Latin

Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 17

Süzlärneñ gomumi sanı 3807
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1587
26.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
39.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
45.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئۇنداق ،ئىمانى مۇستەھكەم ،يۈكسەك سەۋىيەدىكى تايانچ بازىنى
بارلىققا كەلتۈرۈش تولىمۇ زۆرۈر ئىشكى ھەرگىزمۇ تايانچ بازىنى
بارلىققا كەلتۈرۈش قوشۇمچە ئىش ياكى ئېھتىياجدىن ئارتۇق ئىش
ياكى تايانچ بازا بولمىسىمۇ توغرا يولنى تېپىپ ماڭغىلى بولىدىغان
ئارتۇقچە ئىش ئەمەس.
بۇ يەردە پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم ) تەربىيەلىگەن
ھەمدە «ئومومى خەلق»كە يېتەكچىلىك قىلىشتا ئۇنىڭغا
تايىنىدىغان يەنى :مەيلى ئۇرۇشتىكى ئەسكەرلەرگە قوماندانلىق
قىلىشتا بولسۇن ياكى كىشىلىك مۇئامىلە ئىشلىرىدا كىشىلەرگە
ئەدەپ-ئەخالق ئۆگىتىشكە يېتەكچىلىك قىلىشتا بولسۇن ياكى
جەمئىيەت مۇناسىۋەتلىرىنى شەكىللەندۈرۈشتىكى ئىجتىمائىي
مۇناسىۋەتكە يېتەكچىلىك قىلىشتا بولسۇن ياكى ئەمەلى ئۈلگە
بولۇش ھەمدە ئىسالم ئەھكاملىرىنى سۆزلەش ئارقىلىق كىشىلەرگە
ئىسالمنىڭ ماھىيىتىنى چۈشەندۈرۈشتە كىشىلەرنىڭ ئاڭ-
ئىدىيەسىنى شەكىللەندۈرۈشكە يېتەكچىلىك قىلىشتا بولسۇن ...
516

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

بۇالرنىڭ ھەممىسىدە ئۇنىڭغا تايىنىدىغان تايانچ بازا (يەنى
پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم ) تەربىيەلىگەن دەۋەتنىڭ
بازىسى بولغان ساھابىالر) بار ئىدى .مانا بۇ بازا ئەرەب يىرىم
ئارىلىدىكى جاھىلىيەتكە قارشى تۇرۇپ ،ئۇنى مەغلۇپ قىلىپ،
ئۇنىڭ مەۋجۇدىيتىنى يوقىتىپ ،ئۇنىڭ بىناسىنى يىقىتىپ تاشالپ،
ئۇنىڭ ئورنىغا يېڭى بىر بىنانى ( يەنى ئىسالم بىناسىنى) قۇرۇپ
چىقتى.
ھەقىقەتەن ،ئەرەب يىرىم ئارىلىدىكى جاھىلىيەتكە قارشى تۇرۇپ،
ئۇنى مەغلۇپ قىلىپ ،ئۇنىڭ مەۋجۇدىيتىنى يوقىتىپ ،ئۇنىڭ
بىناسىنى يىقىتىپ تاشالپ ،ئۇنىڭ ئورنىغا يېڭى بىر بىنانى ( يەنى
ئىسالم بىناسىنى) قۇرۇپ چىقىش ئاسان ئىش ئەمەس.
تارىخ ئەمەلىيىتىنى تەكشۈرىدىغان ۋە ھەق بىلەن باتىل
ئوتتۇرسىدىكى ئۇرۇشنى سۈپەتلەپ بېرىدىغان قۇرئان ئايەتلىرى
ئۈستىدە تەپەككۇر قىلغان كىشى ئىشالر ھەق دىننىڭ مەنپەئەتى
ئۈچۈن بولغانغا قەدەر غايەت زور ئۇرۇشتا – مەيلى ئۇ ئۇرۇشنىڭ
517

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

قىيىنچىلىقلىرىغا سەبىر قىلىشتىكى روھى تىرىشچانلىق بولسۇن
ياكى جىسمانىي ياكى

ماددىي تىرىشچانلىق بولسۇن -زادى

قانچىلىك تىرىشچانلىقنىڭ سەرپ قىلىنغانلىقىنى ھەمدە قانچىلىك
قۇربانلىق بەرگەنلىكىنى ،قانچىلىك باتۇرلۇق كۆرسەتكەنلىكىنى،
رېئال دۇنيادا قانچىلىك گۈزەل نەمۇنىلەرنىڭ بارلىققا كەلگەنلىكىنى
..ۋە پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم ) نىڭ ئاشۇ ساپ بولغان
ئەڭ ياخشى كىشىلەرنى بارلىققا كەلتۈرۈش ۋە ئۇالرنىڭ ياردىمىدە
« ئومومى خەلق» كە يېتەكچىلىك قىلىشتىكى ھەقىقىي ئورنىنى
بىلىدۇ ،ھەمدە بۇ تايانچ بازىنىڭ ئەرەب يىرىم ئارىلىنىڭ رېئاللىقىنى
ئاندىن كىيىن پۈتكۈل زېمىن رېئاللىقىنى ئۆزگەرتكەن بۇ جىھادتىكى
ئورنىنى بىلىدۇ.
بۇ ئۇرۇش ئۇنچىلىك ئاسان ئەمەستى .بۇ ئۇرۇش بۇزۇق
ئەقىدىلەرگە ،بۇزۇق قىممەت قاراشالرغا ،بۇزۇق ئۆرۈپ ئادەتلەرگە،
ھەرخىل بۇزۇق ئىش-ھەرىكەتلەرگە ،ھەمدە بۇزۇق ئەقىدىلەر،
بۇزۇق قىممەت قاراشالر ،بۇزۇق ئۆرۈپ ئادەتلەر ،بۇزۇق ئىش-
518

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ھەرىكەتلەر بۇزۇۋەتكەن ئاندىن ئۆزىنىڭ ئازغۇنلىقى ئىچىدە ئۇخالپ
قالغان ۋە ئۆزى پېتىپ كەتكەن ئازغۇنلىقنى ھەق ،بۇ توغرا ،بۇنى
مۇھاپىزەت قىلىش كېرەك ،ئۇنىڭ ئۈچۈن ئۇرۇش قىلىش كېرەك ..
دەپ ھېساباليدىغان ئازغۇن روھالرغا قارشى تۇراتتى.
مەلۇم سەۋەبتىن اللە ( سبحانه وتعالى ) ھەق بىلەن باتىل
ئوتتۇرىسىكى كۈرەشنى كىشىلەر ئوتتا كۆيدۈرگەن نەرسىگە
ئوخشاتتى:

ِ
الس م ِاء ماء َس ال ْ ِ
احتَ َم َل َّ
الس ْي ُل َزبَداً
َت أ َْوديَةٌ بَِق َد ِرَها َ ْ
( أَنْ َز َل م َن َّ َ َ ً َ

ِ ِ
ِِ
ِ
ِ
ك
اء ِحلْيَ ٍة أ َْو َمتَ ٍاع َزبَ ٌد ِمثْ لُ هُ َك َذلِ َ
َرابي اً َوم َّم ا يُوق ُدو َن َعلَْي ه النَّا ِر ابْتغَ َ
ض ِرب اللَّ ه الْح َّ والْب ِ
َّاس
اط َل َأ ََّما َّ
يَ ْ ُ ُ َ َ َ
ب ُج َف ً
الزبَ ُد َ يَ ْذ َه ُ
اء َوأ ََّما َما يَ ْن َف ُع الن َ
ث ِ ْاأل َْر ِ
ال ) [ الرعد . ] 14 :
ب اللَّهُ ْاأل َْمثَ َ
َ يَ ْم ُك ُ
ك يَ ْ
ض َك َذلِ َ
ض ِر ُ

(اﷲ ئاسماندىن يامغۇر ياغدۇردى( ،يامغۇر سۈيى) جىلغىالردا لىپمۇ
لىق ئاقتى ،كەلكۈن سۇ ئۆزىنىڭ ئۈستىدە كۆپۈكلەرنى لەيلىتىپ
ئاقتى ،كىشىلەرنىڭ زىننەت بۇيۇملىرىنىڭ ،ياكى ئەسۋاب ياساش
519

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئۈچۈن ئوتقا سېلىپ ئېرىتكەن مەدەنلەرنىڭمۇ(( )66يەنى كۆپۈكمۇ
خۇددى كەلكۈن سۇنىڭ كۆپۈكىگە ئوخشاش پايدىسىزدۇر) .اﷲ ھەق
بىلەن باتىلنى بۇ مىسال بىلەن ئەنە شۇنداق بايان قىلىدۇ ،كۆپۈك
بولسا ئېقىپ تۈگەيدۇ ،ئىنسانالرغا پايدىلىق نەرسە زېمىندا قېلىپ
قالىدۇ ،اﷲ مىسالالرنى ئەنە شۇنداق بايان قىلىدۇ)

شۈبھىسىزكى ،ئۇ ھەقىقىي ئوت! كۆيدۈرىدىغان ئوت! كۆيدۈرۈپ
كاۋاپ قىلىدىغان ئوت! كۆيدۈرۈپ ئېرىتىۋېتىدىغان ئوت! ...
مۇئمىنلەر سەۋرچانلىق ،كەسكىن ئىرادە ،اللەغا تەۋەككۈل قىلىش ۋە
ئۇنىڭغا يۈزلىنىش بىلەن ئۇ ئوتقا بەرداشلىق بىرىدۇ .ئاندىن بۇنىڭ
نەتىجىسىدە ئالدى بىلەن سەبىر قىلىپ جىھاد قىلغان مۇئمىنلەرنىڭ
قەلبى پاكلىنىپ

اللەغا ئىخالسمەن بولغان ۋاقىتتا ،ئۇالرنىڭ

قەلبىدىن رەزىللىك يوقىلىدۇ ،ئاندىن كىيىن باتىل ۋە ئۇنىڭ

66بۇ مىسالدىكى سۇ بولسا زېمىندا قالىدىغان ھەقتىن ،كۆپۈك بولسا ساباتى يوق باتىلدىن
ئىبارەت.
520

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

چوڭچىلىقى ۋە ئۇنىڭ زۇلۇمى يوقىلىپ ھەق ھۆكۈمرانلىق قىلغاندا
زېمىنىدىكى رەزىللىك يوقىلىدۇ..
ئەرەب يىرىم ئارىلى ئىسالمنىڭ ھۆكۈمرانلىقى ئاستىغا كىرگەندە
قەدەر ،بۇ تايانچ بازا ئاشۇ ۋاقىتتا ئۆز رولىنى تولۇق جارى قىلدۇردى.
ئاندىن كىيىن بۇ بازا تېخىمۇ كېڭىيىش رولىنى جارى قىلدۇردى..
ئەرەب يىرىم ئارىلى ئىسالمنىڭ بازىسى ،قورغىنى ،مەركىزىگە
ئايالندى ،لېكىن ،بۇ بازىنىڭ نىشانى پۈتكۈل زېمىننى ئىسالم
قوينىغا كىرگۈزۈش ئىدى!
ھەقىقەتەن ،بۇ دىن يەر يۈزىدىكى پۈتكۈل ئىنسانىيەتنىڭ
ھەممىسىگە ئورتاق نازىل بولغان ئىدى ،ئەرەب يىرىم ئارىلىدىكى
مۇئمىنلەر پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم ) نىڭ قوماندانلىقىدا
ئىنسانىيەتنى توغرا يولغا باشاليدىغان يولباشچىالر ۋە ئۇالرنى ھەق
دىنغا دەۋەت قىلىدىغان دەۋەتچىلەر ۋە ئۇالرغا دىننىڭ ماھىيىتىنىڭ
قانداق بولىدىغانلىقىنى ئۆگىتىدىغان مۇئەللىملەر ئىدى:

521

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ك َج َعلْنَا ُك ْم أ َُّمةً َو َسطاً لِتَ ُكونُوا ُش َه َداءَ َعلَى الن ِ
ول
الر ُس ُ
َّاس َويَ ُكو َن َّ
( َوَك َذلِ َ
َعلَْي ُك ْم َش ِهيداً ) [ ال صرة . ] 134 :
(شۇنىڭدەك (يەنى سىلەرنى ئىسالمغا ھىدايەت قىلغاندەك)
كىشىلەرگە (يەنى ئۆتكەنكى ئۈممەتلەرگە) شاھىت بولۇشۇڭالر
ئۈچۈن ۋە پەيغەمبەرنىڭ سىلەرگە شاھىت بولۇشى ئۈچۈن ،بىز
سىلەرنى ياخشى ئۈممەت قىلدۇق).

( ولْت ُكن ِم ْن ُكم أ َُّمةٌ ي ْدعو َن إِلَى الْ َخي ِر ويأْمرو َن بِالْمعر ِ
وف َويَ ْن َه ْو َن
ََ ْ ْ َ ُ
َ ُْ
ْ ََ ُُ
ك ُه ُم ال ُْم ْفلِ ُحو َن ) [ آل عمران ] 401 :
َع ِن ال ُْم ْن َك ِر َوأُولَئِ َ
(سىلەرنىڭ ئاراڭالردا خەيرلىك ئىشالرغا دەۋەت قىلىدىغان ،ياخشى
ئىشالرغا بۇيرۇپ ،يامان ئىشالرنى مەنئى قىلىدىغان بىر جامائە
بولسۇن؛

ئەنە

شۇالر

مەقسىتىگە

ئۇ ئۇنچىلىك ئاسان ئىش ئەمەس ئىدى.

522

ئېرىشكۈچىلەردۇر)

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

شۈبھىسىزكى ،تارىخ قوشۇنالر ئارىسىدىكى داۋام قىلغان ئۇرۇشقا
مەركەزلىشىدۇ.
ھەقىقەتەن،

قوشۇنالرنىڭ

ئۇرۇشى

ئاخىردا

كۆرەشنىڭ

نەتىجىسىنى بېكىتىپ بىرىدۇ ،لېكىن ،بۇ ئىشقا پەقەت قوشۇنالر
ئۇرۇش مەيدانلىرىدا بەلگىلەيدىغان ھەربىي كۈرەش دەپ نەزەر
سېلىش كۆرەشنىڭ ھەقىقىي مۇھىم بىر تەرىپىنى يوشۇرىدۇ ھەمدە
ئۇنى تار دائىرىگە چەكلەپ قويىدۇ ۋە چوڭ تەرەپتىن ئىشالرنىڭ
مۇھىم ئەھمىيىتىنى يوققا چىقىرىدۇ ياكى ئىشنىڭ دەرىجىسىنى
كىچىكلىتىۋىتىدۇ ،ئۇ كۈرەش ئۇنىڭ ئۈچۈن داۋام قىلىدىغان
ئەقىدىلەر ۋە قىممەت-قاراشالرنىڭ ئىشىدۇر.
شۈبھىسىزكى - ،زامان تىلى بىلەن – كۈرەش ماھىيەتتە
مەدەنىيەت كۆرىشىدۇر ،يەنى ساغالم مەدەنىيەت بىلەن بۇزۇق
مەدەنىيەت ،ئىسالم مەدەنىيىتى بىلەن جاھىلىيەت مەدەنىيىتى
ئوتتۇرسىدىكى كۆرەشتۇر .گەرچە ھەربىي كۈرەش نەتىجىنى
بەلگىلەپ بېرىدىغان ئەڭ يۇقىرى چوقا بولسىمۇ ،بۇ كۈرەش قەلبنىڭ
523

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ھەممە تەرەپلىرىنى ۋە ھاياتنىڭ ھەممە تەرەپلىرىنى ئۆز ئىچىگە
ئالىدىغان ئومومى كۆرەشتۇر!.
تاتارالر تارىختا بىر مەزگىل ھۆكۈمرانلىق سەلتەنىتىگە ئىگە بولۇپ
زېمىننى تاالن-تاراچ قىلدى ،لېكىن ،ئۇالر مەدەنىيەتنى بارلىققا
كەلتۈرەلمىدى بەلكى ،تېخىمۇ ئىنقراق قىلىپ ئىيتقىنىمىزدا :اللە
ئۇالرنىڭ ئىسالمغا كىرىشىنى تەقدىر قىلغان ۋاقىتقىچە

ئۇالر

زېمىنىدىكى مەدەنىيەتنى ۋەيران قىلىپ ،ئۇنىڭ ئورنىغا
تاجاۋۇزچىلىق ۋە كۇپرىلىقنى پەيدا قىلدى..
ھازىرقى زامان تارىخىدا غەرب ھۆكۈمرانلىق سەلتەنىتىگە ئىگە
بولۇپ زېمىننى تاالن-تاراج قىلدى ،بىراق ،ئۇالردا ماددىي ،ئىلمى،
ئۇالر ئىگە بولغان تېخنىكا تەرەققىياتلىرىنىڭ ھەممىسى بولغان
تەقدىردىمۇ ،ئۇالر مەۋجۇت بولۇشقا تىگىشلىك بولغان ،ياشاشقا
تىگىشلىك بولغان ھەقىقىي مەدەنىيەتنى بارلىققا كەلتۈرەلمىدى.
بەلكى ،ئۇالر زىمىندا كۈچلۈكلەر ئاجىزالرنى يەيدىغان ياكى ھايات
يولىدىن يوقىتىدىغان ئورمان قانۇنىنى تارقاتتى ھەمدە ئەقىدە
524

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

بۇزۇقچىلىقى ۋە بۇزۇق –خۇنۈك ئەخالقالرنى تارىختا جاھىلىيەت
تونۇغان ئەڭ قەبىھ سۈرەتتە تارقاتتى.
ھەربىي كۈرەش كۆرەشنىڭ ھەقىقىي ماھىيىتى ئەمەس ،ياكى
دېگىن – ئەڭ ئاددىيسى -ھەربىي كۆرەشنىڭ ئۆزىال كۆرەشنىڭ
ھەقىقىي ماھىيىتى ئەمەس ،،بەلكى ،كۆرەشنىڭ ھەقىقىي ماھىيىتى
بولسا قوشۇنالر ئۇنىڭ ئۈچۈن ئۇرۇش قىلىدىغان ۋە قوشۇن غەلىبە
قىلغاندا تارقىتىدىغان قىممەت –قاراشالردۇر!
بۇ مەسىلىدە ئىسالمى پەتھى تارىختىكى بارلىق كېڭىيىش
ھەرىكەتلىرىدىن ئاالھىدە پەرقلىنىدۇ.
زېمىنىنى كىڭەيتىش ئارزۇسى ،زىمىندا ھۆكۈمران بولۇش
ئارزۇسى ،باشقىالرنى بېسىش ۋە بويسۇندۇرۇش ئارزۇسى زېمىننى
پەتھى قىلىشقا ئاتالنغان ئەرەب قوشۇنلىرىنىڭ نىشانى ئەمەس
ئىدى ،بەلكى ،ئۇالرنىڭ نىشانى بولسا – اللەنىڭ ئەمرى بىلەن-
اللەنىڭ سۆزىنىڭ ئۈستۈن بولۇشى ۋە دىننىڭ اللە ئۈچۈن بولۇشى

525

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئۈچۈن زىمىندا تەۋھىدنى تارقىتىش ۋە جاھىلىيەتنى ۋە ئۇنىڭ
تاجاۋۇزچىلىقىنى يوقىتىش ئىدى:

ِ
ِ
ين ُكلُّهُ لِلَّ ِه ) [ األنفال :
( َوقَاتِلُ ُ
وه ْم َحتَّى ال تَ ُكو َن ْت نَةٌ َويَ ُكو َن ال ّد ُ
. ] 41

(پىتنە تۈگىگەن ،دىن پۈتۈنلەي اﷲ ئۈچۈن بولغانغا قەدەر ئۇالر بىلەن
ئۇرۇشۇڭالر؛)
ئۇ خۇددى رەبىئي ئىبنى ئامىر (ربع بن عامر رض الله عنه)
پارسالرنىڭ قوماندانى روستەمگە دېگەن سۆزىدىكىگە ئوخشايدۇ :ئۇ
مۇنداق دەيدۇ :بىز كىشىلەرنى بەندىلەرگە ئىبادەت قىلىشتىن
يېگانە اللەغا ئىبادەت قىلىشقا ،ھەرقايسى دىنالرنىڭ زۇلۇمىدىن
ئىسالمنىڭ ئادىللىقىغا ،دۇنيانىڭ تارچىلىقىدىن دۇنيا ۋە ئاخىرەتنىڭ
كەڭچىلىكىگە چىقىرىش ئۈچۈن كەلدۇق...

526

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئالى مەدەنىيەت ھەرىكىتى ئىنساننى تاغۇتالرغا ئىبادەت
قىلىشتىن يېگانە اللەغا ئىبادەت قىلىشقا ،گۇمانغا ئەگىشىشتىن
ھەقىقەتكە ئەگىشىشكە ،ئېزىلىش ۋە زۇلۇمدىن ئادىللىق ۋە
باراۋەرلىككە ،نادانلىقتىن ئىلىم -مەرىپەتكە ،قاراڭغۇ-زۇلمەتتىن
نۇرغا ..چىقىرىدۇ.
تارىختىكى مەدەنىيەت ھەرىكىتى ئىسالمى پەتھى بارلىققا
كەلتۈرگەن ئىشالرنى قىاللىغان ئەمەس.
ئىسالمى پەتھىدىكى گۈزەللىك پەقەتال رۇملۇقالر ۋە پارىسالردىن
سان ۋە تەييارلىق ،ئۇرۇش قىلىش تاالنتى ،ماددىي كۈچ-قۇۋۋەت
جەھەتتە نەچچە ھەسسە ئاجىز بولغان سان ۋە تەييارلىق جەھەتتە
چەكلىك بولغان كىشىلەر غەلىبە قىلغان ئۇرۇش قىلىش تاالنتىغىال
چەكلەنگەن ئەمەس ،بۇ پەقەت -اللە ياردەم قىلغان ۋە مەدەت
بەرگەندىن كىيىن– اللە ۋە ئاخىرەت كۈنىگە ئىمان ئېيتقان توغرا
ئەقىدىنىڭ ئۆز ئەگەشكۈچىلىرىنىڭ قەلبىدىكى تەسىرى ھەمدە
توغرا ئەقىدىنىڭ ھەقىقەتلىرى ئۈستىدە تەربىيلەنگەنلىكنىڭ
527

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

تەسىرى بولۇپ ،بۇ ئەقىدە سان ۋە تەييارلىق جەھەتتە چەكلىك
بولغان كىشىلەرنى يىرىم ئەسىرگە يەتمىگەن ۋاقىت ئىچىدە غەربتە
دېڭىز -ئوكيانغا ،شەرقتە ھىندىستانغا يېتىپ بىرىپ ،ئۇ يەرنى
پەتھى قىلىش ئىمكانىيىتىگە ئىگە قىلدى دەپال چۈشەندۈرۈشكە
بولىدۇ ،ھەقىقەتەن بۇ تارىختا مىسلى كۆرۈلمىگەن تىز سۈرەتتە
ئىلگىرىلەش ھېسابلىنىدۇ.
ئىسالمى پەتھىدىكى گۈزەللىك پەقەتال ئۇرۇش قىلىش تاالنتىغىال
چەكلەنگەن ئەمەس ،شۈبھىسىزكى ،ئىسالمى پەتھىدىكى
گۈزەللىكى تارىخ مىزانىدا ناھايىتى چوڭ ئىشتۇر ،لېكىن ،ئىسالمى
پەتھىنىڭ ئەڭ چوڭ گۈزەللىكى بولسا قەلبلەرنىڭ ئىسالمغا مايىل
بولۇشى ۋە نەچچە مىليونلىغان كىشىلەرنىڭ مەجبۇرالنماستىن
ئىسالمغا كىرىشىدۇر!!
ئىسالم تارىخىدىكى ئۇرۇش قەتئىي كىشىلەرنى ئىسالمغا
كىرىشكە مەجبۇرالش ئۈچۈن بولغان ئەمەس:

528

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

الر ْش ُد ِم َن الْغَ ِّ ) [ ال صرة .. ] 158 :
( ال إِ ْك َر َاه ِ ال ِّدي ِن قَ ْد تَبَ يَّ َن ُّ
(دىندا (ئۇنىڭغا كىرىشكە) زورالش يوقتۇر)

بەلكى ،ئىسالم تارىخىدىكى ئۇرۇش جاھىلىيەتنى ۋە جاھىلىيەت
قوشۇنلىرى ھىمايە قىلىۋاتقان جاھىلىيەت نىزاملىرى ئۇنىڭغا
ئاساسلىنىدىغان جاھىلىيەت

ئەقىدىلىرىدىكى

جاھىلىيەتنى

يوقىتىش ئۈچۈن بولغان ئىدى ،ئەگەر بۇالر يوقىتىلسا ئۇنىڭدىن
كىيىن كىشىلەر ئەركىن بولۇپ ئۆزلىرى خالىغان يولنى تالاليدۇ:

الر ْش ُد ِمن الْغَ ِ َمن ي ْك ُفر بِالطَّاغُ ِ
وت َويُ ْؤِم ْن بِاللَّ ِه َ َق ِد
( قَ ْد تَبَ يَّ َن ُّ
َ ّ َْ َ ْ

ك بِالْعروةِ الْوثْ َقى ال انْ ِفص ام لَها واللَّه س ِم ِ
يم ) [ ال صرة :
َ َ َ َ ُ َ ٌ
ْ
يع َعل ٌ
س َ ُْ َ ُ
اس تَ ْم َ
. ] 158
(ھىدايەت گۇمراھلىقتىن ئېنىق ئايرىلدى ،كىمكى تاغۇت (يەنى اﷲ
تىن باشقا بارچە مەبۇد) نى ئىنكار قىلىپ ،اﷲ قا ئىمان ئېيتىدىكەن،

529

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئۇ سۇنماس ،مەھكەم تۇتقىنى تۇتقان بولىدۇ ،اﷲ (بەندىلىرىنىڭ
سۆزلىرىنى) ئاڭالپ تۇرغۇچىدۇر( ،ئىشلىرىنى) بىلىپ تۇرغۇچىدۇر)

ئەمما ،روشەن ئازغۇنلۇقتا تۇرۇپ ئۆز دىنىنى مۇھاپىزەت قىلىدىغان
يەنە بىر كىشىگە كەلسەك ،ئۇ مۇئمىنلەرگە ئەرزىيەت يەتكۈزمىگەن
ھەمدە ئۇالرغا ئۇرۇش قىلمىغان ئەھۋال ئاستىدا ئۇ ئۆزى ۋە دىنى ۋە
مەۋجۇدىيىتى ساقالپ قالسا بولىدۇ:

َّ ِ
ين ل َْم يُ َق اتِلُوُك ْم ِ ال ِّدي ِن َول َْم يُ ْخ ِر ُجوُك ْم
( ال يَ ْن َه ا ُك ُم اللَّ هُ َع ِن ال ذ َ

ِ ِ
ِ ِ
ين ) [
وه ْم َوتُ ْق ِس طُوا إِل َْي ِه ْم إِ َّن اللَّ هَ يُ ِح ُّ
م ْن ديَ ا ِرُك ْم أَ ْن تَبَ ُّر ُ
ب ال ُْم ْقس ط َ
الممنحنة . ] 6 :
((كۇففارالردىن) سىلەر بىلەن ئۇرۇش قىلمىغان ۋە سىلەرنى
يۇرتۇڭالردىن ھەيدەپ چىقارمىغانالرغا كەلسەك ،اﷲ ئۇالرغا
ياخشىلىق قىلىشىڭالردىن ،ئۇالرغا ئادىل بولۇشۇڭالردىن سىلەرنى
توسمايدۇ ،شۈبھىسىزكى ،اﷲ ئادىلالرنى دوست تۇتىدۇ)
530

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

مەجبۇرالنماستىن ئۆز ئىختىيارلىقى بىلەن ئىسالمغا كىرگەن مانا
بۇ مىليونلىغان كىشىلەر ئىسالمنىڭ بۇ دىنغا ئېتىقاد قىلىدىغان ۋە بۇ
دىننىڭ يوليورىقى بويىچە ياشايدىغان ۋە ئىسالم ھەقىقەتلىرى
ئۈستىدە

تەربىيەلەنگەن

ھەمدە

ئۇنى

قارىغۇچىالرنى

ئەجەپلەندۈرگىدەك ۋە ئۇنىڭغا تەلپۈنۈپ ،ئۇنىڭغا كىرىدىغان
دەرىجىدە رېئاللىققا ئايالندۇرغان كىشىلەر ئىچىدە ئەكس -
ئەتكەنلىكىنى كۆرگەن ۋاقىتتا ،ئۇالر بۇ دىنغا كىردى .ئەگەر ئىسالمغا
كىرگەن بۇ كىشىلەر بۇ خىل گۈزەل سۈرەتتە بولمىغان بولسا ،قىسقا
ۋاقىت ئىچىدە بۇنچىلىك كۆپ كىشى بۇ يېڭى دىنغا كىرمىگەن
بوالتتى .ئەگەر ئۇالر ئۇرۇش مەيدانىدا مەغلۇپ بولسا زېمىن پەتھى
قىلىنىشى مۇمكىن ،لېكىن ،قەلبلەر پەتھى بولمايدۇ! اللە (سبحانه
وتعالى ) پەيغەمبىرى( صلى الله عليه وسلم ) گە مۇنداق دەيدۇ:

ظ الْ َقل ِ
ك ) [ آل عمران ] 151 :
ت َظّاً غَلِي َ
ْب َالنْ َفضُّوا ِم ْن َح ْولِ َ
( َول َْو ُك ْن َ
531

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

(اﷲ نىڭ رەھمىتى بىلەن سەن ئۇالرغا مۇاليىم بولدۇڭ؛ ئەگەر قوپال،
باغرى قاتتىق بولغان بولساڭ ،ئۇالر چۆرەڭدىن تارقاپ كېتەتتى)

ئۇ بولسا اللە (سبحانه وتعالى ) نىڭ پەيغەمبىرى( صلى الله عليه
وسلم ) دۇر .ئەگەر پەتھى قىلغۇچى كىشىلەر مۇكەممەل ئەخالققا
ئىگە بولمىسا قانداق بولىدۇ؟!
ئاشۇ قىسقىغىنا ۋاقىت ئىچىدە خەلقنى بىر پۈتۈن ئىسالمغا
كىرگۈزۈش بولسا پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم ) نىڭ كۆڭۈل
بۆلىشى ئۇنى تېخىمۇ ئالى ماقامغا ئېرىشتۈرگەن ،ئۇنىڭ بىلەن
خالىغىنىنى قىلىدىغان اللەنىڭ تەقدىرىنىڭ پەردىسى بولۇشى ئۈچۈن
ئاشۇ تايانچ بازىنى ئۇنىڭ بىلەن تەربىيەلىگەن ئاشۇ مىسلىسىز
تەربىيەنىڭ نەتىجىسىدۇر.

ِ
ِ
ْح ِّ لِيُظْ ِه َرهُ َعلَى ال ِّدي ِن ُكلِّ ِه
( ُه َو الَّذن أ َْر َس َل َر ُسولَهُ بِال ُْه َدى َودي ِن ال َ
)[الةف] 1 :
532

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

(اﷲ ھەق دىننى بارلىق دىنالر ئۈستىدىن غالىب قىلىش ئۈچۈن
پەيغەمبىرىنى ھىدايەت بىلەن ۋە ھەق دىن بىلەن ئەۋەتتى)

ئىسالمى پەتھىنىڭ گۈزەللىكى پەقەتال ئاشۇ ئۈممەتلەرنىڭ
ئىسالمغا كىرىشىگىال چەكلىنىپ قالماستىن ،بەلكى ،ئىسالمى
پەتھىنىڭ گۈزەللىكى شۇنىڭدەك -پەيغەمبەر ( صلى الله عليه
وسلم )

ئىسالم بىلەن تەربىيەلىگەن – مۇسۇلمانالر پەتھى

قىلىنغان شەھەرلەر ۋە ئۇ شەھەرلەردىكى ئۆز دىنىدا قىلىپ قالغان
كىشىلەرگە قىلغان ئادىل مۇئامىلىرىدە ھەم ئاشكارا بولغان ئىدى.
ئۆمەر (رضي الله عنه ) نىڭ ئەمىر ئبنى ئاس (رضي الله عنه )
نىڭ ئوغلى ئۇرغان مىسىرلىق خىرىستىيان ياشنىڭ دادىسى بىلەن
بولغان قىسسىسى تارىختا مەشھۇر بولغان ھەمدە ئۆمەر (رضي الله
عنه ) نىڭ ئەمىر ئبنى ئاس (رضي الله عنه ) غا ‹ :ئى ئەمىر!
سىلەر قاچاندىن باشالپ كىشىلەرنى قۇل قىلدىڭالر ،ھالبۇكى،

533

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئۇالرنى ئانىلىرى ئەركىن ھالەتتە تۇغقان ئىدى› دېگەن سۆزىمۇ
ھەم تارىختا مەشھۇر ۋە مىسلىسىز بولغان ئىدى.
بۇالر ئىسالمى پەتھىدىكى ئاشۇ گۈزەللىكلەرنىڭ چەكلەپ
قويالمايدۇ ،مەسىلەن :بۇ ئۈممەتلەرنىڭ –مەجبۇرالنماستىن -بىر
پۈتۈن ئەرەب تىلىغا كىرىشى تارىختا مىسلى كۆرۈلمىگەن ئاجايىپ
ئىشتۇر! چۈنكى ،ئاشۇ خەلقلەر ئۆز تىللىرىنى ئۇنتۇغان ئىدى،
ھەتتاكى ،ئۆز دىنىدا قىلىپ قالغان كىشىلەرنىڭ تىللىرىمۇ ئەرەب
تىلىغا ئايالنغان بولۇپ ،ئۇالر ئەرەب تىلىدا سۆزلىشەتتى ،ئەرەب
تىلىدا تەپەككۇر قىالتتى ،ھەمدە ئۆز ئىبادەتلىرىنىمۇ ئەرەب تىلىدا
قىالتتى!
ئىسالمى پەتھىدىكى ئاشۇ گۈزەللىكلەر تۈگەپ كەتمەيدۇ،
پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم ) نىڭ تايانچ بازىنى
تەربىيەلەشكە كۆڭۈل بۆلىشى بۇ بازىنىڭ قۇرغۇچىسى پەيغەمبەر (
صلى الله عليه وسلم ) اللەنىڭ دەرگاھىغا كەتكەندىن كېيىنمۇ
پىرىنسىپنىڭ دائىم داۋاملىشىشىغا كاپالەتلىك قىلىدۇ.
534

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

توغرا يولدا ماڭغان خەلىپىلىك – ئۆزىدىكى ھاياتنىڭ ھەربىر
مەيدانىدىكى يۈكسەك ئۈلگىلىرى بىلەن -بۇ ھەقىقەتنىڭ
راستلىقىنىڭ دەلىلىدۇر ،چۈنكى ،ۋەھىي ئۈزۈلگەن ۋە ئەڭ چوڭ
تەربىيچى پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم ) ئۆز ئوبرازى بىلەن
بۇ دۇنيادىن كەتكەندىن كىيىن توغرا يولدا ماڭغان خەلىپىلىك
پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم ) نىڭ پىرىنسىپلىرىنىڭ ئەمىلى
داۋاملىشىشى بولدى.
ئېنىقكى ،مانا بۇ ئەڭ يۈكسەك دەرىجىگە يەتكەن گۈزەل دەۋر
ئانچە ئۇزۇن داۋامالشمىدى ،لېكىن بىر قىسىم شەرىقشۇناسالر ۋە بۇ
دىننىڭ بارلىق دۈشمەنلىرى پىتنە پاسات تىرىغاندەك ئۇنىڭدىن
تۆۋەنگە چۈشۈش ئىسالمدىن چىقىپ كەتكەنلىك بولماستىن،
بەلكى ،بۇ دەۋر ئەڭ ئېگىز يۈكسەك ئۇپۇقالردا پەرۋاز قىلىۋاتقان
بولۇپ ،بۇ دەۋرىمدىكى كىشىلەرنىڭ نۇرغۇنلىغان ئەمەللىرى اللە
(سبحانه وتعالى ) ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى( صلى الله عليه وسلم )
تەرىپىدىن پەرز قىلىنغان ئەمەللـەرنى قىلىشتىن باشقا يەنە
535

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئىختىيارى نەپلە ئەمەللـەرنى قىلىشقا مەركەزلەشكەن ئىدى .ئەگەر
ئۇالر ئاشۇ يۈكسەك ئۇپۇقالردىن زىمىنغا چۈشسە ( يەنى نەپلە
ئەمەلنى قىلىشتىن چېكىنىپ پەرز ئەمەلنى قىلىشقا چۈشۈپ قالسا)
ماھىيەتتە ئىسالمنىڭ چېگراسىدىن چىقىپ كەتمەيتتى ،بەلكى،
ئۇالرنىڭ پۈتكۈل ئۇپۇقنى قورشاپ تۇرغان قاناتلىرى سەل بوشاپ
قاالتتى ،ئاندىن ئۇالر زىمىنغا چۈشۈپ مۇستەھكەم قەدەملىرى بىلەن
ماڭاتتى! – ئۇالر ئاشۇ يۈكسەك چوققىالردا پەرۋاز قىلىشتىن چۈشۈپ
كەتكەندىن كىيىن – ئۇالرنىڭ زىمىندا تەۋھىدنى تارقىتىشى ۋە
ئىنسانىيەتكە ياۋروپا مىالدى -49ئەسىرگىچە ئۇنىڭدىن نۇر قوبۇل
قىلغان ئالى مەدەنىيەت قىممەتلىرىنى تەقدىم قىلىشى ئۇالرغا
يېتەرلىك ئىدى!
شۇنداق بولسىمۇ ،ئاشۇ دەۋر پەقەتال بىر ئاز الپپىدە يورۇپ يوقاپ
كەتكەن چاقماققا ئوخشىمايتتى ،چۈنكى ،ئۇنىڭ پارالپ تۇرغان نۇرى
ھېلىمۇ -ھەم ھازىرغىچە يولنى يورۇتماقتا ۋە بۇنىڭدىن كېيىنمۇ اللە
خالىغان ۋاقىتقىچە يولنى يورىتىدۇ! بۇ دەۋر – ئۆزىنىڭ ئەمىلى
536

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئۈلگىلىرى بىلەن -ئەۋالدالرغا مەدەت بەرمەكتە ،ھەر بىر ئەۋالد شۇ
دەۋرنى داۋامالشتۇرىدۇ ۋە شۇ يۈكسەك ئۇپۇققا ئۆرلەشكە ئۇرۇنىدۇ.
گەرچە ئۇ ئەمەلىيەتتە شۇ دەۋرنىڭ ئۆزىگە يېتەلمىگەن بولسىمۇ
ئۇنىڭ شۇ ئۇپۇققا ئۆرلەشكە ئىنتىلىشى ئۇنىڭغا يېتەرلىكتۇر ،.چۈنكى
ئۇنىڭ شۇ ئۇپۇققا ئۆرلەشكە ئىنتىلىشى ھەر دائىم ھاياتى دۇنيا ۋە
ئۇنىڭ جەلپ قىلغۇچى زىننەتلىرىنىڭ سەۋەبىدىن چۈشكۈنلىشىشكە
ئىلىپ بارىدىغان جىم ئولتۇرۋىلىشتىن كۆپ ياخشى.
ئىسالم تارىخىدىكى ھەرقانداق ئىسالھات ھەرىكەتلىرى
پەقەتال ئۇنىڭ نۇرى يولنى يورۇتقان

ئاشۇ پارالق دەۋرنىڭ

تەسىرلىرىدىن بارلىققا كەلگەن .شۇنىڭ ئۈچۈن شەرىقشۇناسالر ۋە
ئىسالمنىڭ بارلىق دۈشمەنلىرى ئاشۇ پارالق نۇرنى ئۆچۈرۈش ۋە
ئۇنىڭ نۇرنىڭ ئەۋالدالرغا يېتىپ ئاندىن ئۇالرنىڭ ئۇ نۇردىن نۇر قوبۇل
قىلىپ يېڭى چوققىغا ئۆرلەپ قىلىشتىن توسۇش ئۈچۈن ،ئاشۇ
يۈكسەك دەۋرنى سەتلەشتۈرۈشكە تىرىشىۋاتىدۇ .ئۇالرنىڭ بۇ قەبىھ

537

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئارزۇسىنىڭ ئەمەلگە ئېشىشى تولىمۇ يىراق ،چۈنكى ،ئۇالر اللەنىڭ
تەقدىرىگە سەركەشلىك قىلىۋاتىدۇ:

ِ ِ
ور اللَّ ِه بِ أَ ْ َو ِاه ِه ْم َواللَّ هُ ُمتِ ُّم نُوِرهِ َولَ ْو َك ِرَه
( يُ ِري ُدو َن ليُطْفئُوا نُ َ

الْ َكا ِ ُرو َن ) [ الةف . ] 6 :

(ئۇالر اﷲ نىڭ نۇرىنى (يەنى اﷲ نىڭ دىنىنى ۋە نۇرلۇق شەرىئىتىنى)
ئېغىزلىرى بىلەن ئۆچۈرۈۋەتمەكچى بولىدۇ ،كاپىرالر يامان كۆرگەن
تەقدىردىمۇ ،اﷲ ئۆزىنىڭ نۇرىنى مۇكەممەل قىلغۇچىدۇر (يەنى
ئۆزىنىڭ دىنىنى ئاشكارىلىغۇچىدۇر)

بۇ يەردە بىزگە پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم ) نىڭ ئاشۇ
بازىنى تەربىيەلەشتە چەكسىز ئەھمىيەتكە ئىگە بولغان بىر ئىش
ئۇچرايدۇ ،ئۇ ئىش بولسىمۇ پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم )
نىڭ ساھابىلىرى (رضوان الله عليهم ) گە ئىشالرنى مەسلىھەت
سىلىشىدۇر.
538

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

بىز ئالدى بىلەن شۇنداق سوئالنى سورايمىزكى :پەيغەمبەر ( صلى
الله عليه وسلم ) گە ۋەھىي چۈشۈۋاتقان ھەمدە مۇسۇلمان
جامائەتتىن خاتالىق سادىر بولغاندا ۋەھىي ئۇالرنىڭ يولىنى
توغرىالۋاتقان ھەمدە پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم ) نىڭ
ئۆزىدىنمۇ ( :پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم ) نىڭ ئۇممى
مەكتۇمنىڭ ئوغلى

بىلەن بولغان ئىشلىرى ۋە ئۇنىڭ بەدىر

ئۇرۇشىنىڭ ئەسىرلىرى توغرىسىدىكى ئىشلىرىغا ئوخشاش) بەزى
بىر ئىش ھەرىكەتلەر سادىر بولغاندا

ۋەھىي ئۇنى توغرىالپ

قويۇۋاتقان تۇرسا ،پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم ) ساھابىلىرى
(رضوان الله عليهم ) دىن مەسلىھەت سوراشقا مۇھتاجمىدى؟
ياق! پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم ) دەۋەت يۈكلىرىنى
كۆتۈرىۋاتقان ھەمدە مەككىدىكى ۋە مەدىنىدىكى مۇئمىن
جامائەتلەرنىڭ ھاياتىنى ئىدارە قىلىپ تۇرۇۋاتقان بۇنداق ھالەتتە ئۇ
ساھابىلىرى (رضوان الله عليهم ) دىن مەسلىھەت سوراشقا
موھتاج ئەمەستى .بىراق ،پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم )
539

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ساھابىلىرى (رضوان الله عليهم ) دىن مەسلىھەت سوراش تەربىيە
ۋە ئۇنىڭ تەلىپى ئىدى.
شۈبھىسىزكى ،كىشىلەرنى پەقەتال قومانداننىڭ بۇيرۇقىنى ئاڭالپ
ئۇنىڭغا ئىتائەت قىلىش بىلەنال تەربىيەلەش قومانداننىڭ بۇيرۇقىغا
چىڭ ئېسىلىدىغان ئەسكەرلەرنى تەربىيەلەپ چىقىدۇ ،بىراق،
ئەسكەرلەرگە يېتەكچىلىك قىالاليدىغان قومانداننى تەربىيەلەپ
چىقالمايدۇ!
(پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم ) نىڭ بۇيرۇقىغا چىڭ
ئېسىلىش اللە تەرەپتىن پەرز قىلىنغان ئىبادەتتۇر:

اع اللَّهَ ) [ النساء . ] 65 :
الر ُس َ
( َم ْن يُ ِط ِع َّ
ول َ َق ْد أَطَ َ

(كىمكى پەيغەمبەرگە ئىتائەت قىلىدىكەن ،ئۇ اﷲ قا ئىتائەت قىلغان
بولىدۇ (چۈنكى پەيغەمبەر اﷲ نىڭ ئەمرىنى يەتكۈزىدۇ)).

540

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

( وما أَرسلْنا ِم ن رس ٍ ِ
اع بِِإ ْذ ِن اللَّ ِه ) [ النساء . ] 83 :
ول إَِّال ليُطَ َ
ََ ْ َ َ ْ َ ُ
(بىز ھەر قانداق پەيغەمبەرنى پەقەت ئىتائەت قىلىنىش ئۈچۈنال
ئەۋەتتۇق (ئۇنىڭغا ئىتائەت قىلغانلىق اﷲ قا ئىتائەت قىلغانلىق
بولىدۇ))

ول َ ُخ ُذوهُ َوَما نَ َها ُك ْم َع ْن هُ َانْ تَ ُهوا ) [ الحشر . ] 4 :
الر ُس ُ
( َوَما آتَا ُك ُم َّ
(پەيغەمبەر سىلەرگە بەرگەننى ئېلىڭالر ،پەيغەمبەر چەكلىگەن
نەرسىدىن چەكلىنىڭالر)

َطيعوا اللَّه وأ ِ
ِ
َّ ِ
ول ) [ النساء . ] 51 :
الر ُس َ
َطيعُوا َّ
ين َ
آمنُوا أ ُ َ َ
( يَا أَيُّ َها الذ َ
(ئى مۆمىنلەر! اﷲ قا ،پەيغەمبەرگە ئىتائەت قىلىڭالر)،

صيب هم ع َذ ِ
ِ
( َلْيح َذ ِر الَّ ِذين ي َخالُِفو َن َعن أَم ِرهِ أَ ْن تُ ِ
يم
صيبَ ُه ْم ْت نَةٌ أ َْو يُ ِ َ ُ ْ َ ٌ
ْ ْ
َْ
َُ
اب أَل ٌ
) [ النور . ] 84 :

541

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

(پەيغەمبەرنىڭ ئەمرىگە خىالپلىق قىلغۇچىالر (دۇنيادا چوڭ بىر)
پىتنىگە يولۇقۇشتىن ،يا (ئاخىرەتتە) قاتتىق بىر ئازابقا دۇچار
بولۇشتىن قورقسۇن)

( َما َكا َن ِأل َْه ِل ال َْم ِدينَ ِة َوَم ْن َح ْول َُه ْم ِم َن ْاألَ ْعر ِ
اب أَ ْن يَتَ َخلَّ ُفوا َع ْن
َ

ر ُس ِ
ول اللَّ ِه َوال يَ ْرغَبُوا بِأَنْ ُف ِس ِه ْم َع ْن نَ ْف ِس ِه ) [ النوبة . ] 115 :
َ

(مەدىنە ئاھالىسى ۋە ئۇالرنىڭ ئەتراپىدىكى ئەئرابىالرنىڭ
رەسۇلۇلالھ بىلەن جىھادقا بىللە چىقماي قېلىپ قېلىشى ،ئۆزلىرىنىڭ
ئارامى بىلەنال بولۇپ ،جاپادا رەسۇلۇلالھ بىلەن بىللە بولماسلىقى
توغرا ئەمەس ئىدى).

گەرچە ئۆز قوماندانىنىڭ بۇيرۇقىغا چىڭ ئېسىلىش اللە تەرەپتىن
پەرز قىلىنغان ئىبادەت بولۇشتىن سىرت يەنە نىجاتلىققا ئېرىشىش
ۋە غەلىبە قىلىش ھېسابالنسىمۇ بىراق ،پەيغەمبەر ( صلى الله عليه
وسلم ) ساھابىلىرى (رضوان الله عليهم ) دىن پەقەتال ئۇالرنىڭ
542

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئۆز قوماندانىنىڭ بۇيرۇقىغا چىڭ ئېسىلىدىغان ئەسكەرال بۇلىشىنى
ئىرادە قىلمايدۇ ،بەلكى ،پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم )
ساھابىلىرى (رضوان الله عليهم ) دىن ئىنسانىيەتكە يېتەكچىلىك
قىلىدىغان يېتەكچى قوماندانالرنى بارلىققا كەلتۈرۈشنى ،ئۇالر
ئارقىلىق اللەنىڭ تەقدىرى ۋە اللەنىڭ بۇ ئۈممەتنى چىقىرىشتىكى
مەقسىتىنىڭ ئەمەلگە ئىشىشىنى ئۈمىد قىلىدۇ:

ك َج َعلْنَا ُك ْم أ َُّمةً َو َسطاً لِتَ ُكونُوا ُش َه َداءَ َعلَى الن ِ
ول
الر ُس ُ
َّاس َويَ ُكو َن َّ
( َوَك َذلِ َ
َعلَْي ُك ْم َش ِهيداً ) [ ال صرة . ] 134 :
(شۇنىڭدەك (يەنى سىلەرنى ئىسالمغا ھىدايەت قىلغاندەك)
كىشىلەرگە (يەنى ئۆتكەنكى ئۈممەتلەرگە) شاھىت بولۇشۇڭالر
ئۈچۈن ۋە پەيغەمبەرنىڭ سىلەرگە شاھىت بولۇشى ئۈچۈن ،بىز
سىلەرنى ياخشى ئۈممەت قىلدۇق).

543

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

قوماندانلىق قىلىش ۋە ئەھۋالنى تەكشۈرۈپ تۇرۇش ئۈستىدە
تەربىيەلەش پەقەتال قومانداننىڭ تەربىيەلەۋاتقان كىشىلەردىن
مەسلىھەت سورىشى ئارقىلىق بارلىققا كېلىدۇ ..
قومانداننىڭ تەربىيەلەۋاتقان كىشىلەردىن مەسلىھەت سورىشى
ئۇالر ئىچىدە ئاڭ پەيدا قىلىدۇ ۋە ئۇنى تېخىمۇ يۈكسەلدۈرىدۇ:

ص يرةٍ أَنَ ا وم ِن اتَّب عنِ
( قُ ل َه ِذهِ س بِيلِ أَ ْد ُعو إِلَى اللَّ ِه َعلَى ب ِ
ََ َ َ
َ
َ
َ
ْ

ِ
ِ
ِ
ين ) [ يوسف . ] 156 :
َو ُس ْب َحا َن اللَّه َوَما أَنَا م َن ال ُْم ْش ِرك َ

(ئېيتقىنكى« ،بۇ مېنىڭ يولۇمدۇر( ،كىشىلەرنى) اﷲ قا دەۋەت
قىلىمەن ،مەن ۋە ماڭا ئەگەشكەنلەر روشەن دەلىلگە ئاساسلىنىمىز.
اﷲ پاكتۇر ،مەن مۇشرىكالردىن ئەمەسمەن»)

ئايەتنىڭ سىياقىدىن شۇ روشەن بولدىكى ‹بەسىيرەت

()67



) 67بەسـىيرەت-دەۋەت يولىدا ھوشــيار ،پەم-پاراسـەتلىك ،چىچەن بولۇشــنى
كۆرسىتىدۇ. .
544

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئەسلى مەۋجۇت بولغان نەرسە بولۇپ (مۇسۇلماندىن ) ئىمان بىلەن
بىرگە بەسىيرەت بولۇش تەلەپ قىلىنىدۇ ،اللە بۇ ھەقتە مۇنداق
ئىبارەت كەلتۈرىدۇ:

( ُس ْب َحا َن اللَّ ِه َوَما أَنَا ِم َن ال ُْم ْش ِركِي َن)
(اﷲ پاكتۇر ،مەن مۇشرىكالردىن ئەمەسمەن)

مۇئمىندىن ئىمان ئېيتىش تەلەپ قىلىنىدۇ ،لېكىن ،شۇنىڭدەك
بۇ دىننىڭ رېئال دۇنيادا ھەرىكەت قىلىشى ،بەسىيرەتنىڭ ئۆز
مېۋىسىنى تولۇق بىرىپ پۈتكۈل تىرىشچانلىقالر ياكى ئۇنىڭ بىر
قىسمى خاتا ھەرىكەت سەۋەبىدىن بىكار بولۇپ كەتمەسلىكى ياكى
ئەھمىيەتسىز ئىشالرغا سەرپ قىلىنماسلىقى ئۈچۈن بەسىيرەتنىڭ
بولىشىمۇ ھەم تەلەپ قىلىنىدۇ.
قومانداننىڭ ئۆز ئەگەشكۈچىلىرىدىن مەسلىھەت سورىشى
ئەگەشكۈچىلەرنى مەسىلىلەرگە ئەڭ توغرا ۋە ئەڭ مۇناسىپ
545

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

پوزىتسىيە تۇتۇش ئۈچۈن ئەقلى بىلەن خىلمۇ-خىل مەيدانالر ۋە
خىلمۇ-خىل قاراشالر ھەققىدە تەپەككۇر قىلىش ئادىتىنى
يېتىلدۈرىدۇ،
شۇنىڭدەك ،قومانداننىڭ ئۆز ئەگەشكۈچىلىرىدىن مەسلىھەت
سورىشى ئەگەشكۈچىلەرنى مەسئۇلىيەتنى ئۆز ئۈستىگە ئېلىشقا
ئادەتلەندۈرىدۇ .پىكىر قىلىش ئامانەت بولغانلىق تەرەپتىن بىر
مەسئۇلىيەتتۇر..
مەسلىھەت سوراش تەكرارالنغان ،تەپەككۇر قىلىش ۋە
مەسئۇلىيەتنى ئۆز ئۈستىگە ئىلىش بىلەن سىنىلىش تەكرارالنغان
ۋاقىتتا ،ئىنسان ئەمىلى مەيدانالرغا قارشى تۇرۇشقا تەييارلىنىدۇ-دە
ئۇنىڭ ھېس -تۇيغۇلىرى قارشى تۇرۇشتىن قاچمايدۇ ھەمدە
مەسئۇلىيەتتىن باش تارتمايدۇ ،بۇ نەتىجە قازانغان قومانداندىن
تەلەپ قىلىنىدىغان سۈپەتلەردۇر .مۇقەررەركى ،بارلىق ئىنساننىڭ
ماھىر قوماندان بولۇشى مۇمكىن ئەمەس ،لېكىن ،ئۇالرنىڭ تەلەپ
قىلىنغان مەشىقنى قوبۇل قىلىپ ،دەرىجىلىرى ئاشكارىلىنىپ
546

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ساالھىيىتى توشىدىغان كىشىنىڭ ئاشكارا بولۇشى ئۈچۈن سەن
تەربىيەلەۋاتقان كىشىلەرگە پۇرسەت يارىتىپ بەرمىگۈچە ماھىر
قوماندان بولۇشقا ساالھىتى توشىدىغان كىشىنى ھەرگىز
بىلەلمەيسەن ..ئەمما ،سەن ئۇالرنى بارلىق ئىشالردا بۇيرۇقنى
ئاڭالش ۋە ئىتائەت قىلىش پىرىنسىپى بىلەنال تەربىيەلىسەڭ بىرەر
كىشىگە تەلەپ قىلىنغان تەجرىبە -سىناقالرنى قولغا كەلتۈرۈش
ئىمكانىيىتى بولمايدۇ ،سەن مەسئۇلىيەتنى ئۇنىڭغا يۈكلىگەن ۋاقىتتا
ئۇ زەربىگە ئۇچراپ ئارقىدىنال مەغلۇپ بولىدۇ ،گەرچە ئۇالر قوماندان
ھايات ۋاقتىدا ئىخالسمەن ئەسكەرلەر بولسىمۇ ،بىراق ،تەجرىبىلىك
قوماندان كەتكەندىن كىيىن ئۇالرنىڭ قولىدا بارلىق ئىشالر مەغلۇپ
بولىدۇ!
مانا بۇ يەردىن پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم ) نىڭ
مەسلىھەت سوراشتىن بىھاجەت تۇرۇپ ،ساھابىلىرى (رضوان الله
عليهم ) دىن مەسلىھەت سوراشقا ھېرىسمەن بولۇشى ئاشكارا
بولىدۇ .چۈنكى ،پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم ) ساھابىلىرى
547

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

(رضوان الله عليهم ) نى ئۆزىدىن كىيىنكى تەجرىبىلىك قوماندانالر
بولۇشقا ياكى ئەڭ ئاددىيسى ئىشالرنىڭ توختاپ قالماي
داۋاملىشىشى ۋە ئەڭ چوڭ قوماندان كەتكەندىن كىيىن ۋەيران
بولماسلىقى ئۈچۈن توغرا پىكىر قىالاليدىغان مەسلىھەتچىلەر بولۇشقا
تەييارلىغان ئىدى.
ئەنە ئاشۇ پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم ) تەربىيەلىگەن تايانچ
بازىدۇر ،مانا بۇ ئۇ بازىنىڭ تارىختىكى رولىدۇر.
بۇ بازىنى بارلىققا كەلتۈرۈش قوشۇمچە ئېھتىياج بولغان ئەمەس
ھەمدە پەيغەمبەر ( صلى الله عليه وسلم )

ئاشۇ بازىنى

Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 18
  • Büleklär
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3304
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1670
    25.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3528
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1733
    26.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3566
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1526
    29.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 4016
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1775
    25.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3836
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1677
    25.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3629
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1475
    29.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3547
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1748
    26.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3497
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1617
    26.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3557
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1638
    29.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3900
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1732
    26.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3730
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1682
    25.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 4085
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1754
    25.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3971
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1608
    27.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3779
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1521
    28.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3881
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1643
    27.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    38.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 4381
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1777
    21.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3807
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1587
    26.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3705
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1634
    27.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    38.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3856
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1688
    25.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3904
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1690
    24.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    34.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3630
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1664
    26.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3476
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1422
    28.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3480
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1735
    25.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3929
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1738
    24.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    34.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 1290
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 695
    30.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.