Latin

Mesnevi Durdaniliridin - 04

Süzlärneñ gomumi sanı 3169
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2020
11.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
18.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
23.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
تەكرار-تەكـرار يېڭىلىنىـپ ائقسـىمۇ ،ۇئ داۋاملىـق بىـر خىلـدەكال كۆرىنىـدۇ.
زالىمالرنىــڭ زۇلۇمــى قاراڭغــۇ بىــر قۇدۇققــا وئخشــايدۇ .زۇلۇم ســالغۇچىالرنىڭ
قۇدۇقلىــرى قورقۇنچلــۇق بولىدۇ .ھەقنىــڭ ائدالىتى ۇئالرنى قايتا-قايتا ھاالك قىلىدۇ.
ەئگــەر بىــر زۇلــۇم بــار بولســا ۇئ ســېنىڭ قاراڭغــۇ قۇدۇقــۇڭ بولىدۇ .بــۇ دۆلەت،
بــۇ ســەلتەنەت ۆئتكۈنچىــدۇر .ۇئنداقتــا ۆئزەڭدىــن مەغرۇرالنمــا ،بــۇ كىبىرلىــك زادى
نېمــە ۈئچــۈن؟ يىپــەك قۇرۇتىــدەك ۆئزەڭنىــڭ ەئتراپىنــى قورشــىما .ۆئز ەئھۋالىڭنــى
دەڭسە.
51

سەن پىل بولساڭمۇ قارشى تەرەپنى ائجىز چاغلىما .تەڭرى ەئبابىل قۇشلىرنى
ەئۋەتىــدۇ .يــەردە بىــر مەزلــۇم ائزاب چەكســە ،كۆكلــەردە پەرىشــتىلەر ھەرىكەتكــە
كېلىــدۇ .مەزلۇمغــا زۇلــۇم قىلغــان ،ۆئزىنــى خاتــا كۆرگــەن ائرســانغا وئخشــايدۇ.
ســۇاليماننىڭ قۇدرەتلىــك ۈئزۈكــى ۋە تامغىســېنىڭ ســىرى بىلىمــدە .پۈتــۈن ائلــەم
شــەكىل بولســا ،بىلىــم جانــدۇر.
ىئنســانىيەت بىلىــم بىلــەن ېئتىبــار قازىنىــدۇ .دېڭىــزالر ،چۆل-باياۋانــار ،تــاغ-
دەرياالرنىــڭ بارلىــق مەخلۇقاتلىــرى بــۇ ســەۋەپتىن ۇئنىڭغــا بويســۇنىدۇ .تەڭرىدىــن
بىلىــم تىلــە .ۇئنىــڭ پەزىلىتــى بىلــەن شــەيئىلەرنى پــەرق ەئتكۈچــى ۋە بىلگۈچــى
بولىســەن.
ەئقىلنىــڭ سۆيگۈســىگە قــاراپ بــاق .قايســى ائلەمــدە ەئقىل دەرياســى قانچىلىك
چەكسىز.
ائدەمزاتنىــڭ ەئقلــى چەكســىز دېڭىزغــا وئخشــايدۇ .ەئي وئغــۇل بــۇ دېڭىزغــا
بىــر دولقــۇن كېــرەك .بىزنىــڭ شــەكلىمىز ۇئ دېڭىــزدا لەيلــەپ يۈرگــەن ســاندۇققا
وئخشــايدۇ ،ىئچىــدە ســۇ بولمىغاچقــا لەيلــەپ يۈرۈيــدۇ .ســۇ تولدىمــۇ چۆكىــدۇ.
زەىئــپ چۈشــەنچىگە ىئگــە ىئنســانالرنىڭ ھالىغــا ۋاي .ائلــدى -كەينىنــى وئيــاپ
ىئــش قىلمىســا بەربــات بولىــدۇ .يــول تــۈز ەئممــا ،ھــەر يــەر تۇزاقــار بىلــەن تولغــان.
ســۆزلەر پۈتــۈن ەئممــا ،مەزمۇنــى پۈچــەك.
ســىر ســاقلىغاننىڭ بويۇنــى پۈكۈلمەيــدۇ .پۇلۇڭنــى ،مەزھىپىڭنــى مەخپــى
تــۇت .بىلگىنكــى بــۇ نەرســېنىڭ دۈشــمىنى كــۆپ .ەئممــا ،يوشۇرســاڭ ىئزدىگــەن،
ســورىغان بولماس .ســىرىڭنى بىرقانچــە كىشــىگە ېئيتقــان بولســاڭ ،ەئمــدى ۇئنــى
ســىر دېمــە .چۈنكــى ىئككــى كالپۇكىڭدىــن ائشــقان ســىر يېيىلىــدۇ .پاكىــز ،يالتىــراق
ەئينەكنىــڭ ائلدىــدا تــۇرۇپ غەيــۋەت قىلســاڭ ،ائشــۇ ســۈرىتىڭنى كۆرســەتكەن
ەئينەكمــۇ مەينەتلىشــىدۇ.
ســەندىكى يامانلىكلەر وئچۇق وئتتۇرىغا چىقســا ،شۈبھىســىزكى ۆئز -ۆئزۈڭگە
دۈشــمەن بولىسەن.
ەئي باشــقىالرنىڭ يۈزىــدە يىرگىنىشــلىك ”مــەن“ نــى كۆرگــەن ،بىلگىنكــى ،ۇئ
”مەن“ســېنىڭ يۈزۈڭنىــڭ ەئكســىدۇر.
52

بەزىــدە ۆئزۈڭنىــڭ ھىيلىســى ۆئزۈڭگــە تــۇزاق بولىــدۇ .ۋاقىتســىز ســايرىغان
خورازنىــڭ ۆئمــرى قىســقا .ەئدەپلىــك كىشــىنىڭ ھەربىــر ىئشــى گــۈزەل بولىــدۇ.
تەڭرىگــە يۈزلەنمىگەننــى قــۇرۇق قــۇم دەپ بىــل .ۇئ ىئنســاننىڭ ۆئمــۈر ســۈيىنى
ۈئزلۈكســىز قۇرۇتىــدۇ.

ھەدىيە
ەئگەر ۇئ ياد ەئيلىسە مەمنۇن بولىمەن،
بولسا ۇئ لەيال ،مەن مەجنۇندۇرمەن.
بىــر ســودىگەرنىڭ ماھارەتلىــك بىــر شــاتۇتى بــار ىئكــەن .بــۇ شــاتۇت قەپــەزدە
مەھبــۇس ىئكــەن.
بىــر كۈنــى ســودىگەر ھىندىســتان تەرەپكە ســەپەرگە چىقىش ۈئچــۈن تەييارلىق
قىپتــۇ ۋە يولغــا چىقىــش ائلدىــدا ائىئلىســىدىكىلەرگە "مــەن ســىلەرگە ھىندىســتاندىن
نېمــە ائلغــاچ كېلــەي؟ ۆئز ائرزۇلىرىڭالرنــى ېئيتىڭالر"_دەپتــۇ .ھــەر كىــم ۆئز
ىئســتەكلىرىنى دەپتــۇ .ســودىگەر ھەممىســىگە ســوغا ەئكىلىدىغانلىقــى توغرىســىدا
ۋەدە بېرىپتــۇ.
ســودىگەر قەپەزدىكــى شــاتۇتىدىنمۇ_:ەئي خۇشــاۋاز قۇشــۇم ،ســەن نېمــە
ائرزۇ قىلىســەن؟ نېمــە تىلىســەڭ ،مــەن ھىندىســتاندىن شــۇنى ائلغــاچ كېلىمــەن_ ،
دەپ ســوراپتۇ.
شــاتۇتى جــاۋاپ بېرىپتــۇ _ :ھىندىســتان دېگــەن ۇئ يىــراق ەئلدىمــۇ شــاتۇتىالر
بــاردۇر بەلكــى .ەئگــەر بولســا مېنىــڭ بــۇ ھالىمدىن ۇئالرنــى خەۋەردارقىــل _ ،دەپتۇ.
ۋە يەنــە شــۇنى ۆئتۈنۈپتــۇ.
_ مېنىــڭ قەپەزىمــدە ســوالقلىق بىــر شــاتۇتى بــار .ۇئ ھــەر ۋاقىــت ســىلەرنى
ەئســلەپ تۇرىدۇ ،ســېغىنىدۇ .ۇئ قۇش ســىلەرگە وئتلۇق ساالم يوللىدى ۋە سىلەردىن
ياردەم ســورىدى .بىر قۇتۇلۇش يولىنى قىلىشــنى ۆئتۈندى دېگىن ۋە يەنە قوشــۇمچە
مۇنــداق دېگىن:
_ مــەن ســېغىنىش ،ھەســرەت وئتــى ىئچىــدە كۆيۈۋاتقانــدا ،ســىلەرگە ەئركىــن
53

پــەرۋاز قىلىــش يارىشــامدۇ؟ مــەن قەپەزگــە ســوالقلىق تۇرغانــدا ،ياپ-يېشــىللىققا،
گۈل-گىياھالرغا پۈركەنگەن باغالردا ەئركىن ۇئچۇپ يۈرۈش ســىلەرگە يارىشــامدۇ؟
بــۇ مــەن ۈئچــۈن ائدالەتســىزلىك ەئمەســمۇ؟ دوســتالرنىڭ ۋاپاســى مانــا مۇشــۇنداق
بوالمــدۇ؟ ســىلەر گــۈل باغچىســىدا وئيناپ-كۈلــۈپ يۈرگەنــدە ،مەنــدەك ھــەر
ۋاقىــت كۆزىدىــن قــان يــاش تۆكۈلۈۋاتقــان بىچــارە قۇشــنى ەئســلەپ قويــۇڭالر! ەئي
ســۆيۈملۈك دوســتالر! سەھەر–ائخشــاملىرى ىئچىدىغىنىــم يۈرىكىمنىــڭ قېنىــدۇر.
مېنىــڭ پەرياتلىرىمغــا ىئچىــڭالر ائغرىســا ،مېنىــڭ ۈئچــۈن بىــر قەدەھ شــاراپ ىئچىپ
قويــۇڭالر.
ســودىگەر ،قەپــەس ىئچىدىكــى مەھكــۇم شــاتۇتىنىڭ لەختە بولغــان يۈرىكىدىن
چىققان ھەســرەتلىك ســۆزلىرىنى ېئلىپ ،ھىندىستانغا ساق-ساالمەت يېتىپ كەپتۇ ۋە
ۆئز ىئشــلىرىنى پۈتتــۈرۈپ بولــۇپ ،بىــر كۈنــى باغالرنــى ائرىالپتۇ .بۇ يــەردە بىرقانچە
شــاتۇتىنى كۆرۈپتــۈ ۋە ەئكەلگــەن ســاالملىرىنى ،ائمانــەت ائلغــان ســۆزلەرنى ۇئالرغــا
دەپتۇ .بۇ ســۆزلەرنى ائڭالۋاتقان شــاتۇتىالرنىڭ ىئچىدىن بىرســى تىترەپ وئڭدىســىغا
چۈشــۈپ ،شــۇ يەردىــا جــان ۈئزۈپتــۇ .كــۆز ائلدىدىــا يــۈز بەرگــەن بــۇ تىراگېدىيەنــى
كۆرگــەن ســودىگەر ،شــاتۇتىنىڭ خەۋىرىنــى ەئكەلگىنىگــە مىــڭ پۇشــايمان قىپتــۇ ۋە
"بــۇ شــاتۇتىنىڭ ۆئلۈمىگــە مەن ســەۋەپچى بولــدۇم" دەپ قاتتىق ھەســرەتلىنىپتۇ.
“بــۇ قۇشــنىڭ بەلكــى مېنىڭ قۇشــۇم بىلــەن تۇغقاندارچىلىقى بار بولســا كېرەك.
بەلكــى بــۇالر ىئككــى بەدەن بىــر جاندۇر .نېمە ۈئچۈن ۇئ خەۋەرنــى ەئكەلگەندىمەن".
_دەپتۇ ۇئ ھەســرەت بىلەن.
شــۇنداق قىلىــپ ســودىگەر ھىندىســتاندىكى بارلىــق ىئشــلىرىنى پۈتتۈرۈپتــۇ ۋە
ائلغــان سوۋغا-ســاالملىرى بىلــەن بىرلىكتــە ۆئز دۆلىتىگــە قايتىــپ كەپتــۇ .ســودىگەر
ائىئلىســىگە كېلىپــا ھــەر بىرىســېنىڭ ائرزۇلىــرى بويىچــە ھەدىيەلەرنــى تارقىتىپتــۇ.
ھېــچ تاقىتــى قالمىغــان شــاتۇتى ســودىگەرگە قــاراپ _ :مېنىــڭ ھەدىيــەم نــەدە؟
ۇئ ياقالردىــن قانــداق خــەۋەر بــار؟
ســودىگەر _:بولــدى قىــل ،تــا ھازىرغىچە گېپىڭنــى يەتكۈزگىنىمگە پۇشــايماندا
مــەن .ائشــۇ گەپلەرنــى قىلغــان تىلىــم تۇتۇلســۇن ،پۇشــايمان دىــن بارماقلىرىمنــى
چىشــلىدىم .نادانلىقىمدىــن ائشــۇنداق بولمىغــۇر بىــر خەۋەرنــى نېمــە ۈئچــۈن
يەتكــۈزدۈم ،نېمــە ۈئچــۈن دېدىــم؟ _ دەپ ھازىرغىچــە ۆئز-ۆئزۈمگــە ائچچىقلىنىــپ
54

تۇرۇپتىمــەن.
شــاتۇتى_ :خوجايىــن ،نېمــە ۈئچــۈن پۇشــايمان قىلىســەن ،بۇ ائچچىققا ســەۋەپ
بولغــان زادى نېمە؟
ســودىگەر _ :ســېنىڭ شــىكايەتلىرىڭنى ېئيتتىــم .ســاڭا وئخشــايدىغان بىــر توپ
شــاتۇتىالرغا بىر-بىرلەپ يەتكۈزدىم .ىئچىدىن بىرســى ،ســېنىڭ دەرتلىرىڭنى ائڭالپ
قورقــۇپ كەتتــى–دە ،ۆئتــى يېرىلىــپ ۆئلــدى _ .نېمــە ۈئچــۈن ســۆزلىدىم _ ،دەپ
كــۆپ پۇشــايمان قىلدىــم .ەئممــا ،دەيدىغاننــى دېگــەن تۇرســام ،پۇشــايمان قىلغــان
بىلــەن وئرنىغــا كېلەمتــى!
شــاتۇتى ،ۇئ شــاتۇتىنىڭ قىســمىتىنى ائڭلىغاندىــن كېيىــن تىترەپــا وئڭدىســىغا
يىقىلىــپ ،ھوشــىدىن كېتىپتــۇ.
ســودىگەر شــاتۇتىنىڭ يىقىلغانلىقىنــى كــۆرۈپ ،بېشــىدىكى تۇمىقىنــى ېئلىــپ،
پىقىرتىــپ يەرگــە ېئتىپتــۇ .بېشــى قېيىپتــۇ .شــاتۇتىنىڭ بــۇ ھالىنــى كــۆرۈپ ،ياقىســىنى
يىرتىــپ ،پۇشــايمان قىپتــۇ.
_ ائھ خــۇش ائۋاز شــاتۇتىم ،ســاڭا نېمــە بولــدى؟ ەئي مۇڭلــۇق ســايرايدىغان
قۇشــۇم ،مېنىــڭ سىردىشــىم ،مۇڭدىشــىم!_ دەپ نالــە قىپتــۇ.
قەلبــى ھەســرەتكە تولغــان ســودىگەر قەپەزنىــڭ ائغزىنــى ېئچىــپ ،شــاتۇتىنى
ېئلىــپ ،قەپەزدىــن چىقىرىپتــۇ .قەپەزدىــن قۇتۇلغــان شــاتۇتى دەرھــال قانــات قېقىــپ
ۇئچــۇپ بېرىــپ ،بىــر دەرەخ شــېخىنىڭ ۇئچىغــا قونۇپتــۇ.
سودىگەر شاتۇتىنىڭ بۇ ەئھۋالىنى كۆرۈپ ھاڭ-تاڭ قاپتۇ ۋە شاتۇتىغا قاراپ:
_ ھالىڭنى ېئيت ،بىزمۇ نېمە بولغانلىقىنى بىلەيلى _ ،دەپتۇ.
شــاتۇتى _ :ۇئ قۇشــنىڭ قىلغــان ىئشــلىرى مــاڭا ەئقىــل بــەردى .ۇئ قــۇش مــاڭا
قەپەزدىــن ،ائســارەتتىن قۇتۇلۇشــنىڭ يولىنــى مــاڭا كۆرســەتتى .ســېنىڭ ەئســىرىڭ
بولــۇپ بىــر ۆئمــۈر ياشــىغاندىن ۆئلۈپــا قۇتــۇل دېدى _ ،دەپتــۇ .ۋە يەنــە _ :ەئلۋىدا
خوجايىــن! ەئمــدى مــەن كېتىدىغــان بولــدۇم ،ســەنمۇ بىــر كۈنلــەردە ۋەتىنىڭگــە
كېتەرســەن .ەئلۋىــدا! ســەن مــاڭا مەرھەمەت قىلدىــڭ .مېنى قاراڭغــۇ زىنداندىن ائزات
قىلدىــڭ _ ،دەپ نازاكەتلىــك بىــر ىئككــى ېئغىــز گــەپ قىلغاندىــن كېيىــن " خەيــرى
55

خــوش ،ائمــان بولغىــن!" دېگىنىچــە قانــات قېقىــپ ،كۆككــە پــەرۋاز قىپتــۇ.
ســودىگەر_ :تەڭــرى ســېنى ائمــان قىلســۇن! كــەت .ســەن مــاڭا ،بىــر يــول
كۆرســەتكۈچى بولــدۇڭ _ ،دەپتــۇ.
سودىگەر ۆئز-ۆئزىگە مۇنداق دەپتۇ:
_ بــۇ ىئشــار ھەممىمىزگــە ىئبــرەت بولســۇن .كويزا-كىشــەندىن قۇتۇلــۇش
ۈئچــۈن ەئقىلنــى ىئشــلىتىش الزىــم .مېنىــڭ روھىــم ،ۇئ شــاتۇتىنىڭكىدىن تــۆۋەن
ەئمــەس .باشــقا قۇشــارنىمۇ قويۇۋېتــەي.

◄ھېكمەتلىك سۆزلەر:
راست سۆز تاش ۋە تۆمۈردەكتۇر.
ەئگەر ۇئالر ھەركەتكە كەلسە ،ەئتراپقا وئت چاچار.
تاش ۋە تۆمۈرنى وئرۇنسىز يەرگە ۇئرما.
وئيلىماستىن سۆزلىمە.
ېئغىزىڭدىن چىققان سۆز ،يادىن چىققان وئققا وئخشاش.
ېئتىلغان وئق ائرقىغا قايتماس .ۇئدۇلدا كىم بولسا شۇنىڭغا تېگىدۇ.
بۇ قاراڭغۇ جاھان پاختازارلىققا وئخشايدۇ.
پاختا ىئچىدە وئت تۇراالمتى؟
ەئگەر نەمرۇد بولساڭ وئتتىن ۆئلگىدەك قورق.
وئتقا كىرمەكچى بولساڭ ەئگەر ،ائلدى بىلەن ىئبراھىمدەك بول.
قۇيــاش ھــەر ســەھەر شــەرقتىن چىققانــدا ،ســېنىڭ گۈزەللىكىــڭ ۇئنىڭدىــن نــۇر
ائلىدۇ.
ۆئتۈنــۈپ قــاالي! گــۈل توغرىلىــق ســۆزلىمە ،گۈلدىــن ائيرىلغــان بۇلبۇلدىــن
ســۆز ائچ.
باھار مەۋســۇمىدا زىراەئتتىن خەۋەرســىز كىشىنىڭ ائلدىدا ،پەسىلنىڭ ەئتىۋارى
بولمايدۇ.
56

داىئــم ھەقنــى باشــپاناھ قىلىــش كېــرەك .چۈنكــى روھــار ۇئنىــڭ ىئلتىپاتىنــى
ۈئمىــد قىلىــدۇ.
ھەقنىڭ ھىمايىسىگە ىئگە بولساڭ ،سۇ بىلەن وئت يامانرىڭ بولىدۇ.
دېڭىــز ،نــۇھ بىلــەن مۇســاغا بــۇ ســەۋەبتىن دوســت بولــدى ۋە دۈشــمەنلىرىنى
يــوق قىلــدى.
وئت ،نەمرۇدنىــڭ پەسكەشــلىكىنى كۆرســىتىش ۈئچــۈن ،ىئبراھىمغــا بىــر قەلــە
بولدى.
سۈيىقەستچىلەردىن قوغداش ۈئچۈن ،تاغ ھەزرىتى يەھيانى يېنىغا چاقىردى.

“ەئي يەھيا! يېنىمغا كەل ،سېنى قىلىچالردىن قوغدايمەن" دېدى.
ســېنىڭ ەئتراپىڭــدا شــۇنداق تەملىــك نەرســىلەر باركــى ،جاھــان خەلقــى بىــر
ىئلتىپاتىــڭ ۈئچــۈن جانلىرىنــى پىــدا قىلىــدۇ.

باققال بىلەن شاتۇت
بىر يات بىلەن سۆزلەشسەڭ مىڭ ھالى بولۇر،
توغرا تۇي ،ائل خوش خەۋەر ،دوست اللە بولۇر.
ۆئي ۋە ھەرە ساندۇقىنى ياتالردىن پاكلىساڭ ەئگەر،
ۆئي بىلەن ھەرە ساندۇقۇڭ تەلتۆكۈس بالغا تولۇر.
بىر دۇكاندارنىڭ بىر خۇش ائۋازلىق شاتۇتى بار ىئكەن.
بــۇ شــاتۇتى دۇكانغــا قارايدىكــەن .كەلگــەن خېرىدارالرغــا يېقىملىــق
پىچىراليدىكــەن .ۇئالر بىلــەن چاقچاقلىشــىدىكەن .خېرىــدارالر مالالرنىــڭ باھاســىنى
سورىســا ،ائدەمــدەكال توغــرا جــاۋاپ بېرىدىكــەن.
دۇكانــدار بىــر كۈنــى ۆئيگــە كېتىپتــۇ .شــاتۇتى دۇكانغــا قــاراپ قاپتــۇ .بىــر
مۈشــۈك بىــر چاشــقاننى قوغــاپ دۇكاننىــڭ ىئچىگــە كىرىپتــۇ .مۈشــۈكنى كۆرگــەن
57

شــاتۇتى شــۇنداق قاتتىــق قورقــۇپ كېتىــپ ،ۆئزىنــى قاچۇرىمــەن دەپ ،دۇكاننىــڭ بىــر
بۇلۇڭىدىكــى گۈلمــاي قاچىســىنى ۆئرۈۋېتىپتــۇ.
دۇكانــدار ۆئيدىــن كېلىپ ،خاتىرجەم وئلتۇراي دەپ شــۇنداق قارىســا ،دۇكاننىڭ
ھــەر يېــرى مايغــا چىلىشــىپ تۇرغــان .بۇنــى شــاتۇتىنىڭ قىلغانلىقىنــى بىلىپتــۇ-دە،
شــاتۇتىنىڭ بېشــىغا ۇئرۇپ ،پەيلىرىنــى توزىتىۋېتىپتــۇ .شــۇنىڭ بىلــەن بــۇ گــۈزەل
شــاتۇتى تــاز بولــۇپ قاپتــۇ.
تــاز شــاتۇتى ھېــچ ســايرىمايدىغان بولــۇپ قاپتــۇ .دۇكانــدار بــۇ ھالنــى كــۆرۈپ،
قىلغــان ىئشــىغا پۇشــايمان قىپتــۇ .پۇشــايمىنىنى ائلىدىغــان قاچــا تاپالمــاي " ،ھــەي
ېئســىت! ســودام ائزىيىدىغــان بولــدى .كاشــكى بــۇ قولــۇم ســۇنۇپ كەتكــەن بولســا،
شــۇ يېقىملىــق ائۋازى بــار قۇشــۇمنى ۇئرمىغــان بــوالر ىئدىــم" -دەپ نالــە قىپتــۇ.
شــاتۇتى قايتــا ســايراپ قاالرمىكىــن دەپ وئيــاپ ،يېتىم-يېســىرالرغا ســەدىقە
بېرىپتــۇ .ۈئچ كېچە-كۈنــدۈز ســايرىمىغاندىن كېيىــن ،دۇكانــدار غەمگــە پاتقان ھالدا
دۇكاننىڭ ائلدىدا وئلتۇرۇپتۇ .دۇكاندار بېشىنى قاشالپ _ ،بۇ قۇش ەئمدى قاچانمۇ
ســايرار؟ ياكــى ەئمــدى پەقــەت سايرىماســمۇ؟_ دەپ تۈرلــۈك غەم-ەئندىشــىنىڭ
ىئچىگــە غــەرق بــوپ ،ۋاقىتنــى ۆئتكۈزۈپتــۇ.
بىــر چاغــدا دۇكاننىــڭ ائلدىدىــن بىــر يــاالڭ بــاش دەرۋىــش ۆئتۈپتــۇ .ۇئنىــڭ
باشــلىرى ۇئســتىرا بىلــەن پاكىــز قىرىلغــان بولــۇپ ،خــۇددى پارقىــراپ تۇرغــان بىــر
پارچــە تاشــتەك پاينــەك ىئكــەن.
شاتۇتى بۇ دەرۋىشنى كۆرۇپ دەرھال زۇۋانغا كېلىپ دەپتۇ:
_ ەئي دوســتۇم! ەئي پاينەك باش ،ســاڭا نېمە بولدى؟ ياكى ســەنمۇ قاچىدىكى
گۈل مېيىنى تۆكۈۋەتتىڭمۇ؟
شــاتۇتىنىڭ دەرۋىشــنى ۆئزىگــە وئخشىتىشــىنى ائڭلىغــان ەئتراپتىكــى كىشــىلەر
پاراققىــدە كۈلــۈپ كېتىپتــۇ.
شــاتۇتنىڭ ۆئزىنــى دەرۋىش بىلەن سېلىشتۇرۇشــى خەلقنــى كۈلدۈرگەن .چۈنكى
قىيــاس ھەركىمنىــڭ تەجرىبىســىگە ،بىلىمىگــە ،مۇھىتقا قاراپ ۆئزگىرىشــى مۇمكىن.
بــۇ نۇقتىدىــن قارىغانــدا ،قىيــاس ائرقىلىــق ھەقىقەتنــى تولــۇق كۆرگىلــى بولمايــدۇ.
شــۇڭا بەزىــدە قىيــاس ،ائدەمنى ائســانال خاتاالشــتۇرىدۇ.
58

◄ھېكمەتلىك سۆزلەر:
ھەقىقەتنى تونۇمىغان ،شۈبھىسىز تەڭرى يولىدىن يىراقلىشىدۇ.
ىئككــى ھــەرە وئخشــاش بىــر چىمەنلىكتــە وئزۇقالنســىمۇ ،ەئممــا بىرســىدىن
زەھــەر ،بىرســىدىن ھەســەل چىقىــدۇ.
وئخشاش ىئككى جەرەن بىر يەردىن سۇ ىئچىپ ،وئخشاش وئتالقتا وئتلىسىمۇ،
بىرسىدىن ىئپار ،يەنە بىرسىدىن ماياق چىقىدۇ.
ىئككــى قومــۇش وئخشــاش ســۇدا ۆئسســىمۇ ،بىرســىدىن شــېكەر چىقســا،
بىرســىدىن چىقمايــدۇ.
وئزۇقلــۇق بىرســېنىڭ قارنىنــى تويدۇرســا ،باشــقا بىرســىنى ائلالھنىــڭ نۇرىغــا
ىئگــە قىلىــدۇ.
بەزىلەرنىڭ يېگىنىدىن پىخســىقلىق ۋە ھەســەت پەيدا بولســا ،بەزىلەرنىڭكىدىن
تەڭرى ىئشــىقى ھاســىل بولىدۇ.
كۆرۈنۈشــتە بىر-بىرىگە وئخشىســىمۇ ،تۇزلۇق ســۇ بىلەن تاتلىق ســۇ ائرىسىدا
زور پــەرق بار.
تاتلىــق ســۇ بىلــەن تۇزلــۇق (ائچچىــق) ســۇ وئخشاشــمۇ؟ بۇنى ســۇنى ىئچكەن
كىشــى بىلىدۇ.
مۇســانىڭ ھاسىســى بىلــەن بــۇ ھاســىالرنىڭ پەرقــى چوڭــدۇر.
ھاسىســىدىكى خاســىيەتلەرنىڭ ھېــچ بىــرى بــۇالردا يــوق.

مۇســانىڭ

بــۇ ھاســىالرنىڭ ائرقىســىدا تەڭرىنىــڭ لەنىتــى بولســا مۇســا ھاسىســېنىڭ
ائرقىســىدا ھەقنىــڭ رەھمىتــى بــاردۇر.
مايمۇنالر ىئنسانالردا نېمىنى كۆرسە ،شۇنى دوراپ زوقلىنىدۇ.
ۇئ "مەنمــۇ ىئنســاننىڭ قىلغىنىنــى قىلدىم" دەپ وئياليدۇ-يــۇ ،ەئمما ھەقىقەتنى
بىلمەيدۇ.
ىئبادەت مۇئمىنلەرگە مەڭگۈلۈك ھۇزۇر .مۇناپىقالر بولسا جان كويىدا.
مۇناپىــق دېگــەن ســۆز دوزاخ دېگەن ســۆزدىن كەلمىگەن بولســا ىئدى ،ۇئنىڭدا
59

دوزاخنىــڭ تەمــى بولمىغان بوالتتى.
ســۆزنىڭ كونىلىقــى ھەرپتىــن ەئمــەس ،دېڭىــز ســۈيىنىڭ ائچچىقلىقى ۇئســۇلغان
قاچىنىــڭ ســەۋەبىدىن ەئمەس.
ائچچىــق ۋە تاتلىــق ســۇلۇق دېڭىــزالر بــار .ائرىســىدىكى پــەردە ســەۋەبىدىن
بىر-بىرلىرىگــە ائرىلىشــىپ كەتمەيــدۇ.
دېڭىــز ىئككــى ەئممــا ماھىيىتــى بىــر .ســەن ىئككىدىــن ۋاز كېچىــپ ،ماھىيەتكــە
ېئرىش.
بىرسېنىڭ ائغزىدا چۆپ بولسا ،ۇئنىڭدىن قۇتۇلمىغىچە راھەت بواللمايدۇ.
ېئسىل تاماقلىرىڭدىكى بىر تال قىل سېنى بىائرام قىلىشقا يېتەرلىك.
دۇنياغــا بولغــان ھېرىســمەنلىكىڭ يەرگــە شــوتا بولســا ،ائخىرەتكــە بولغــان
ھېرىســمەنلىكىڭ كۆكلەرگــە شــوتا بولىــدۇ.
بەدەندىكــى راھەتســىزلىكنى تېۋىپتىــن ســورا .ەئگەر روھى جەھەتتە راھەتســىز
بولســاڭ ھەزرىتى مۇھەممەد (س.ەئ.ۋ) تىن ســورا.
بــەزى ياخشــىلىق بەزىــدە دۈشــمەنلىكتەك كۆرۈنىــدۇ .شــۇنىڭ ۈئچــۈن ائقىلــار
بــۇ ىئشــارغا ھەيرانــدۇر.
بــۇ يولدىكــى ھەيرانلىــق ،سۆيگۈســىدىن ائيرىلىپ قالغانلىقتىــن ەئمەس ،بەلكى
ۇئنىڭدىــن بىھۇش بولۇپ ھاڭ-تــاڭ بولغانلىقىدىندۇر.
ىئنســان شــەكلىدىكى نۇرغــۇن شــەيتانالر بــار .شــۇنىڭ ۈئچــۈن ھــەر قولغــا
ېئســىلما.
وئۋچىنىڭ ىئسقىرتىشى قۇشنى تۇتۇش ۈئچۈندۈر
ۆئزىگــە وئخشــاش قۇشــنىڭ ســايرىغىنىنى ائڭلىغــان قــۇش يەرگــە قونــۇپ،
قىلتاققــا چۈشــىدۇ.
مەرت ىئنسانالر بەخىتلىكتۇر.
نامەردلەر ھامان بىر كۈنى زىيان تارتىدۇ.
60

تىلشۇناس
ۇئپۇقنى نۇر قاپلىدى ،قەندىل سەۋەبتىن،
قەيەردە ھەق دوستى ەئي دوست ،بىل سەۋەبتىن.
بارىدىغان يەر ائخىرى رەببىل ائلەمىيندۇر ،
قۇل تارتىدۇ مىڭبىر باال ،تىل سەۋەبىدىن.
بىــر تىلچــى ســاياھەت ۈئچۈن كېمىگە چىقىپتۇ .ۇئ ۆئزىنــى ناھايىتى قابىلىيەتلىك
دەپ وئياليدىكــەن ،باشــقا كىشــىلەرنى ياراتمايدىكــەن .كېمــە چەكســىز دېڭىــزدا
كېتىۋاتقانــدا ،تىلشــۇناس كېمىچىنــى مەنســىتمىگەن بىــر قىياپەتتــە:
_ھــەي كېمىچــى ،ســەن گرامماتىكىنــى بىلەمســەن؟_دەپ ســوراپتۇ.
كېمىچى :ياق بىلمەيمەن ،ھېچ وئقۇمىغانتىم .دەپتۇ.
تىلچى _ :ىئسىت ،ۆئمرۈڭنىڭ يېرىمى بىكار ۆئتۈپ كېتىپتۇ.
بــۇ ســۆزنى ائڭالپ كېمىچــى خاپــا بوپتــۇ .ەئممــا ،ائچچىقىنــى ىئچىگــە يۇتــۇپ،
ۈئن تىــن قىلماپتــۇ .تۇيۇقســىزال بــوران چىقىــپ ،دېڭىــز دولقۇنالشــقا باشــاپتۇ–دە،
كېمــە خەتــەر ىئچىــدە قاپتــۇ.
كېمىچى ۇئ تىلچىغا ۋارقىراپ _ :سۇ ۈئزۈشنى بىلەمسىز؟
تىلچى قورققىنىدىن تىترەپ تۇرۇپ_:ەئي يىگىت ،بىلمەيمەن! -دەپتۇ.
كېمىچــى _:ەئي تىلچــى ،ۇئنداقتــا ســېنىڭ پۈتۈن ۆئمرۈڭ بىــكار ۆئتۈپ كېتىپتۇ!
بىرائزدىــن كېيىــن كېمــە چۆكىــدۇ ،ســېنىڭ ۇئ بىلىملىرىڭنىــڭ ھېــچ بىــرى كارغــا
كەلمەيــدۇ_ ،دەپتــۇ .تىلچىنىــڭ ھىكايىســى ســىزگە ھــاالك بولماســلىقنىڭ يولىنــى
كۆرســىتىش ۈئچــۈن بىــر دەرســتۇر.

◄ھېكمەتلىك سۆزلەر:
تەكەببۇرلىقىدىــن باشــقىالرنى مەنســىتمىگەنلەر ،بــۇ دۇنيانىــڭ ۆئتكۈنچــى
ىئكەنلىكىنــى بىلمىگەنلــەردۇر.
61

ەئي وئغــۇل! بــۇ يــەردە ســۆزنىڭ گرامماتىكىلىرى ەئســقاتمايدۇ ،ســۇ ۈئزۈشــنى
بىلىشــىڭ الزىــم .ۇئنــى بىلســەڭ ســۇدىن ھېچ قورقمايســەن.
دېڭىز ۆئلۈكنى بېشىدا كۆتۈرىدۇ ،تىرىكنىڭ قۇتۇلۇشى قىيىندۇر.
ســەن ىئنســانىيەتكە خىزمــەت قىلىــش نۇقتىســىدىن ۆئلۈكتەكســەن؛ ۇئنىــڭ
ۈئچــۈن ســىرالر دېڭىزىنىــڭ بېشــىدا وئلتۇرىســەن.
ەئي كىبىرلىكتىن خەلقنى ”ېئشــەك“ دېگەن ىئنســان! ەئمدى ســەن مۇز ۈئســتىدە
قالغان ېئشــەكتەك بولدۇڭ.
قەلب ەئھلىنىڭ ىئلمى پايدىلىق بولۇر.
تەن ەئھلىنىڭ ىئلمى پەقەت بىر يۈكتۇر.
ىئلىم قەلبتىن بولسا ،ىئگىسىگە يار بولۇر.
تېنى زەھەر بولغاننىڭ ىئگىسى ھەم خار بولۇر.
تەڭــرى _:ۇئالر كىتــاب يۈدۈۋالغــان ېئشــەككە وئخشــايدۇ دېــدى.
ســەندە پايدىلىــق ىئلىــم بولمىســا ،باشــقا ھەممىســى ســاڭا يۈكتــۇر.
ەئســقاتىدىغان بىلىــم بولمىســا ،ۇئ كېلىننــى ياســاش ۈئچــۈن ســۈرگەن گىرىمــدەك
ەئبــەدى بولمايــدۇ.
مال-دۇنيانى دەپ بىلىم ىئگەللىمە.

ياشانغان سازەندە
ەئي يار ،كەتسە ھەركىم كەتسۇن ،سەن زىنھاركەتمە،
ساقال دوستۇم ،ساقال وئلتۇر ،مېنى تاشالپ سەن كەتمە.
گۈل-شېكەر ۆئرنىكىدۇر ،تولدۇر قەدەھكە ساپ شاراپ،
بۇ بەزمىدە قالدۇر ىئزىڭنى ،ەئي گۈزىلىم سەن كەتمە.
ائڭلىدىڭالرمىكىــن ،ھەزرىتــى ۆئمەر زامانىــدا ائجايىپ مۇڭلۇق قالۇن چالىدىغان
بىــر ســازەندە ۆئتكــەن ىئكەن .بۇلبۇلمۇ ۇئنىڭ چالغــان قالۇنىنىڭ ائۋازىنى ائڭلىغىنىدا
بىھــۇش بولــۇپ كېتىدىكــەن .ۇئ ائجايىــپ مۇڭنــى ائڭلىغــان ھــەر كىشــىنىڭ يۈزلىرىــدە
تەبەسســۇم جىلۋىلىنىدىكەن .مەشــرەپلەر ،كۆڭۈل ېئچىش پاائلىيەتلىرى ۇئنىڭ مۇڭى
62

بىلــەن ۋايىغــا يېتىدىكــەن .ېئيتقــان ناخشــىلىرىدىن ،چالغــان ســازلىرىدىن ســورۇنالر
ائجايىــپ قىززىــپ كېتىدىكــەن .ۇئنــى ائڭلىغانــار ائجايىــپ بىــر خىيالالرغــا غــەرق
بولىدىكەن.
ائرىدىــن ۇئزۇن ۋاقىــت ۆئتۈپتــۇ .ســازەندىمۇ ياشــىنىپ قاپتــۇ .كۆڭۈللەرنــى
وئۋلىغــان بــۇ بۈركــۈت ەئمــدى ائجىــزالپ ،چىۋىــن وئۋالشــقا باشــاپتۇ .قىــران قامىتــى
يايــدەك ېئگىلىپتــۇ .ۆئســكۈلەڭ قاشــلىرى ســاڭگىالپ ،نۇرســىز كۆزلىرىنىــڭ ائلدىغــا
چۈشۈپتۇ .جانغا جان قوشىدىغان مۇڭلۇق ائۋازى ۆئز خاسىيىتىنى يوقىتىپتۇ .گاراڭ-
گــۇرۇڭ ائۋازى كىشــىلەرنىڭ بېشــىنى ائغرىتىپتــۇ ،ھەممــە ۇئنىڭدىــن زېرىكىشــكە
باشــاپتۇ .زادى قايســى بىــر خوشــاللىق باركــى ،مەڭگۈلــۈك قالىدىغــان؟ قايســى بىــر
قەســىر باركــى ،يىقىلىــپ تۇپراققــا ائيالنمايدىغــان؟
يىلــار ائرقا-ائرقىدىــن ســۇدەك ېئقىپتــۇ .ســازەندە بەكمــۇ قېرىــپ ،مۈكچىيىپــا
قاپتــۇ .كۈچىدىــن قېلىــپ ،بىــر بــۇردا نانغــا مۇھتــاج بوپتــۇ.
بىر كۈنى ىئچى ۆئرتىنىپ ،جانابى ھەققە يالۋۇرۇپ نىدا قىپتۇ:
_ ۇئلــۇغ تەڭرىــم ،مــاڭا ۇئزۇن بىــر ۆئمــۈر ائتــا قىلدىــڭ .مېنىڭــدەك بىــر
ەئرزىمــەس بەندەڭگــە ائجايىــپ ياخشــىلىق ،ېئھســانالرنى قىلدىــڭ 70 .يىــل گۇنــاھ
قىلىــپ ۆئتتــۈم .بىــر كۈنمــۇ رىزقىمنــى كەســمىدىڭ ،نېئمىتىڭنــى ائيىمىدىــڭ .ەئمــدى
بۈگۈنكــى كۈنگــە كەلگەنــدە كىرىمىــم يــوق ،قولــۇم ېئگىلمــەس ،كۈچــۈم يەتمــەس
بــوپ قالدىــم .مــەن ،بۈگــۈن ســېنىڭ مېھمىنىــڭ .بۇندىــن كېيىــن پەقەت ســەن ۈئچۈنال
ســاز چالىمــەن.
قالۇننــى ائپتــۇ .تەڭرىنــى باشــپاناھ قىلىــپ ،ۇئنىڭغــا ائتــاپ قالــۇن چېلىش ۈئچۈن
مەدىنــە مازارلىقىغــا قــاراپ يولغــا چىقىپتــۇ .ۆئز–ۆئزىگە دەپتۇ:
_مــەن چالىمــەن ،چالغــان ســازىمنىڭ ھەققىنــى تەڭرىمدىــن ســورايمەن .چۈنكى
ۇئ رىزىــق بەرگۈچىدۇر.
بىــردەم چېلىــپ ،ائندىــن يىغالپتــۇ .كېيىــن قالۇننــى بېشــىغا ياســتۇق قىلىــپ،
بىــر مازارنىــڭ يېنىــدا ۇئيقۇغــا كېتىپتــۇ .جــان قۇشــى قەپەزدىــن قۇتۇلــۇپ ،ســازنى
تاشــاپ ،ســازەندىلىكتىنمۇ ۋاز كېچىــپ ،ۇئچــۇپ كېتىپتــۇ.
سازەندىنىڭ جېنى ،مەنىۋى ائلەمدە خىيال سۈرۈپتۇ:
63

“مېنــى بــۇ يەرگــە قويــۇپ قويســاڭالر؛ مــاڭا بــۇ يــەردە يــەر ،مــاكان بەرســە،
ائجايىــپ ياخشــى بوالتتــى .جېنىــم بــۇ باغــدا ،بــۇ باھــار پەســلىدە ائجايىــپ يايرىغــان
بوالتتــى .بــۇ ۇئۋىــدا ،بــۇ ائلەمنىــڭ اللــەزار باغچىســىدا مەســت بولــۇپ كېتەتتــى .بــۇ
يــەردە ،بــۇ مەنىــۋى ائلەمــدە باشســىز ،پۇتســىز ســەپەر قىالتتىم .لەۋســىز ،چىشســىز
قەنت-ناۋات يەيتتىم .دۇنيا مەشغۇلىيەتلىرىدىن ،ائۋارىچىلىقلىرىدىن قۇتۇالتتىم– دە،
پۈتــۈن ىئخالســىم بىلــەن دوســتۇمنى زىكىــر قىالتتىم ،ۇئنى وئياليتتىــم .كۆك يۈزىنى
مــاكان قىلغــان پەرىشــتىلەر بىلــەن ســىرداش بوالتتىــم .كۆزلىرىــم يېپىــق ھالەتتە ،بىر
دۇنيــا كــۆردۈم .قولســىز تــۇرۇپ ەئتىــر گۈللەرنــى ۈئزدۈم .چۈشــۈمدە كۆرۈنگــەن بۇ
ائلــەم ،شــۇنداق بىــر ائلەمكــى ،ھەيرانلىقتىــن قول–قاناتلىرىــم ېئچىلدى”.
ەئگــەر ۇئ مەنىــۋى دۇنيــا ۋە ۇئنىــڭ يولىنــى كــۆز بىلــەن كۆرگىلــى بولســا ىئــدى،
بــۇ دۇنيــادا ھېچكىــم بىــر مىنۇتمــۇ تۇرمايتتــى.
ياشــانغان ســازەندىگە" :بــۇ يــەردە قېلىشــقا ھــەۋەس قىلمــا ،ائچكۆزلــۈك قىلما.
مادامىكــى پۇتلىرىڭدىكــى تىكــەن چىقىــپ كەتكــەن ىئكــەن ،قورقمــا ،قېنــى كــەت!"-
دەپ بۇيــرۇق كەپتــۇ.
ســازەندىنىڭ روھــى" :تەڭرىنىــڭ مەرھەمــەت ۋە ېئھســان ماكانىــدا تۇرالىغانغــا
قــەدەر تــۇر ،ۇئ يەردىــن ائيرىلمــا" دەپتــۇ.
دەل شــۇچاغدا جانابــى ھــەق ،ھەزرىتــى ۆئمەرگــە شــۇنداق بىــر ۇئيقــۇ بەرگــەن
ىئكەنكــى ،بــۇ ۇئيقۇدىــن باشــلىرىنى كۆتۈرەلمەپتــۇ .ھەزرىتــى ۆئمــەر بــۇ ەئھۋالغــا
ھەيــران قاپتــۇ .ۇئ " :بۇنــداق بىــر ۇئيقۇغــا ائدەتلەنگــەن ەئمــەس ىئدىــم .بــۇ ۇئيقــۇ
سەۋەپســىز ەئمــەس .ھەرھالــدا ســىرلىق بىــر ائلەمدىــن كەلــدى ".دەپ وئيالپتــۇ.
بېشــىنى قويۇپتــۇ ،يەنــە ۇئخالشــقا باشــاپتۇ .بىــر چــۈش كۆرۈپتــۇ .چۈشــىدە
ھــەق تەرەپتىــن بىــر ائۋاز كەپتــۇ .بــۇ ائۋازنــى روھــى ائڭالپتــۇ.
ھەزرىتى ۆئمەرگە يەنە غايىپتىن بىر سادا كەپتۇ:
“ەئي ۆئمەر ،بىزنىڭ بەندىلىرىمىزنى قىيىنچىلىقالردىن قۇتقۇز .بىزنىڭ خاس ۋە
مۆھتــەرەم بىــر بەندىمىــز بــار .ۇئنى كۆرۈش ۈئچــۈن ،مازارلىققا كەلگىچــە تارتىدىغان
جاپاغــا چىــدا .ەئي ۆئمــەر ،ھەركىمنىــڭ ھەققــى بــار بەيتــۇل مالدىــن 700دىنــار ائل.
ۇئ پۇلنــى ۇئنىڭغــا ائپىرىــپ بېرىــپ ،مۇنــداق دېگىــن -:ھــەي يوقســۇل ىئنســان،
64

ھازىرچــە مۇشــۇنچىلىك ەئكەلدىــم .بــۇ پۇلنــى ائل ۋە بىزنــى ەئپــۇ قىــل .بۇنچىلىــك
پــۇل ســېنىڭ ائدەتتىكــى ېئھتىياجلىرىڭغــا يېتىــدۇ .بــۇ پۇلنــى خەجلــە ،تۈگىگەنــدە
يەنــە مۇشــۇ يەرگــە كــەل”.
ھەزرىتــى ۆئمــەر چۈشــىدە ائڭلىغان ائۋازنىڭ ھەيۋىســىدىن وئيغىنىــپ كېتىپتۇ–
دە ،وئرنىدىــن چاچــراپ تۇرۇپتــۇ ۋە بــۇ خىزمەتنــى دەرھــال قىلىــش ۈئچــۈن تەييارلىق
قىپتــۇ .پۇلنــى ســالغان قاپچۇقنــى قولتۇقىغــا قىســىپ ،مازارلىققا قاراپ يولغــا چىقىپتۇ.
تەڭرىنىــڭ بــۇ خــاس بەندىســېنىڭ قېشــىغا ىئتتىكــرەك بېرىــش ۈئچــۈن يۈگرەپتــۇ.
مازارلىققــا كېلىــپ ،ۇئياق-بۇياققــا قاراپتــۇ ۋە ەئتراپنــى بىــر قــۇر ائيلىنىپتــۇ .پەقــەت
ھېلىقــى ياتقــان ســازەندە بوۋايدىــن باشــقا بىــر ائدەم كۆرمەپتــۇ .ۆئز-ۆئزىگــە" :
بەلكــى بــۇ كىشــى بولســا كېــرەك" دەپتــۇ .ەئممــا ،يەنــە بىــر قــاراپ بېقىــش ۈئچــۈن،
ەئتراپنــى ائيلىنىپتــۇ .ۇئياق-بۇياققــا تــوال مېڭىــپ ،ھېرىپمــۇ قاپتــۇ .ۇئ مازارلىقتــا
بوۋايدىــن باشــقا ىئنســى-جىن يــوق ىئكــەن.
جانابى ھەق مۇنداق دېگەن ىئكەن_ :ھەققە ائشىق بىر قۇلۇم بار.
بۇ قېرى سازەندە ،قانداق بولۇپ تەڭرىنىڭ خاس قۇللىرىدىن بولۇپ قالىدۇ؟
ۇئ يەنە بىر قېتىم مازارلىقنى ائيلىنىپتۇ ،ۇئياق-بۇياققا قاراپ تەڭرىنىڭ ياخشى
بەندىســىنى ىئزدەپتــۇ .ۇئ خــۇددى چۆلنىــڭ ەئتراپىــدا وئۋ ىئزدىگــەن ائرســاندەك
بــوپ كېتىپتــۇ .ۇئ يــەردە ۇئ بوۋايدىــن باشــقا ھېچكىــم يوقلۇقىغــا جــەزم قىلغاندىــن
كېيىــن ،ۆئز-ۆئزىگــە ":قاراڭغۇلــۇق ىئچىــدە قانچىلىغــان نۇرالنغــان كۆڭۈللــەر بــار-
ھــە!" دەپتــۇ.
ائندىــن ســازەندە بوۋاينىــڭ يېنىغــا كەپتــۇ ،ســەمىمىي بىــر ھۆرمەت بىلەن ائســتا
يېنىــدا وئلتۇرۇپتۇ.
بــۇ چاغــدا ھەزرىتــى ۆئمــەر چۈشــكۈرۈپتۇ .چۈشــكۈرگەن ائۋازدىــن بــوۋاي
وئيغىنىپتــۇ–دە ،چاچــراپ وئرنىدىــن تۇرۇپتــۇ ۋە بــۇ يەردىــن كېتىشــكە تەمشــىلىپتۇ،
ەئممــا ۋۇجۇدىنــى بىــر تىتــرەك بېســىپتۇ .بــوۋاي وئيالپتــۇ:
“يــا رەببىــم ســەن مــاڭا يــاردەم قىــل! قانــداق بولــۇپ ،مېنىڭــدەك بىــر قېــرى
ســازەندىگە بىــر مۇســاپىر كېلىــپ ســوقۇلدى؟”
ھەزرىتــى ۆئمــەر بوۋاينىــڭ يۈزىگــە قارىغان چاغــدا ،ۇئنىڭ تاتارغــان يۈزىدىكى
65

خىجىللىقنــى كۆرۈپتــۇ .ۇئنىڭغــا _:مەندىــن قورقمــا ،ســاڭا ھــەق تەرەپتىــن بىــر
خۇش-خــەۋەر ەئكەلدىــم .ائلــاھ ،ســېنىڭ خۇيۇڭنــى شــۇنچىلىك مەدھىيىلىدىكــى،
ۆئمــەر ســېنىڭ يۈزۈڭگــە مەپتــۇن بولــدى .كــەل ،يېنىمــدا وئلتــۇر .مېنىڭدىــن قاچمــا،
ھەقنىــڭ ســاڭا ســاالمى بــار .ســېنىڭ ھال-ەئھۋالىڭنــى ســورىدى .مۇشــەققەتلەر،
غەم-ەئندىشــىلەر ســەۋەبىدىن قانــداق بىــر ھالدىــدۇر دەپ ســورىدى .شــۇنىڭدەك
جىــددى ېئھتىياجلىرىــڭ ۈئچــۈن ،مــاۋۇ بىرقانچــە ائلتۇننــى ەئكەلدىــم .بۇالرنــى ائل،
خەجلــە .تۈگىگەنــدە يەنــە مۇشــۇ يەرگــە كــەل.
بوۋاي بۇ ســۆزلەرنى ائڭالپ ،تىترەپ كېتىپتۇ ۋە قوللىرى بىلەن ۆئزىنى ۇئرۇشــقا
باشــاپتۇ ۋە _:ەئي تەڭداشســىز ،قۇدرەتلىــك تەڭرىــم! بــۇ بىچــارە قېــرى بەنــدەڭ
ىئزادىــن يەرنىــڭ تېگىگــە كىرگــۈدەك بولــدى _ ،دەپ ائھــۇ -پەريــات ۇئرۇپتــۇ.
بىــر ھــازا ۆئكســۈپ يىغالپتــۇ .ائھۇ-زارلىــرى ،پىغانلىــرى ھــەر يەرنــى زىــل-
زىلىگــە كەلتۈرۈپتــۇ .ائخىرى قالۇننى يەرگە ۇئرۇپ ،پارە-پارە قىلىۋېتىپتۇ .پارە-پارە
بولغــان قالــۇن زۇۋانغــا كېلىــپ مۇنــداق نىــدا قىپتــۇ :ەئي رەببىــم بىلەن ائرامغــا پەردە
بولغــان ،ەئي ھــەق يولىــدا مېنــى ائزدۇرغــان ،ەئي مېنىــڭ يولۇمنــى كەســكەن! ەئي
يەتمىــش يىلدىــن بېــرى قېنىمنــى ىئچكــەن ،ىئنســانالر يېنىــدا مېنى تۆۋەن چۈشــۈرمە،
يۈزۈمنــى قــارا قىلمــا! جاپــاالر ،گۇناھالر بىلەن ۆئتكەن ۆئمرۈمگە ىئچىڭ ائغرىســۇن.
تەڭــرى مــاڭا شــۇنداق بىــر ۆئمــۈر بەخــش ەئتتىكــى ،ۇئ ۆئمۈرنىــڭ بىــر كۈنىنىڭمــۇ
قىممىتىنى ھېچكىم بىلمەيدۇ .ۇئ بىباھادۇر .مەن بولســام بۇ ھاياتىمنى ،قىممەتلىك
ۆئمرۈمنــى بىــكار ۆئتكۈزۈۋەتتىــم .ماڭا ائتــا قىلغان چەكلىك مۇڭالرنىڭ ھەممىســىنى
تېــز ۋە تــۆۋەن ائۋازالر بىلــەن تۈگىتىۋەتتىــم .مــەن نەغمىلــەر بىلــەن ھەپىلەشــكەندە،
ىئــراق پەدىســىنى وئيلىغانــدا ،جۇدالىــق ۋاقىتلىرىنــى وئيلىيالمىدىــم .يەنــى دۇنيادىــن
ائيرىلىدىغــان چاغدىكــى ائزاپــار ېئســىمدىن چىقىــپ كەتتــى .مىــڭ ەئپســۇس زىــل
تارىالردىــن چىققــان پىغــان -مۇزىكىالرنىــڭ مۇڭزارلىرىنــى چۈشــىنىپ ،ۇئالر بىلــەن
مەشــغۇل بولغــان بولســام ،كۆڭلۈمنىــڭ ېئكىنزارلىقى كۆڭلۈمدە بولۇشــقا تېگىشــلىك
بولغــان تۇيغۇالرنــى بارلىققــا كەلتۈرگــەن بوالتتــى .ەئمــدى كۆڭلــۈم ۆئلــدى .ائمــال
قانچە ،مۇشــۇ يىگىرمە تۆت پەدىنىڭ ائۋازى بىلەن پۈتۈن ۆئمرۈم كارۋاندەك ۆئتۈپ
كەتتــى .كــۈن تۈگىــدى ،ائخشــام بولــدى .تەڭرىنىــڭ بەرگەنلىرىگــە رازى بولمىغــان،
نازلىنىــپ تۇرغــان ،پەريــات قىلغــان نەپســىمنىڭ قولىــدا پەريــات قىلىمــەن .باشــقىالر
ۈئســتىدىن شــىكايەت قىلمايمــەن .ســەندىن نەپســىم ۈئچــۈن يــاردەم تەلــەپ قىلغــان
66

ۆئزۈم ۈئســتىدىن ســاڭا شــىكايەت قىلىمەن .ائدالەت تىلەيمەن .ھېچكىمدىن ائدالەت
كۈتمەيمــەن .دەردىمگــە چــارە تېپىــش ۈئچــۈن پەقەت مــاڭا يېقىن بولغاندىــن ائدالەت
كۈتىمــەن .شــۇنداق بولغاندىــا دەردىمگــە دەرمــان تاپىمەن.
بــۇ ســۆزلەرنى ائڭلىغــان ھەزرىتــى ۆئمــەر ســازەندىگە قاراپ دەپتۇ _:ســېنىڭ بۇ
يىغالپ ،زارلىنىشىڭ ۆئز-ۆئزۈڭنى تونۇغانلىقىڭ ۋە ەئقلى-ھوشۇڭنى تاپقانلىقىڭنىڭ
ىئپادىســىدۇر .تەڭــرى ىئشــقىدا پانــى بولغــان ،ۆئزىدىــن كەچكــەن ،ەئقلىنــى يوقاتقــان
كىشــىلەرنىڭ يولى باشــقا بىر يولدۇر .بۇ ســەۋەپتىن ەئقلى-ھوشــى جايىدا بولۇشنىڭ
ۆئزى بىر گۇناھ ھېســاپالنغاندۇر.
بــۇ ســۆزلەرىنى ائڭلىغان ســازەندە ،ھەزرىتــى ۆئمەرنىڭ مۇبــارەك يۈزىگە قايىل
بولغــان ھالــدا قاراپــا قاپتۇ . . .
ھېكمەتلىك سۆزلەر:
ھەقنىڭ ساداسىغا قۇالق ياققىن.
بــۇ ائۋاز ھــەر ائۋازنىــڭ ەئســلىدۇر .ەئســلى ائۋاز ۇئ ائۋازدۇر .قالغانلىــرى
ەئكســىدۇر.
بــۇ ســادانى يالغــۇز مۇئمىنلــەر ەئمــەس ،بەلكى يەنــە پۈتۈن وئرمانــار ،تاغالر،
چۆللــەر ائڭاليدۇ.
قۇياشــنىڭ نۇرى پاســكىنىچىلىقنىڭ ۈئســتىگە چۈشسە كىرلەشــمەيدۇ ،ۇئ يەنىال
چاقنــاپ تۇرىدۇ.
ەئي مەنىۋى قۇياش! سەن بۇ كونا جاھانغا بىر يېڭىلىق ،پاكلىق كۆرسەت.
ىئنســان ۋۇجۇدىدىكــى بــۇ روھ ،غايىــب ائلەمنىــڭ بىــر ھەدىيەســى بولــۇپ ائقــار
ســۇدەك ائقىدۇ.
قىيىنچىلىقتىن قۇتۇلۇش ۈئمىدى ىئماندىن كېلىدۇ.
ىئمانى زەىئپ بولغان كىشى ۈئمىدسىز كېلىدۇ.

67

رەسىم چەكتۈرۈش
شۇ كۆڭۈل بىلگىنكى سىرنىڭ خانەسىدۇر،
جاننى سورىساڭ ،ساچىنىڭ وئيناشىدۇر.
سۇ ىئچسەم ەئگەر ،بىلىمەن ەئينەك نەدۇر،
يۈزىدۇر سۆيۈملۈكنىڭ ،ياي قاشىدۇر.
ىئراننىــڭ قەزۋىــن دىگــەن يېرىدىكــى كىشــىلەرنىڭ دۈمبىلىرىگــە ،قوللىرىغــا
ۋە بەدەنلىرىگــە يىڭنــە بىلــەن رەســىم چەكتۈرۈۋالىدىغــان ائدەتلىــرى بــار ىئكــەن.
قەزۋىنلىــق بىــر يىگىــت بىــر تەلــاق (مۇنچــا ۋە ســەرراپالردا كىشــىلەرنى يۇيــۇپ
قويغۇچــى ەئر) نىــڭ قېشــىغا بېرىــپ:
_كەل ،جېنىمنى ائغرىتماي تۇرۇپ ماڭا بىر رەسىم چېكىپ قوي.
_ ەئي يىگىت ،قانداق بىر رەسىم بولسۇن؟
_ ېئتىلىپ تۇرغان بىر ائرسالننى چەك .ائرسالن ماڭا تەلەي ەئكىلىدۇ.
_قەيىرىڭگە چېكىمەن؟
_مۈرەمگە
تەلــاق يىڭنىنــى شــۇنداقال سانجىشــى بىلــەن ،يىڭنىنىــڭ ائغرىقىغــا بەرداشــلىق
بېرەلمىگــەن يىگىــت ائغرىقتىــن ېئگىلىــپ كېتىپتــۇ.
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Mesnevi Durdaniliridin - 05
  • Büleklär
  • Mesnevi Durdaniliridin - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 2058
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1402
    12.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    19.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    24.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3051
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2039
    11.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    18.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    23.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3102
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1994
    10.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    17.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    22.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3169
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2020
    11.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    18.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    23.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3241
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2077
    11.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    18.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    23.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3169
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1942
    10.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    16.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    21.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3152
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1938
    10.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    16.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    20.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3160
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1966
    10.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    17.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    21.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3179
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1941
    10.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    17.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    21.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3178
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1872
    11.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    17.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    22.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3169
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1834
    10.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    16.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    20.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3183
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2001
    10.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    16.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    21.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3175
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1924
    11.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    18.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    22.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3139
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1948
    9.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    17.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    22.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3116
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1935
    9.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    15.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    20.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3131
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1856
    9.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    16.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    20.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3174
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1866
    10.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    17.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    21.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3153
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1841
    8.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    15.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    20.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3127
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1930
    10.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    16.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    21.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mesnevi Durdaniliridin - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 1121
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 849
    12.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    20.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    25.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.