Latin

Зенг Ва Къван - 8

Süzlärneñ gomumi sanı 4080
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1926
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
Лезги рушар, шумал назик таватар,
Ашкъидин цӏа куда кас квев агатай,
Кьисмет хьана женнет-багъдиз аватай
Бендейриз хупӏ девран я вун, Лезги чил.
Мел-мехъердин зур ала чи хуьрерал,
Дидед лайлай даим я чи кьепӏерал,
Чи эсилрин тарих атӏай къванерал,
Зи кьеб, зи муг, макан я вун, Лезги чил.
Каспи
Эй, зурба Каспи, эй, зурба зари!
Рехи ятӏан вун, я даим дири.
Вун вили цавук девиррин чар я,
Ви гьар са лепе тарихдин цӏар я.
Алупан пак чил къужахнавай Кас,
Девирар физва, амма куьхъ я яс?
Ви къерел усал жезва лекьер чӏал,
Чӏулав жезва вун, ргаз рикӏе тӏал.
Лезги вацӏари чуьхуьз пак накьвар,
Кӏватӏзава гьекьер, кӏватӏзава накъвар.
Дегишнач вуна ви ах, ви кӏалуб,
Вун эдеб я чи, тарихдин улуб.
Аррандин чилихъ цӏигел яни, гьуьл ?
Гагь жеда вакай цӏару цуьквед чуьл.

Рикӏевани ви Шабрандин багълар,
Лепейри чандал гъидайла дагълар?
Зарб вацӏари вав гузва тарихд сир,
Ви касриз чилин хьанач хьи къадир.
Алупан пак чил тамукьайла сагъ,
Пак Албеса вун ятӏа вегьей нагъв?
Гьада икӏесна дагъларни вацӏар,
Гьада Алпандин кихьна сифте цӏар.
Лагь на ви элдиз, эй, Паклу Албес,
Вучиз чун икьван ажуз хьанва бес!
Гьиниз фирай чун, атӏуз дагъ-тепе,
Рикӏе Кас гьуьлуьн ргаз терс лепе?
Рагъул вацӏари айизва илих,
Викӏегьвал, терсвал, ви лезги къилих.
Ви гьар са лепе я Касдин велед,
Сад авачни вахъ, рехъ чидай белед?

***
Вири халкьар сад хьиз халкьна Винида,
Тӏебиатди анжах абур дегишна.
Чпиз мулкар акъашзава вирида,
Куьлуьбуруз кӏуф язава ирида –
Кӏанзава хьи, вичин пацук вердишна.
…Куьз са рекье жезвач чун чи еришдин?
Тахсир яни, и чилел чун халкь хьана,
Бугъазардай чапхунчийрин темягьар?
Чи уьмуьрда акьалтӏ тийир къал хьана.
Чи пайдахар, чи панагьар къалп хьана.
Гьахъ – паб хьана авур ирид некягьар.
… Эмир хьанва чаз гъейрийрин гьелягьар.
Садра чкӏай халкь кӏватӏ хъийиз четин я,
Я амандихъ тагъазмай, я имандихъ.

Кьисмет – чидач, дерди – чидач, къе гьим я?
Къадим халкь къе кӏвал къакъудай етим я,
Я Аллагьдихъ галамач, я Алпандихъ.
… Цӏигел я зун жуван Лезги Ватандихъ.

***
Кӏвал хьанач хьи (уьмуьр физва!)
гьич и кӏваликай.
Сал хьанач хьи (вазни чизва!)
гьич и чиликай.
Вахъ цӏигел яз йугъди-йифди
зун и гъурбатда...
Пих акъатиз, куз гьайифди,
зи рикӏ акъатда.
Я Аллагь, ваз зи рикӏикай
хьанайтӏа хабар,
Залан хьана зи парцикай,
Хъиткьиндай цавар.
Садаллагь, на ашкъид гьиссер
тӏал гана ширин,
Кӏанивилин парар-дердер
чандаваз дерин.
Дивана яз къекъвезва зун
гьарам дуьнйада.
Рикӏ ишез, жув хъуьрезва зун
Гьа рам дуьнйада.
Зун ишезва, зи далудихъ
гала ви хъуьруьн.
Йифзава за сур парудихъ,
Кӏват хьайи хуьруьн.
Уьмуьр физва авачиз муг
Заз и гъурбатда.
Икӏ хьайитӏа ацукьна руг
Зи рикӏ акъатда.

Эй, Садаллагь!
Вуна лагь, бес
...Зун гьиниз катда!

***
Шумуд кар ква, шумуд гьунар, Каспи, вак!
Гагь жеда вун ранг гъилевай суьретчи.
Шумуд тӏям ква, шумуд къилих, кеспи вак!
Гагь жеда вун зенг гъилевай гьуьжетчи.
Пакамахъ фад экуьник ал ярарин
Вун бубуйрин яр хъиченвай чуьл жеда.
Йифиз гъетер гьисабзавай цаварин
Вакай сирлу кисай Чӏулав гьуьл жеда.
Гагь вацра вал тур вегьеда нурарин,
Юргъун хьанвай ви лепеяр куьлягьиз.
Цавун сейрдин рехъ жеда ам чамарин
Сусар галаз фидай вацрал некягьиз.
Ви лепеяр ажеб надинж къугъвада,
Къацу гарув чуьлда дуьграгъ цуьквер хьиз.
Гагь лепеяр вири санлай агъвада
Дидейрин нек хъваз кӏанзавай кӏелер хьиз.
Гагь лепеяр рифмаяр я лацу тир,
На, зариди, вили чарчел кхьизвай.
Гагь хьирхьамар винел кьуна къацу тир
Векьин чуьл я йад кьилеллаз дигизвай.
Дагьдин туьнт, зарб вацӏар хъваз вун пиян я,
Цавай вегьез чуьхуьзва чеб гъетери…
Зи кьисмет ваз виликамаз аян я,
Теснифнатӏа чун сад садан сирери…
Хандакӏдин къван
Тим-тик цавуз хкаж хьанва дарамат –

Ракъиниз пӏагь гузва кукӏва виневай.
Минбудагъ яз къвазун патал саламат
Хандакӏдин къван герек я сагъ чилевай.
Хандакӏдин къван, гвачир дамах, гандазвал,
Йифди-йугъди залан буржи хивевай,
(Ам чилева. Жафа адан аквазвач)
Пагьливан я ирид цавар къуьневай.
Шагьдагъдин кӏукӏ, чалмадавай живедин,
Даим тик яз цавун аршдиз акъудай
Асулдин къван я зун халкьдин бинедин,
Диде-чили чими рикӏив агудай.
Стӏал
Ватан гьим я?
Ватан – Стӏал.
Макан гьим я?
Макан — Стӏал.
Алайбур я пуд пуд синтӏал:
Стӏал. Стӏал. Стӏал... цин тӏал.
Тесниф хьайи
Пудни са цӏал!
Пудни са чӏал!
Пудни са тӏал!
Пуд булахдай авахьзава,
Алахьзава стӏал-стӏал.
Пудай – са тӏал:
зи тӏал,
ви тӏал.
са тӏал –
стӏал –
Стӏал!
Дидедчӏал

Зи дамах, зи булах, зи ах, лезги чӏал,
Агъзуррикай Садаллагьди гайиди,
Зи руьгь, зи ирс, зи виждандин гуьзгуь чӏал,
Руфунамаз япариз ван хьайи чӏал,
Даиматдай зун дуьнйадиз гъайиди.
Вун зи мез я, зи ашкъидин лувар я,
Акъудзавай хиялрин арш-кьакьандиз.
Садаллагьдиз кузвай рикӏин ялвар я,
Вун захъ гала: гьам дерт я, гьам сувар я,
Гьазур я зун зи чанни ваз къурбандиз.
Гуьзелбурун арада вуч тек я вун,
Гьар гаф зар я, мана – гегьенш, деринди.
Уьмуьр гузвай дидедин пак нек я вун,
Эсилдин ирс, зи яб, зи мез, экв я вун.
Мани хьиз хуш, гьенена хьиз ширинди.
Вун мецеллаз зун уьзягъдиз къекъвезва,
Дуствилиз хъвер, тур-къалхан я женгина.
Лезги чӏалал рахазва зун, хъуьрезва,
Зи мецелай зардин цӏарар элкъвезва,
Гаф кӏанибур гьатзава зи гуьгъуьна.
Гьар няметдиз вичин дигай вахт ава,
Вун чӏур тежер даим дигмиш нямет я.
Чи рикӏера ваз Аллагьдин тахт ава,
Ви лайладик хайидаз хупӏ бахт ава.
Вун зи халкьдин куьтягь тежер девлет я.
Будалаяр элкъуьрзавай хзандиз,
Хзанрикай са миллетдин тӏалзавай.
Хадайла вун кьисмет жезва инсандиз,
Битмишзава, дигмишзава масандиз,
Къуват авач къакъуддай зи чӏал завай.

***
Кьуланвацӏук сел кумай кьван,
Хуьрерик дем-мел кумай кьван,
Руьгьдик милли кьел кумай кьван
Сагъ я лезги халкь!

Шагьдагъдин кьил тикзамай кьван,
Чи яйлахри цуькзамай кьван,
Чна чаз чан-рикӏзамай кьван
Сагъ я лезги халкь!
Куьре, Ахцягь, Къусар, Къуба –
Сагъ амай кьван лезги уба,
Лезги диде, лезги буба,
Сагъ я лезги халкь!
Лезги хуьре кӏвал амай кьван,
Рикӏе халкьдин тӏал амай кьван,
Чахъ чи дидед чӏал амай кьван
Сагъ я лезги халкь!

Дегишвал
Вили тир цавара
Ава агъ цифер.
Хупӏ кьезил ахвара
Ава зи вилер.
Заз лацу циферай
Аквазва чӏулав
Пилияр, нинияр
Йиферин ялав.
Зун я туьрк, я перс туш,
Я туш зун араб.
Миддяйдин туьтуьна
Я хци кӏараб.
Чаз рапар ягъзава –
Чара ивияр.
Чӏулавар гвягъзава
Чӏуриз вилияр.
Вилерин вилияр
Алпанрин къадим,
Рагъулна ивияр –
Чун вуж я ва гьим?
Лацубур, расубур
Хьанватӏан чӏулав,
Кумазма ивидик

Алпандин ялав.
Ялавни къилавни
Лезги турунин,
Квач шакни гиравни
Жизви тӏурунин.
Квахьдач чи ивийрин
Ири стӏалар.
Какахьна суьруьйрик
Чи квалар, тӏалар.
Я чинай, я буйдай
Къе зун лезги туш.
Лекьерин а суйдай
Зи суй гуьзгуь туш.
Чизва, зак акахьай
Артухни кими.
Кужумна авахьай
Ивияр чили.
Амма зи ивидик
Кума са цӏелхем.
Ам гьар са лезгидик
Ргазва бегьем.
Ам я са бицӏи тир
Ивидин курум,
Лап дили селлериз
Гайиди дурум.
Ада зи ивидин
Хуьзва михьивал.
Ада зи михьи тир
Хуьзва лезгивал.
Эхь! Анжах рикӏе зи
Ама са ялав.
Турунин кӏвенкӏве зи
Хуьзва чиг къилав.
Эхь! Лекь я михьи зун!
Лацу ваъ, къумрал!
Сагъ амач муькуь зун,

Алпандин чӏурал.
Ра гъуцра – ракъини –
Багъишиз нурар.
Кутазва ивидик,
Зи руьгьдик лувар.
Заз чизва буржи зи
Бубайри хвейи.
Къуй, фирай иви зи
За чилихъ гайи.
Эхь, эхна зи тӏалди
Душмандин зурар
Хада зи стӏалд
Мадни агъзурар.
Агъзурар – зун хьтин
Зур алай!
Турунал Алпандин
Нур алай!
Забит Ризвановаз
Забит-малим, вуч лугьузва Самурди?
Вуч хъел кватӏа адан надинж лепедик?
Вуч лугьузва сирлу лезги сабурди?
Шарвилидин тур квалда гьи тепедик?
Забит-малим, галат тийир билег чи!
Вуч лугьузва ваз ви яргъал рекьери?
Гьинавалда ирс агалай куьлег чи?
Лувар гужлу мус жедалда лекьерин?
Забит-малим, рикӏи ваз вуч лугьузва?
Жедалдани дигмиш мурад рикӏевай?
Кьабулдалди ивиди и ажузвал,
Къурмишдани къурбанд сувар вижевай?!
Забит-малим.., килиг жемир пашман гьич,
Алукьда ам, берекатлу сувар чи!
Гьикьван чахъ бягьс чӏугуртӏани душманди,

Сагъ хъижеда галуднавай лувар чи!

***
Агь, Кьуланвацӏ, дегишна тӏвар
Вун мусалай Самур я?
Зи манидин сузадин цӏар,
Вун зи рикӏе са мур я.
Бес эвел тир вун хаму шив
Лув руз лацу шагьвар хьиз.
Цӏразва чил – гатфарин жив…
Няс ягъиди гуз къудур къив
Къазунзава шалвар хьиз.
Гъейрибуру ягънава пар
Ви къабарлу далудиз.
Киснава вун куьрсна япар,
Элкъвенвани ябудиз?
Къваз кьве кӏвачел, ягъ чилиз кек,
Пар гадара кӏулавай.
Пак женгина тамир зун тек,
Ая лигим, илич ви нек
Турунал зи кьулавай!

***
Зи Кьуланвацӏ, зи дарман вацӏ,
Мус ахквада сел хьана?
Халкь пай авур я душман вацӏ,
Вакай халкьдин шел хьана.
Зи Кьуланвацӏ, зи харман вацӏ,
Чахъ чи бегьер, мел хьана.
Рикӏер хьанва къе пашман, вацӏ,
Вун чи хирел кьел хьана.
Зи Кьуланвацӏ, зи фарман вацӏ,

Чав мусалай хъел хьана?
Мус алудда на гиман, вацӏ,
Чи садвилин тел хьана?
Халкь сад хъия, чан жуван вацӏ,
Арас – Самур хел хьана.
Алпан жеда мад кӏубан, вацӏ,
Хирел мелгьемд гел хьана.

***
Муьрхъуь неда хвейи гапур къакъара –
Вуна адаз игьтиятдин къилав ягъ.
Чара жедач адакай бед йикъара,
Муьрхъуь неда хвейи гапур къакъара.
Игьтият хуьн, тахьун вилер ахвара
Секинвилин, ислягьвилин гирав я.
Муьрхъуь неда хвейи гапур къакъара,
Вуна адаз игьтиятдин къилав ягъ.
Инидин цаз
Аял чӏавуз (рикӏеллама хъсандиз)
Инидин цаз акьахнай зи дабандиз.
Сас-сараллаз гел михьна ал ивидин
Цаз акъуднай жида хьтин инидин.
Эвелдай за авунатӏан туьгьметни,
Цаз хвенай за (къазанмишна гьуьрметни).
Гайивиляй жерме жуван ивидин,
Ширин ятӏа куьк емишар инидин?
…Халис лекь хьиз тахьайтӏа зун нагагьди,
Инид цацаз элкъуьррай Садаллагьди.
Нагъд тежервал лезги чил гьакӏ регьятдиз,
Цаз хьурай зун ягъдай лезги сергьятдиз.

Къуй душманрин къурай зал бул туьгьметар –
Лезги тӏварцӏи къазанмишда гьуьрметар.

***
Кеф гьуьлелай леф гьуьлел кьван,
Лагь, ваз гьинай макан хьана!
Зайифдав гвай кӏус къакъуддай,
Пагь, ажебан заман хьана.
«Намус-гъейрат!», «Гьахъвал! Дуствал!»
Лозунгар ви тапан хьана.
Кьуш авайда кесиб гатаз,
Ягьсузриз хупӏ девран хьана.
Зилийри хьиз чи иви хъваз
Чун раж квахьай чубан хьана.
Чи эсилри хвейи и чил
Душмандиз сур-лакьан хьана.
Эхь! Виликдай дагъвидин рикӏ
Чахмах хьана. Гьулдан хьана.
Къе дегиш я къилих, акьул
Эрякь, канаб дарман хьана.
Рехи чуру квайдакайни
Рябет квачир жаван хьана.
Сада халкьдиз тарсар гузва
Вичин акьул яван хьана.
Накь хъиредай ахъаяйбур
Кӏвалин хьана, йикъан хьана.
Патан ягъи – кӏвале иес,
Жуван утагъ – айван хьана.
Чидач, яраб, ахвар я им –
Чи чилел чун патан хьана.
Къурху я чаз чи тӏал лугьуз,
Паталлайдаз дакӏан хьана.
Жуван чилел мус жеда чун

Иесияр, кӏубан хьана?
Жуван мух цаз, жуван фуъ нез,
Кӏвале мал-хеб-балкӏан хьана.
Халкь жедач чун, эгер рикӏе
Пехилвални гиман хьана.
Чи бубайрихъ, гьич тахьайтӏа,
Уьтквем руьгьни виждан хьана.
Арасдилай Кьвевардал кьван
Шаку, Кӏеле, Шарван хьана.
Айибмир зун! Заз фикирар
Мугьман хьана, залан хьана.
Фаизан пак мурад я хьи,
Кузвай рикӏин квез ван хьана.
Эхирни чи бахтсуз чилел
Жуван гьахъни дуван хьана.
Маса метлеб авачир захъ:
Кӏандай Лезги Ватан хьана!

***
Гурпна куькӏвей цӏай, гьам фадни туьхуьда,
Адакай я экв, я зурба ялав жеч.
Сабурдивди авур кӏвалах туькӏуьда,
Гурпна куькӏвей цӏай, гьам фадни туьхуьда.
Зарб шивдикай даях кьунал муькуьда,
Кӏвачерик зарб, вичик уьтквем къилав жеч.
Гурпна куькӏвей цӏай, гьам фадни туьхуьда,
Адакай я экв, я зурба ялав жеч.
Зи чӏал
Зи чӏал, вун зи мез-луькӏуьн я, дамах я,
Зи диб я вун, эдеб, руьгьдин булах я.
Зи тур я вун, зи къалхан, зи нефес я,
Зи гъалибвал, зи кӏанивал, гьевес я.

Эсиррихъни рахадай мерд чӏал я зи,
Ви къецин йугъ – им эх тежер тӏал я зи.
Ви гьар са гаф бубайрилай цӏир я заз,
Ви пакад йугъ кьил такъатдай сир я заз.
Яраб… яраб зи халкь, зи чӏал рекьида…
Чи несилдин мецерал вун рекъида..?
Биши къванциз элкъведа зи мецикай?
Тарихчиди хкуддайвал чиликай?
Ваъ, ваъ, зи Чӏал! Вун рекьич Халкь амай кьван.
Чи дидейрив лайлайрин сес гумай кьван.
Къе тум цазва Фаиза зар-гегьвердин
Умудар гваз Пакадин дул-бегьердин.
Миллетдин рехъ
Гьар са халкьдиз вичиз дигай рехъ ава,
Гьа рекье ам бушни жеда, лигимни.
Миллет сагъдиз хуьдай керчек гьахъ ава,
Анжах а рехъ айиз жеч фад къийимни.
Амма миллет хуьдай тек са гьахъ ава –
Садаллагьди ам чаз ганвай несиб я,
Яраб Аллагь! Чун куьз икьван кесиб я?
Паласаяр ава чахъ генг аранда,
Халкь ава чахъ зегьмет чӏугваз вердиш тир.
Чил ава чахъ ацӏай векъив, емишдив,
Куьз чи кьисмет залан я гьар заманда!
Вучиз бес чун йугъ-къандивай кесиб я?
Я Ребби! им чаз кхьенвай несиб я!?
Фарсар, туьрквер, арабар, гьам урусар –
Шумудни сад атайди я чилел чи.
Йад къилихар кӏутӏуниз чаз турусар,
Шумуд кеке хайиди я кьилел чи.
Чахъ рехъ авач? Бес гьи рехъ чи тагьсиб я?
Хайи чилел лукӏар хьун чи несиб я?

Ягъиз къаних мурадрин бед сафунай,
Чи кьиле тваз гъилив вердиш гьакимар.
Чинер гана абур семе авунай,
Халкьдин кьисмет гана абуруз тагькимар.
И баркаван чилел куьз чун кесиб я?
Им гьакимри илитӏзавай несиб я.
Чун лайих я чи кӏулавай ханариз,
Бес чун тушни абуруз кьват гайиди?
Чун элкъуьрна абуру чпин кванариз,
Ялдай кьван пих акъатнава хамариз.
Чаз чизмачни: «Экъечӏда на цайиди!»?
Тарс гузва чаз: «Эха, им чи несиб я!
И девлетар чибур туш, чун кесиб я».
Чаз гагь къирмаж, гагьни къенфет къалуриз,
Гьалзава чун лап маларин нехир хьиз.
Наразидаз туьгьметиз, лаш юзуриз,
Уьмуьр хьанва чаз бейгьуьшдин чехир хьиз.
Къе эрекьни канаб жегьил несиб я:
Икӏ кефина авайди вуч кесиб я!
Зурба руьгьди къазанмишда зурбавал,
Чи руьгь, акьул чи девлетрин лишан я.
Айиб я чаз гъейри касдин бубавал,
Садвал, гьуьрмет – суствиликай дарман я.
Цуьк акъудай Лезгистан чи несиб я!
Руьгь кесиб халкь ам гьамиша кесиб я.
Мез ва чӏал
«Мез» гаф ава вирибурухъ,
«Чӏал» гаф ава кьерибурухъ,
Чпихъ тарих авайбурухъ,
Далудихъ ирс галайбурухъ.
Меденатдин шагьид я чӏал,
Хъукъвана чун цӏаярин цӏал.
Ра-гъуцра экв – акун гана,
Тупӏалди гаф атӏун гана.
Чи тупӏунар, атӏунар чи,

Къанажагъдиз кьатӏун гана –
Дерин хьана кьатӏунар чи.
Атӏ къачуна гафар атӏуз,
Кьатӏ хьайила, кьве атӏ лугьуз.
Ахпа зулар – кӏелен хамар,
А хамарал кихьна гафар.
Ман гъуцразни ягъна мани,
Меле кфил ягъна мадни.
Кӏял авуна кӏелен хамар,
Гьял авуна кӏелен хамар...
Эй, гаргарви Маштуцӏ Месрупӏ,
Хупӏ диганва, тамам я хупӏ
Лекь гафалаг кихьнавай зул!
Гафарик ква лекьерин тӏул.
Кӏелен лидал кихьзавай гьарф
Я чун цӏигел чираван марф.
Вилер акьал, ачуха рикӏ,
Чна сирлу рекьер атӏун.
Эй, зи велед! Зари гъарикӏ,
Хци ая акьул-кьатӏун.
Гьинва зи муг, деге-макан!
Зи кӏвачерал шалам ала,
Руг аламай Масапатан,
Шим аламай Егъипатан.
Муг ама зи муькуьпата,
Чим ама зи Экуьпата.
Гъуцарин пак калам алай
Гьар гьарфунал кӏалам ала.
Вуж тиртӏа вун макьлу чирав,
Чепедиз гуз рикӏин ялав,
Гьарфуна тваз гагь атӏ, гагь тӏуб,
Агакьрайди атӏунар чав!?
Пак кередал атӏуз кӏалуб,
Акъудайди сифте улуб?..
«Мез» гаф ава вирибурухъ,
«Чӏал» гаф ава кьерибурухъ.
Регъвезва чӏал, жезва яван
Чи мецера, ялан хьайи,
Чи рикӏера, дуван хьайи.
Чӏал къакъатна, къакъатна чил,
Ичкидава махлукьдин кьил,

Чарадав гва чи кьил, чи гъил.
Дегэ хьанва дирибурухъ,
Чӏалаз лайих хьайибурухъ.
Чӏалакай нек, мелгьем хьайи,
Гур женгера уьквем хьайи.
Гъейридан лукӏ, кваса тахьай,
Вичин руьгь, къул маса тагай...
Жуван кӏвале хьанвай мугьман,
Аватӏа чаз яраб дарман?
Гъуцар чавай къакъатнава?
Лекьерин тум хкатнава?
Лайих хьанва къивериз чун?
Элкъвенватӏа пехъериз чун?!
Сагъ амайбур! Хъша, хьухь кӏватӏ
Гъуцаркурдин паклу хурал!
Я хкведа чи руьгь эрал,
Я кьабулда гьахълу ажал!
Кьинер кьада, хъижеда сад,
Чи чил, чи халкь къакъатдач мад!
Девиррин ирс тежервал кьатӏ,
Рикӏел хкин лекьерин чӏал!
Мецел хкин лекьерин чӏал!..
…Къуй, несилри дамахрай чал!

***
Зи иви чапхунчиди гьар
Чпин хуьре дегишарна.
Чӏулаварна беден, чӏарар,
Къилих кӏел хьиз вердишарна.
Амма дагълар лацуз ама…
Амма багълар къацуз ама…
Зи вилерин виливални
Вили цава ялгъуз ама.
Алпанвидин руьгьдин зерре
Катна шив хьиз такур уьзенг.
Архи-дегь вахт! Михьи бере!

Антикӏ девир! Антӏал дуьзен!

***
Зи ватан, зи тахай диде,
На гьи йикъал гъанва зун…
Зи мурадар авай вине
Кана, фагъир хьанва зун.
Вун экъечӏна чи майдандиз,
Гунагь-суваб-гьарамда
Ви гьахъуниз ви дувандиз
Гьикьван чна икрамда?
Вучиз на заз зи къавкъаз чин
Къехуьнзава пехир хьиз?
Халкьар гьарнихъ ийиз кӏвачин
Элкъуьрзава нехир хьиз.

***
Цӏийи девир алукьайвал гиграф, тарих
хьана дегиш,
Хъире кӏеви са кӏерецдай мад кӏерецар
акъатна виш.
Са девирда виш хамункай тек са севрез
цванай кавал,
Гьам апайиз женг физва къе, какахьна кьил,
какахьна тӏиш.
Шумуд билег, шумуд регьбер рехъ къалуриз
хьана кӏвенкӏве,
Амма инсан фан гвянава, квахьна кенеф,
какахьна киш.
Тӏварар дегиш, чӏалар дегиш, пайдахарни,
дамахарни…
Дегиш хьана вири уьмуьр… гьи патахъ физ
къведа къимиш?

Инсан патал фалай-целай тек азадвал я
багьа затӏ,
Азадвилихъди ятӏа кам, гьа таза цӏир хьурай
дигмиш.
Ислягьвилин рафтар аваз, къуншияр хьиз
ара ачух,
Къуй, гьар са халкь вичиз кӏани жуьреда
хьуй яр-яшамиш.
Са къажгъандиз вегьейбур хьиз какадарун
вири халкьар
Виже къвенни, гьатта вири цуькверни жеч
акӏ ярамиш.
Хзандин кар вине кьуна, миллетдин кар
агъуз такьан,
Гьар са халкьдихъ ава вичин кьетӏен рехъни
кьетӏен ериш.
Халкьдин дердер рикӏе аваз фикирдай кьван
йукъуз-йифиз,
Куьревидин уьмуьр кана, рикӏел алаз къабарбириш.
Чӏехи стха
Зи чӏехи стха, дидедиз тахай,
Зи чӏехи стха, заз стха тахьай,
Зи чил техвей бед къадим женгера,
Зун хьиз гьат тавур мидяй менгера,
Я цун тавур цан, ягъ тавур къелем,
Зи хуьлуьн-кӏвалин къурмиш тавур дем.
Чапхунчийрикай шумуд куьчери
Хвена чна халкь, чи къул, чи ери.
Кьисметди гана вав чи ихтибар,
Ваз вахчуна на вири ихтияр.
Агъзур йисара хвейи сагъ зи чил
Пайна кьве патал, ягъна сергьят цӏил.
Дуст я лугьуз на алтадзава кӏуф,

Зи рикӏин дердер жезва цӏурни-уф.
Къужахнава зун, чуькьвенва кьефес.
Дад хьуй, азада. Чӏугваз тур нефес.
Куьз къведач ваз хуш, тӏебии я кар –
Сад хьун са хзан, са халкь, са лувар.
На вахчунва зи бубайрин ирс пай,
Тӏалабзава за жуванди вавай.
Зи чӏехи стха, зунни я чӏехи,
Кӏвач суралла зи, кьил хьанва рехи.
Зун хьанва чӏехи, ахъая зи гъил,
Къекъвез чир хьуй заз, кьурай кӏвачи чил.
Ша эцигин за жувазни са кӏвал,
Ша ачухин за жуван мезни чӏал.
Жуван кӏвале за тван жуван къайда,
Меслятни ийин, вуч я заз файда.
Зи чӏехи стха, дидеди тахай,
Зи чӏехи стха, бубадлай тахьай,
Къуншияр жен чун, ша жен чун дустар,
Гьар сад вич вичин кардин жен устӏар.

***
Къвал-къвалава чун сад садан,
Садаз садан ван жезамач.
Дуванда, лагь, куьз масадан,
Гьич дуван жуван жезамач?
Килиг вун вил виле туна,
Аквадай инсан жезамач.
Физва чун кьил чиле туна
Бендедкай аян жезамач.
Хана, хвейи веледдикай
Рикӏ шад яз кӏубан жезамач.
Икьван кӏелай беледдикай
Куьз жерягь Лукьман жезамач?
Архадикай, стхадикай
Са иман, аман жезамач
Дидедикай, бубадикай
Дердериз дарман жезамач.

Зи лезги халкь, лекьрен сихил,
Чавай чаз куьз чан жезамач!?
Яраб паклу Шагьдагъдин кьил
Чаз са кӏус кьакьан жез амач!?
Зегьемвал
Заз зегьем я. Пенжер ачух, герек я
михьи гьава. Зи жигерар гьелек я.
Дуьнйа къалаз заз рапуниа хъуькъуьндай,
зи кьисмет заз вафасуз хьай мелек я.
Шад яз къалаз гъейрибуруз винелай,
зи рикӏ, зи руьгь йисаралди хенек я.
Зи къадим кӏвал гьа къе-пака уьцӏеда,
ам хуьзвайди умудрин сур дестег я.
За зи кӏвализ ахъайна геж мугьманар,
иесдилай гьабур кӏвале зирек я.
Эй, Фейзудин, на рикӏ акьван ажузмир,
ви гьахълу гаф халкьдиз пака дирек я.

***
Зурбабур тир, эхь, лезгийрин бубаяр,
Куьз квахьна бес Шарванарни Къубаяр?
Бед хесетар акатна чак, лезгийрик,
Дегишна хьана къилих патан ивийрик.
Абил маса гайи стха Хаина
Гьанлай инихъ гьасилна бул хаинар.
Мердбур тушир, гьелбет, вири бубаяр,
Бес, гьабурал фейибур я балаяр.

А бубайри жемят маса гайид я,
А бубайри душманд гьаят хвейид я.
Са бубайри чан гудайла турарик,
Са бубайри чанар хвенай валарик.
Садбур чил хуьз хьана къизгъин женгера,
Садбур кьил хуьз чуьнуьх хьана серкӏвера.
А кьегьалар гьа женгера амукьна,
Кьил хвейибур буш тахтара ацукьна.
Кьил хуьз чирна (тум хуьз чирнач!) веледриз,
Къе тарс гузва ягъийри чи беледриз.
Чара суфра, девлетар хуш хьайибур,
Шарвилини Давуд маса гайибур.
Чакай кьегьал экъечӏдайла майдандиз,
Ккӏидайбур, кӏас гудайбур дабандиз.
Кьуд къат жеда, лукӏни жеда чарадаз,
Жуван дамах, кьегьал усал аквада.
Зазни чидач, зи бубаяр вуж хьана.
Белки, абуруз кеф хьана, я гуж хьана.
Амма лезги зерре ква зи ивидик,
Ам хвейид я гьар бубади-лезгиди!
Дегь яргъарай а легьзе зал агакьна,
Яраб завай а легьзе хуьз алакьна?...
Икьван къуват куматӏа са зерредик,
Вуч гьайбат квай халис лезги жуьредик!
Зи азиз халкь – эсил-несил – лезгияр,
Ша, пакдиз хуьн чак кумай и жизвияр!
И жизвийри хуьда чи ирс, миллет чи,
И жизвийри хуьда лезги хесет чи.
Дамахдалди бубайрин мерд крарал,
Айиб тегъин барка алай турарал!

Ша, хкудин йад хесетрин жизвияр,
Лукӏар ятӏа, фад дегишин ивияр.
Чи къуьнерал пак тир буржи, пар ала –
Чал виридал Лезги лугьур тӏвар ала.
Къуй, ягърай чун Алпан гъуцра сафунай,
Нур чкӏурай гьар са лезги гафунай.

***
Багъ хьайила,
багъдиз билбил жагъида.
Дагъ хьайила,
дагъдиз цӏимил жагъида.
Гзаф ава
михьибур я лугьурбур –
Къияматкъуз
пакбур тӏимил жагъида.
Эсилрин рехъ
Ал тӏунутӏ хьиз, нур гуз, Ра-гъуц хъуьрезва,
Дегь девирар элкъвез вилик хквезва...
Кьве крчун варз думбу-къисна килигай,
Туьрез хьиз я зи бубади илигай.
Зи чӏех-чӏехи бубади гел кутуна,
Тигр вацӏалай Критдал рехъ чӏугуна.
Къванерал таз атӏунарни лишанар,
Хашар, кӏватӏар, тӏварар, гъуцар – лапанар.
Э-гьарф, гуя атра вил хьиз юзазва,
Чангни чангур чанг элягъиз къугъвазва...
Зи бубади кихьнай кӏелен хамунал
Гьарфар туна каквар хьиз сигъ гамунал.
«Кӏел авун» бес «кӏел гьялун» я манадиз,
Гьарфар муьтӏуьгъ тир чӏех-чӏехи бубадиз.
Уькӏуь-цуру – рамни барка акуна,

Ам уьмуьрдин гъавурда дуьз акьуна.
Кьил виневаз яцӏа хьана рекьерин,
Пайдахар хьиз тӏварар хвена лекьерин.
Регъдай лефдиз гафарин тум цаз фена,
Вичин рекье лекь-лишанар таз фена.
Пелазгрин лекӏв ширин я пак азан хьиз,
Гатуз Тӏури, хъуьтӏуьз умун аран хьиз.
***
Зун лезги я. Зи диб зи ирс я рикӏин дамах,
Къавкъаз дагълар, туьнт лезги кьуьл, Шарвили – даях,
Пад жеда рикӏ гьалтай чӏавуз са бязи алчах,
Чилериз фий халкьдал леке гъидай лезгияр.
Ширин мецин чӏалахъ хьана, гадарна Кьуркьан,
Саникайни хьанач къе чаз, квахьна диб накьан,
Гьинва дамах, гьинва намус, лайихвал кьакьан,
Вилер мичӏна гележегдихъ фидай лезгияр?
Чи бубайри хвейи пак чил гьикӏ хьана кьве пай,
Чи девлетар, тарих, эдеб физва къе гарай,
Низ ван атуй чилин тӏалдин…суза я гьарай,
Стха течиз варлу мирес чидай лезгияр?
Усал акваз, саймиш тийиз виняй жуванбур,
Пачагьарни, ханар-беглер кӏандай патанбур,
Чи диб, чи кьин, ахни эдеб тирни тапанбур,
Жув акӏахьиз чарадаз ник гуьдай лезгияр?
Чун чи чилел иеси туш, гъейрид я панагь,
Я чахъ пачагь хьанач жуван, я хьанач Аллагь,
Вуч фад чна кьабулначни гьарамни гунагь,
Гьиниз фена лезгивал чи ивидай, лезгияр?
Меслят такваз, сада садаз гуда тагькимар,
Сирер садна умуми кар тежез мягькемар.
Кӏуф виртӏеда, тум кьарада авай гьакимар,
Эхна яхун кьамал кьуна хуьдай лезгияр.
Чаз чи руьгьдин, чи инсанрин къадир чиз амач,
Сада лагьай гаф муькуьдан япуз физ амач.

Бубани хва – чпи чпел дамах гъиз амач,
Чарадазни жуван хзан гигидай лезгияр.
Лезгидин гаф, лезгидин кьин кӏеви туширни?
Шаргир, Вече, Гьажи Давуд лезги туширни?
Чак квайдини бес гьабурун иви туширни,
Къарагъ кӏвачел бубайрин тӏвар хуьдай лезгияр!

***
Ягъзава зи рикӏи зенг,
Йугъди-йифди датӏана.
Хьанва зи кьил михьиз денг
Хажалатрив ацӏана.
Дуьнйад дердер, белаяр
Физва рикӏяй цеквер хьиз.
Кӏвахьзава чи балаяр
Къаю ягъай цуьквер хьиз.
Рикӏ мез хьанва зенгинин
Йугъ-йиф гатаз кьефес зи.
Сарак ква зун менгинин
Атӏузва ял-нефес зи.
Ягъзава зенг, ягъзава.
Къарагъ, зи халкь, женгиниз!
Чи чил пайи-пайзава
Душманар вегь менгиниз!
Эй, цурцун ван зенгинин,
Ви гьайбат-зур къалура!
Эвера пак женгиниз,
Чилер-цавар къарсура!
Зенг ва къван
Къван я даим биши ва лал,
Зенгиниз мез, гьахъ ван ава.

Зенг гьарай я тӏушунвай цӏал.
Къванце алмас, гьулдан ава.
Акунмазди ягъийрин руг
Тик кӏунтӏарал цӏаяр куда.
Акадарна ванер гарук
Зенгини чаз хабар гуда.
Туна тӏарам уьзенгда кӏвач
Чун шиверал хкаж жеда.
Чи лекьерик усалар квач
Мидяйд хура акӏаж жедай.
Хъиткьинзавай эвер я зенг,
Чукӏурзава кьуд патахъ ван:
Миддяйриз яхъ туьнт, къати женг
Намус хьиз ах-чил хуьх жуван!
Къванерикай къелеяр яхъ,
Душманрал къур къванерин хар!
Ягъийрин буш келлеяр ягъ,
Вагьши суьруь ийиз кӏар-кӏар!
Гьар са кьегьал – Къванцигада –
Миддяйд хура цал я къванцин.
Чӏехи гада, бицӏи гада,
Амазунар хци ванцин.
Алпанвини женгинавай
Гагь сабурдин залан къван я.
Гагь арасдин зенгинавай
Ар-гьарай я, къивдин ван я.
Эхъ, зенгни къван – милли лишан,
Гьа къилихри хвена чи женг.
Къванер я чун юкъуз залан,
Мел-мехъериз я хуррам зенг!
Женги (женгинин мани)
Чи таратӏар цавава,
Чи гапурар кьулава,

Ката, ката, душманар,
Квез анжах са чарава.
Гьазур я чун женгериз,
Туьнт макьамрал кьуьлериз.
Къвезва къивер кьилеллаз
Партӏар дегэ чилериз.
Шивер я цӏайлапандин,
Турар я чи гьулдандин.
Къиверин ван хьайила
Зегьле фида душмандин.
Гъил кӏеви я тур авай,
Вил хци я нур авай,
Кӏвачик жеда майданар
Душманарин цӏур авай.
Чун женгера лекьер я,
Чиди женгин рекьер я.
Авахьдайбур хурудай
Ивияр ваъ, гьекьер я.
Чи таратӏрал зар ала,
Алпандин нурар ала.
Душмандин кьил атӏудай
Чи турарал кар ала.
Цӏай къати я Алпандин,
Тур хци я гьулдандин,
Кутаз шиврен кӏурарик
Язух я гьал душмандин.
Чи таратӏар гъилева,
Лекьерин тӏвар винева.
Душмандиз кам тежедай
Чун ватандин рекьева.

***
Дерт пайдах туш дамахдивди хкаждай,
Я кӏашкӏум туш чӏун акъудиз акъаждай.

Кьегьялдин дерт рикӏе жеда, хъвер алаз,Миддядиз а хъвер жедайвал къирмаждай.
Магьрум я зун ватандикай
Эй, Садаллагь! На гьар са чан халкь авуна руьгь азад яз.
Цӏийи бегьер тӏал гваз къведа, кьабулзава а тӏал шад яз.
Руьгьер, рикӏер, ксар, халкьар пайзава на чӏалар сад яз,
Бязибуруз гузва хъуьтӏер, бязибуруз даим гад яз.
На иеси жуван кӏвале айизва няс патандакай,
Чӏулав душман хкудда лап багъридакай, жувандакай.
Вири тӏалар эхдай хьи за, и тӏал я лап заландакай –
Ватан аваз ватан авач. Магьрум я зун ватандикай.
Феналатай чи уьмуьрдин, белки, им чаз жаза ятӏа?
Чи гунагьар себеб хьана, им чал атай къаза ятӏа?
Белки, тӏазвай и чи дердер гьакӏан кьуру суза ятӏа?..
Чи кьисметдиз са вил ягъа, Яллагь, ви икӏ рза ятӏа.
Къван хьана халкь хкатнавай няс гъилевай цӏапандикай,
Яргъаз хьана гъуцарикай, Алпандикай, Кьуркьандикай.
Пай амачиз тарихдикай, гьам Къуба-, гьам Ширвандикай...
Ватан аваз ватан авач. Магьрум я зун ватандикай.
Чил ава захъ, эл ава захъ мерд лекьерин лек чӏал авай,
Чил ава захъ, эл ава захъ рикӏе кузвай тек тӏал авай.
Зун къадим я: захъ жуван муг Урар-тӏулни Антӏал авай,
Жуван кьадар, жуван кьисмет, жуван уьмуьр-ажал авай.
Цӏай гана заз, пай гана заз гъуцари цӏайлапандикай,
Захъ бубаяр, гъуцар хьана Ракъиникай, Алпандикай.
Кьил хьана захъ, гъил хьана захъ миллет хвейи душмандикай,
Амма зи ах, ватан амач, магьрум я зун ватандикай.
Sez Lezgin ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Зенг Ва Къван - 9
  • Büleklär
  • Зенг Ва Къван - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 3948
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2050
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зенг Ва Къван - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 3875
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2064
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зенг Ва Къван - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 3913
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2071
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зенг Ва Къван - 4
    Süzlärneñ gomumi sanı 4033
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1922
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зенг Ва Къван - 5
    Süzlärneñ gomumi sanı 3976
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1793
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зенг Ва Къван - 6
    Süzlärneñ gomumi sanı 4028
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1863
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зенг Ва Къван - 7
    Süzlärneñ gomumi sanı 4030
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1899
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зенг Ва Къван - 8
    Süzlärneñ gomumi sanı 4080
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1926
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зенг Ва Къван - 9
    Süzlärneñ gomumi sanı 1203
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 731
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.