Latin

Annanyýaz Artyk - 35

Süzlärneñ gomumi sanı 2148
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1314
38.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
52.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
58.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
baýlyklarymyzy öwrenmäge mümkinçilik döredýändigi, her bir türkmen raýatynyň
sowatly bolmagyna mümkinçilik dörändigi hakda aýtdy. Görogly begdir Magtymguly
hakda, musulmançylyk, Muhammet pygamber hakda aýtdy. Magtymgulyň
goşgularynyň Gurhanyň çeper aýduwydygyny nygtady. Çagalaryň ata-enelerini
hormatlamak hakda aýtdy. Soňundan Watan mukaddesligi hakda aýtdy welin, Gylyç
Mergen arçyndy. Meger, ol mundan artyk sapak diňlemek islemedik bolarly,
ýaraglaryny egninden asyşdyrmaga durdy.
Atamyrat okuwçylara ýüzlendi:
– Okuwçylar, şu günlükçe sapagymyzy geçip gutarýarys. Siz öýli-öýüňize
gaýdyberiň!
372
Çagalar gapa bakan okduryldylar.
Gylyç Mergen Atamyrady boýdan-başa synlady.
– Ýeri, inim, balşewige hyzmat edýäňmi?
– Gylyç aga, men öz obadaşlaryňyza – öz gara gözleriňize hyzmat edýän, sowat
öwredýän. Gurhanda ylym-bilim öwrenmegiň-öwretmegiň sogaby Mekgä zyýarat
eden bilen deň diýilýär, bilimi Çyn-Maçynda bolsa-da, gidip öwren diýýär. Gurhanda
diňe peýdaly ylym hakda aýdylýar. Onsoň men bu edýän işimde günä göremok.
– Her günem şu günki ýaly zatlary öwredýäňmi ýa-da bu gün maňa göz etmek
üçin gürläýdiňmi?
– Ýok, Gylyç aga, men şu gün çagalara aýtmak islän zatlarymy aýtdym.
– Bä, aýdan zatlaryň-a gowy zatlar. Türkmençilik munyň. Balşewik
türkmençilige ýol berýärmi?
– Kömek-goldaw berýär.
– Sen bu ýere gelmişek öýdýän, sen, näme, şuraýy hökümete hyzmat edýänleri
meniň atýandygymdan habaryň ýokmy?
– Serdar aga, ataýynmy? – diýip, nökerleriň biri Atamyrady nyşana aldy.
– Atmaly bolsa özüm ataryn. Ýöne men öýümde maslygyň ýatmagyny islämok.
Ilki daşaryk çykaryň.
Atamyrady südenekledip daşaryk çykardylar. Nökerler Gylyç serdaryň gelerine
garaşdy.
Gylyç serdar keremara ýöräp, Atamyradyň alkymyna dykylyp geldi.
– Eý, gyzyl molla, hany, maňa aslyňy aýt!
– Aslym bilen näme işiň bar? Atjakmy? At!
– Atsam, soraman atýaryn. Rast, atjak bolsam, çagalaň gözleriniň alnynda
atardym. Rast, atmadymmy, bir sebäbe görä atan däldirin. Aslyňy soraýanmy, rast,
ýöne ýere soraýan däldirin. Ine, şo ýerde ýatan iki sany gyzyl mollany göreňokmy? –
diýip, Gylyç Mergen nagany bilen howluda ýatan iki sany mugallymyň maslygyny
görkezdi. – Men saňa aslyňy, nireden gelendigiňi aýt diýýän. Men tekepbirligi
halamok.
– Men Aşgabatdan. Gypjak obasyndan.
Gylyç Mergeniň ýüzüne mylaýymlyk alamatlary çaýylyp gitdi.
– Adyň näme?
– Ata.
– Annanyýazyň oglumy?
Atamyrat Gylyç Mergeniň kakasyny tanaýandygyna haýranlar galdy. Ol ölümini
boýnuna alypdy ahyryn!
– Hawa, Atanyýaz baýyň ogly!
Ine, ykbalyň oýny!
Gylyç Mergen elindäki ýaragyny ýere taşlap goýberip, Atamyrady bagryna
basdy. Atamyrat hem Gylyç Mergeni gujaklady.
Gylyç Mergen Atamyrady täzeden synlady.
373
– Men seni görenimden, Annanyýaza meňzeş eken, bir garyndaşlygy
bolaýmasyn diýip çak etdim. Ýogsam myhmantamymdakylary ataýyn diýip içeri
giripdim. Görsem, Annanyýazyň oturan ýerinde ýene bir Annanyýaz otyr. – Gylyç
Mergen bu sözi hezil edip gülüp aýtdy.
Atamyrat welin diýilýän zady aňyna sygdyryp bilenokdy. Nädip aňyna
sygdyrsyn, her günki sapak geçýän otagynda kakasynyň oturandygyny! Atamyrat
kakasynyň Wasa gidendigini bilýärdi, ony ugradyp goýberipdi, ýöne ol kakasynyň bu
ýerlere gelenini teý bilenokdy. Bir ýalňyşlyk bolaýmasyn, Gylyç Mergen meni başga
biri bilen çalyşýan-ýalňyşýan bolaýmasyn diýen ünji aňyndan aýrylanokdy. Ýok,
Atamyrat ýalňyşanokdy. Annanyýaz baý bu howla gelipdi. Bu ýerde dört gije-gündiz
myhman hem bolupdy.
Bu töweregiň atly-abraýly baýlary, mollalary ýygnanypdy.
Ol mahallar Gylyç Mergen häzirkisi ýaly däldi: gaty şadyýandy. Meýlisioturyşlygy gaty uludan guraýardy.
Ol dört günden öň gaýtmaga rugsat bermejekdigini – bir gün Jeýhunyň
kenarynda, bir gün çölde, bir gün öýünde, dördünji günem ýerli baýlaryňkyda dynç
almalydygyny, döwletli maslahat etmelidigini aýdypdy. Kimde kim şu gün tertibine
razy bolman öň gaýtmakçy bolsa, Gylyç Mergen bilen göreş tutmalydy we ony
ýykmalydy.
Gylyç Mergen bilen Durdy kalaý, Rejep göreş tutupdy, ýöne olaryň ikisem
Gylyç serdardan asgyn gelipdi.
Gylyç Mergen nyşana ok atmak dabarasyny gurady. Ok atmakda-da oňa taý
gelen bolmady. Gylyç Mergen bolsa, jak-jaklap gülüp:
– Men mergen adyny güne ýatyp alamok. Mergen adyny iňňäň gözünden urup
görkezip aldym.
Ýaz pasly bu jelegaýlardan gaýdar ýaly hem däldi. Derýanyň kenary gür sümme
tokaýlykdy. Sülgündir käkilikler, keýikdir towşanlar her ädimden diýen ýaly öňüňden
çykýardy.
Tebigat – jennetidi.
Gylyç Mergen Aşgabatdan gelen topar bilen Antguýa gitdi, ol ýerdenem Garşa
barypdylar. Ol aýdym aýdyp, saz çalýardy. Beýle şahandaz kişi Annanyýaz baý
bilenem, Halmyratdyr Gaýgysyz bilenem biçak ysnyşdy. Ol mahallar geljege ynam
bardy. Bütin türkmenleriň azat döwletiniň guruljagyna olaryň hemmesi ynanýardy.
Şonuň üçin olaryň şatlyk-begençleriniň çeni-çaky ýokdy. Gylyç Mergen Aşgabada
barmagy, özüne nähili wezipe ynanylsa, jany-teni bilen ýapyşmagy wada beripdi.
Ýöne Gylyç Mergeniň tamasy çykmady. Täze hökümetiň ýigreneni baý kişiler
boldy. Gylyç Mergen ähli zady täze hökümete beribem ýaranyp bilmedi. Ol owgana
wagtlaýyn gidipdi, gyzyllar gider öýdüp tama edýärdi. Arman, onuň tamasy
çykmandy. Şonuň üçin onuň içi öçlüdi.
Annanyýaz baý agyr derdi gozganan dek uludan demini aldy, soňam:
– Atamyrat, men üç ýola ata çykyp, Gara möjek ýaly duşmana garşy kellämi
etegime salyp göreşermen boldum, üçüsinde-de, pälimden gaýtdym – diýdi: –
374
Belkem, gaýratym kem bolandyr, belkem sowadym az bolandyr, belli bir zady bahana
etmäýin. Ýöne şol ýola baş goýmadygyma indi-indi oturyp gynanýan. Sebäbi men
bigünä gan dökmeden çekindim. Ata çykyp, gylyç syrsaň gan dökülýär. Nämäniň
hatyrasyna gan dökmeli? Watanyň? Watany azat etmäge anyk ýol görmedim. Mahalmahal oturyp hem begenýän, çünki, balşewik köp-köp gan dökenem bolsa türkmeni
ýalandanam bolsa aýratyn bir respublika etdi. Garaşly-da, bakna-da bolsa,
Türkmenistan döwlet! Niýeti pis hem bolsa, döwletiň wagzy dürs. Işlemeli, ýagty
geljegi gurmaly diýýär!
– Kaka, ýigrimi dagy atly bolup gelip, sizi uly wezipä çagyryşlary, siz garşy
çykanyňyzdan soň, hüňürdenip gidişlerem hiç ýadymdan çykanok.
– Ýadymda, ýadymda. Her kimde bir däp, birnäçe kemçilik bolýar. Men
özümdäki kemçilikleriň birini aýdyp bereýin. Men ýalandan ýaşap bilemok. Ýalandan
ýaşap, bol-telkilikde bolanymdan, öz ýasawym boýunça ýaşap zagara iýenimi eý
görýän. Wasa kerwen äkidemizden soň, syýasatyň gaty hapa zatdygyny duýdumgördüm. Gyzyllaň tutumynyň hem ýalandygynam, zorlukdygynam gördüm. Onsoň
ýüregimde ýylylyk duýmaýan syýasatyma gulluk etmek islemedim, ynsabymyň,
imanymyň öňünde halal galmak isledim. Bu döwürde ýolbaşçy bolmak diýmek –
wagşy bolmak, adamçylygyňy ýitirmek diýmek. Şonuň üçin teklip edilen ähli
wezipelerden, her näçe haýbat atsalaram, sypaýyçylyk bilen ýüz öwürdim.
– Araba münseň, arabaçynyň heňinde hiňlenmek diýenem-ä bir gürrüň bolmaly.
– Bu zatlary men saňa kakaňa has gowy düşünmegiň üçin aýtdym. Bu ýer – halal
ýer. Bu ýer – Allatagala iň ýakyn ýer.
– Kaka, bu basyp gidip oturyşlaryna döwletde ýaşar ýaly adam galaýsa-ha!
– Galar, galar! Bizi baý diýer, gulak diýer, basarlar, ýöne sen galarsyň, seniň
ogluň galar! Bu örän uly bagt, oglum! Bu dünýäde ýaşamak bagt, oglum!
Dünýä köne, bu dünýäde gije-gündiziň gezekleşip durşy ýaly, adamlaram
gezekleşip gelip-gidip durlar. Gije-gündiziň üýtgemeýşi deýin, bu köne dünýäde
üýtgeýän zat ýok, bir üýtgeýän zat bar, ol hem köne, göwşüllän eşikleriň çalşyşy ýaly,
adamlar egin-eşiklerini, atlaryny çalyşýarlar. Çozgunlaryň neberesinde-de çalyşma
gaýtalanyp dur. Döwür-döwran üýtgese-de, gan, asyl özgerenok. Diýmek, kim gidip,
kim gelse-de, bir zat belli: her gelen ilimiň-günümiň bolçulygy, bähbidi diýip ylgar.
Il-güne edýän ýagşylyklarynyň içinden öz ömür manysyny tapar.
Dosty özüň tapmaly, duşmanyň özi tapylýar. Ökde bolsaň, duşmanyň döremegi
üçin ýeterlik. Duşmansyz ökdelik bolmaýar. Ýogsam hiç kime ýamanlyk edýän
dälsiň, uly kömek-ýagşylyk edýänsiň. Hana, Ýelli par. Onuň Artyk handanam,
Annanyýaz baýdanam gören ýamanlygy ýok. Gaýtam olar Ýelli para mydama kömek
etdiler. Hormatladylar, syladylar. Ol welin, Annanyýaz baýy öldürtmek üçin hiç
zadyny gaýgyrmandyr. Näme üçin? Ol Annanyýaz baýyň däl-de, özüniň
hormatlanmagyny isleýär. Ýamanlygyň, göripligiň soňy ýok. Hana, Ýelli pary öz
öýünde öldürip gidipdirler. Dogry şol, kasas hiç wagt kyýamata galmaýar. Eder-eder,
her kim özüne eder.
Allatagalaň jebir-süteminiň düýbi sap altyn.
375
Annanyýaz baý öz çeken jebri-jepalarynyň oglunyň ykbalynda rehnede
dönjekdigine ynanýar.
Annanyýaz baý ogluny synlap, kakasy bilen şu ýerde eden gürrüňlerini ýatlady.
Kakasynyň şol gijeki galagoplylygy göz atuwyndan geçdi. O gije kakasy köp zatlar
aýtdy. Ol has köp zatlary aýtmagy ýüregine düwüpdi, aýtmak islän zatlarynyň
galabasyny aýtmady. Barybir, Annanyýaza kakasynyň beren wesýetleri az däldi.
Olaryň biri Ependi bilen baglanyşyklydy.
Bir gezek Ependi ogly bilen goňşy oba ugrapdyr, ogluny eşege mündürip, özi
gapdalyndan ýöräpdir. Olaryň bolup barşyny gören adamlar: «Görüň-ä bu zamanyň
ýaşlaryny! O ýaş ýigit eşegiň üstünde arkaýyn gaýşarylyp barýar, il arasynda
hormatlanýan garry kakasyny pyýada ýöretmäge onuň birjik-de nebsi
agyrmaýarmyka?». Bu sözi eşiden ogul kakasyna ýüzlenýär: «Kaka, eşege özüň mün,
men pyýada gidibereýin diýdim-ä». Şondan soň Ependi eşege münýär, ogly onuň
gapdaly bilen pyýada ýöräp ugraýar.
Olar esli aralygy geçýärler. Öňlerinden bir topar adam çykýar. Olar Ependä:
«Sen-ä sag, sagam bolsaň, eşegiň üstünde gaýşarylyp barýaň, hana, iňňä sapaýmaly
hor ogluň bolsa gapdalyňdan lüti çykyp, gara der bolup barýar. Heý, ogluňa nebsiň
agyranokmy?» diýýärler. Bu gürrüňden soň Ependi oglunam eşege mündürýär.
Olar gidiberýärler.
Olaryň öňünden ýene bir topar adam çykýar: «Adamlar, serediň bir horja eşege
iki adam bolup münüpdirler. Heý, eşek janawara nebsi-jany agyrmaýarmykan
bularyň? Beýle rehimsizligi diňe Ependi edip biler. Heý, uzak aralyga-da eşege iki
bolup münerlermi?» diýip, adamlar ýerli-ýerden gygyryşypdyrlar.
Ependiniň gahary gelipdir. Ol eşekden özem düşüpdir, oglunam düşüripdir. Olar
eşegiň ýüpünden idip, pyýada ýöräp ugrapdyrlar.
Olaryň öňünden çykanlar Ependä eşitdirip şeýle diýipdirler. «Eý, Hudaý, adam
ölmese, her zat görjek eken. Hana eşeg-ä boş, iki sany samsygam yssyda gara der
bolup haşlaşyp barýar. Münmejek bolsaň, eşek nämä gerek?!».
Ependi ogluna şeýle diýipdir: «Ine, oglum, men saňa durmuşy görkezdim. Bu
dünýäde adamlaryň gepinden gaçyp-gutulyp bilmersiň. Il näme diýse, şony diýsin,
sen her bir işi öz göwnüňe geňeşip, öz göwnüňe makullap etmelisiň, öz göwnüň
isleýşiçe ýaşamalysyň, her kesiň berýän akylyna, diýýän sözüne gulak gaubartsaň,
aňkaň aşar, öz islän menziliňe ýetip bilmersiň!».
Annanyýaz bu tymsaly Atamyrada ilkinji gezek Çozgundaga gelende aýdyp
beripdi. Oňa bagdatly garyp ýigidiň baý gyzyna öýlenmek isleýşini, muny bilen
gyzyň atasynyň mekir çykalga tapyşyny: bazara baryp gygyryp, adamlaryň ünsüni
özüňe çekip bilseň, gyzymy bereýin diýendigini, garyp ýigit barazara baryp her näçe
gygyrsa-da, bazaryň sesini basyp bilmändigini, netijede bolsa, garyp ýigidiň öýlenip
bilmändigini – bazaryň durmuşdygyny, bu durmuşda garyp ýigidiň gününe düşmegiň
ähtimaldygyny Annanyýaz baý gürrüň beripdi, diňe bu tymsaly däl, Bagdatda okan
ýyllaryny, Hanguly bilen nädip tanşandygyny-da, Dagaran bedewiniň gudratyny-da
gürrüň beripdi.
376
Ene nämeleri aýtmaly?
Çozgunlaryň ýörelgesini-hä Atamyrat gaty köp eşiden bolsun gerek. Herhal, bu
ýerde ol ýörelgäni ýene bir ýatlamak artykmaçlyk etmese gerek.
– Sabyr düýbi sap altyndyr, näme etseň, howlukman, sabyrlylyk bilen et;
– Üç zat bilen: gyz satyp, galplyk edip, ogurlyk edip baýap bolmaz, halal ýaşa,
Allatagalanyň ähli bereket-rysky halallykdadyr;
– Mümkin bolan ähli ylymlary-bilimleri öwrenmeli. Baýlyk, döwletlilik ylymlybilimli kişileriň aýrylmaz doganydyr;
– Öýüňde-de, kalbyňda-da sustupeslige orun bolmaly däldir. Kim göwnaçyk,
şadyýan bolsa, bagt öýüňe güzer salar.
Annanyýaz baý bu ýerde kakasy bilen oturanda wagt geçip, özüniň hem kaka
ornunda oturjagyny, ogluna öwüt-ündew etjegini göz öňüne hiç getirip bilmändi.
Ine, bu gün bolsa onuň gaşynda söwer ogly otyr. Ol kakasynyň aýtjak her bir
sözüne garaşýar. Hudaýa şükür, iliň öňüne düşüp, sözüni ile düşündirip, diňledip
biljek ogly bar. Ors dilinem, pars hem arap dillerinem suwara bilýär. Serkerdelik
alamatlary mesaňa duýulýar. Peşeneli, ýüzi-keşmeri nurana. Çozgunlara nuranalyk
berlipdir.
Annanyýaz baýyň ogluna aýtmak isleýän zatlary, bermek isleýän öwütdir
wesýetleri kän. Ol çalaja omuzganyp, arçyndy.
Ataly-ogul uzak gijäni oduň başynda gürleşip oturyp geçirdi.
Baharyň çytawun bulutlary Günüň öňüni tutup durdy. Daň atan hem bolsa, atalyogul günüň dogşuny synlap bilmedi.
Gün bulutlaryň aňyrsyndady.
2.
Bagtdyr maksat sözleriniň, göräýmäge, aýry-aýry manylary bar, ýöne bu iki söz
aýry-aýry at göterip ýören ýeke-täk bir düşünje. Özem bir manyny aňladýan bu iki söz
adam ýaşaýşynyň esasy manysy. Adam bütin ömrüne maksadyna ýetmek üçin
çalyşýar. Ol maksadyna ýeten pursady özüni bagtly duýýar. Bagtly kişi – maksadyna
ýeten kişi. Bagt we maksat ömür sallançagynyň bir ýüpüdir, bir tarydyr. Bagt hem
maksat – adamyň ömür ganatlarydyr.
Allatagala palçykdan ýaradan bendesiniň ýazgydyny häsiýetinde ýerleşdiripdir,
şeýle bolansoň, adamyň ýazgydyny häsiýeti çözýär. Adamy her ýollardan salýan
gudraty ýazgyt – häsiýet. Adam görgüli häsiýeti – ýazgydy boýunça maksadyna
ýetmek üçin çalyşýar. Ýöne Allatagala maksady-da, bagty-da, ýazgydy-da, häsiýeti-de
berdim diýip beren bolsun!
Maksadyň aýdyň bolmasa, hajyrawlykdan, çulumlykdan, başarnykdan,
batyrlykdan, pälwanlykdan ne peýda. Hana, buzawyň başarnygy ýaly başarnyk hiç bir
jandarda ýok. Allatagala oňa gül ýalak bäş başarnyk beripdir: uçup bilýär; suwda
ýüzüp bilýär; ýerde ýöräp bilýär; ýere girip bilýär; daragtlaryň köklerini kertip
bilýär. Ýöne buzawda maksat ýok. Bagtyň, maksadyň bolmasa, bäş däl, on
377
başarnygyň hem hiç zatdygyny Allatagala bendesine hikmet edýär. Adamda beýle bäş
başarnyk ýok, ýöne ol dünýä erk edýär. Çünki,
Adama maksat – bagt berlipdir.
Onsoň Allaň beren amanadyny bu dünýäde bagtly eden ýagşy.
Onsoň Allaň beren amanadyny bu dünýäde maksadyna ýetiren ýagşy.
Allatagala bütin älemi alty günde ýaradan bolsa, Adamzady ýaratmak üçin kyrk
ýylyny sarp edipdir.
Allatagalanyň söýgüsinden, ylhamyndan sünnä ýaradylan Adamzat bütin älemiň
patyşasy bolsa-da, Magtymguly atamyz aýtmyşlaýyn, öňi çagalyk, soňy garrylyk,
aralygy sähelçe dadymlyk bolan bu anjaýyn dünýäden doly doýup-ganman, nämäniňnämedigine oňly düşünip-düşünmän, köp zatlara ýetişjek bolup, ýöne ýetişmän, köp
zatlary biljek bolup, ýöne doly bilmän ylgap geçip dur.
Adamyň bütin ömrüniň manysy bagtly ýaşamak üçin ylgaw.
Adamyň bütin ömrüniň manysy maksada ýetmek üçin ylgaw.
Döwür-döwran aýlanyp, atalaryň ýetip bilmedik maksatlaryna ogullar ýetýär.
Soňlanmaýan dünýäde ömründen sähelçe gürrüň eden baş gahrymanymyz
Annanyýaz Artygyň ýatan ýeri ýagty, jaýy jennet bolsun! Onuň bütin ömrüne yhlas
eden maksadyny, arzuwlaryny agtygy Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy wysala öwürdi.
Bu gün türkmen halky Annanyýaz Artygyň arzuw eden, arzuwyna ýetmek üçin
göreşen döwletinde – Garaşsyz hem baky Bitarap Türkmenistan döwletinde ýaşaýar.
Baky bagtyýar ýaşaýar!
Bu gün Türkmenistan döwleti – Annanyýazyň bagy deýin ajaýyp!
3.
BEÝIK SAPARMYRAT TÜRKMENBAŞY ATASY ANNANYÝAZ
ARTYGYŇ, KAKASY ATAMYRAT NYÝAZOWYŇ SOŇKY YKBALLARY
HAKDA:
*1937-nji ýylyň oktýabr aýynda atam Annanyýaz Artygy halk duşmany
diýip, howpsuzlyk komitetiniň türmesinde atdylar.
*Mähriban kakam 1941-nji ýylda Beýik Watançylyk urşuna gidip,
Kawkazda faşistik basybalyjylara garşy göreşdi.
Iki ýylyň dowamynda söweş edip, 1943-nji ýylda Demirgazyk Osetiýanyň
baş şäheri Wladikawkazyň eteginde Çikola obasynyň çep gapdalynda sowet
goşunlarynyň bir bölegi, şolaryň içinde Türkmenistandan alty esger, şol sanda
31 ýaşly meniň kakam Atamyrat Annanyýaz ogly ýesir düşüpdirler. Kakamy
ýesirlikde kommunistligi üçin atypdyrlar.
*...Men bir zada begenýärin. Atamdanam, kakamdanam maňa miras galan
zat ýok. Emma olar maňa gaty ummasyz uly mirasy galdyrypdyrlar. Şu ömrüme
çenli kakamy, atamy tanan her bir adam: «Seniň kakaň şeýle-şeýle beýik
adamdy», «Seniň ataň şeýle-şeýle örän ynsanperwer adamdy» diýip öwýärler,
378
magtaýarlar, ýürege ornaýan hoş söz aýdýarlar. Heý, şondan ulam bir baýlyk
bolarmy?!
379
Sez Türkmän ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
  • Büleklär
  • Annanyýaz Artyk - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3693
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2100
    30.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3752
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2154
    32.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3820
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2097
    32.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3839
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2008
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3848
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2016
    34.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3789
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2063
    35.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3775
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2027
    33.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3680
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2068
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3654
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2067
    30.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3729
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2007
    32.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3834
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2076
    34.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3859
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2156
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3706
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2001
    34.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3834
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2099
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3785
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2117
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3744
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2037
    30.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3704
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2076
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3750
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2077
    32.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2124
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3762
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2143
    32.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3884
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2023
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3785
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2068
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3811
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2035
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3756
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2109
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3772
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2065
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3676
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2097
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3753
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1851
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3771
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2014
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3723
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2175
    33.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3798
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1980
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3626
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2029
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3667
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2026
    30.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3707
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2053
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3793
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2092
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Annanyýaz Artyk - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 2148
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1314
    38.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.