Latin

Зенг Ва Къван - 4

Süzlärneñ gomumi sanı 4033
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1922
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
Кӏватӏна куькӏуьрда бул зулун цӏаяр,
Хъуьтӏуь вегьеда ахпа лацу мес.
Амма акъуда на рикӏевай гъам,
Амма чкӏура на рикӏин дердер!
Вун патал, зари, чӏагурна за там,
Кужума, зари, и хъипи сирер…
Аку, пешин вацӏ рагъ алай ргаз!
И хилерал хупӏ тагъ ала назназ.
Садал къугъвазва зар чӏижерин кул,
Сада чӏугвазва цӏар, векьерал къул.
Гьар са тарцини эверзава ваз:
– Ша инал тадиз, ша чахъди къугъваз!
Зардин либасар безетна чна,
Шумуд йикъар вун гуьзетна чна.
Лацу тан авай шумал са къавах
Ви яр хьиз ава, ахъайна къужах.
Хупӏ гуьзелди я адал алай зар,
Яб це, лугьузва: «Къужахдиз ша, яр!».
– Жагъура жуваз дигай са ара,
Муькуьбуру вун тийирвал гъайра.

Икьван гуьзелар авай бул гьарем,
Акурла рикӏ бес жедачни верем!
Ша вири, элкъуьгъ, экечӏа кьуьлуьк,
Гьич са гъайра гьисс тамукьуй рикӏик!
Элкъвезвай кьуьлуьк демина тарар,
За регъ патахъди йигинна камар.
Ингье заз жигъир жагъана таниш:
Ада ахкъудна чкадиз вердиш.
Ада гьакъикъат рикӏел хкана:
Рагъ хьиз хъфизвай къизилдин дана.

***
Спелриз эвер гуз акъвазда жегьилвал,
Чурудилай гъил элягъиз – агьилвал.
Вилик квай рехъ – гьам я девлет жегьилдин,
Атай рехъ я уьмуьрдин сан агьилдин.
Камаллувал деринни я секинни,
Бативал я гьам даяз, гьам эркинни.
Секин жеда, залан жеда зурбади,
Куьлуьди хьуй – лап алемда ван твади.
Ингье хазва цӏийи уьмуьр ван галаз,
Накь хъфейан кьилихъ рехи къван гала.
Жегьилвили, рахайтӏани къавалай,
Рум къачуда кьуьзуьвилин капалай.
Кьецӏи философия
Чапла кӏваче адан идея авай,
Материяни кӏвачевай эрчӏи.
Идеяди ам тухузвай цавай,
Материя тан тир руьгьдикай пчӏи.

Эрчӏид икисна къарагъдай ам къе,
Чапла кӏвачелай къарагъдай пака.
Давамун патал нубатсуз гьуьжет:
Вуч вилик ханай: верч ва я кака?
Гъилевай терез кьаз адилдин сан,
Руьгьни идея – терездин са кур.
Муькуь куруна – материя, инсан,
Сана Эфлатон, сана Эпикур.
Материячийрин зурба тир даях,
Абуру идея ийизвай кьаматӏ.
Энгельс ва Маркс, вилик – Фейербах,
Гуьгъуьна – Ленин хъуьчӏуьк кваз мукӏратӏ.
Муькуь патани ийизвай илиг
Философ-тарцел цӏийи жалгъаяр.
Лейбниц ва Гегель, Юм гьакӏни Шеллинг
Идеячийрин алаз жагъаяр.
Санихъай анжах чир жеч тӏебиат Хважамжам хьтин затӏ я гьахъ-дава.
Кьилди вилервай кьаз жеч гьакъикъат,
Вуч хьанай эвел – чил ва я гьава?
Гьуьжетда ава алимни авам,
Амма и гьуьжет даим я давам...
Гьисаб илим
Гьисаб илим, вахъ ви сирлу чӏал ава,
Гьар гьисабчи акьада ви гъавурда.
Рекъемарин алем ви яргъал ава,
Аниз жигъир дуьз кьатӏунди жагъурда.
Чкӏайвални твада вуна тартибда,
Тартибдайни ваз жагъида чкӏайвал.
Пагьливан хьуй, – гьамни жедач гъалибда,
Рекъемрин сир чир тахьайтӏа дигайвал.
Формулаяр, яржар, гьар-са рекъемар,
Къванер хьиз я цлавай ви къеледин.
Чахмахдай хьиз акъуд жеда цӏелхемар,

Амма кьил-тум жеч эхирдин, бинедин.
Якъин рекъем якъинвилин гуьзгуь я,
Батӏин рекъем – алем чӏагай суьгьуьрдин.
Зерре рекъем – ам таквадай жизви я,
Гьар са рекъем нур я сирлу мугьуьрдин.
Дифференциал – раж чукӏурдай жанавур,
Интегрални хпер хуьзвай чубан я.
Нулдик кичӏ ква: "Им вуч я кар жувавур?!"
Сад – ам хак хьиз вилик къвазиз кӏубан я.
Гьисаб илим, вун илимрин пачагь я!
Тек са вав гва гьар илимдин куьлегар.
Дуст хьайид вав – ам уьмуьрдин панагь я,
Ви рекъемар я гьар рекьин билегар.
***
Ай, Сад Аллагь, хъсанвилер ава дуьнйада,
Чӏур тавуртӏа залумари гьава дуьнйада.
Михьи рикӏ гваз, инсанвал гваз уьмуьр тухузвай
Касдиз авач са патайни дава дуьнйада.
Кьве юкӏ чилни кьве юкӏ кафан къведатӏан течиз,
Сад къекъведа, я лугьуз вич агъа дуьнйада.
Кьейилани мармардин тик гуьмбетар кьада,
Жагъай касдиз чан аламаз сафа дуьнйада.
Ван алачир атун-хъфин кьисмет я адаз,
Гьалал фу нез, акур касдиз жафа дуьнйада.
Кӏандатӏа ваз ви тӏвар, ви кар гьавада хьана,
Сифте ая хъсанвилер жува дуьнйада.
Эй, инсанар, чан аламаз сувабар ая,
Ахпа геж я, ван-сес авач агъа дуьнйада.

***
Хупӏ хъсан я багърияр
четин йукъуз дердияр
аваждайбур хьайитӏа.
Чӏул тӏарамна кьве гъилни
къакъаждайбур хьайитӏа.
Герек тирла лап филни
алаждайбур хьайитӏа.
Хуьр чкӏида, гьар санихъ
акъаждайбур хьайитӏа.
***
Зун кьейила, атӏумир заз дерин сур,
Нагьакь азаб тахьурай куь гъилериз.
Гьич садани ягъ тавурай тапан цӏур,
Кадарна тур жендек пехъи кицӏериз.
Къияматдин мел къурмишрай вагьшийри,
Зи як жакьваз цӏай секинрай рикӏерин.
Йиф къарсуррай пиян, арсуз манийри
Чан аламаз зал элуькьай кицӏерин.
Зи душманар къваздач зи як туьтӏуьна,
Амма зи руьгь гьатда кӏир хьиз туьтуьна.
Зи гуьгъуьниз зи арха, зи эл къведа,
Руьгь кард хьана лезги чилел элкъведа.

***
Квез чухсагъул, зи мидяйар,
куьн авайвиляй.
Гьам йугъ, гьам йиф зи далудихъ
куьн галайвиляй.
Куьн чайгъун я, уф гузвай зи
рикӏин ялавдиз,
Тешвиш гьиссер куь гъаразрин
ягъзава къилавди.

Куь гьиллейри, куь къастари
авуртӏани денг,
Заз буш жедай мажал авач –
даим я чи женг.
Квез чухсагъул, авайвиляй
куьн зи мидяйар.
Куь къаргъишар, куь гъибетар
я заз дуьаяр.
Физава
Кам камуна, ккам ккамуна аваз физава,
Гъам гъамуна, гам табуна амаз физава.
Иман-ният гьар жуьре яз гьа са терефдихъ;
Жегьнем, женнет гьинаватӏа жузаз физава.
Вилик квай рехъ бязибурун аквач вилериз.
Къачуз вердиш хьана, мажал авач гъилериз.
Гьа невсини эхир са къуз жувни телефди,
Гьакӏ ятӏани рекье зерре титаз физава.
Гафаралди ваз къелеяр эцигда сада,
Гафаралди вахъ гьиллеяр гилигда сада.
Гафариз хас крар гьинай хьурай хелефдихъ:
Раж алачир мез я, даим рахаз физава.
Гьар са йикъа чи мурадар хъийизва цицӏи,
Шазан мурад амни кьилиз акъатнач хьи цӏи.
Садаз варзни хурал кӏан я цӏийи седеф хьиз,
Кьиле тефир мурадривди бугъаз физава.
Гьар бендедиз вичин кьисмет ганва Аллагьди,
Сада кьазва гьалалдин рехъ, сада гунагьдин.
Азраилдив са кьил гвайди чизвач кенефдин,
Сад Хъсанвал, садни Писвал чун таз физава.
Рахадайбур гьа са гафар: са кьил-кӏукӏ течиз,
Гьар савдада вичин чӏиб гваз – мизан юкӏ течиз.
Япал кӏуфна теселли гуз жеда серрефдин,
Далдам гвачиз, лигендин кӏан гатаз физава.

Иугъди-йифди бягьсинава – тӏарашни чапхун,
Рахадайла акӏ кьада вич – гунагьсуз ахун.
Асулдай яз мизан гвайди тфенг-гьенефдин,
Ам уьмуьрдив, къумарал хьиз, къугъваз физава.
Теселлияр – гудай мал я, къачудай мал туш,
А савдадал гьикьван гзаф хьайитӏан алтӏуш.
Чи эхир кун ашкара я, рикӏ хьуй эшрефдин,
Фикирмир, жув виридалай яргъаз физава.
Эй, Фейзудин, бес видини тушни теселли?
Жува тамам ийизвани на буржи сейли?
Гьикьван вуна тухвайтӏани уьмуьр са кефдин,
Са суалдиз жаваб кӏанда: вуч гваз физава?

***
Гьар гьайвандиз вичиз дигай
Хесетни къилих жедайд я.
Аслан гьуьрчез экъечӏайла
Чакъалар чуьнуьх жедайд я.
Кьаркьулувриз, кур типӏериз
Гуж я акун рагъ вилериз.
Ви шад йукъузни йикьериз
Тӏеквенра илих жедайд я.
Ажуз касдин рикӏ я намерт,
Акваз кӏан я чарадан дерт,
Ви шадвилел хьана ам перт
Пехил рикӏел пих жедайд я.
Чӏулав рикӏе михьи къастар
Гьинай хьурай пехил ксар!
Къазанмишиз пчӏи тӏварар
Куьн гена къаних жедайд я.
Эй, я Ребби! Це ви иман –
Эркек касдиз эркек душман.
Эхир гьа дустарин тапан
Чпин крар чӏих жедайд я.

Къилих
Гьар са касдихъ вичин синих
Жеда вилиз таквадай.
Низ чида кьван, гьихьтин бицӏих
Акъатдатӏа какадай?
Ахпа райиж жеда къилих
Рекье юлдаш хьайила.
Сад – верг, садни – серки силих,
Чир жеда рикӏ кайила.
Вирт хьиз тӏуьртӏа эгер ви кӏвегь,
Сирдаш лагь а гъейридаз.
Анжах мерд кас жеда викӏегь,
Рикӏ апайдай виридаз.
Къилих – кьисмет, къилих – муьгьлет,
Къилих вахт я уьмуьрдин,
Къилих – гьуьрмет, къилих – девлет,
Къилих бахт я суьгьуьрдин.
2004-06-13.

***
Зунни фида, къумп жедач и дуьнйадал,
Кар аналлач – са легьзе я уьмуьр чи.
Анжах гьахъ гвай ксар атуй дуьадал
Амачирла я тӏалаб, я эмир чи.
Адет тирвал эхир рекье твадайла
Вири къведа: гьам дустар, гьам мидяйар.
Уьмуьр хьурай ви тӏвар виниз кьадайвал,
Къаргъиш гзаф, кьит хьайтӏани дуьаяр.
Амма ви сан агъузардач къаргъишди,
Асайишдихъ намус маса ганачтӏа,
Я винизни акъуддач вун алхишди,
Эгер ви рикӏ гьахъвал патал каначтӏа.

Чир хьун хъсан я
Йугъ-къандивай цӏийи-цӏийи затӏар чир хьун хъсан,
Гьам писди хьуй, гьам хъсанди, – кьадар чир хьун хъсан я.
Къени къунши стхадай я, эверай гьай – вядеда,
Амма гьардаз жуван сергьят, часпар чир хьун хъсан я.
Аллагьди хуьй а касдикай, гзаф дустар аватӏа,
Рикӏяй-рикӏиз пак рехъ авай дустар чир хьун хъсан я.
Чинал тариф, цӏалцӏам гафар лугьудайбур пара я,
Дуст-душмандин рикӏе авай къастар чир хьун хъсан я.
Шаирдин вил экуь нур я, батӏиндани акьада,
Жерягь ятӏа, чин патаз хас астӏар чир хьун хъсан я.
Шадвилени пашманвиле инсан тефий рикӏелай,
Жуван чилин, жуван халкьдин дидар чир хьун хъсан я.
Квехъ са гъарикӏ зари ава, залан йукъуз гъил кьадай,
Шукур, Аллагь! Белки квезни и тӏвар чир хьун хъсан я.
***
За дустариз рикӏе жуван
Чка гузва. Ахпа абур
Хкаж жезва багъда девран
Цуьквер хьана хупӏ такабур.
Гагь-гагь рикӏиз акьахзава
Цацар-рипер…– эхзава тӏал.
За дустарал дамахзава –
Дустар гьуьл я, зун – са стӏал…
Амма рикӏяй дустар бязи
Экъечӏзава, рикӏ ийиз пад.
Сагъ техжедай хер я рикӏ зи:
Садни эвез хъижедач мад…

***
Уьмуьр рикӏел хкидайвал,
Заз яргъал суст ахвар кӏандай.
Цифед кӏаник хъфидайвал,
Хважамжамдин лувар кӏандай.
Декьикьа – бурж, легьзе – гирав
Залан, кьезил яшар я зи.
За дуьнйадал тазва ялав,
Хутайдайбур къаяр я зи.
Разибурун чидач кьадар,
Наразибур артух хьанва.
Дуьнйа, вакай туш зун бизар,
Ви няметрай зун тух хьанва.
Накь зи генез хайибуруз,
Залай алад хьайибуруз,
За гъил кьуна гъайибуруз
Кӏандач зи чан язух хьана.
Чун и чилел къвезвай сефер
Гъуцарин пай, кьисмет тушни?
Эхир легьзе, хъфир тегьер –
Гьам уьмуьрдин къимет тушни?
Веси
Али бубад гуьнед кьилел
Тек хатрутдин тар алай.
Гьар са йисуз кьакьан тарцел
Ширин хатрутар алай.
Куьк хатрутар лацу ири
Кӏвахьна кӏаник дем жедай.
Аяларни къушар вири
Кӏ ватӏ жез ширин ем жедай.
И кьакьандай Шагьни Шалбуз

Чи капал, чи вилик квай.
Ашкъи къведай инлай лув гуз
Кьве лувна кьве гъиликай.
Гьа и тарцик хуррам шагьвар
Зи мекера къугъвадай.
Зи вилик квай кьакьан дагълар,
Къацу багълар – агъадай.
И сериндик шумудра зи
Рикӏ гагь шад, гагь чӏур хьана…
Мурад ава умудра зи:
Кӏандай инал сур хьана.
АХВАРАР
***
Ви кьекьемрал ацукьзава чепелукьар
нубат-нубат
Лувар лацу, лувар чӏулав
Лацу ийиз, чӏулав ийиз
чкаярни чеб ацукьай
Ви ахварар, ви мурадар, ви ашкъияр
гьамгаярни, гевгьерарни ви накъварин
ви вилерай хъвазва назик чепелукьри
Ахпа абру ахваррикай хразва бул
лацу йифер
чӏулав йикъар.

***
Вун я зи Лейли, зун я ви Межнун,
Дуьнйа тирвалди вахъ къекъвенай зун.
Бендед миндадда такьурла чил-цав,
Са гъил кьадай кас таб я ваз жагъун.

Нагьакь яргъара квахьна зи къилав, –
Азизди, фадлай гвай вун зи къвалав.
Килигзава заз – рагъ я вун акун,
Ви кӏанивилин куькӏуьнна ялав.

***
Зи кӏвачерик чилер кумач,
Кьилел цавар аламач.
Зав ашкъидин сирер гумач,
Лувухъ шагьвар галамач.
Вун хъфена – рагъ акӏана,
Уьмуьр пчӏи цуькӏ хьана.
Вилин цава нагъв акӏана,
Зун марф такур цуьк хьана.
Лиманат
Йифди-йугъди мани ягъиз ширширдин,
Пуд вах хьтин Стӏалрин пуд булахди
Рекье твада гьар са рехъчи хийирдин,
Берекатар ачухиз мерд къужахди.
Булахд кьилел, сусар хьиз цел атанвай,
Пуд къавахни иервилив гьуьжетиз.
Пудан пуд мекв, пуд ашкъидай ацӏанвай,
Зи вилик квай зи гьарарат гуъзетиз.
Садан мекве авай ашкъид къизмишвал,
Хъухъ! – лугьузвай муъгьуьббатдин чехир хьиз.
Эй, зи кьисмет, къадагъадин емиш вал –
Ширин тир ам заз уьмуьрдин эхир хьиз.
И мекве йад ашкъид бейгьуьш пиял я
Къалурзавай яргъал нушдин девран заз.
Ам темягь я, рикӏин сирлу хиял я,
Хиве кьазвай кӏанивилин гьижран заз.
Пудлагьайди ви вилерин дерин тир –

Хкайди зун яргъал сирлу махарай...
Гагь турши хъваз, гагь хъваз ашкъи ширин тир,
Аватзавач зун и даим ахварай.

***
Вуна чӏарар авадарна къуьнерлай,
Гуя кӏвализ ракъин нурар чкӏана.
Чӏулав вилер килигна чиг хъуькъверлай,
Рикӏ ашкъидин лепейривди ацӏана.
Амма гафар… гафар катна мецелай,
Вун акурла квахьда зи рикӏ, кӏаниди…
…Ван кутуна дили кӏекре къецелай –
Вуч лугьузва адан ватсуз маниди?

***
Зи къизгъин гад,
Хиялрин дад,
Багъ зи гуьзел яр!
Хиял, мурад,
Дуьнйада сад –
Рагъ зи гуьзел яр!
Бахтлу мани
Кӏанда мадни
Шад, зи гуьзел яр!
Ви тӏям-дадни
Авач садни
Мад, зи гуьзел яр!
Ви шел, ви хъвер,
Магьи-дилбер,
Иер гуьзел яр!
Гъамар-дердер,
Кузвай бейтер,
Гьиссер зи гуьзел яр!

Зи рикӏ, зи чан
Я ваз къурбанд,
Аман гуьзел яр!
Динни иман,
Фейзудинан
Дарман гуьзел яр!
Май. 2001.

***
Зи камари кьатӏава зи фикирар,
Твазва абур бенд шииррин цӏарара.
Зи уьмуьрдин туькьуьл-турши шикилар
Лувгуз хквез, кузва рикӏин цӏаяра.
Гьар са цӏарцӏиз везин гузва нефесди,
Ахпа абур луж-луж хьана катзава.
Зи кармаш рикӏ ялгьуз туна кьефесда,
Мад гарарин хура абур гьатзава.
Гагь зи цӏарар гуя хци хьелер я,
Бягьс чӏугвазвай чайгъунрихъни къаярихъ.
Гагь зи цӏарар гъилив вердиш лифер я,
Вун уьлхуьзвай къвазна ви лал варарихъ.


***
Кьил акъатич вуч кар ятӏа
гуьзелрин хесет –
Гуя кӏевиз алахъзава
кьецӏил жезвай мет.
Куьлуьз-куьлуьз камар къачуз
катзава кӏвачер,
Кӏев жедани пешеривай
яр алай ичер?

***

Мулдин цуьк хьиз регъуьз-кичӏез
Къвазнава вун рахаз тежез.
Рикӏ муьтӏуьгъна муьгьуьббатди –
Ялав куькӏвей мусиббатди.
Теменар гуз элкъвез-элкъвез
Гагь и хъуькъвез, гагь а хъуькъвез
Зун суьгьуьрдин гердабдава,
Муьгьббатдин азабдава.
Агатна вун регъуьз-кичӏез,
Цуьквед темен гана хъуькъвез.
Темен ялав, ишигъ хьана,
Зун ваз даим муьтӏуьгъ хьана.

***
Тӏебиатдин мензер кӏевда гьуьмеди,
Чи килигун, гуя адаз залан я.
Агакьай руш чуьнуьхдайвал дидеди,
Тӏебиатдин мензер кӏевда гьуьмеди.
Вилер кӏевдай амаларда бикеди,
Им чун вичиз килиг лагьай лишан я.
Тӏебиатдин мензер кӏевда гьуьмеди,
Чи килигун, гуя адаз залан я.

***
Ви гъиляй зун гьиниз катда,
пагь, зи азиз!
Жавабсуз кӏанивал...
Жавабсуз хажалат…
Вуч я ви къайивал,
Вуч я ви аламат!
Дили хьана чуьлда гьатдан,
лагь, зи азиз!

Катзава рекьеркай,
Гьалт тавуй вун лугьуз.
Амма мад вилеркай
Кватзава вун ялгъуз.
Гьикьван хьуй, азизди,
Вакай зун катзава.
Мад, пӏагь гуз гьилиз ви,
Ви хура гьатзава.
Ви ашкъи кьве гьисс я:
Кӏанивал – къайивал.
На зун куз кьве йис я...
Агь, хьурай хьайивал!

***
Вуч зарб катна вун галай вахт хабарсуз,
Зи муьгьлетар цӏрана са легьзе хьиз.
Чун къакъатна сефил рикӏел къабар куз,
Вуч зарб катна вун галай вахт хабарсуз…
Гьи мугьитда квахьдатӏа зун лабарсуз,
Сур авачиз гваз къекъведа лепеди…
Вуч зарб катна вун галай вахт хабарсуз,
Зи муьгьлетар цӏрана са легьзе хьиз.
Аку садра
Килига вун, гьихьтин рушар авачни!
Цуькверихъ хьиз хупӏ атирар галачни!
Абур акваз къугъвада вун гъавада,
Амма, лагь, гьим акьада ви давада?!
Вил тухузва: тушни ажеб чӏагайбур,
Алукӏнава кьелечӏбурни акӏайбур...
Гьар са нямет лап чкадал алайбур,
Йугъди-йифди чеб кӏан хьуниз дигайбур,
Белки гьардахъ са адахли авайбур!?

Сада, кӏунчӏар кьунвайда хьиз цуькверкай,
Къир гутунва ятурраллай ценеркай.
Садан чӏарар – тик чарчардин булахар,
Лацу шиврен хьтин ацӏай къалчахар.
Къекъвезва сад лап тимтал хьиз тӏарамдиз,
Эверзава вичихъ галаз гьарамдиз.
Сад акуна пак илгьамди гъайи заз,
Аламатдин ширин йифер гайи заз.
Са ахвар хьиз кана квахьна вилеркай,
Белки, ам тир яргъал, сирлу гьетеркай?
Аламатдин ширин йифер, кайи заз,
Манар я куьн рехъ алатай Фаизаз.

***
Зи вилик кваз, руш, физва ви кӏвачер
Куьруь перемдик цӏалцӏам ва хару.
Чепелукьри хьиз дабанри яру
Ви гуьгъуьнаваз чӏугвазва вилер.
Кӏвачери къешенг кьатӏзава гьава,
Гьавадкай атӏуз пуд пипӏен гапур.
Межнун жеда кас садра вун акур,
Ви гапурдикай тахьайтӏа дава.

***
Зун атана на ша лагьай гуьруьшдиз,
Вун атанач. Вун алцуриз вердиш тир.
И пендал зун вун къведалди мад жеда,
Жив галаз кьуьд, ракъар галаз гад жеда.
Яраб ятӏа ви метлеб зун синагъун?
Хъуьрезвани, хуш яни зи гьарагъун!
Ви хъендикай заз экв гудай чирагъун
Кӏанзава ваз. Зун тахьуй – масад жеда.
Сад къведа жед, дуьнйадлай вун масан тир,

Сад къведа жед, муьгьуьббатда аслан тир.
(Ви хъвер заз хьиз кӏан хьанайтӏа хъсан тир...)
Дишегьлидин гуьгьуьна виш, къад жеда.
Заз залан я: элкъвезва вал шатурар,
Бегенмиш я садаз тӏарам ятурар.
Садакьа хьиз пайзава на хатурар...
Зун сефил хьуй, цӏийи ашна шад жеда.
Эй, кӏаниди, заз гьижранни ала я,
И ашкъи заз гъуцарин пак бала я.
Вун кӏан хъунухь кьатӏ тежедай чила я,
Ви жегьлемдик заз женнетдин дад жеда.
Кьве виш йис зун жеч хьи чилел чан алаз,
Кӏандай уьмуьр заз ви къалдин Ван алаз.
Гьикӏ къекъведа кьилел залан къван алаз,
Зун хъфейла, ваз зи къадир мад жеда?

***
Ви кьекьемдал нагьв юзазва, кӏаниди,
Куз-куз хъвадай ви теменрал вил алаз.
Ви кьечӏемдал рагь къугъвазва, кӏаниди,
Ялгъуз кьадай гуьлчеменрал гъил алаз.
Са жуьрэт я, са пар я зав гумайди,
Тек са темен аламайди арадал.
Са ухшар я, са хъвер я кав кумайди,
Къаратикен алайди хьиз харадал.
На декӏени са хъвер ая, гаф ая,
Кӏанзавайдаз сефил яз ви дакӏардихъ.
Я рикӏени са хер ая.., аф ая ,
Чанзавайдаз саил яз ви дидардихъ.

***
Кӏевнава на ракӏар-дакӏар,

Кӏвале ялгъуз экв ама.
Кӏватӏна вири дердер-гъамар,
Къе вун кӏвале тек ама.
Дакӏар ачух на са жизви –
Ялгъуз кӏвале кьвед жеда.
Кьезил жеда гъамар зи, ви,
Сад кард, садни къвед жеда.
"Къуншийри заз лугьурай вуч!" –
Вил эцигмир дакӏардал.
Кхунармир теменрин луж
Элкъвезвай ви пӏузардал.

***
Куьз акъвазда, кӏаниди, вун сефилдиз?
Са гаф кьванни лагь вал ашукь жегьилдиз.
Зарийяди муьтӏуьгьнавай гуьгьуьлдиз
Яраб женнет – ви зар булах аквадач..?
Вун раханач. Зи темен вахъ хкӏунач,
Чиг стӏалда рагь хьиз зи нур акьунач.
Зи тарифни, эй, тават, на къачунач...
Гьич садрани вун гьавурда акьадач..?
На фикирмир, зи муьгьуьббат хъуьруьн я,
Зи кӏанивал вавди рахун-луькӏуьн я.
Зи кӏанивал арш дамах я, эркин я!
Вун ашкъидин михьивилихъ ягьадач..?!
Хтун
Рекьер кьатӏна зун ви патав хтана,
Зи цуьк сагъ тир сефилвал хъваз дакӏардин.
Туьд бамишиз рикӏе гафар акӏана,
Геж гъавурда акьуна зун са кардин:
Къакъатун чи арадава дагьардин...
Пеш юзазва.., галатзава марвардин.

Вил акьална ахъайдай кьван вахтни туш,
Муьгьуьббатдин шад легьзеяр куз хьайи.
Кӏанид патав галачирди бахтни туш,
Сада садаз рикӏин кӏусар гуз хьайи,
Рикӏяй рикӏиз миндаддаваз дидардин.
Пеш галатна аватзава марвардин.
…Сифте яз вун къе зи патав атанва,
Гъил эцигна къванцел пеш хьиз дамардин.
Мефтӏеди ваъ, къе зи руьгьди кьатӏанва:
Рикӏ сефил я, суаллу я зи ярдин…
Пеш галатна аватнава марвардин...
…Амма гара амач зун ви дидардин.

***
Зи гафари ви япара ванзамач,
Виликдай хьиз чна чаз рикӏ-чанзамач.
За жузадач вучиз, мад ваз кӏанзамач,
Гьиниз фена чи кӏанивал, яр гуьзел?
Шумуд йисар ракъурна бад гьавая,
Кӏаниди – зи жигер, лугьуз, гьава я.
Акӏ тир хьи заз вун зи хирен дава я,
Амма вуна авуна рикӏ тӏар, гуьзел.
Вуна масад кьуна фирла гъиликай,
Магьрум жезва зун цавукай, чиликай.
Катзава зун – мад къвезва вун виликай,
Гьикӏ чӏугвада уьмуьрдилай цӏар, гуьзел?
Вун ялгъуз я, гила ви рехъ ачух я,
Вахъ галайди гьар са куьниз артух я.
Захъ амайди зи чӏаларин сандух я,
Гъарикӏ Зари я зи усал тӏвар, гуьзел.

***

Рагъ атана частунихъ элкъвезвай,
Чун кьвед санал бахтунихъ къекъвезвай.
Векьедал чиг аламай, къацузмай,
Сифте жигъир хиялри атӏузвай.
Гафар кьит яз гьиссзавай рикӏери,
Суьгьбетзавай кисна чи вилери.
Регъуь-кичӏе им сифте гуьруьш тир,
Чун кьвед анжах са гьафте таниш тир.
Белки, вун заз бахтунай къугъвана,
Къекъвена, геж вахтунай жагъана,
Вичин капал чи тӏварар кхьенвай?
Ви – хъуькъвер, зи – пӏузарар ифенвай.
Рагъ атана частунихъ элкъвезва.
Чун кьвед багьда бахтунихъ къекъвезва…

***
Кӏанивилин лишан – тупӏал –
Хъилелди зав вахкана,
«Чи арада мад са гаф-чӏал
амач! – вуна лагьана. –
Вахчу вири гайи затӏар,
Затӏ кӏандач ви тӏвар алай.
Тежедайвал мад ви рикӏ тӏар,
Свас жагъур ваз зар алай!»
Ви ният гьакӏ ятӏа, хъсан…
Азад ая кеменар!
Гахце!... Гахчу!
ваз гайи кьван,
Заз гайи кьван теменар...

***
Къацу векьед дафтӏарда
гьарфаралди рангадин
лацу тандин чинарди
зулун шиир кхьизвай.

Вучиз, вучиз рикӏ тӏарда,
Журжур буллах гьамгадин,
деврангагьдин дидарда
векьер-цуьквер чуьхуьзвай?
Лагь, вун вучиз атанвай
и хабар гваз рикӏ тӏардай?
Зулун вилер марфадин
накъваривди ацӏанвай…
Ахвар
Лув гана ви рикӏ
Атана рикӏел,
Зи гьал тир гъарикӏ,
Гьиссер хьана сел.
Луву ви зайиф
Гатана гуьзгуь.
Дакӏардихъай йиф
Юзана жизви.
Ачухна дакӏар –
Гьатна зи хура.
Кьезилна зи пар
Варз хьтин вуна.
Гьазур береда
Ачухиз зи сел,
Квахьна легьзеда
Зи ахварин гел.

***
Гъил гъилеваз къекъвезва чун:
зи мурадриз билег жагъана.
Шумуд йисар баят хьайи
муьгьуьббатдин куьлег жагъана.

Яраб гьина лув гузвай на
икьван гагьда гьалт тийиз вун зал?
Гъуьрче авай гъуьрчехъандиз
гуя ажеб уьрдег жагъана.
Эй, кьисмет-гар! Твах зи элкен –
заз уьреллай зи дег жагъана.

***
Марфад стӏалар
рикӏ атӏуз-атӏуз
къавун чӏередкай
кӏвахьзава
нагьв хьиз.
Зи чиг хиялар
цӏай ацӏуз-ацӏуз
кӏватӏар хьана цӏун
квахьзава
рагъ хьиз.

***
Зи вилик ква лацу табагъ – лацу лиф,
Гуьзетзава рикӏин сирер кьатӏзавай.
Зи хиялар, куь жилавар гватӏа нив?
Яраб гьиниз куьн лифер хьиз катзава?
Зи вилик ква лацу табагъ – лацу къугь,
Къугьра лувар вегьезва зи гардандиз.
Гъил вегьейла квахь хъийизва асантдиз,
Карагдайвал гьараратда къайи къуй.
Зи вилик квай лацу табагъ пайдах я
Гадарнавай, кӏаниди, ваз рей гана.
Ви вилерин есир хьун зи дамах я,
Заз уьмуьрда мад багьа вуч шейъ хьана?
Зи вилик квай лацу табагъ мехъерин
Лацу либас алай гуьзел зи яр я.

Сигъ гьалкъадай азад гьана гъилерин
Квахь хъувуна, налугьуди, са гар я.
Лацу табагъ – ам варз алай са йиф тир
Сифте сефер экъечӏай вун гуьруьшдиз.
Пехил варзни алгъанвай бенд девриш хьиз,
Ви пӏузаррал ашукь хьана зериф тир.
Лацу табагъ чи уьмуьрдин ктабдин
Сифте чар я стӏу нукьтӏа алачир.
Тек вун лукьман я рикӏин гъам-азабдин –
Кьисмет дахьуй са йугъни вун галачир.

***
Ви рцӏамди заз къалурна са рехъ –
Эрчӏи хъуькъвел ви алай рагъни цӏай.
Муькуь рцӏамди гана муькуь хъвехъ –
Чапла хъуькъвел ви алай варзни къай.
Цӏай туьхуьрна за ви ярчӏи хъуькъвел.
Цӏай куькӏуьрна за ви чапла хъуькъвел.
Яргъид хьана ви муьгьуьббатдин рехъ.
А рекье ама теменрин гелер.
А рекье цанва чиг къизилгуьллер.
Кьуд кагъаз
За кхьенай ваз
Живедал кагъаз.
Тавурла на куьтӏ
Бейкеф хьанай кьуьд.
За мадни гафар
Жагъурна хъсан
Гъанай ваз гатфар
Цуьквер гвай масан.
Авуначир шад
Ви жавабди зун.

Акъатнатӏан гад,
Атанатӏан зул.
Ви аваздикай
Пай хьанач заз гьисс.
Кьуд кагъаздикай
Хьана яргъи йис.

***
Ишелдивай ван къакъудна –
Ишел хьана тӏал.
Гъезелдивай чан къакъудна –
Гъезел хьана лал.
Лагьанай ваз гьикьван гафар,
Акъатнач вай чӏал.
Атанва рак гатаз гатфар,
Фад, вил ала чал.

***
Виртӏедизни ви ширинвал гайид туш,
Вун хьтинди мад чилерал хьайид туш.
Гьикьван гзаф акуна заз перияр,
Гьич садани вуна хьиз рикӏ кайид туш.
Залумдин руш, вун акун заз гуж я, пагь!
Ви гуьгъуьна авай чамар луж я, пагь!
Вахъ галаз мус авурай за дердияр,
Ви вил алай бег аватӏа, вуж я, лагь!
Ша, ацукь вун зи чуьнгуьрдин симерал,
Йифди-йугъди кьада за вун гъилерал.
Вучиз икьван сефил я зи манияр,
Гагь нагьв алаз, гагь рагь алаз вилерал?
Садаллагьди вун заз гайи мелек я,
Зун зари я, кьисмет чархи-фелек я.

Цавари заз некягьнавай кӏани яр,
Вун галачиз Фаизан чан гьелек я.

***
Ви дакӏарда хкахьда экв –
Кӏаниди, геж хъфида зун.
Вун ава тек, зун ама тек...
Йифен чуьлда, экъичай нек,
Икӏ теквиле рекьида зун?
Заз ахваррай гана хабар,
Гьикӏ зи уьмуьр куьтягь жеда.
Зун уьмуьрда туш хьи лабар,
Акъудзавай рикӏиз къабар
Уьмуьрдин квел темягь жеда?
Рекьида зун – хкахьда шем,
Мад зи рекье амукьдач экв.
Даиматда даим я дем.
Гагь маж я рехъ, гагьни я жем –
Кьве дуьньядин муьгъ – чӏулав тӏекв.
Ченги
Ви мани са гьуьл я, вун зи шад гуьгьуьл я,
Ви гьил вуч кьезил я, вун гуьрчег жегьил я.
Чехир цуз, ченги зи! Туькӏуьра дерди зи!
Ягъ севтлу чанг вуна, акъудиз жанг вуна
Бендедин бедендиз!
Уьлерин уьлендиз...
– Ви тупӏар зак кягъмир, залай вил элягъмир.
– Заз хуш туш жуьрэт ви, бенд жедай хесет ви.., –
Лугьузва вилери.
Амма ви гъилери –
Лувари къугъвазвай, тупӏари зурзазвай
Эвериз гьиссериз, зи рикӏиз эсериз,
Сирзава есирдиз,
Зи рикӏин таъсирдиз.

Женнетдин гьава я, агь, рикӏиз дава я!
Вун чангдиз вафа я, зун чанг туш – жафа я!
Зи рикӏиз, гьевесдиз, жигерриз нефесдиз
Гьава я! Гьава я! Зи хурун кьефесдиз
Ви серин вилерай, ви дерин сирерай
Лув гузва лифери –
Ашкъидин йифери...
***
Цуькверилай авахьзава цуьквед пиришар
Хъуькъверилай авахьдай хьиз накъвар
перишан…
И гуьзелвал рекьизвай куьз легьзе я гуьзел?
Хурушум рагъ акӏидайвал, тазва рикӏел гел.
Цуьк авахьда – ичин тарци гъида бул бегьер.
Чиг алахьда – экуь цав хьиз ачух я вилер.
Ви вилера, ви рикӏени чагъ я кӏанивал.
Гагь экъечӏиз, гагь акӏидай рагъ я кӏанивал.
Цуькверилай авахьзавай цуьквед пиришар
Йикъар я чи акъатзавай шадни перишан.

***
Ви суьрет чӏугваз алахъна зун, яр,
Къачуна рангар, гьазурна гафар.
Вацрани нурар гана зав вичин
Экуь хьуй лугьуз ви къамат, ви чин.
Мулд пириш хьтин назик пӏузарар,
Налугьуди, я экуьнин ярар.
Къеврягъ пакама я ви мили хъвер,
Ал нур аватай шафран я хъуькъвер.

Вили вилера цавун дегьнеяр
Цӏранва. Нур ви ава пеле, яр.
Хъвадай йадни кваз аквадай гардан
Гуя гьамгадин я къешенг фенжан.
Ракъинин къизмиш суймишна нурар,
Гъетер ксудай цуьклух я чӏарар.
Къекъведайла вун еришдик кваз наз
Тӏарам тик хурар жеда ви зурзаз.
Ви седеф сарар лацу жив хьтин,
Гуьзел я вун, яр, лацу шив хьтин.
Вуч чӏаганва ви шумал буй-бухах,
Къекъведайла гва тӏавусдин дамах.
Булахдин ширшир я ви ширин ван,
Пагь, ви манийри къачуда хьи чан.
Тади кваз катда маралдин вилер
Кайи рикӏериз ахъайиз хьелер.
Ви суьрет чӏугваз алахънай зун, яр,
Бес хьанач рангар, бес хьанач гафар.
Ваз зи рикӏикай хабар туш гьелбет,
Куьтягьиз хьанач ви гуьзел суьрет.
Гьа атайвалди кат хъувуна вун,
Лацу табагъдихъ ацукьнава зун.
Ахварар квахьна гьелек я Фаиз,
Йифер акъудиз ваз ялвар ийиз.

***
Гар акатна пешерик,
Зурзана къавах.
Тафт гвай руш хьиз,

Кьуьлзавай,
Ачухна къужах.

***
Ви вилера цӏранва
хурушумвал,
Ви килигун залан я
кьуркьушум кьван.
Кьатӏуз хьанач къедалди
ви вилерин ранг,
Чи хъпи зул къведалди
рикӏиз татуй жанг.
Ви вилерин сегьерда
куькӏуьнда ярар,
Аквада са тегьерда
къумадин тварар.
Яраб, ата Адамаз,
пакун тӏвал кими,
Чир хьанач сир (ярамаз)
дишида гайи?
Бахтлу тир зун, азизди,
хьанайтӏа заз чир
Вилерин сир виниз ви –
ви алемдин сир…

***
Ви килигун залан я,
Гуя зун геж мугьман я.
Вучиз икьван пашман я
ви вилер?
Ухшар я чиг цуьквериз,
Цавун серин гъетериз,
Гатун ширин йифериз
ви вилер.

Вучиз чун кьвед киснава?
На зун, за вун гьиссзамач?
Белки чаз лап чиз ава
чи сирер?..
Къакъатун
Къакъат хьана ярдихъай вун – дерт хьана еке,
Лагь-кван, гуьзел, вуч аватӏа ви сефил рикӏе.
Йифди-йугъди алцумайтӏан гъамарни дердер,
Секин жезвач зи рикӏевай чайгъундин лепе.
Вун катиз зи хиялриз мад хквезва йифиз,
Я рагъ, я варз илифзамач зи ялгъуз кӏвализ.
Ахварри зун кужумзава сефердиз иер,
Ви накъвари гуж гузва хьи зи кузвай рикӏиз.
Зи рикӏ дар я, агь, кӏаниди, рикӏ тӏар я, бике,
Зилиди хьиз гуьзелвили фтӏимиз еке.
Ивид накъвар физва рикӏяй, кьуранва вилер,
Рикӏ пӏузаррив агуд вуна кьуна ви мекве.
Икӏ къакъатун залан я заз, пад жезва зи рикӏ.
Sez Lezgin ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Зенг Ва Къван - 5
  • Büleklär
  • Зенг Ва Къван - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 3948
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2050
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зенг Ва Къван - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 3875
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2064
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зенг Ва Къван - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 3913
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2071
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зенг Ва Къван - 4
    Süzlärneñ gomumi sanı 4033
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1922
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зенг Ва Къван - 5
    Süzlärneñ gomumi sanı 3976
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1793
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зенг Ва Къван - 6
    Süzlärneñ gomumi sanı 4028
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1863
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зенг Ва Къван - 7
    Süzlärneñ gomumi sanı 4030
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1899
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зенг Ва Къван - 8
    Süzlärneñ gomumi sanı 4080
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1926
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зенг Ва Къван - 9
    Süzlärneñ gomumi sanı 1203
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 731
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.