Latin
Süzlärneñ gomumi sanı 783
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 526
10.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
17.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
24.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
ئىبراھىمــوف كېيىنكــى چــارەك ئەســىر مابەينىــدە
ئوتتــۇرا ئاســىيا ئۇيغۇرلىــرى ئارىســىدىكى مەدەنىي
ئاالقىلەرنىــڭ ئۈزۈلــۈپ قالغانلىقىنــى ،تاشــكەنتتە
«تەكلىمــاكان» ژۇرنىلىنىــڭ ۋۇجۇتقــا كېلىشــى
بىلــەن ئەنــە شــۇ ئاالقىلەرنى تىكلەش مەقســىتىدە
ئۇنىــڭ بــاش مۇھەررىــرى ئابدۇلجــان بەرايېفنىــڭ
قازاقىســتانغا قەدەم تەشــرىپ
قىلغانلىقىنــى بىلــدۈردى.

ئــاۋازى»
«ئۇيغــۇر
جۇمھۇرىيەتلىــك
گېزىتىنىــڭ بــاش مۇھەررىــرى ئېرشــات ئەســمەتوف
ھازىرقــى زامانــدا بىــرەر گېزىــت ،ژۇرنــال
ياكــى كىتــاب نەشــر قىلىشــنىڭ قىيىنلىشــىپ
كەتكەنلىكىنــى ،ئۇيغــۇر مىللىــي مەتبۇئاتىنــى
قولاليدىغانالرنىــڭ ئــازالپ كېتىۋاتقانلىقىدىــن

ســۆزگە
دەســلەپ
ئۆزبېكىســتان
چىققــان
ئۇيغــۇر
جۇمھۇرىيەتلىــك
مەركىــزى
مەدەنىيــەت
ئاقســاقالالر
يېنىدىكــى
رەئىســى،
كېڭىشــىنىڭ
پەنلىرىنىــڭ
تېخنىــكا
ئابدۇلجــان
دوكتــورى
بەرايېــف ســوۋېت دەۋرىــدە
مۇســتەقىللىقتىن
ۋە
يىلــاردا
كېيىنكــى
ئۆزبېكىســتان ئۇيغۇرلىرىنىــڭ
بېشــىدىن ئۆتكــەن ۋەقەلــەر،
61

ئىزدىنىش ژۇرنىلى

-2018يىللىق -1سان

قاتتىــق تەشۋىشــلىنىدىغانلىقىنى ئىلگىــرى ســۈردى .ئــۇ يەنــە قىرغىزىســتاندا ،ئۆزبېكســتاندا مىللىــي
مەكتەپلــەر ،مەتبۇئــات ،تىياتىــر ،ئوقــۇش ئورۇنلىــرى ۋە باشــقىالر يــوق بولغانلىقتىــن ،ئۇيغۇرالرنىــڭ
مىللىــي كىملىكىنــى ســاقالپ قېلىــش مەسىلىســىنىڭمۇ جىددىــي ئەھۋالــدا تۇرۇۋاتقانلىقىنــى ئىلگىــرى
ســۈردى.
يازغۇچــى ئىالخــۇن جەلىلــوف ئەدەبىياتســىز مەدەنىيەتنىــڭ بولمايدىغانلىقىنــى ،مەدەنىيەتنىــڭ
ھــەر قانــداق بىــر مىللەتنىــڭ ئاساســىي بەلگىســى ئىكەنلىكىنــى ،ئۇلــۇغ مۇتەپەككــۇر يۈســۈپ خــاس
ھاجىبنىــڭ «كىــم نۇرغــۇن بېرىلســە كۈلكە–چاقچاققــا ،شــۇ خەلــق ئايلىنــار نــادان ،ئاخماققــا» دېگــەن
ســۆزلىرىنى نەقىــل كەلتــۈرۈپ ،خەلقنىــڭ دىققىتىنــى كۆپــرەك ئويۇن–تاماشــاغا ئەمــەس ،بەلكــى مىللىــي
مائارىپنــى ،ئەدەبىياتنــى ،ســەنئەتنى ھــەم مەنىــۋى ،ھــەم ماددىــي قولالشــقا ئاغدۇرۇشــنىڭ مۇھىملىقىنــى
كۆرســەتتى.
«تــۇران دۇنياســى» جەمئىيەتلىــك فوندىنىــڭ رەئىســى كارلىــن مەخپىــروف بولســا ،مەزكــۇر ژۇرنالنى
جۇمھۇرىيەتلــەر ئــارا ،يەنــى قازاقىســتان ،ئۆزبېكىســتان ۋە قىرغىزىســتان ئــارا ئورتــاق نەشــىر–ئەپكارغا
ئايالنــدۇرۇش تەشەببۇســىنى ئوتتۇرىغــا قويــدى .مەزكــۇر يىغىنــدا ســۆزگە چىققــان باشــقا زىيالىيالرمــۇ
بىرلەشــمىلەر ۋەكىللىــرى ،يۇرت–جامائەتچىلىــك ئاكتىپلىــرى ئۇيغۇرالرنىــڭ بۈگۈنكــى ئەھۋالــى
ھەققىــدە ئــۆز قاراشــلىرىنى ئوتتۇرىغــا قويــۇپ ،ھەممىســى «تەكلىمــاكان» ژۇرنىلىنــى ھــەر جەھەتتىــن
قولاليدىغانلىقىنــى بىلــدۈردى.
يىغىنــدا يەنــە داڭلىــق ژۇرنالىســىت ئابدۇكېرىــم تۇردىيــاروف ۋە «تەكلىمــاكان» ژۇرنىلىنىــڭ بــاش
مۇھەررىــرى ئابدۇلجــان بەرايېــف بــۇرۇن نەشــىر قىلىنغــان ژۇرناللالرنىــڭ ئاقىېەتلىــرى ۋە بــۇ يىڭــى
ژۇرناللنىــڭ ئىســتبالى ھەققىــدە مۇھىــم ســۆزلەرنى ســۆزلەپ ئۆتتــى.

62

ئىزدىنىش ژۇرنىلى

-2018يىللىق -1سان

ئۆزبىكىستان ئوقۇغۇچىالر بىرلەشمىسى ئەلىشىر ناۋائي بىلەن
زەھۇرۇددىن مۇھەممەد بابۇرنى خاتىرىلىدى
ئۆزبىكىســتان ئوقۇغۇچىــار بىرلەشمىســى ئەلىشــىر ناۋايــى
بىلــەن زاخارۇددىــن مۇھەممــەد بابۇرنــى خاتىرىلىــدى.
ئۆزبىكىســتان ئوقۇغۇچىــار بىرلەشمىســىنىڭ تەشكىللىشــى
بىلــەن ،تۈركىيىــدە ئوقۇۋاتقــان ئۆزبېكىســتانلىق ئوقۇغۇچىــار
ئىســتانبۇل ،كونىيــا ،سامســۇن ،ئــەرزۇرۇم ،ســاكاريا ۋە كوجالــى
قاتالىــق شــەھەرلىرىدە جــەم بولــۇپ چاغاتــاي ئەدەبىياتىنىــڭ
ئــەڭ مۇھىــم پېشــىۋالىرىدىن نىزامىددىــن ئەلىشــىر ناۋايــى
بىلــەن زاھىرۇددىــن مۇھەممــەد بابۇرنــى خاتىرىلــەش ئۈچــۈن،
«ئەجداتلىرىمىزنىــڭ ئىزدىــن :ناۋايــى ۋە بابــۇر» تېمىلىــق
خاتىرىلــەش پائالىيىتــى ئېلىــپ بــاردى.
ئۆزبىكىســتان ئوقۇغۇچىــار بىرلەشمىســى ۋە خەلىقئــارا
ئوقۇغۇچــى فونــدى بىرلەشمىســىنىڭ بىرلىكتــە ئىســتانبۇلدا
ئىســتانبۇل
تەشــكىللىگەن خاتىرىلــەش پائالىيىتــى
ئۇنىۋېرســىتىتىنىڭ يىغىــن زالىــدا ئۆتكۈزۈلــدى .يىغىنغــا
ئۆزبىكىســتان جۇمھۇرىيىتــى ئىســتانبۇل بــاش ئەلچىســى،
ئىســتانبۇل ۋالىســى ،ئىســتانبۇل ۋە ئىســتانبۇل ســىرتىدىىن
نۇرغۇنلىغــان تۈركىيەلىــك ۋە چەتئەللىــك ئاكادېمىســيەنلەر،
تەتقىقاتچىــار ،ئاممىۋى تەشــكىالت باشــلىقلىرى ۋە نۇرغۇنلىغان
ئۆزبېــك ،تــۈرك ۋە چەتئەللىــك ئوقۇغۇچىــار قاتناشــتى.
يىغىــن ئۆزبىكىســتان جۇمھۇرىيىتــى ئىســتانبۇل بــاش
ئەلچىســى شــۆھرەت ئامىنــوۋ ئەپەندىنىــڭ ئېچىلىــش نۇتۇقــى
بىلــەن باشــاندى .بــاش ئەلچــى نۇتۇقىــدا بــۇ ئىككــى
ئۇلــۇغ ئالىمىنىــڭ ئەســەرلىرىنىڭ ئۆزبېكىســتاندا ھەممــە

مەكتەپلــەردە دەرس قىلىــپ ئوقۇتۇلىۋاتقانلىقىنــى ،ھەممــە
ئۆيــدە دېگــۈدەك ناۋايــى ۋە بابۇرنىــڭ ئەســەرلىرىنىڭ
بارلىقىنــى تەكىتلــەپ ئۆتتــى .يىغىنــدا بــۇ ئىككــى ئالىــم
ھەققىدىكــى قىســقا فىلىملەردىــن ئارىيەلــەر قويۇلــدى ۋە
ناۋاينىــڭ غەزەللىــرى بىلــەن ئېيتىلغــان ناخشــىالر ياڭرىتىلــدى.
بــاش ئەلچىدىــن كېيىــن ئىســتانبۇل ۋالىســى گۈنگــۆر ئازىــم تۇنا
ئەپەندىم ۋە بەزى ئاممىۋى تەشكىالت رەھبەرلىرى سۆز قىلغاندىن
كېيــن ئاكادېمىســيەن ۋە تەتقىقاتچىــار ئۆزلىرىنىــڭ بــۇ ئىككــى
ئالىــم ھەققىدىكــى ئىلمىــي تەتقىقاتلىرىنــى ســۆزلەپ ئۆتۈشــتى.
تۈركىيىدە ماگىسترلىق ۋە دوكتورلۇق كەسپى بويىچە ئوقۇۋاتقان
نۇرغۇنلىغــان ئۆزبېكســتانلىق ،ھىندىســتانلىق ۋە چەتئەللىــك
بــەزى ئوقۇغۇچىالرمــۇ ئــۆز تەتقىقاتلىرىنــى تەقدىــم قىلــدى.
يىغىنــدا بــۇ ئىككــى ئالىمنىــڭ شــىئېرلىرى دىكلىماتســىيە
قىلــدى ۋە غەزەللىرىىگــە ئاساســەن ئورۇنالنغــان ناخشــىالر
ئۆزبــەك ئوقۇغۇچىــار تەرىپىدىــن ئورۇنالنــدى .شــۇنداقال
ئالىمــار ھەققىدىكــى ھۆججەتلىــك فىلىملــەر قويۇلــدى.
يىغىغــا ئاالھىــدە تەكلىــپ قىلىنغــان تۈركىيىــدە تــۈرك
دۇنياســى ناخشىســىنى ئوقــۇش بىلــەن تونۇلغــان داڭلىــق
خەلــق ناخشىچىســى بۇنيامــن ئاقســۇڭگۈر ئەپەندىــم ئۆزبېكچــە
ناخشــا ئورۇنــاپ بــەردى .يىغىنــدا يەنــە ئۆزبېكســتان كۈلتــۈرى
ۋە تارىخــى ناملىــق رەســىم كۆرگەزمىســى ئۆتكۈزۈلــدى ۋە
قاتناشــقۇچىالرغا پولــۇ ئىكــرام قىلىنــدى.
63

ئىزدىنىش ژۇرنىلى

-2018يىللىق -1سان

يىغىندىن كۆرۈنۈشلەر

64

ئىزدىنىش ژۇرنىلى

-2018يىللىق -1سان

«ئۇيغۇر زىيالىيلىرىنىڭ ئۇچرىشىشى ۋە ئۇيغۇر مۇتەپەككۇرالرنى خاتىرىلەش
ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنى» ئۆتكۈزۈلدى
–5مــاي كۈنــى ئىســتانبۇلدا
زىيالىيلىرىنىــڭ
«ئۇيغــۇر
ئۇيغــۇر
ۋە
ئۇچرىشىشــى
مۇتەپەككۇرالرنــى خاتىرىلــەش
ئىلمىــي مۇھاكىمــە يىغىنــى»
ئۆتكۈزۈلــدى .بــۇ يىغىنغــا
تۈركىيىــدە ئالىــي مەكتەپلــەردە
ئوقۇشــقا
ۋە
ئوقۇۋاتقــان
كېرىشــكە تەييارلىــق قىلىۋاتقــان
ئۇيغــۇر ئوقۇغۇچىــار بىلــەن
تۈركىيىــدە خىزمــەت قىلىۋاتقــان

ئالىــي مەكتــەپ ئوقۇتقۇچىلىرى،
يازغۇچىــار ،تەتقىقاتچىــار،
زىيالىيــار ،دوختــۇرالر ۋە
سودا–ســانائەتچىلەر بولــۇپ
كــۆپ ســاندا كىشــى قاتناشــتى.
ئىككــى
يىغىــن
بــۇ
بۆلۈمگــە ئايرىلغــان بولــۇپ،
چۈشــتىن بۇرۇنقــى بۆلۈمىــدە
ئۇيغــۇر زىيالىيــار بىلــەن
ئوقۇغۇچىالرنىــڭ
ئۇيغــۇر
ئۇچرىشىشــى بولــۇپ ئۆتتــى.

65

بــۇ ئۇچرىشىشــتا تۈركىيىدىكــى
ئۇيغــۇر ئوقۇغۇچىــار دۇچ
كېلىۋاتقــان ئوقــۇش ،تۇرمــۇش
ۋە خىزمــەت تېپىــش قاتارلىــق
جەھەتلەردىكــى بىــر قاتــار
مەســىلىلەر مۇزاكىــرە قىلىنــدى.
بــۇ مەســىلىلەرنى ھــەل قىلىــش
يوللىــرى توغرىســىدا تەكلىــپ–
پىكىرلــەر ئوتتۇرىغــا قويۇلــدى.
ئۇيغــۇر
يەنــە
يىغىنــدا
ئوقۇغۇچىالرنىــڭ ئىشــلىرىغا
يېقىندىــن كۆڭــۈل بۆلۈۋاتقــان
جەمئىيەتلەرنىــڭ
ئاممىــۋى
قولغــا
ھەمكارلىشىشــىنى
تەكىتلەنــدى.
كەلتــۈرۈش
يىغىننىڭ چۈشــتىن كېيىنكى
«–3نۆۋەتلىــك
بۆلۈمىــدە
مۇتەپەككۇرالرنــى
ئۇيغــۇر
خاتىرىلــەش مۇھاكىمە يىغىنى»
ئۆتكۈزۈلــدى .ئۇيغــۇر خەلقىنىڭ
ئانــا تىــل ،مىللىــي كىملىــك،
تەپەككــۇر ۋە مەدەنىيــەت
جەھەتتــە نۆۋەتتــە تارىختىكــى
ئــەڭ جىددىــي بىــر خىرىســقا
دۇچ كېلىۋاتقانلىقــى ،يېقىنقــى

ئىزدىنىش ژۇرنىلى

زامــان ئۇيغــۇر تارىخىدىــن بۇيــان كۆپلىگــەن ئــوت
يــۈرەك ســەرخىلالر ۋە مۇتەپەككۇرالرنىــڭ بىرىنىــڭ
كەينىدىــن بىــرى ئوتتۇرىغــا چىقىــپ ،مىللەتنىــڭ
كەلگۈســى ئۈچــۈن ئىزدىنىش ئېلىــپ بارغانلىقىنى،
بۈگۈنكــى كۈنــدە ئۇالرنــى خاتىرىلەشــنىڭ زور
ئەھمىيەتكــە ئىگــە ئىكەنلىكىنــى تەكىتلــەپ
ئۆتۈلــدى.
يىغىنــدا ئەھمــەد يۈكنەكــى ،ســابىت دامولــام،

-2018يىللىق -1سان

تۇغلــۇق تۆمۈرخاننىــڭ ھاياتــى ۋە ئىــش ئىزلىــرى ،
ئابدۇرېھىــم ئۆتكۈرنىــڭ ئىجادىيىتى تونۇشــتۇرۇلدى
ۋە دوكالت بېرىلــدى.
يىغىــن ئاخىرىــدا دوكالت بەرگۈچىلەرنــى
تەبرىكلــەپ تەقدىرنامــە تارقىتىــپ بېرىلــدى ۋە
يىغىــن قاتناشــچىلىرى بىرلىكتــە خاتىــرە رەســىمگە
چۈشــتى.

66

ئىزدىنىش ژۇرنىلى

-2018يىللىق -1سان

ئۇيغۇر بالىالر
67

ئانا ۋەتىنىمىزنىڭ مەنزىرىلىرى :بوغدا كۆلى (يۇقىرىقى رەسىم) ،تاشقورغان (ئاستىدىكى رەسىم)
ئۇيغۇر ئەدەبىياتىغا بېغىشالنغان ئۇنىۋېرسال ئەدەبىي ژۇرنال

Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
  • Büleklär
  • İzdinish - 2018 - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 2731
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1748
    12.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    19.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    24.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • İzdinish - 2018 - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 3019
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1811
    9.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    16.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    20.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • İzdinish - 2018 - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 2963
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1890
    6.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    12.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    16.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • İzdinish - 2018 - 4
    Süzlärneñ gomumi sanı 3064
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2084
    13.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    22.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    26.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • İzdinish - 2018 - 5
    Süzlärneñ gomumi sanı 2965
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1845
    12.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    20.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    25.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • İzdinish - 2018 - 6
    Süzlärneñ gomumi sanı 3111
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2105
    15.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    24.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    29.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • İzdinish - 2018 - 7
    Süzlärneñ gomumi sanı 783
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 526
    10.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    17.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    24.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.