Latin

Кызыл Тәнлеләр Юлбашчысы - 4

Süzlärneñ gomumi sanı 747
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 540
46.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
59.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
65.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
italki
Авыл тирәли сакчылар куеп, яндырылмый калдырылган арсенал янына килделәр һәм тәрәзәсез өй эчендә булган бөтен мушкетларны, дарыны һәм башка кирәк – яракны атларга төяделәр. Мылтыкларның ике йөзе Зирәк Кондызга тиде. Калган җиде - сигез йөзен Мәргән белән Тау Бөркете алдылар. Зирәк Кондыз авылны яндырырга боерык бирде.
Озак кына бергә баргач, җимшәннәр белән аерылырга туры килде. Зирәк Кондыз инглизләр белән туктаусыз сугышырга вәгъдә бирде. Уан аның белән калды. Алар Мәргән белән кочаклашып саубуллаштылар. Җимшәннәр Мәргән белән 4 – 5 егетләрен җибәрделәр: алар ике арада хәбәрче булырга тиешләр иде.
Дакоталар һәм чикәтаулар күтәренке күңел белән бардылар. Моның сәбәбе – уңышлы үткән һөҗүм һәм коралның кулга төшүе иде. Бигрәк тә Олы Кыяның улы шат иде. Эш шунда, егет бу орышта батырлык күрсәтте. Ул чакта дакота егете Мәргән һәм Тау Бөркете янындарак сугыша иде. Бер заман чикәтаулыга берьюлы биш – алты дошман сугышчысы ташланды. Аларның икесен Мәргән үз өстенә алды, берсенә Олы Кыя улы һөҗүм итте, ә икесе Тау Бөркетен чигендерә башладылар. Шул мәлне бер инглизле арттан килеп, чикәтаулының аркасына багинетын кадарга җыенды. Тау Бөркетен Олы Кыя улы коткарды. Дошманның берсен балтасы белән җәрәхәтләде, икенчесенә пычагын очырды.
- Рәхмәт! – диде чикәтаулы. – Исемең ничек?
- Минем исемем юк әле.
- Нинди исем әзерләнгән сиңа? – дип сорады Тау Бөркете.
- Җитез Кугуар! – дип җавап бирде авызы ерылып киткән егет.
- Син Тау Бөркетен үлемнән коткардың, Җитез Кугуар! Хәзер син аңа туган буласың...
Чикәтаулар җиренә килеп җиткәч, инглизләрнең кысрыклавы йомшарганы мәгълүм булды. Бу, әлбәттә, әлеге Мәргән үткәргән операция белән бәйле иде. Чикәтаулар һәм дакоталар дошманга каршы бергәләп сугышырга сүз бирделәр. Мәргән үзләре белән бәйләнеш тотар өчен Тау Бөркетен алып китте. Кара Козгын аларга берничә дистә баш ат биреп җибәрде.
Берничә көннән соң Мәргәннең кечкенә черүе Олы Кыя биләмәләренә килеп җитте. Аларның исән – аман кайтып керүе, корал китерүе, юлбашчы улының исем яулавы барысы өчен дә олы сөенеч булды. Олы Кыя шушы уңайдан бәйрәм үткәрергә карар бирде. Алдагы көндә андый бәйрәмнәр үткәреп булуыннан да шикләнә иде, ахрысы ул, кем белә дөнья хәлләрен?
“Тауәйтү” дигән тантаналы бәйрәм иртә белән кояш чыккач та башланды. Зур мәйдан төрле кошлар, кыргый җәнлекләр булып киенгән кешеләр белән тулды. Алар ниндидер борынгы заманнардан башлап килгән, тирән фәлсәфи мәгънәгә ия булган биюләр, йола күренешләрен башкардылар, һәм бу күренешләр алар өчен бәйрәм генә түгел, үзләренең күпсанлы аллаларына табыну, алардан кичерү үтенү, алда торган сынауларны уңышлы үтәүне сорау иде.
Менә җирле халыкның аллаларыннан берсе – Козгын Ата чыкты, һәм тагын дини – йола биюе үткәрелде. Аңардан соң җәнлекләр һәм кошлар сыйфатындагы тагын берничә алла тиешле ихтирамны һәм табыну йолаларын кабул иттеләр. Инде барысы да иң Баш алланы көтәләр иде. Ниһаять, түгәрәк уртасына әкрен генә, мәңгелек яшәешне гәүдәләндерүче, төплелек һәм нигезлелек билгесе Әкәм – төкәм алла чыкты. Җыелган барча халык җиргә йөзтүбән ятып аны сәламләделәр. Иң Баш аллага төрле камнар, имчеләр, күз буучылар һәм башка теге дөнья белән бәйләнешле затлар ияргән иде. Инде бәйрәмнең барышы иң югары ноктасына җитте, гомуми тантана башланды. Мәйдандагы бөтен халык сихерләнгән кешеләрдәй, үзләре дә сизмәстән, төрле табигый булмаган хәрәкәтләр ясыйлар, ниндидер сәер тавыш белән кычкыралар.
Иртәнгә таба бәйрәмнең барышы ниндидер көчле рухка буйсынгандай бер төрле тәртипкә керә башлады. Әле күптән түгел генә аңы томаланган кешеләрнең хәрәкәтләре мәгънәлелек төсмере алды. Ул да булмады, ниндидер күзгә күренмәгән барабаннар халыкны үз артларыннан чакырып, тезеп, түгәрәк буйлап йөртә башладылар. Аяклар, куллар, хисләр, тойгылар һәм баштагы өзек - өзек булган фикерләр бер тәртипкә, котылгысыз зарурилыкка буйсындылар. Әгъзалар төзәйде, аяклар корычтай ныгыды, куллар корал эзли башлады, рухлар какшамас булды. Бу – сугыш биюе, туган илне соңгы сулышка кадәр сакларга әзер торучылар биюе иде.
Төне буе барган бу галәмәт Мәргән белән Сары Каенга гына кагылмады. Аларның хәзер үз алласы, үз кайгысы, үз бәхете бөтен нәрсәдән югарырак, өстенрәк иде. Алар әле атка менеп көнчыгыш тарафындагы очсыз – кырыйсыз прериягә чаптылар, әле көнбатышка, Кыялы тауларга, Сөт елгасына таба омтылдылар. Йөреп туйгач, икесе өчен билгеләнгән вакытлы алачыкта чыбыктан үрелеп, кызыл балчык белән сыланып ясалган мич янында җылындылар. Бүгенге төн – аларның мәхәббәтенең тантанасы төне иде.
Дәфтәрнең соңгы битендәге язманы, хөрмәтле укучым, Мәргәннең үз сүзләре белән җиткерәсем килә:
“ Ерактагы туганнарым! Атам – анам! Якташларым! Яшьли сөйгән ярым!
Сезне күрергә насыйп булырмы, белмим. Тәкъдирем шундый булып, кайта алмасам, кичерегез мине!
Зур вакыйгалар көтелә. Без һүкә - сиу халыкларын берләштерә алдык. Зур яу төзедек. Ул черүне атышырга, сугышырга өйрәтү эше миңа йөкләнде. Мин шушы халыкны дошманнардан саклауны үземнең бурычым итеп исәплим. Алар да безнең кавем кебек кара язмышка дучар ителмәсеннәр иде.
Бу көндәлегемне язуны инде туктатам. Барып керерме ул туган ягыма, алла белә.
Нәсимә, бәгырем! Аерылуыбызга бик күп еллар үтте, ләкин мин сине оныта алмыйм. Әмма кавышу безгә язмаган икән. Кичер мине, сине бәхетле итә алмадым!
Улыгыз, туганыгыз, якташыгыз Мәргән яки Максим Сабуров.
“Казан утлары” журналы 2006 ел №7
Sez Tatar ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
  • Büleklär
  • Кызыл Тәнлеләр Юлбашчысы - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 4511
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2210
    35.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Кызыл Тәнлеләр Юлбашчысы - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 4630
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2032
    37.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Кызыл Тәнлеләр Юлбашчысы - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 4777
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2113
    37.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    62.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Кызыл Тәнлеләр Юлбашчысы - 4
    Süzlärneñ gomumi sanı 747
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 540
    46.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    65.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.