Latin

Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 06

Süzlärneñ gomumi sanı 3629
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1475
29.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
41.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
48.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
( أَ َح ْكم ال ِ ِ ِ
س ُن ِم َن اللَّ ِه ُح ْكماً لِ َق ْوٍم يُوقِنُو َن ) [ المائدة
ْجاهليَّة يَ ْب غُو َن َوَم ْن أ ْ
ُ َ َ
َح َ
] 55 :
(ئۇالر جاھىلىيەت دەۋرىنىڭ ھۆكمىنى تەلەپ قىالمدۇ؟ (اﷲ قا)
چىن ئىشىنىدىغان قەۋمنىڭ نەزىرىدە ھۆكۈمدە اﷲ تىنمۇ ئادىل كىم
بار).

169

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

" اللە بارلىق ياخشىلىقالرنى ئۆزئىچىگە ئالغان ،بارلىق يامان
ئىشالرنى چەكلەيدىغان ،اللەنىڭ ھۆكۈمىدىن چىقىپ كەتكەن
ھەمدە ئۇنىڭدىن باشقا كىشىلەر اللەنىڭ شەرىئىتىگە ئاساسالنماي
تۇرۇپ تۈزۈپ چىققان پىكىرلەر ۋە ئىستىالھالرغا قايتىپ كەتكەن
كىشىلەرنى ئىنكار قىلىدۇ ،ھازىرقى زامان جاھىليىتى ئۇنىڭ بىلەن
ھۆكۈم قىلىۋاتقان ھاۋايى ھەۋىسى ۋە كۆز-قارىشى بويىچە تۈزۈپ
چىققان ئازغۇنلۇقالر ۋە جاھالەتلەرگە ئوخشاش ،تاتارالر ئۇنىڭ بىلەن
ھۆكۈم قىلىدىغان ،ئۇالرغا ياسۇقنى تۈزۈپ بەرگەن پادىشاھى
چىڭگىزخاندىن قوبۇل قىلىنغان پادىشاھلىق سىياسەتلىرىگە
ئوخشاش ،ياسۇق بولسا يەھۇدى دىنى ،ناسارا دىنى ،ئىسالم دىنى
ۋە باشقا دىنالردىن ئىبارەت تۈرلۈك قانۇنالردىن قوبۇل قىلىنغان
ئەھكامالر توپلىمىدىن ئىبارەت .ياسۇقتا چىڭگىزخاننىڭ ھاۋايى
ھەۋىسى ۋە كۆز-قارىشى بويىچە تۈزۈلگەن نۇرغۇنلىغان ئەھكامالر
بولۇپ ياسۇق بارلىق كىشىلەر ئەگىشىدىغان قانۇنغا ئايالندى ..ئۇالر
ياسۇقنى اللەنىڭ كىتابى ۋە پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ سۈننىتى
170

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

بويىچە ھۆكۈم قىلىشنىڭ ئورنىغا قويدى .ئۇالردىن كىمكى ئاشۇ
ئىشالرنى قىلىدىكەن ئۇ كاپىردۇر ،اللەنىڭ كىتابى ۋە پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنىڭ سۈننىتى بويىچە ھۆكۈم قىلىمىغىچە ئۇنى
ئۆلتۈرۈش

ۋاجىبتۇر،

اللەنىڭ

كىتابى

ۋە

پەيغەمبەر

ئەلەيھىسساالمنىڭ سۈننىتىدىن باشقىسى بىلەن (مەيلى ئاز بولسۇن
ياكى كۆپ بولسۇن) ھېچقانداق ئىشقا ھۆكۈم قىلىشقا بولمايدۇ.
(" )19
ئىبنى كەسىر (الحافظ ابن كثير رحمه الله) ئىبنى ئابباس (رضي
الله عنهما) نىڭ [(كفر دون كفر) دىندىن چىقىرىۋەتمەيدىغان
كۇفرى] دېگەن سۆزىنى ئوبدان بىلەتتى ،لېكىن ،بۇ سۆز ئۇنىڭغا
ئارىلىشىپ كەتمىدى؛ ئىبنى كەسىر (الحافظ ابن كثير رحمه الله)
ئىلمى ۋە ھۆكۈمى بىلەن بىرەر مەسىلىدە اللە نازىل قىلغان قانۇننىڭ
غەيرى بىلەن بىرەر قېتىم ھۆكۈم قىلىش بىلەن اللە نازىل قىلغان
قانۇننىڭ غەيرىنى قانۇن قىلىش ئوتتۇرسىنى پەرىقلەندۈرەلەيتتى.

) (19تفسير ابن كثير جـ 0ص . 86
171

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

شەيخ مۇھەممەد ئىبنى ئىبراھىم (الشيخ محمد بن إبراھيم بن
عبد اللطيف آل الشيخ ( – ))20بۇ شەيخ بولسا ئىلمى مول ،ھەقتە
چىڭ تۇرىدىغان مەشھۇر كىشى" -يەرلىك قانۇنالرغا ھۆكۈم
قىلدۇرۇش " تحكيم القوانين الوضعية " ناملىق رىسالىسىدە
ئىبنى كەسىر

(الحافظ ابن كثير رحمه الله) نىڭ سۆزىنى

كەلتۈرگەندىن كىيىن بۇ مەسىلىنى تەپسىلىي ئىزاھلىدى:
« اللەنىڭ ئۆزى نازىل قىلغان شەرىئەت ھۆكۈمنىڭ غەيرى بىلەن
ھۆكۈم قىلغان كىشىنى كاپىر ،زالىم ،پاسىق دەپ قانداق
خاتىرلىگەنلىكىگە قاراپ بېقىڭ ! اللەنىڭ ئۆزى نازىل قىلغان
شەرىئەت ھۆكۈمنىڭ غەيرى بىلەن ھۆكۈم قىلغان كىشىنى كاپىر
بولىدۇ ياكى كاپىر بولمايدۇ دەپ ئاتىشىنى چەكلەيدىغان ئامىل يوق،
بەلكى ،ئۇ مۇتلەق كاپىردۇر ،ئۇنىڭ ئەمىلى كاپىر ياكى ئېتىقادى
كاپىردۇر.

) (20المفتي الأسبق للمملكة العربيسة السعودية ،ومن أكابر علمائها .
172

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئىبنى ئابباس (رضي الله عنهما)دىن بۇ ئايەتنىڭ تەپسىرى
توغرىسىدا كەلگەن تاۋۇس ۋە ئۇنىڭدىن باشقىالرنىڭ رىۋايىتى شۇنى
ئۇقتۇرۇدىكى ،اللە نازىل قىلغان شەرىئەت ھۆكۈمنىڭ غەيرى بىلەن
ھۆكۈم قىلغان كىشى كاپىردۇر ،ئۇ ياكى ئېتىقادى كاپىر بولۇپ
ئىسالمدىن چىقىپ كېتىدۇ ،ياكى ئەمىلى كاپىر بولۇپ ئىسالمدىن
چىقىپ كەتمەيدۇ.
بىرىنچىسى بولسا ئېتىقادى كاپىرلىق بولۇپ ،ئۇ بىر قانچە
تۈرلۈك بولىدۇ:
-4اللە نازىل قىلغان شەرىئەت ھۆكۈمنىڭ غەيرى بىلەن ھۆكۈم
قىلغان كىشى اللە ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنىڭ ھۆكۈمىنىڭ ھەق
ئىكەنلىكىنى ئىنكار قىلىدۇ( .ئۇ ئىبنى ئابباس (رضي اللە
عنهما)دىن نەقلى قىلىنغان ۋە ئىبنى جەرىر تاللىغان رىۋايەتلەرنىڭ
مەنىسىدۇر).
اللە نازىل قىلغان شەرىئەت ھۆكۈمنىڭ غەيرى بىلەن ھۆكۈم
قىلغان كىشىنىڭ اللە ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنىڭ ھۆكۈمىنىڭ ھەق
173

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئىكەنلىكىنى ئىنكار قىلىشى ،اللە نازىل قىلغان شەرىئەت ھۆكۈمىنى
ئىنكار قىلغانلىق بولىدۇ ،بۇ ھەقتە ئۆلىماالر ئارىسىدا ئىختىالپ يوق.
چۈنكى ،ئۆلىماالر ئارىسىدا بىرلىككە كەلگەن ئەسلى قائىدە شۇكى،
كىمكى دىننىڭ ئەسلىسىنى ياكى ئۇنىڭغا بىرلىككە كەلگەن
پەرئىسىنى ئىنكار قىلغان ياكى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئىلىپ
كەلگەن نەرسىلەردىن بىر ھەرپنى ئىنكار قىلغان كىشى كاپىر بولۇپ،
ئۇ دىندىن چىقىپ كېتىدۇ .
-6اللە نازىل قىلغان شەرىئەت ھۆكۈمنىڭ غەيرى بىلەن ھۆكۈم
قىلغان كىشى اللە ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنىڭ ھۆكۈمىنىڭ ھەق
ئىكەنلىكىنى ئىنكار قىلمايدۇ .لېكىن ،ئۇ پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنىڭ ھۆكۈمىدىن باشقا ھۆكۈمنى پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنىڭ ھۆكۈمىدىن ياخشى دەپ ئېتىقاد قىلىدۇ ھەمدە
تاالش – تارتىش بولغاندا كىشىلەر ئەڭ ئېھتىياجلىق بولغان ھۆكۈم
ياكى مۇتلەق بولىدۇ ياكى زاماننىڭ تەرەققىي قىلىشى ۋە ئەھۋالنىڭ
ئۆزگىرىشىدىن پەيدا بولغان يېڭى ھادىسىلەرگە نىسبەتەن بولىدۇ
174

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

دەپ ئېتىقاد قىلىدۇ .بۇ كىشىمۇ مەخلۇقالرنىڭ ھۆكۈملىرىنى اللەنىڭ
ھۆكۈملىرىدىن ئۈستۈن ئىكەنلىكىنى بايان قىلغانلىقى ئۈچۈن
ئوخشاشال شەكسىز كاپىر بولىدۇ .اللە ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنىڭ
ھۆكۈمى ئەسلىدە زامانالرنىڭ ئوخشىماسلىقى ۋە ئەھۋالالرنىڭ
تەرەققىي قىلىشى ۋە يېڭى ھادىسىلەرنىڭ يۈز بېرىشى ..
قاتارلىقالرغا قارشى كەلمەيدۇ .چۈنكى ،بۇ مەسىلىلەرنىڭ ھۆكۈمى
پەقەتال اللەنىڭ كىتابى ۋە پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ سۈننىتىدە
ئاشكارا تېكىستلەر ياكى يەكۈنلەش ياكى باشقا يولالر ئارقىلىق
ئىسپاتالنغان بولۇپ ،اللە بۇنى بۈلدۈرگەن كىشىلەر بۇنى بىلىدۇ ،اللە
بۇنى بىلدۈرمىگەن كىشىلەر بۇنى بىلمەيدۇ.
-1بىر كىشى مەخلۇقالرنىڭ ھۆكۈملىرىنى اللە ۋە ئۇنىڭ
پەيغەمبىرىنىڭ ھۆكۈمىدىن ياخشى دەپ ئېتىقاد قىلمايدۇ ،لېكىن ،
بۇ كىشى مەخلۇقالرنىڭ ھۆكۈملىرىنى اللە ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنىڭ
ھۆكۈمى بىلەن ئوخشاش دەپ ئېتىقاد قىلىدۇ ،بۇ كىشىمۇ مەخلۇقنى

175

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

خالىق (ياراتقۇچى) بىلەن ئوخشاش ئورۇندا قويغانلىقى ھەمدە
اللەنىڭ:

س َك ِمثْلِ ِه َش ْ ءٌ )
( ل َْي َ
(اللەغا ئوخشايدىغان ھېچقانداق شەيئى يوق)
دېگەن سۆزىگە ۋە ئۇنىڭغا ئوخشىغان اللەنىڭ زاتىدا ،ئىسىم-
سۈپەتتە ،ئىش -ھەرىكەتكە يېگانە ئىكەنلىكىنى ئۇقتۇرىدىغان
ئايەتلەرگە قارشى چىققانلىقى ئۈچۈن ئىلگىرىكى ئىككى كىشىگە
ئوخشاشال كاپىر بولۇپ دىندىن چىقىپ كېتىدۇ .
-1بىر كىشى اللە نازىل قىلغان شەرىئەت ھۆكۈمنىڭ غەيرى بىلەن
ھۆكۈم قىلىشنى اللە ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنىڭ ھۆكۈمىدىن ياخشى
دەپ ئېتىقاد قىلىش ئۇياقتا تۇرسۇن اللە ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنىڭ
ھۆكۈمىگە ئوخشايدۇ دەپمۇ ئېتىقاد قىلمايدۇ ،لېكىن ،اللە ۋە ئۇنىڭ
پەيغەمبىرىنىڭ ھۆكۈمىگە قارشى كېلىدىغان قانۇن بىلەن ھۆكۈم
قىلىش دۇرۇس دەپ ئېتىقاد قىلىدۇ .بۇ كىشىمۇ ئۇنىڭ ھاراملىقى
176

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

قەتئىي بولغان ،ئوچۇق-ئاشكارا قۇرئان ئايەتلىرىگە قارشى ھالەتتە،
اللە ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنىڭ ھۆكۈمىگە قارشى كېلىدىغان قانۇن
بىلەن ھۆكۈم قىلىش دۇرۇس دەپ ئېتىقاد قىلغانلىقى ئۈچۈن
ئوخشاشال كاپىر بولۇپ دىندىن چىقىدۇ.
-9بۇ كىشى اللەنىڭ قانۇنىغا ئەڭ قاتتىق ۋاسىتىلەر بىلەن قارشى
تۇرىدۇ ،اللەنىڭ ئەھكاملىرىغا چوڭچىلىق قىلىدۇ ،اللە ۋە ئۇنىڭ
پەيغەمبىرىگە مۇشەققەت پەيدا قىلىدۇ ،ھەر تەرەپتىن شەرىئەت
مەھكىمىلىرىگە ئوخشىۋالىدۇ .شەرىئەت مەھكىمىسىنىڭ بولسا
اللەنىڭ كىتابى ۋە پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ سۈننىتىنى مەنبە
قىلغان مەنبەسى بار ،بىراق ،كىشىلەر پەيدا قىلىۋالغان
مەھكىمىلەرنىڭ مەنبەسى تۈرلۈك قانۇن نىزامالردىن كەلگەن،
فىرانسىيە قانۇنى ،ئامېرىكا قانۇنى ،ئەنگلىيە قانۇنى ۋە ئۇنىڭدىن
باشقا قانۇنالر ۋە ئۆزىنى شەرىئەتكە نىسبەت بېرىدىغان بىدئەتچى
مەزھەپلەر ۋە باشقىالرغا ئوخشاش..

177

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

-2نۇرغۇنلىغان سەھرالىق قەبىلە باشلىقلىرى كىشىلەرگە ھۆكۈم
قىلىۋاتقان قانۇنالر بولسا ئۇالرنىڭ ئاتا-ئانىسى ۋە ئەجدادلىرىدىن ۋە
ئۆتمۈشتىكى ئۆرۈپ-ئادەتلىرىدىن ھېكايە قىلغان نەرسىلەردۇر.
ئىككىنچىسى ،اللە نازىل قىلغان شەرىئەت ھۆكۈمنىڭ غەيرى
بىلەن ھۆكۈم قىلغان ۋە دىندىن چىقىپ كەتمەيدىغان ھاكىم بولۇپ
يۇقىرىدا بايان قىلىنغان ئىبنى ئابباس (رضي اللە عنهما)نىڭ
تۆۋەندىكى ئايەتنى تەپسىرلىشىدۇر:

ك ُه ُم الْ َكا ِ ُرو َن )
( َوَم ْن ل َْم يَ ْح ُك ْم بِ َما أَنْ َز َل اللَّهُ َأُولَئِ َ
(كىمكى اللە نازىل قىلغان شەرىئەت ھۆكۈمى بويىچە ھۆكۈم
قىلمايدىكەن ئۇالر كاپىرالردۇر).

بۇ كۇپىرنىڭ مۇشۇ قىسمىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ .بۇ ئىبنى ئابباس
(رضي اللە عنهما) نىڭ بۇ ئايەت توغرىسىدىكى [(كفر دون كفر)
دىندىن چىقىرىۋەتمەيدىغان كۇفرى] دېگەن سۆزىدۇر .ئىبنى ئابباس
178

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

(رضي اللە عنهما) نىڭ [(كفر دون كفر) دىندىن چىقىرىۋەتمەيدىغان
كۇفرى] دېگەن سۆزى سىلەر دەۋاتقان كۇفرى ئەمەس .بۇنداق
بولۇشىدىكى سەۋەب شۇكى ،بۇ ھاكىم اللە نازىل قىلغان شەرىئەت
ھۆكۈمنىڭ غەيرىدىكى بىر مەسىلىدە اللە ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنىڭ
ھۆكۈمى ھەق دەپ ئېتىقاد قىلغان ۋە ئۆزىنىڭ خاتاالشقانلىقىنى
ھەمدە توغرا يولدىن يىراقلىشىپ كەتكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلغان
ھالەتتە ھاۋايى-ھەۋىسىگە ئەگىشىپ ھۆكۈم قىلغان.
گەرچە بۇ جىنايەت ئۇنى دىندىن چىقىرىۋەتمىسىمۇ ،لېكىن ،
ئۇنىڭ گۇناھى زىنا ،ھاراق ئىچىش ،ئوغرىلىق قىلىش ،يالغان قەسەم
قىلىش ۋە ئۇنىڭغا ئوخشىغان گۇناھى كېبىرلەر بىلەن ئوخشاش
بولغان ئەڭ چوڭ گۇناھى كەبىردۇر .چۈنكى ،اللە ئۆزىنىڭ كىتابىدا
كۇپۇرلۇق دەپ ئاتىغان بۇخىل جىنايەت بولسا اللە كۇپۇرلۇق دەپ
ئاتىمىغان جىنايەتتىن

ئېغىر گۇناھتۇر.

بىز اللەدىن بارلىق

مۇسۇلمانالرنى اللەنىڭ ھۆكۈمىگە رازى بولغان ۋە ئۇنىڭغا بويسۇنغان

179

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ھالدا ئۆزىنىڭ كىتابىغا ھۆكۈم قىلدۇرىدىغان قىلىپ بىرلەشتۈرىشىنى
سورايمىز .اللە بۇنىڭ ئىگىسى ۋە ئۇنىڭغا قادىردۇر.

اللە نازىل قىلغان شەرىئەت ھۆكۈمنىڭ غەيرى بىلەن قانۇن
چىقىرىشقا ئوخشاش «ال الە اال اللە»غا ئاشكارا قارشى كېلىدىغان
بىر ئەمەل قىلىنغاندا دەۋەتچىلەرنىڭ كاللىسىدا بۇ مەسىلە روشەن
بولدىمۇ ياكى بىر قىسىم دەۋەتچىلەر ھېلىمۇ -ھەم بەزىدە ئىبنى
ئابباس (رضي اللە عنهما) نىڭ [(كفر دون كفر) دىندىن
چىقىرىۋەتمەيدىغان كۇفرى] دېگەن سۆزىدىن ،ۋە بەزىدە ئىمان
بىلەن

ئەمەلنىڭ

ئوتتۇرسىنى

ئايرىۋىتىدىغان

ئىرجائىزىم

ئىدىيەسىنىڭ تەسىرى سەۋەبىدىن ئىشالرنى ئېنىق ئايرىيالماي
ئارىالشتۇرۇش قويىۋاتامدۇ؟
بىر قىسىم دەۋەتچىلەر ئىشالرنى ئارىالشتۇرۇش قويىۋاتسا بىز
ئومومى خەلقتىن نېمىنى كۈتىمىز؟ «ال الە اال اللە» مەسىلىسى
كىشىلەرنىڭ تۇيغۇسىدا ئېنىق روشەنلەشمىگەنلىكتىن ،كىشىلەر
180

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

قەلبىدىن ئىشتىياق بىلەن ھەقنى كۆرۈشكە ئىنتىلمىگەنلىكتىن،
بىزنىڭ ئالدىمىزدا ھېلىمۇ -ھەم نۇرغۇن تىرىشچانلىقالر سەرپ
قىلىنماقتا؟!
بۇ ھاكىمىيەت مەسىلىسى توغرىسىدىكى ئىشتۇر ،ھالبۇكى،
ھاكىمىيەت مەسىلىسى «ال الە اال اللە» مەسىلىسىدە
روشەنلەشتۈرىدىغان بىردىن -بىر مەسىلە ئەمەس« ..ال الە اال اللە»
مەسىلىسىنى ھەل قىلىش بولسا ۋەتەنپەرۋەرلىك ،مىللەتچىلىك،
ئىجىتىمائى ئادالەت ۋە ئۇنىڭغا ئوخشاش دەۋەت يولىغا ئارىلىشىپ
قالغان باشقا مەسىلىلەردىن «ال الە اال اللە»نى پاك قىلىشنى
تەلەپ قىلىدۇ.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ئالدىدا كىشىلەرنى ئەتراپىغا كۆپرەك
توپالش ئۈچۈن ئوتتۇرىغا چىقىرىشقا بولىدىغان نۇرغۇن مەسىلىلەر بار
ئىدى.
مەسىلەن :پارىسالر ئەرەب يىرىم ئارىلىنىڭ بىر قىسمىنى ئىشغال
قىلىۋالغان ئىدى ،رۇملۇقالر بولسا ئەرەب يىرىم ئارىلىنىڭ يەنە بىر
181

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

قىسمىنى ئىشغال قىلىۋالغان ئىدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم
ئەتراپىغا كىشىلەرنى توپالش ئۈچۈن ئەرەب مىللەتچىلىكىنى
قوزغاشقا ھەمدە كىشىلەر ئۇنىڭ ئەتراپىغا توپلىشىپ ،ئۇنىڭ
قوماندانلىقىغا بويسۇنغان ۋاقىتتا ئۇالرغا «ال الە اال اللە» دەڭالر
دېيىشكە تامامەن قادىر ئىدى.
ئۇ ۋاقىتتا ئۇنىڭدىن باشقا ئىجتىمائىي مەسىلىمۇ بار ئىدى،
مەسىلەن :بايالر ئەڭ يۇقىرى بايلىق مەرتىۋىسىگە يەتكەن ،نامراتالر
بولسا ئەڭ تۆۋەن پېقىرلىق دەرىجىسىگە چۈشۈپ قالغان ئىدى .ئەڭ
ئاددىيسى ،جازانىنى ئەمەلدىن قالدۇرۇپ ،بايالرنىڭ بايلىقىنى
چەكلەش ھەمدە بايالردىكى بىر قىسىم بايلىقنى ئىلىپ ،نامراتالرغا
تۇرمۇشىنى ياخشىالش ئۈچۈن بىرىش ھەققىدە بىرەر كىشى
ئويلىنىپ باقمىغان ئىدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بۇ مەسىلىنى
قوزغاشقا ھەمدە ئەتراپىغا كىشىلەرنىڭ توپلىنىشى ،شۇنىڭ بىلەن بۇ
كىشىلەردىن قۇرەيشلەرگە قارشى تۇرىدىغان كۈچ شەكىللىنىپ،

182

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئۇرۇش داۋامىدا پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇالرغا «ال الە اال اللە»
دەڭالر دېيىشكە تامامەن قادىر ئىدى.
ئۇنىڭدىن باشقا يەنە نۇرغۇن مەسىلىلەر بولۇپ ،بۇ مەسىلىلەر
كىشىلەرنى ئەتراپىغا توپالش ۋە ئۇالرنىڭ قىزغىنلىقىنى قوزغاش
ئاندىن نۇرغۇن كىشىلەرنى ئۆزىگە جەلپ قىلىدىغان ھەمدە
كىشىلەرمۇ

ئۇنىڭ ئەتراپىغا ئاسانال توپلىشىدىغان ،ئومومى

مەسىلىلەر ئارقىلىق ئۇالرنى دەۋەتكە مايىل قىلىشتىكى پايدىلىق
ئامىل ئىدى .لېكىن ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ۋەھىينىڭ
تەقەززاسى بويىچە مەككىدىكى تەربىيە باسقۇچىدا يۇقىرىقى
مەسىلىلەردىن ھېچ قانداق مەسىلىنى ئوتتۇرىغا كۆتىرەپ چىقمىدى،
بەلكى ،كاتتىباشالر ۋە كىشىلەرنىڭ دۈشمەنلىكىنى قوزغايدىغان
بىرال مەسىلە يەنى «ال الە اال اللە» مەسىلىسىنى ئوتتۇرىغا ئىلىپ
چىقتى ھەمدە مۇشۇ مەسىلىدە چىڭ تۇردى .اللە ئەڭ ياخشى
كىشىلەرنىڭ قەلبىنى «ال الە اال اللە» غا ئىچىۋەتتى.

183

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

يۇقىرىقى (مىللەتچىلىك ،ۋەتەنپەرۋەرلىك ،ئىجتىمائىي ...
قاتارلىق) مەسىلىلەر ئۈممەت ھاياتىدا ئەھمىيىتى بولمىغانلىقتىن
ئوتتۇرىغا قويۇلمىغان ئەمەس ،ھەرگىز ئۇنداق ئەمەس! يۇقىرىقى
مەسىلىلەر بىلەن ئىسالم ھەرىكىتى ئارقا-ئارقىدىن مەشغۇلمۇ
بولغان ئىدى .لېكىن – ،ئىالھى پىرىنسىپتا ۋە ئىنسانىيەت
رېئاللىقىدا -ئەڭ چوڭ مەسىلە «ال الە اال اللە» مەسىلىسى بولۇپ
ئىنساننىڭ دۇنيادىكى ھاياتى ۋە ئاخىرەتتىكى ئاقىۋىتى «ال الە اال
اللە» غا قاراشلىق بولىدۇ .شۇڭا ،ھايات مەسىلىلىرىنىڭ ھەممىسى
اللەنىڭ پىرىنسىپىدا « -ال الە اال اللە»دىن بارلىققا كېلىشى ۋەئۇنىڭغا باغلىنىشى كېرەك ،شۇنداق بولغاندا «ال الە اال اللە» ئۈچۈن
راستچىللىق ،ئىخالسمەنلىك ،خالىس بولۇش ئامىللىرى تولۇقلىنىدۇ.
شۇ سەۋەبتىن ،اللەنىڭ پىرىنسىپى ئەۋۋەل «ال الە اال اللە»
مەسىلىسىنى ھەل قىلىش ۋە ئىسالم ئۈممىتىنىڭ شەكىللىنىش
باسقۇچىدا ئىبادەتنىڭ اللە رازىلىقىنى مەقسەت قىلغان ھالدا خالىس
بولۇشى ئۈچۈن «ال الە اال اللە»نى ھەرقانداق ئارىالشمىالردىن ساپ
184

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

قىلىشقا مەركەزلەشتى« .ال الە اال اللە» ئىگىلىرىنىڭ قەلبلىرىدە
خالىس بولغاندا ،ئۈممەت ھاياتى ئۈچۈن زۆرۈر بولغان بارلىق
مەسىلىلەر ئىشالرنىڭ ئاشۇ قەلبلەردە ئارىلىشىپ كېتىشىدىن
ئەنسىرىمەستىن ئۇنىڭغا باغلىنىدۇ .بىراق ،ئىسالم ئۈممىتىنىڭ
شەكىللىنىش باسقۇچىدا قورقۇنچ مەۋجۇت ئىدى.
تەربىيەلىنىش باسقۇچىدا ئىشالر ئارىلىشىپ كەتكەن ۋاقىتتا
ھاياتى دۇنيا ئالدىدا نېمىدېگەن تىز مەغلۇپ بولۇپ شەيتاننىڭ
ئولجىسىغا ئايلىنىدۇ-ھە!
«ال الە اال اللە» مەسىلىسى -ئومومى خەلقنى قويۇپ تۇرايلى-
دەۋەتچىلەرنىڭ قەلبىدە خالىس بولدىمۇ؟
«ال الە اال اللە» مەسىلىسى مىللەتچىلىك ،ۋەتەنپەرۋەرلىك،
ئىجتىمائىي ئادالەت مەسىلىلىرىگە ئارىلىشىپ كەتمەستىن
ئىبادەتنى اللەغا خالىس قىلىدىغان دەرىجىدە ساپ بولدىمۇ؟
ۋەھالەنكى ،دەۋەتچىلەر –كىشىلەرنى مايىل قىلىش ئۈچۈن –
«ئىسالمدىكى سوتسىيالىزم »«،ئىسالمدىكى دىمكىراتىيە »«،
185

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئىسالمدىكى كۆپ خوتۇنلۇق بولۇش تۈزۈمى» توغرىسىدا
سۆزلەۋاتىدۇ.

*

*

*

شەرىئەت مەسىلىسى ھەل بولدىمۇ؟ بىز ئومومى خەلقنى
قويۇپ تۇرايلى ،دەۋەتچىلەرنىڭ ئۆزىدە شەرىئەت مەسىلىسى ھەل
بولدىمۇ؟
بىز شەرىئەتنى قانچىلىك چۈشىنىمىز؟
ئىسالمنىڭ ئىككىنچى غۇربەتچىلىك دەۋردە – بولۇپمۇ ئىسالم
شەرىئىتى نۇرغۇنلىغان مۇسۇلمانالر شەھەرلىرىدە ھۆكۈم قىلىشتىن
يىراقالشتۇرۇلغاندىن كىيىن – ئىسالمى ئۆلچەملىرىمىزنى ئۇنۇتتۇق،
ھەمدە ئىسالمى ئۆلچەملىرىمىزنىڭ ئورنىغا غەرب ئۆلچەملىرىنى
ئالماشتۇردۇق ،بولۇپمۇ ،قانۇن سىياسەتتە تېخىمۇ شۇنداق بولدى.

186

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

غەرب شۇنداق دەيدۇكى ،شەرىئەتنىڭ ئۆلچىمى سايالمالردا
غەلىبە قىلىش ..كىمكى سايالمدا ئەڭ كۆپ ئاۋازغا ئېرىشسە ھۆكۈم
قىلىش ھوقۇقىغا ئېرىشىدىغان شەرىئەتنىڭ ئىگىسىگە ئايلىنىدۇ.
بۇ ئۆلچەملەرگە يەتكەن ئۆزگىرىشلەرنى ۋاقىتلىق قويۇپ تۇرۇڭ،
ئالجىرىيەدە ئەڭ كۆپ ئاۋاز بىلەن غەلىبە قىلغۇچىالر ئىسالم
پارتىيەسىدىكىلەر بولغان ۋاقىتتا ،ئاتالمىش غەرب بىزنى مۇسۇلمانالر
ئۇنىڭدا بىر تەرەپتە تۇرىدىغان ھەرقانداق مەسىلىدە ئىككى خىل
ئۆلچەم قوللىنىشقا ئادەتلەندۈردى .بۇ غەربنىڭ قىممەت-
پىرىنسىپالرغا بەك ئىشىنىدىغانلىقى ۋە باشقىالرغا ھۆرمەت
قىلىدىغانلىقى ۋە ئىنسانىي ھوقۇققا ھۆرمەت قىلىدىغانلىقى
ئۈچۈندۇر.
سىز غەرب ۋە ئۇنىڭ مەيدانىنى قويۇپ تۇرۇڭ ،بىز ئىسالم
پارتىيسىدىكىلەرگە سوئال قويىمىزكى :بۇ مۇشۇ مەسىلىدىكى
ئىسالمى ئۆلچەممۇ؟

187

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

سىز بىر ئىنسان ياكى پارتىيە ياكى تەشكىالت ياكى سىياسىي
مەسىلىلەر سايالم يولى ئارقىلىق يۈز پىرسەنت ئاۋازغا ئېرىشتى،
ئاندىن اللە نازىل قىلغان شەرىئەت بويىچە ھۆكۈم قىلمىدى –دەپ
پەرەز قىلىپ بېقىڭ ،بۇنىڭ اللەنىڭ دىنىدا شەرىئەتكە ئۇيغۇن
بوالمدۇ؟
بىزگە -ئىسالمنىڭ ئىككىنچى غۇربەتچىلىك دەۋردە –
ئوخشىمىغان ئىككى ئىش ئارىلىشىپ كەتتى ،يەنى ھاكىمنى
تالالش ۋە كىشىلەرگە ھۆكۈم قىلىنىدىغان ھۆكۈم تۈرىنى تالالش
يولىدىن ئىبارەت ئىككى ئىش ئارىلىشىپ كەتتى.
ئىسالم زېمىنىدا ئىسالم ھاكىم بولغاندا ،شەرىئەتنىڭ سىياسىي
فەقىھلىرى

ھاكىمدا بولۇشقا تىگىشلىك شەرتلەر توغرىسىدا

سۆزلىدى ۋە ئەركىن بەيئەت ۋە كىڭىشش ۋە ئۇنىڭدىن باشقا ھۆكۈم
توغرىسىدا سۆزلىدى ھەمدە

سىياسىتىگە ئاالقىدار ئىشالر

زۆرۈرىيەت ھۆكۈمى ۋە تاالش -تارتىش بولغاندا زۆرۈرىيەت بېسىمى
ئاستىدا بولىدىغان شەرتلەر توغرىسىدا سۆزلىدى .ئۇالر "غەلىبە
188

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

قىلغۇچىنىڭ سۆزىنى ئاڭالش ۋە ئۇنىڭغا ئىتائەت قىلىش كېرەك "
دېيىشتى ..لېكىن ،بىرەرسىنىڭ قەلبىدە ھاكىم اللە نازىل قىلغان
شەرىئەتنىڭ غەيرى بىلەن قانۇن چىقىرىش ئاندىن مۇسۇلمانالرغا
شەرىئەت بىلەن ھۆكۈم قىلىدىغان ھاكىم بولۇشى مۇمكىن دېگەن
ئوي-خىيال كېلىپ باقمىدى!!!
ئىسالمدىكى ھۆكۈم قىلىش قانۇنىنىڭ ئاساسى شەرتى
يۈرگۈزۈلۈۋاتقان قانۇن اللەنىڭ شەرىئىتى بولۇشى كېرەك .بايا بىز
ئىبنى كەسىرنىڭ اللە نازىل قىلغان شەرىئەت بويىچە ھۆكۈم
قىلماستىن ،بەلكى ،شەرىئەتكە قارشى قانۇن بىلەن ھۆكۈم
قىلىدىغان ھاكىم توغرىسىدىكى سۆزىنى كۆرۈپ ئۆتتۇق.
بۇ مەسىلە –ئومومى خەلق تۇرۇپ تۇرسۇن – دەۋەتچىلەرنىڭ
كاللىسىدا ھەل بولدىمۇ؟ ..ياكى بىزنىڭ بارلىق سۆزىمىز سايالم
توغرىلىق بوالمدۇ؟ سايالم ئەركىنلىكمۇ ياكى ساختىلىقمۇ؟ بىز
ھازىرغا قەدەر سايالمدا قانچىلىك ئاۋازغا ئېرىشتۇق؟ سايالمدا كۆپ

189

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئاۋازغا ئېرىشىش ئۈچۈن يەنە قانچىلىك تىرىشچانلىق كۆرسىتىشىمىز
كېرەك ؟
ھەقىقەتەن سايالمدا ئۈستۈنلۈككە ئېرىشكەن ۋاقتىمىزدا اللەنىڭ
شەرىئىتىنى تەتبىقاليدىغان مەيدان ھازىرلىنىدۇ دەپ ئويالش
تولىمۇ ساددىالرچە ئويالشتۇر ،بۇنىڭغا ئالجىرىيەدىكى ئەمەلى
رېئاللىق دەلىل بوالاليدۇ.
لېكىن ،بىزنىڭ –پىرىنسىپ جەھەتتىن -ھاكىمىيەت بېشىغا
چىقىش ئاندىن بۇ يول ئارقىلىق اللەنىڭ شەرىئىتىنى تەتبىقالش
ئۈچۈن سايالم يولىنى تاللىشىمىز شەرىئەتكە مۇخالىپتۇر؛ چۈنكى،
سايالم ھۆكۈم قىلىدىغان قانۇن تۈرىنى تالالشتا كىشىلەرنى مەنبە
قىلىدۇ؟ (بىز بۇ يەردە ھاكىمنى تالالش توغرىسىدا سۆزلەپ
ئولتۇرمايمىز) ئەگەر كىشىلەر ئىسالمنى تاللىسا ئىسالم ھۆكۈم
قىلىدۇ ،ئەگەر كىشىلەر ئىسالمدىن باشقا ھۆكۈمنى

تاللىسا

ئىسالمدىن باشقىسى ھۆكۈم قىلىدۇ .ئىسالم مۇشۇنداق بوالمدۇ؟
بىز اللەنىڭ تۆۋەندىكى سۆزىدىن قەيەردە؟
190

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ضى اللَّهُ ورسولُهُ أَمراً أَ ْن ي ُكو َن لَهم ال ِ
ْخيَ َرةُ
( َوَما َكا َن لِ ُم ْؤِم ٍن َوال ُم ْؤِمنَ ٍة إِذَا قَ َ
ََ ُ ْ
َ
ُُ
ِم ْن أ َْم ِرِه ْم ) [ األ زاب . ] 48 :
(اﷲ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى بىرەر ئىشتا ھۆكۈم چىقارغان چاغدا ،ئەر
ـ ئايال مۆمىنلەرنىڭ ئۆز ئىشىدا ئىختىيارلىقى بولمايدۇ (يەنى اﷲ
ۋە اﷲ نىڭ پەيغەمبىرى بىرەر ئىشتا ھۆكۈم چىقارغان ئىكەن ،ھېچ
ئادەمنىڭ ئۇنىڭغا مۇخالىپەتچىلىك قىلىشىغا بولمايدۇ) ،كىمكى اﷲ
قا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە ئاسىيلىق قىلسا ،ھەقىقەتەن ئۇ ئوپئوچۇق
ئازغان بولىدۇ)

اللەنىڭ شەرىئىتىگە ھۆكۈم قىلدۇرۇشقا مەجبۇرالشنىڭ
مەنبەسى كىشىلەرنىڭ تالالش ياكى تاللىماسلىقى ئەمەس ،بەلكى،
ئۇالر مۇسۇلمان بولىدىكەن بۇ ئۇالرنى اللەنىڭ شەرىئىتىگە ھۆكۈم
قىلدۇرۇشقا مەجبۇراليدۇ .ئەگەر ئۇالر اللەنىڭ شەرىئىتىدىن يۈز
ئۆرۈيدىكەن ۋە ئۇنىڭدىن باشقا قانۇنالرغا يۈزلىنىدىكەن گەرچە ئۇالر
191

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ناماز ئوقۇغان ،روزا تۇتقان ،ئۆزىنى مۇسۇلمان دەپ دەۋا قىلغان
بولسىمۇ ئۇالردىن ئىمان يوقاپ كېتىدۇ .
الر ُس ِ
ول َوأَطَ ْعنَا ثُ َّم يَتَ َولَّى َ ِري ٌ ِم ْن ُه ْم ِم ْن بَ ْع ِد
آمنَّا بِاللَّ ِه َوبِ َّ
( َويَ ُقولُو َن َ

ِ
ك وما أُولَئِ َ ِ ِ ِ
ين َ ،وإِذَا ُد ُعوا إِلَى اللَّ ِه َوَر ُس ولِ ِه لِيَ ْح ُك َم بَ ْي نَ ُه ْم إِذَا
ذَل َ َ َ
ك بال ُْم ْؤمن َ
ضو َن ) [ النور . ] 36 – 34 :
َ ِري ٌ ِم ْن ُه ْم ُم ْع ِر ُ

((مۇناپىقالر) «اﷲ قا ۋە پەيغەمبەرگە ئىمان ئېيتتۇق ۋە ئىتائەت
قىلدۇق» دېيىشىدۇ ،ئاندىن ئۇالردىن بىر جامائە شۇنىڭدىن (يەنى
ئىماننى دەۋا قىلغاندىن) كېيىن( ،شەرىئەت ھۆكمىدىن) يۈز
ئۆرۈيدۇ ،ئۇالر (ھەقىقەتتە) مۆمىن ئەمەس .ئۇالرنىڭ ئارىسىدا
(پەيغەمبەر) ھۆكۈم چىقىرىش ئۈچۈن ،ئۇالر اﷲ نىڭ ۋە
پەيغەمبەرنىڭ (ھۆكمىگە) چاقىرىلسا ،ئۇالردىن بىر جامائە
(پەيغەمبەرنىڭ ئالدىغا ھازىر بولۇشتىن) باش تارتىدۇ).

192

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ِ
ِ
ِ
يم ا َش َج َر بَ ْي نَ ُه ْم ثُ َّم ال
( َْ َوَربِّ َ
ك ال يُ ْؤمنُو َن َحتَّى يُ َح ّك ُمو َا َ

سلِّ ُموا تَ ْسلِيماً ) [ النساء ] 85 :
يَ ِج ُدوا ِ أَنْ ُف ِس ِه ْم َح َرجاً ِم َّما قَ َ
ض ْي َ
ت َويُ َ
.
((ئى مۇھەممەد!) پەرۋەردىگارىڭ بىلەن قەسەمكى ،ئۇالر (يەنى
مۇناپىقالر) ئۆز ئارىسىدىكى دەتاالشقا سېنى ھۆكۈم چىقىرىشقا
تەكلىپ قىلمىغۇچە ،ئاندىن سېنىڭ چىقارغان ھۆكىمىڭگە ئۇالرنىڭ
دىللىرىدىكى قىلچە غۇم بولسىمۇ يوقالمىغۇچە ۋە ئۇالر پۈتۈنلەي
بويسۇنمىغۇچە ئىمان ئېيتقان بولمايدۇ).

ھەقىقەتەن ،رېئال دۇنيادا اللەنىڭ شەرىئىتىگە ھۆكۈم
قىلدۇرۇشتا چىڭ تۇرىدىغان ۋە ئۇنىڭدىن باشقا ھەرقانداق قانۇننى
رەت قىلىدىغان ھەمدە اللەنىڭ شەرىئىتىدىن باشقا قانۇنغا رازى
بولۇش كۇپۇرلۇق بولۇپ دىندىن چىقىرىدۇ دەپ قەتئىي ئىشىنىدىغان
مۇئمىنلەر بولمىغان جايدا ئىسالمنىڭ ھاكىم بولۇشى مۇمكىن
ئەمەس ،بۇنداق مۇئمىنلەر ھازىر ناھايىتى ئاز بولۇپ ،جاھىلىيەت
193

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئۇالرنى بوزەك قىلىۋاتىدۇ ھەم يوقىتىۋاتىدۇ ..بۇ ھەقىقەت ،لېكىن ،
ئۇنىڭ تەقەززاسى شۇكى ،بىز دەۋەت قىلىشىمىز ۋە كىشىلەرگە بىر
كىشى اللەنىڭ شەرىئىتىدىن باشقا قانۇنغا رازى بولغاندا ئىماندىن
ئاجراپ كېتىدىغانلىقىدىن ئىبارەت بۇ ھەقىقەتنى كىشىلەرگە بايان
قىلىپ بېرىشىمىز ۋە بازا بارلىق ئىشالر ئۇنىڭ قولىدا بولغان
مۇئمىنلەر بازىسىغا ئايالنغانغا قەدەر كىشىلەرنى بۇ ھەقىقەتلەرنىڭ
تەلىپى بويىچە تەربىيلىشىمىز كېرەك ،بۇنى ئەمىللەشتۈرۈشكە
ۋاقىت كۆپ كەتكەن تەقدىردىمۇ ،بۇ ھازىرقى ۋاقىتتىكى دەۋەتنىڭ
مۇھىم ۋەزىپسىدۇر .دەۋەتنىڭ ۋەزىپىسى ھەرگىزمۇ سايالم يولى
ئارقىلىق كىشىلەرگە :ئۇالر مۇسۇلمان بولۇشنى خاالمدۇ ياكى
خالىمامدۇ؟ دەپ پەتىۋا بىرىش ئەمەس.
بۇ مەسىلە –ئومومى خەلق تۇرۇپ تۇرسۇن– دەۋەتچىلەرنىڭ
كاللىسىدا ھەل بولدىمۇ؟ياكى ئۇالر ئۆزلىرىمۇ بىلمەستىن
كىشىلەرنى –ئەڭ ئاددىيسى سىرتقى كۆرۈنۈشتە ( -) 21ھۆكۈم
) (21دىمكىراتىيه تىياتىر ئويىنىدا كىشــىلهر ئۆزلىرىنى ھۆكۈم قىلغۇچى دەپ
ئويلايدۇ لىكىن ماھىيهتته ھۆكۈم قىلىش ھوقوقى كاپىتالىســـلارنىڭ قولىدا!!
194

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

قىلىنىدىغان ھۆكۈم تۈرىنى بەلگىلەيدىغان ھاكىم قىلىدىغان
دىمكىراتىيە ئۆلچەملىرىگە دۈم چۈشتىمۇ؟ دېموكراتىيىدە يارىتىش
ۋە ئەمر قىلىش (يەنى كائىناتنى تەسەررۇپ قىلىش) ئۇنىڭ قولىدا
بولغان زات اللە ھاكىم بولمايدۇ.

( أَال لَهُ الْ َخ ْل ُ َو ْاأل َْم ُر ) [ األعراف ] 53 :
(يارىتىش ۋە ئەمر قىلىش (يەنى كائىناتنى تەسەررۇپ قىلىش)
راستتىنال اﷲ نىڭ ئىلكىدىدۇر).

مانا بۇ ئىسالم بىلەن جاھىلىيەت ئوتتۇرسىدىكى يولنىڭ مۇھىم
دوقمىشىدۇر.
ئىسالم ئۈممىتىنىڭ بازىسى پۇختا ئاساستا بىنا قىلىندىمۇ؟

ئىسلام نوقتىسىدىن قارىغاندا ھۆكۈم قىلىش ھوقوقى ھهقىقهتهن كىشىلهرنىڭ
قولىدا بولســۇن ياكى كاپىتالىســلارنىڭ قولىدا بولســۇن ھهر ئىككى ھالهتته
الله نازىل قىلغان شهرىئهتنىڭ غهيرىنى قانۇن قىلىش ھىسابلىنىدۇ.
195

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

بىز شۇنداق دەيمىزكى ،ئەڭ دەسلەپتە «ال الە اال اللە»
مەسىلىسى ۋە شەرىئەت مەسىلىسى بىر قىسىم دەۋەتچىلەردە تېخى
ئېنىق ئايدىڭالشماي تۇرۇپ ،بازا قانداقمۇ تەلەپ قىلىنغان ئۆلچەم
بويىچە بىنا بولىدۇ؟
تەلەپ قىلىنغان بازا ئەڭ چوڭ ئىككى خىل ئاساسقا تايىنىپ بىنا
بولىدۇ:
ئۇنىڭ بىرى ،ئىسالمنىڭ ماھىيىتىنى توغرا چۈشىنىش .
يەنە بىرى ،بۇ دىننىڭ تەلەپلىرى ۋە تەكلىپلىرى بويىچە
تەربىيەلىنىش.
ئىسالمنىڭ ماھىيىتىنى توغرا چۈشىنىش مەسىلىسىدە مۇھىم
ئىككى مەسىلىدە كەمچىللىك ساقلىنىۋاتقانلىقىنى كۆرۈۋاتىمىز ،بۇ
ئىككى مەسىلە بولسا «ال الە اال اللە» مەسىلىسى ۋە شەرىئەت
مەسىلىسىدۇر( .ھەرىكەتكە ئاالقىدار بولغان مەسىلىلەردىكى
كەمچىللىكلەرنى كىيىن سۆزلەيمىز)

196

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئەمما،

تەربىيە

مەسىلىسىگە

كەلسەك،

تەلىم-تەربىيە

مەسىلىسى تولىمۇ خەتەرلىك بولۇپ ،تەلىم-تەربىيە ساھەلىرىدە
كەمچىللىك ئېغىر بولماقتا..
بىز تۇنجى ئەۋالد مۇسۇلمانالرنىڭ تەربىيەلىنىشىگە نەزەر
سالىدىغان بولساق ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا ئەڭ مۇھىم بولغان
ئىش پۇختا ،مۇستەھكەم ،يىلتىزلىرى چوڭقۇر ،ئىمان ،ئەخالق،
تەسەۋۋۇر ،ھەرىكەت ،ھېس -تۇيغۇ ،ئەمەلىيەت ..قاتارلىق
تەرەپلەردە يۈكسەك نەتىجە قازانغان بازا تەربىيەلەش بولغان ئىدى.
ساھابىلەرگە (رضوان اللە عليهم) ئوخشاش ئەۋالد قىيامەتكىچە
كەلمەيدۇ ،لېكىن ،ئاشۇ ئەۋالدالردىن ئۈلگە قىلىشقا تىگىشلىك
ئورۇن شۇكى ،بازا ئەقىدە ۋە ھەرىكەت جەھەتتە چوڭقۇر يىلتىز
تارتقان ۋە كۈچىنىڭ يېتىشىچە ئىسالمنىڭ ماھىيىتى ئەڭ يۇقىرى
دەرىجىدە ئەكس ئەتتۈرۈپ بېرەلەيدىغان ،يۈكسەك دەرىجىدە
شەكىللىنىشى كېرەك .چۈنكى ،كەلگۈسىدە ئاشۇ بازىغا تايىنىپ
دەۋەت ئىلىپ بېرىلىدۇ ۋە كەلگۈسىدە ئاشۇ بازىنىڭ شەخسلىرى
197

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

ئۈلگە بولىدۇ - .ئىسالمنىڭ تۇنجى غۇربەتچىلىكىنى يوقىتىش
تۇنجى جامائەت (ساھابىلەر رضوان اللە عليهم) نىڭ گەدىنىگە
يۈكلەنگىنىدەك -ئىسالمنىڭ ئىككىنچى غۇربەتچىلىكىنى يوقىتىشتا
ئاشۇ بازىنىڭ كۈچى بىلەن ھەرىكەتكە قارشى كۈچلەر توختاپ
قالىدۇ.
بىز تەربىيە توغرىسىدا كىتابنىڭ ئايرىم بىر قىسمىدا توختىلىپ
ئۆتىمىز ،لېكىن ،بىز بۇ يەردە شۇنى سۆزلەپ ئۆتىمىزكى ،بىز
دەسلەپتە –بازىغا نىسبەتەن -ھازىرقى مەيداننىڭ تەلىپى ئەيىب –
نۇقسانالر بىلەن تولۇپ كەتكەن سەۋىيەدە بولماستىن ،بەلكى،
ئاالھىدە سەۋىيەدە بولۇشى كېرەكلىكىنى بىلىۋېلىشىمىز كېرەك ،
چۈنكى ،ئۇ بازا ئاالھىدە ۋەزىپىنى ئىجرا قىلىدۇ ،ئادەتتىن تاشقىرى
توسالغۇالرغا ۋە قەلبىدە ئىسالم ئۈچۈن ساقلىغان مىسلىسىز
دۈشمەنلىكلەرگە ئۇچرايدۇ ..ئادەتتىكى سەۋىيەدىكى بازا بۇ ئۇلۇغ
ۋەزىپىنى ئورۇندىيالمايدۇ ۋە ئاشۇ توسالغۇالرنى يېڭىپ دۈشمەنلەرگە
تاقابىل تۇرالمايدۇ.
198

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

تەلەپ قىلىنغان سەۋىيەگە يېتىشتە ئېنىق قىيىنچىلىق
بولۇشتىن قەتئىي نەزەر ،بازىنى چوقۇم تەلەپ قىلغان سەۋىيەگە
يەتكۈزۈش كېرەك .ئۈممەت بۇ دىننىڭ تەكلىپلىرىدىن ئۆزنى
قاچۇرغانلىقىغا ۋە بۇ دىننىڭ تەكلىپلىرىنى ئورۇنداشتىن باش
تارتقانلىقىغا بەدەل تۆلەۋاتىدۇ .شۇ سەۋەبىدىن بارلىق ئۈممەتلەر
ئۇنىڭغا (قورسىقى ئاچ قالغان ) تاماق يېگۈچىلەر قاچىسىغا يوپۇرۇلۇپ
كەلگەندەك يوپۇرۇلۇپ كىلىۋاتىدۇ .شۇڭا ،بۈگۈن ئىككى ئەسىردىن
بىرى داۋاملىشىپ كېلىۋاتقان ئاشۇ چىكىنىشلەرنىڭ ئورنىنى
تولدۇرىدىغان ئادەتتىن تاشقىرى كۆپ تىرىشچانلىق كۆرسىتىش
كېرەك .
ئەگەر تۇنجى ئەۋالد مۇسۇلمانالر ئۇالرنىڭ ئىچىدە پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم بار ۋە ئۇالرغا ۋەھىي چۈشۈۋاتقان ھالەتتە ئىسالمنىڭ
تۇنجى غۇربەتچىلىكىنى يوقىتىش ئۈچۈن ئادەتتىن تاشقىرى
تىرىشىچانلىقالرنى سەرپ قىلغان بولسا -بىزنىڭ ئىچىمىزدە
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بولمىغان ۋە بىزگە تۇنجى ئەۋالد
199

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

مۇسۇلمانالرغا ئوخشاش ۋەھىي چۈشمىگەن ھالەتتە -بىز بۈيۈك،
مېھرىبان ،بەندىلىرىنى جازاالشقا ئالدىراپ كەتمەيدىغان رەببىمىز
اللەدىن كۈچ-قۇۋۋىتىمىزگە بەرىكەت بېرىشى ،قەدەملىرىمىزنى
توغرىالپ بېرىشى ۋە بىزنىڭ قولىمىز بىلەن ئىسالمنىڭ ئىككىنچى
غۇربەتچىلىكىنى يوقىتىشنى تەقدىر قىلىشى ھەققىدە ياردەم تەلەپ
قىلىش

بىلەن بىرگە ،غايەت زور تىرىشچانلىق كۆرسىتىشكە

موھتاجمىز .
تىرىشچانلىق كۆرسىتىشكە ئەڭ موھتاج ئورۇن بازا بىنا قىلىشتۇر،
لېكىن ،ئىسالمى ھەرىكەت مەيدانىدىكى بىز بۈگۈن كۆرۈۋاتقان
مەغلۇبىيەتلەر بىزنىڭ ئالدىراپ قەدەم باسقانلىقىمىزنىڭ ۋە تەلىم-
تەربىيە مەسىلىسىگە يېتەرلىك كۈچ سەرپ قىلمىغانلىقىمىزنىڭ
ھەمدە بەزىدە بۇ ئىشالرنىڭ تەربىيەلەش ۋە تەييارلىق قىلىشقا
موھتاج ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ بەرمەكتە!

200

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

بازا ھازىرقى مەيداندا تەلەپ قىلىنغان ئەھۋالالرغا مۇۋاپىق
دەرىجىدە كىڭەيدىمۇ؟!
بىز ئومومى خەلق بازىسى (القاعدة الجماهيرية)نى مەقسەت
قىلغىنىمىزدا ،شۈبھىسىزكى ،بازا يىرىم ئەسىردىن بۇيان داۋام
قىلىۋاتقان دەۋەت خىزمىتى ۋە دەۋەت يولىدا روھلىرى ۋە قانلىرىنى
تەقدىم قىلغان شەھىدلەر ئارقىلىق ھەمدە مۇسۇلمانالرنىڭ
قانلىرىنى تۆككەن ۋە تۈرمىلەرگە تاشلىغان ۋە يۇرت ماكانلىرىدىن
قوغالپ چىقارغان ۋە قاتتىق ئازابلىغان جاھىلىيەتنىڭ ھاماقەتلىكى
ئارقىلىق كېڭەيدى ،بۇ اللەنىڭ قانۇنى بولۇپ ،تاغۇتالر قان تەقدىم
قىلىنغان دەۋەتنىڭ ئۆلمەيدىغانلىقىنى بىلمەيدۇ .تاغۇتالر ئەگەر
مۇسۇلمانالرنىڭ قانلىرىنى تۆكۈپ ۋە تۈرمىلەرگە تاشالپ ۋە يۇرت
ماكانلىرىدىن قوغالپ چىقىرىپ ۋە قاتتىق ئازاپلىسا دەۋەتچىلەر
دەۋەت بىلەن بىرگە يوقايدۇ دەپ ئوياليدۇ ،تاغۇتالر بۇ ئىشلىرىنى
غەلىبە قىلىشقا تىگىشلىك بولغان دەۋەتچىلەر ئالدىدىكى توسالغۇ

201

كىشىلەرنى ئىسالمغا قانداق دەۋەت قىلىمىز؟!

دەپ ئوياليدۇ ،لېكىن ،بۇ اللەنىڭ مۇئمىنلەرنى پاكلىشى ۋە
كاپىرالرنى ھاالك قىلىشتىكى تەقدىرىدۇر.

( َوال تَ ِهنُوا َوال تَ ْح َزنُوا َوأَنْ تُم ْاألَ ْعلَ ْو َن إِ ْن ُك ْن تُ ْم ُم ْؤِمنِ َ ِ
س ْس ُك ْم
ُ
ين إ ْن يَ ْم َ

ْك ْاألَيَّام نُ َدا ِولُها ب ين الن ِ ِ
ت َ َق ْد َم َّ
ت ِمثْ لُهُ َوتِل َ
َّاس َوليَ ْعلَ َم اللَّهُ
ُ
س الْ َق ْو َم قَ ْر ٌ
قَ ْر ٌ
َ َْ َ

ِ
الَّ ِذين آمنُوا وي ت ِ
َّخ َذ ِم ْن ُكم ُش َه َداء واللَّهُ ال ي ِح ُّ ِ ِ
ين َ ،وليُ َم ِّح َ اللَّهُ
ُ
َ َ ََ
ْ
ب الظَّالم َ
ََ
ِ
َّ ِ
ين ) [ آل عمران . ] 131 – 141 :
ين َ
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 07
  • Büleklär
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3304
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1670
    25.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3528
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1733
    26.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3566
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1526
    29.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 4016
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1775
    25.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3836
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1677
    25.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3629
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1475
    29.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3547
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1748
    26.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3497
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1617
    26.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3557
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1638
    29.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3900
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1732
    26.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3730
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1682
    25.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 4085
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1754
    25.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3971
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1608
    27.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3779
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1521
    28.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3881
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1643
    27.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    38.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 4381
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1777
    21.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3807
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1587
    26.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3705
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1634
    27.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    38.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3856
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1688
    25.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3904
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1690
    24.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    34.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3630
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1664
    26.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3476
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1422
    28.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3480
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1735
    25.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3929
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1738
    24.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    34.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Kishlerni İslamgha Qandaq Dewet Qilimiz - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 1290
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 695
    30.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.