۆلۈم توغرىسىدا ئويالنغان ئىدى ،ئۇ
ئۆلۈمگە غۇرۇرى بىلەن ھەقىقىي يۈزلىنەلىدىمۇ ياقمۇ؟ ئاخىرقى جاۋاب:
شۇنداق ،مەن ئۇنىڭ ئايالى ھەم گۇۋاھچىسى.
بۇ كىتاب كەيدىيغا بېغىشالندى.
300



تەشەككۈرنامە
پاۋىلنىڭ ۋاكالەتچىسى ۋىليام مورىس ( William Morris
)Endeavorۋە دورىيان كارچمار ( )Dorian Karchmarغا رەھمەت
ئېيتىمەن ،ئۇالرنىڭ كۈچلۈك قوللىشى نەتىجىسىدە ،پاۋىل مۇشۇنداق بىر
يېتۈك ئەسەرنى يېزىشقا بەل باغلىيالىدى .مەن يەنە پاۋىلنىڭ Random
Houseدىكى مۇھەررىرى Andy Wardقا رەھمەت ئېيتىمەن ،ئۇنىڭ
ئىرادىسى ،پاراسىتى ۋە مۇھەررىرلىك جەھەتتىكى تاالنتى پاۋىلنى ئۇنىڭ
بىلەن ھەمكارلىشىشقا ئۈندىدى ،ئۇنىڭ يۇمۇرىستىك خاراكتېرى ۋە
قىزغىنلىقى پاۋىلنى ئۇنىڭ بىلەن دوست بولۇشقا ئۇرغۇتتى .پاۋىل
ئائىلىسىدىكىلەرگە ئۆزىنىڭ ۋەسىيىتى ،ئۆلگەندىن كېيىن بۇ كىتابنى نەشر
قىلىش ئىكەنلىكىنى دېگىنىدە ،مەن ئۇنىڭغا شۇنداق ۋەدە بەرگەنىدىم،
چۈنكى ئىككىلىمىز Dorianبىلەن Andyغا ئىشىنەتتۇق .ئۇ چاغالردا بۇ
كىتابنىڭ دەسلەپكى نۇسخىسى پەقەت كومپيۇتېردىكى بىر ئوچۇق
ھۆججەت ئىدى ،بۇالرنىڭ تاالنتى ۋە تۆھپىسى ئارقىلىق ،بۇ يېزىقالر ھازىر
دۇنياغا تونۇلۇپ ،قىزىمىز Cadyنىڭ كەلگۈسىدە مۇشۇ ئارقىلىق دادىسىنى
چۈشىنىۋېلىشىغا ياردەمدە بولماقتا .مەن يەنە پاۋىل ئوقۇسا چوقۇم
چۆچۈپ كەتكۈدەك «كىرىش سۆزى» نى يازغان Abraham Verghese
غا رەھمەت ئېيتىمەن .شۇنىڭ بىلەن بىرگە ،مېنىڭ ئەڭ چۈشكۈن
301



مەزگىلىمدە ماڭا ھەمراھ بولغان ،يېزىقچىلىق ئۈستىدە خۇددى پاۋىل
قىلغاندەك چۈشەنچە بەرگەن« ،خاتىمە» يېزىشىم ئۈچۈن يېتەكچى بولغا
قا تەشەككۈر بىلدۈرىمەن .ئائىلىمىزگە ياردەم بەرگەن
ھەممىڭالرغا ھەم بارلىق ئوقۇرمەنلەرگە رەھمەت .ئاخىرىدا بارلىق
قوللىغۇچىالر ( ،)advocatesدوختۇرالر ۋە ئالىمالرنىڭ ئۆپكە راكىنىڭ
تەتقىقاتىغا ،كەڭ ئاممىغا تونىلىشىغا ھەم ئۇنى ساقايتقىلى بولىدىغان
كېسەلگە ئايالندۇرىشى ئۈچۈن تۆكۈۋاتقان قان-تەرىگە مىننەتدارلىقىمنى
بىلدۈرىمەن.

302



بىلگەجان تەرجىمە گۇرۇپپىسى تەرجىمە قىلدى

ئەسەرنىڭ تەرجىمىسىگە قاتناشقان ئەزەلار:
مۇھەررىرلەر :بىلگەجان ،ئابدۇرېھىم
كىتاب تەرجىمىسىگە قاتناشقۇچىلار :بىلگەجان ،ئابدۇرېھىم،
ھۈسەيىن ،جامالە ،مەردان ئازىغ ،مەردان شەمشىدىن ،فاتىخ ،
ئىلھام ئېلى ،بىلىك ،ئوسمانجان يۈسۈپ ،ئابدۇلئەزىز ،ئادىلجان
ئەزىز،

ئىبراھىم

ئابدۇقادىر،

نۇربىيە،

تۇرسۇنئاي

دىلشات،

نۇرسىمانگۈل مۇھەممەت ،تۇرسۇنجان.

– 2020يىلى – 3ئاينىڭ - 21كۈنى

303
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
  • Büleklär
  • نەپەس ھاۋاغا ئايالنغاندا - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3060
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1773
    22.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    33.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    38.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • نەپەس ھاۋاغا ئايالنغاندا - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3512
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2176
    20.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    38.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • نەپەس ھاۋاغا ئايالنغاندا - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3491
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2020
    22.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    32.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    38.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • نەپەس ھاۋاغا ئايالنغاندا - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3527
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2001
    21.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    38.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • نەپەس ھاۋاغا ئايالنغاندا - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3418
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1876
    21.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    38.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • نەپەس ھاۋاغا ئايالنغاندا - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3439
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1904
    22.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    33.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • نەپەس ھاۋاغا ئايالنغاندا - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3515
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1948
    21.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    32.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    38.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • نەپەس ھاۋاغا ئايالنغاندا - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3524
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1896
    22.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    34.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • نەپەس ھاۋاغا ئايالنغاندا - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3499
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1929
    22.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    38.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • نەپەس ھاۋاغا ئايالنغاندا - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3468
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1988
    21.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    38.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • نەپەس ھاۋاغا ئايالنغاندا - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3516
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1994
    20.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • نەپەس ھاۋاغا ئايالنغاندا - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3402
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1953
    21.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.