Latin

Цӏийи кьилелай башламиша - 06

Süzlärneñ gomumi sanı 4054
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1965
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
Фу тӏуьна, чай хъвана нард къугъваз башламишайла, Сайду моваз фадлай вичин рикӏе авай фикирар ачухиз кӏанзавай.
— Камал Камилович,, са ихтилат авуртӏа, куьн закай инжиклу
жедани?
— Ваъ, вучиз инжиклу жеда кьван, — лагьана зарар вегьиз
Камалова, — сад лагьайди, вун зи мугьман я. Кьвед лагьайди,, чун
санал кӏвалахзавайбур я. Пуд лагьайдини, зун гьам яшдиз, гьам ни башдиз валай чӏехи я.
— Камал Камилович, ваз чи райцентрадин кьилин куьчеда (за
амай куьчеяр гьисабзавач гьа) тек са кьилин куьчеда шумуд чка да ичкидал алвер ийизватӏа чидани?
Камалова суьгьбет ичкидилай башламиш жеда лагьана кьа тӏанвачир. Ада япун кӏвенкӏв тӏушуниз жаваб гана:
— Са вад-ругуд чкада ава жеди.
— Цӏуд чкада!
— Жеч? Гьакьван гзаф? Ма, ви нубат я. — Камалова зарар Сабиран капан юкьвал вегьена.
— За вучиз и кардал куь фикир желб ийизва лагьайтӏа, эхи римжи кьве йисуз районда хьайи тахсиркарвилерин кьудкъад про
цент ички хъвайила арадиз атанвайбур я.
— Ваз вуч чида?
— Парторганизациядин секретарди зал и месэладиз талукь яз
къведай вацра собраниедал доклад авун тапшурмишайла, зани
5*


пиянискавилихъ галаз женг чӏугунин гьакъиндай кьабулнавай рай исполкомдин махсус къарар чкайрал гьикӏ кьиле тухванатӏа ах тармишна.
— Вуч жагъана?
— Пуд йис идалай вилик райондиз тахсиркарвилер тӏимил хьунай ДАССР-дин МВД-дин гъиляй гьилиз къведай Яру пайдах гайиди ялдай. Амма са йисалай а пайдах вахчуна, къунши районди?
гана. Эхиримжи йисуз тахсиркарвилер ийизвайбурукай чӏехи пай
жегьилар ва школьникар я.
Камаловаз вичин работникдин фикирар чир хьун интер есна
тир. И месэладихъ галаз ада Сабир са шумуд хуьруьз командировкадизни ракъурнай. Гила прокурорди адав вуч хабарар гватӏа
чирзавай. Ахтармишнавай чкайра ваз гьихьтин кимивилер жагъа на?
(Камаловаз вичел гьалтайтӏа Сабираз марс гуз кӏанзавай, амма
гьикӏ хьанатӏа тийижиз, ам вичиз марс гудай гьалкъала гьатна.
И къугъун давам жезвай чӏавуз жегьил работникди вичин фикирар ачухна.
Ада лагьана хьи, акатай гьи магазиндай, буфетдай хьайитӏанн
ички маса гуни, абур маса гудай вахтарал амал тавуни ичкиди.
гзаф хъунар арадал гъизва.
— КДантӏа экуьнахъ фад алад, кӏантӏа кьуланфериз — гьи ч.ӏавуз фейитӏани туьквенчийри эрекь маса гузва, ам маса гун патал
тайинарнавай вахтариз гьич килигни ийизвач. Хуьрера, лагьайтӏа,
заз акуна, мадни гьал чӏуру я. Икӏ ятӏани, Камал К амилович, и;
кардал гуьзчивал авун лазим тир административный органри...
— Яни чна?
— Эхь, чна бес кьадар лазим тир серенжемар кьабулзавач.
Авайтӏа...
— Гьуьрметлу кас, — лагьана Камалова Са'биран къуьнел гъил
эцигна. — Ички маса гудай чкаяр виликдай мадни гзаф авай. Ги
ла абурун кьадар хейлин тӏимил хьанва. Им сад. Кьвед лагьайди,
ваз план лугьудай гаф таниш яни? Вот. Райподин председателдк
лугьузва: «Зиди план ацӏурун я, тахьайтӏа зи хам хутӏунда».
— Бес заз лугьуз кӏанзавайдини гьам тушни! Чун гзаф вахтара план тамамарунихъ галтугзава. Гьикӏ кӏандатӏани, вуч авур тӏани, ам ацӏурзава. Ваъ, куьне фикирмир хьи зун планар ацӏуру низ акси я. План ацӏурна кӏанда! Амма гьикӏ? Ички гзаф гунин
гьисабдай? Ваъ, Камал Камилович, багъишламиша, инал зун
квехъ галаз рази туш. Чун планрикай гзаф рахазва, амма чна а
планар тамамарзавай инсанрин яшайишдин шартӏарикай, марифат дикай, абуру кӏвалахдилай гуьгъуьниз вахт гьикӏ ва гьина акъуд заватӏа тӏимил лугьузва. Нетижада къени чи гзаф хуьрера туькӏ вей клубар авач. Авай клубрани кӏвалах кино къалуруналди бе сарзава. Амма эгер куьн абурун планриз килигайтӏа, ана ваз са]

хара лекцияр кӏелна, вечерар тухвана лугьуз аквада. Гьакъиктямг да затӏни. Месела, эхиримжи ругуд вацра чи са бязи, юлдангар
правовой чирвилерин темаяр гваз садрани хуьруьн агьалийрин.ён
лик экъечӏнач,
— Вужар?
— Судья Мансур, майор Мурсалов, юлдаш Миримов лагьайтӏа,
эхиримжи кьве йисуз гьич садрани.
"'"
— Жеч? — Камалова кьил галтадна. — Ам зи тахсирни я .кеди.
Эхь, эхь, зи тахсирни я. Гьикьван икӏ хьурай?
•:'
Камалова адаз вири и месэлайрикай партсобраниедал ачу* Диз лугьун теклифна.
— Са чинни кьамир, за ви тереф хуьда.
Сайдумов кӏвализ хъфейдалай кьулухъни Камилова жегьил
работникди вилик эцигай месэлайрикай фикир ийизмай. Адан вилерикай вичин жегьил йисар, силисчи яз дагълух районда кӏва лах авур четин йикъар карагна. А чӏавуз гьахъсуз гьар са карди
адан рикӏ тӏардай. Амма уьмуьрда тек са хуш мурадар тӏимил
тир. Камалова мад рикӏяй фикирзава: «Дуьз лугьузва Сабира. Аквадай гьаларай, чун са кьацӏа гьатнава, чун авай гьалдихъ галав
вердиш хьанва, амма цӏийиз хтай касди, жегьилди, абур хцйдакач
гьиссзава.,.. Мегер Миримовар хьтин кадрияр галаз кӏвалахиз жея
ни? Ваъ, Сабираз гаф авач, ам верг хьиз хци я».
' '"
Камаловаз жегьил работникдихъ галаз са бязи месэлайрикай
суьгьбет давамариз кӏанзавай, амма хьанач: гьа пакамахъ адаз
республикадин прокуратурадай ша лагьана зенг яна.

— 4-октябрдин йикъан няниз вун гьинвай?
— Базардин йикъан няниз? Юкъуз заз мугьманар авай; Абур
рекье хутуна, нисинлай алатайла, зун чӏехи стхадин папан кьилив
фенвай.
— Адан тӏвар вуж я?
•• '
— Нин? Стхадин?
— Ваъ, стхадин папан.
— Пери.
— Вун кӏвализ фейила, Периди вучзавай?
— Затӏни. Ам айвандик ярх хьанвай.
— Вучиз?
— Кефсуз ялдай.
— Вавай рагьметлу Пери гьихьтин дишегьли я лугьуз жеда?
— Ам гзаф регьимлу, чарадан дердиникай хабар кьадай дитпегьли тир. Гадаяр кьейидалай кьулухъ дегиш хьана. Ам сад лагьа
на туьнт жезвай, на лугьуди, къажгъандал звал акьалтнава'. Ахпа
«
вич пашман хъижедай. Ам вичин гафунал кӏевиди тир: садра ха'тадай ваъ лагьайтӏа, гьа ваъ тир. Гьахьтин кас тир ам. Рагьмет
гуй вичиз.
— Куьн гьикьван чӏавалди Перидии патав гумукьна?
— Лап геждалди. Зун анай ксудай вахт жедайла хьиз хтана.
— Бес куьне икьван геждалди квекай ихтилатар авуна? Вични
кефсуз дишегьлидихъ галаз.
...Уьзендин милицияди тадиз хуьруьз агакьар хъувур Абдул лагь, Пери кьейидакай хабар хьайила, цавай аватайди хьиз амукьна.
—Гьикӏ кьена?—гьарай акъатна адай. Зун фидай йифиз чна
ацукьна гзаф ихтилатар авурди тир эхир? Стхадин паб яна кьейиди я лагьайла, ам шехьна.
— Бес за халкьдиз ам ни яна кьена лагьайла, вуч жаваб гуда?
Аллагь!
Ингье, гила ада, Абдуллагьа, халкьдиз ваъ, прокурордин си дисчи Сайдумоваз Пери гьикӏ кьенатӏа жаваб гузва. Аскӏан буй дин, чуру жанг ягъай къакъун вал хьиз лацу хьанвай Абдуллагь
хажалатди жум хьиз агажарна, мадни гъвечӏиз, зелил ва сефил
яз къалурзавай. Адан гзаф къаярни марфар акур чубандин векъи
еке гъилер гагь-гагь вилерал физвай. Вичин уьмуьрда чарадан
вечрез «киш» кьванни талгьай ам вичиз и еке душманвал авур кас
яраб вуж тир жал лугьуз ийир-тийир хьанвай. Мад шумудни -са
•касдал шак гъизвай, ам абур акурла вилерин кӏаникай терс килигзавай. Шаксуз вичиз душманвал авур •касдиз Абдуллагьани
душманвал хъийидай, икӏ тахьайтӏа ада вичин рикӏин цӏай рекьич
лугьуз кьин кьадай.
Гьелбетда, Сайдумоваз кьуьзуь касдин рикӏяй физвай залан
хиялрикай хабар тир.
И йикъара ада сифте Селимакай ва тила Абдуллагьакай гзаф
фикир авуна. Чи девирда, советрин халкьар са хзан хьиз яшамиш
жезвайла, инсанрин арада юлдашвилин, сада садаз кӏеве гьатайла куьмек авунин хъсан адетар мягькем жезвайла, мегер шей па тал инсан ядани? Къе халича, гам авачир вуж ава? Ваъ, шейэра
вил аваз Пери садани рекьидач. Сабир са суалдиз жаваб жагъу риз алахънавай: гьи пеше хьайитӏани устадвилелди алакьдай къизилдин гъилер квай устӏар Селима ва я и вири уьмуьр чубанвиле
фена, гила кӏвачер сурун патал алай кьуьзуь Абдуллагьа инсан дал гъил хкаждай жал? Дугъри я, гьакӏ винелай килигайла, абур
тахсиркар хьиз аквазва. Эгер дериндай абурун рикӏиз гьахьайтӏа...
Амма нивай инсандин рикӏин дериндиз гьахьиз жеда? Низ чида
исятда вилер накъварив ацӏанвай Абдуллагьан рикӏяй гьихьтин
хиялар физватӏа? Сайдумова кьуьзуь чубан белки къаних кас ятӏа
лагьана фикирнай. Амма хуьре-кӏвале адакай икӏ лугьузвай касни
хьанач. Адаз акси яз, ам жумарт рикӏ авай, мергьяматлу кас яз
хьана. Мегер ихьтин касди вичин стхадин папал гъил яргъи ийинни? Ваъ. Бес акӏ яз хьайила, Пери ни яна кьирай? Белки, вшйнсдай хъел аваз, са касди кьисас вахчунатӏа? — Сайдумова тадиз »
фикир гадарна.
— Тӏалабда вири авайвал лугьун, — Сайдумова Абдуллагьаз
тагькимарзава, — таб авун айибни я, зарарни.
Абдуллагьа дериндай ухьт аладарна ва гъилер тӏушуниэ-тӏушуниз ихтилатиз башламишна.
*
Куьгьне гурарай виниз * игьтиятлудаказ явашдиз Абдуллагь
.айвандик хкаж хьана.
— Я Пери, вун гьинва, вал чан аламани? — вич къвезвайдакай
вилик кумаз хабар хьун патал ада гурара амаз гьарайна.
Айвандик экъечӏайла, адаз винел куьгьне пальто вегьена къатканвай Пери акуна. Сифтедай ада им ишинвай цуру тини ятӏа
лагьана фикирнавай.
— Ана гьикӏ хьана, вун къатканва хьи? — жузуна ада пальто
юзаз акурла.
Периди явашдиз пальтодикай кьил хкудна:
— Ам вун яни, я Абдуллагь? — Пери виниз хкаж хьана, пальто
къуьнерихъ вегьена цлахъ агалтна. — Валлагь, чан стха, цӏай
атайди хьиз чанда мекьи фул гьатнава. на лугьуди, муркӏадин фу
ра ава зун. 'Кьена кьванни секин хьанайтӏа.
— Абур вуч гафар я, я Пери? Чан аламаз сура гьахьиз жедай
затӏ туш. Аллагьди гайи са юкъуз чун вири мугьман дуьньядай
хъфида.
— А-а, зи яшда кьиникьни са мурад я, — лагьана Периди лацу,
кьери чӏарар чӏулав фитедик кутаз. Кьурай чуьхвер хьиз агаж
хьанвай яхун чин биришрив ацӏанвай. — Къецелай хкведай я рухваяр захъ амач, я гъуьл. Тӏиб хьиз тек я зун. Артухлама куьнни
закай инжиклу жезва. Заз кьиникь мехъер тушни? Агь...
Виликдай Перидии кӏвални хуьре гьисабзавай кӏвалерикай сад
тир: адаз гъуьл, агакьай кьве хва авай. Залум дяведи адан рухва яр телефна. Перини адан гъуьл Сейдуллагь кьве лувни атӏай ничхирар хьиз гьавадай аватна. Хажалатри абур вахт жедалди кьуьзуь авуна. Вад йис идалай вилик Сейдуллагьни рагьметдиз фена.
Амма къени, дявеяр алатна къанни цӏуд йис алатайлани, дуьшуьш
хьана^ сада рак гатайтӏа, дидеди гьасятда фикирдай: «Яраб зи рухвайрикай са хабар гваз атай кас ятӏа?»
Стха кьена йис алатдалди Абдуллагьа Перидиз чуькьни авунач. Ахпа ада лагьана хьи, бес вун тек яз тун чи намусди кьабулдач, чаз халкьди айибда, вун чи арада, чи хзанла санал яшамига
хьухь. Амма Пери и кардал рази хьанач.


— Ваъ, — лагьана ада гъуьлуьн стхадин гаф атӏана, — завай
Сейдуллагьан гурмагъдай гум атӏуз жедач. Зун гьа инлай сурун кьулун ая. Эгер квез стхадин гьуьрмет аватӏа, ара -бир зал кьил
чӏугваз ая. Заз гьеле квевай кӏандай затӏни авач.
; .Абдуллагьа мадни чуькь авунач. Кьвб йис кьван гьа икӏ а латна. Абдуллагьди ва къуни-къуншийри гьарда къаридиэ чпелай
алакьдай куьмекар гузвай. Амма, лагьана кӏанда, Абдуллагьахъ нй вичин хзан, вичин деддияр авай, гьавиляй рикӏиз кӏандатӏани
адавай вахт-вахтунда Перидиз куьмек гуз жезвачир„ Идакни абурун араяр турши хьана.
Гена, шукур, къунши Селиман хзанди ва Мадинади къаридин
гьакъиндай къайгъу чӏугвадай.
— Я стхад паб, — лагьана са йифиз пабни галаз къаридиз мугь^ан.хьайи Абдуллагьа, — вунни тила мукьвал-мукьвал кефсуз
жезва. Къвезвайди кьуьд, ваз къула цӏай, къулал чими хуьрек герек я, ша чна ви патав Халид ацукьрин, ам ваз килигда.
', ,Периди чӏуф авуна, амма ихьтин жаваб гана:
— Килигин ман.
,Са маса юкъуз Абдуллагьа и ихтилат рикӏел хкайла, къари
туьнт хьана.
— Ви Халидан свае, ваз килиг тийизвайди, заз килигдани?
, г—Чаз вучиз килигзавач кьван? Бес чал алайбур чуьхуьзваиди,
яуьрек гьазурзавайди, цура авай малариз килигзавайди вуж я?
Халидан свае тушни? — Абдуллагь ам рекьив гъиз гзаф алахънатӏани, Пери рази хьанач.
. —Туштӏа гьа ваз кӏандайвал хьурай, — лагьана кефи хайи ам
кӏваляй экъечӏна. Адаз гуьхьуьхь хьайивал, къуншидаллай Зирифади: «Халид ви кӏвализ хкимир, хкайтӏа, адан папа вун кӏвале рай чукурда» — лугьуз футфаяр кутунвай.
И ванер япарихъ галукьай Абдуллагь хъиле дакӏваз элякьз авай: Ингье къе атай къавумар рекье хтурла, ам мад Перидал кьил
чДугваз атанвай... Ихтилатар ийиз югъни акуна-такуна акъатна.
Рагъ акӏидайла хьиз кьведни кӏвализ хъфейа.
— Зун. пакамахъ Уьзендиз физва, — кьведани термосдай са-са
истиканар чаяр хъвайидалай кьулухъ Абдуллагьа ихтилат давамарна. — Гъвечӏи Ибрагьиман сусаз гада хьана, хабар атанва.
Заз хтулдал тӏвар эцигиз ша лагьанва.
, —Мубарак хьурай, чан стха, яргъи уьмуьрар галайди хьурай.
Къуй чпин кьилел дуьнья ислягь хьурай!
т—Амин! Заз вахъай чуьнуьхдай затӏ авач, Пери. Заз хтулдал
рагьметлу стхадин, Сейдуллагьан тӏвар эцигиз кӏанзава. Вуна вуч
лугьуда?
— Эалай аллагь рази хьуй, — къаридик кьагьур акатна, вилериз
нагъв хъиткьинна, амма вичи вич хвена. — Лап хъеан кар я.
Абдуллагьа лагьана хьи, бес вич Уьзенда яргъалди амукьун
Т
мумкин я, гьакӏ хьайила адан рикӏ Перидикай архайин жедач. $$»
мад стахадин папан вилик Халид хкунин ва я туш Пери чпин
кӏвализ хтунин месэла эцитайла, Периди мад разивал ганач.
,
— Килиг, стхад паб, заз вун Зирифаяр хьтинбуру'рекьёлай
алудзава лугьуз ван хьанва. Заз къайгъу туш, ваз кӏандкйвал ая.
Амма заз кичӏеди масад я: чун гьар юкъуз вал кьил чӏугваз'агакь дач. Инсан я, кефсуз жеда, рекьида. Валлагь, вун кьейидакай вад
йикъалай хабар жеда. Ахпа жемятди чун айибарда: лугьуда-хьй,
стхадин паб хуьз хьанач.
— Чун вири рекьиз халкьнавайбур я, Абдуллагь. Вири худадин
гъиле ава. Амма и рекьидай дуьньядал чна гьикьван писвйлер,
гьуьрметсузвилер ийизва... Зун рекьида, гьелбетда. Зи веси я ваз:
гьич писвал ийиз алахъмир.
— Вуна багъишламиша, вуж кьена, вуж амукьдатӏа, садазни
чидач. Ятӏани лугьуз жеч, бес вун кьейитӏа, вахъ веси -затӏ авачни? Бес ви садакьа гудачни? Вуна гьич чукьни ийизвач эхир? Тахьайтӏа вахъ Зирифадин мез галуӏКьмавани? Абдуллатьаз Зиряфа
такӏан тирди Перидиз чизвай.
Бирдан Пери раб зцягъайди хьиз гадар хьана:
— А-гьан, акӏ хьайила вун зи садакьаяр нез атанвайди яни?
Вун зи кӏвал пайи-паяр ийиз атанвайди я лагь ман. А виле цӏам!
Вун рухваяр авайди... вун хтулар авайди.. зун авай кьве хван'и
телеф хьана тек яз амукьнавайди! Аи регьимсуз гъуцар, за ваз
вучнай? Заз гудай са ажал амачни? Заз чизва, Абдуллагь, ваз
авайди Зирифадин дерт я. Кичӏе жемир! Вири ваз кӏандайвал 'же
да.
— Де хьана, хьана. Гьараймир, —вич иниз атунал тгашман
хьайи Абдуллагь хъфиз кӏанз кӏвачел акьалтна. — Кьена кӏандайди вун туш, ви кьилив атай зун я. Зиди ваз лугьун я. Рази туштГя,
жегьеннемдиз, гурдиз!
— Я залум! — гьарайна татаб жез кӏвачел къарагъай Периди
ракӏаривай виниз акъвазна, — вун зи чандилай алата тӏунӏ.. ' г
И гьарайдин ван чпин айвандик экъечӏай Мадинадйзн'и хьанаӏЙVӏӏ
Ислен югъ рагъ авай гуьзелди тиртӏани Камалован чин гьалчӏай зулун югъ хьиз чӏуру тир. Аквадай гьаларай, меркезда адаз
тадияр гайи хьтинли я. Кабинетда, майор Мурсаловалай гьейри,
Миримовни Сайдумов авай. Абуру столдивай виниз кӏвачел лкъ вазна рахазвай Камаловахъ яб акалзавай.
— Эхь, юлдашар, — давамарна ада, чин атӏугъна, перишандиз,
— куьрелди, чакай республикада хъеан фикир авач. Гьахъни я.
Вучиз лагьайтӏа, тахсиркарвилер районда тӏимил жезвач. Хьайи
бурун кьилел и арада къарини яна кьин хъувунва. Сабир, вуна
дело гилани куьтягьнавачни?
— Саки куьтягьнава, Камал Камилович, — лагьана Сайдумов
кӏвачел акьалтна- — Са тӏимил кӏвалах ама, куьн авачиз...
— Абдуллаго дустагънавани? — прокурор милициядин началь
ник, Мурсалов Гуьлагьмедахъ элкъвена.
— Ваъ,— жаваб гана ам Сайдумовахъ элкъвена, гуя адаз «ги ла жува жаваб це>> лугьуз кӏанзавай.
— Вучиз? "^
— Вучиз дагъайтӏа, Абдуллагь тахсиркар туш, — ихтилатдик
сила Сайдумов экечӏна.
— А-гьан, акӏ ятӏа ваз маса кас тахсиркар яз жагъана ман.
— Вуж я ам? Гьинва?
— За тӏалабда, — умун сесиналди лагьана Сайдумов Камалован столдив мукьва жез, — сифтедай куьне дикъетдалди ихтилатдиз яб це.
— Де лагь кван, — Камалов столдихъ ацукьна.
— Месэла икӏ хьанва, юлдаш Камалов, — Сабира ихтилат башламишна. — Пери я Селима, я Абдуллагьа кьенвач.
— Бес ам ни яна?
— Ша чна тахсиркардин чкадал жув эцигин. Эгер адан чкадал
зун алайтӏа, за вучдай? Сад лагьайди, за ам дегьредал ва я ма.са
затӏунал ядачир. Къари кефсуз тирди вири къуншийриз чизва.
Гьакӏ хьайила, ам са хер кьацӏни тавуна бамишарна регьятдиз
рекьиз жедай: хъуьцуьгандал адан сив кӏевирун бес тир. Кьвед
лагьайди, эгер тахсиркардиз ам яна рекьиз кӏанзавайди ятӏа, ада
вичин гъйлевай шей хкажна винелай агъуз ядай. Амма «тахсир карди» вучиз ятӏани адан кьам агъадихъай винихъ янава. Икӏ
ягъун акьван къулайсуз я хьи, адавай инсан рекьиз хьун мумкин
туш.
— Пуд лагьайди, школьница ӏМадинадивай за мад хабарар
кьурла тестикь жезвайвал, Абдуллагь гурариз эвичӏайдалай кьулухъ Периди ракӏарин гуьрцелдив акъвазна гьарайна: «Я залум!
Вун зи чандилай алата тӏун!» Яни Абдуллагь хъфидайла Перидал
чан аламай.
— Акӏ,хьайила, — лагьана Камалова, — ам Абдуллагь хъфейдалай кьулухъ атана маса касди яна кьена. Яни?
— Ваъ, масадани ам янач. Юлдаш Миримова кьатӏана жеди,
дъаридин ракӏарай кӏвализ кӏвач вегьедай чкадиз ящикдин кьулар
янава. Абурукай сад ханва ва мукъаятвал техвейтӏа, аниз кӏвач
аватун мумкин я. Кӏвализ сифте фейила аниз кӏвач аватна зун татаб хьана ярх жезвай. За и кардиз сифте фикир ганачир. Ахпа...
Мурсалов секинсуз яз столдихъ ацукьнавай. Аквадай гьала рай, ам фена кӏанзавай чка авай ва гьавиляй ихтилат мус куьтягь
жедатӏа лугьуз адак тади квай. Миримовани са акьван гья з ава-


чиз яб гузвай, вучиз лагьайтӏа, адаз вичив гвай дело вахчуна накь
партадихъай 'къарагьнавай Сабирав вугуз такӏан хьанвай. Ан
жах са Камалова адаз дикъетдалди йб гузвай.
— Ахпа, пич акурла, зун агьвалатдин гъавурда гьатна.
— Пич вучтинди я? — жузуна прокурорди.
— Чӏимел йикъара са ялав цӏай тун патал къариди Мадинадин
куьмекдалди кӏвале пич тунвай. Ам къари кьейила, манийвал гуз
акуна, гьасятда айвандин кьилиз акъудна. Адаз садани фик^р га нач. Киш юкъуз, Абдуллагьавай силис тухвайдалай кьулухъ, бир*
дан кьилиз ягъай фикир тестикьарун патал зун мад Перидии кӏва
лиз фена ва дикъетдалди пичиниз килигна. Дугъриданни ракьа
тунвай плитадин са мурз ивийрай кьацӏанвай.
— Яни ваз лугьуз кӏанзава... — башламишна Сабиран гъавурда
гьатай Камалова.
— Эхь, юлдаш Камалов, за кьатӏяйвал, Абдуллагьахъ галаз
къайи рахунар авурдалай кьулухъ элкъвена кӏвализ гьахьайл*
кӏвач та'хта хайи чкадиз аватна, вичивай вич хуьз тахьана ам пи чинал ярх хьана, кьена.
— Вуч? Вуч? — хабар кьуна уях хьайи Мурсалова.
— Ругур вечрез хъуьруьн къведа, валлагь къведа, — галачир
хъверна дивандилай Миримова. Камалова Миримоваз гьич вилни
янач. Тӏимил экъисай хьтин еке пеле шуьткьверар гьатнавай ам са
гьихьтин ятӏани фикирдик акатнавайди чир жезвай, Гагь япун
кӏвенкӏ тӏушуниз, гагь кьери хьанвай рехи мекелай кап аладриз
Камалова фикирзавай.
_
— Ажеб жедай гьакӏ кьванни хьанайтӏа, — шадвалзава м»йор
Мурсалова, — гьакӏни районда тахсиркарвилер гзаф жезва^
— Так... так... Ибур, гьелбетда, ви фикирар я, Сабир, ам*гз абур
тестикь хьун патал инкар ийиз тежедай фактар герек я. Авани?
— Гьелбетда, зун Шерлок Холмс туш. Гьавиляй за судебно-ме
дицинский экспертиза гъун тӏалабзава.
— Багъишламиша, — лагьана Миримова ацукьнавай чкадилай.
— Им гьихьтин кӏвалах жезва, юлдашар? Юлдаш Сайдумоваз де
ло акӏ куьтягьиз кӏанзава хьи, гуя са преступлениени авач: къари
хатадай алукьна кьейиди я. Лап хъсан! Са декьикьада чунни адахъ
галаз рази жен. Амма, юлдашар, чун садни аялар туш, чун органриз накь атанвайбур туш...
-г- Куьрелди, ваз вуч лугьуз кӏанзава? — акъвазарна ам Камалова.
— Заз лугьуз кӏанзавайди ам я хьи, эгер Перидии кӏваляй са
гамни кьве халича, са чемодан квахьначиртӏа, зани гьакӏ фикир дай. Бес шейэр квахьнава эхир! Абур ни чуьнуьхна?
Дугъриданни, Перидии кӏваляй шейэр квахьнавай. А чемодал-да
пулни хьун мумкин я.
— Так, так... — Камалова яб чухвазва.

— Белки шейэр Пери кьейидалай кьулухъ, пакамахъ чуьнуьх ща жеди, — лагьана Сайдумова, — гьакӏ хьайила, къаридин кьиникьни шейэр чуьнуьхун, заз чиз, сад садахъ галаз алакъалу аву»
дуьз жезвач. Исятда кьилинди Пери гьикӏ кьенатӏа тестикьарун я.
Шейэр санизни фидач, абур жагъуриз жеда. Прокурор Сайдумо ван теклифдал рази хьана, гьасятда (Махачкъаладиз рахана ва та днз экспертиза ракъурун тӏалабна.
Меӏжездай атаи экевертизадян членри сурай мейит акъудна.
Днкъетдалди ахтармипййдалай кьулухъ абуру Пери дугъриданни
начинал алукьна кьейидй я лагьана тестикьарна.
Месэла икӏ куьтягь хьунал ӏвири шад тир. Анжах тек са Миримов рази тушир.
— Бес шейэр? Шейэр гьинва, а? — тикрарзава ада гьар ихтилат кватай чкадал.
Мурсалован итимар квахьай шейэр жагъурунин къайгъуда гьатвавай. Амма гьеле арадал акъатнавай затӏни авачир. Югъ нян рахъ элкъвенвай. Кабинетда ацукьна, Камалова пака пленумдал
жезвай вичин докладдик са гьихьтин ятӏани алаваяр кухтазвай.
Гагь-гагь, къаншарда ацукьнавай Сайдумовахъ элкъвез, адавай
хабар кьаз, кхьинар давамарзавай.
Рак ахъайна кабинетдиз Мурсалов гьахьна. Ада вич квахьна взй шейэрихъ шак алай кӏвалера къекъуьн патал санкция къачуз
атанвайди я лагьана.
И арада къецелай рак гатай ван атана. Вирида кьилер ракӏарихъ элкъуьрна.
— А-а, ам вун яни, Мирзе? ӏШа, ша, — Камалова кабинетдиз
гьахьай кьакьан буй^дин, яхун итимдиз столдихъ чка къалурна. —
Мус хтана?
— Сенфиз. Юлдаш Камалов, зун авачир са вацра ина бегьем
цӏийи хабарар авалда хьи?
— Вун семинарда авайла, чун ина, якъадаш кас, бегьем юрта
гьатна. Гена шукур, Сабира дело агалкьунралди куьтягьна. Афе рт! Этер чна Селим ва я Абдуллагь гьахъсуз дустагъда тунайтӏа,
ждакъдин патай чи органриз гьихьтин гьуьрмет, ихтибар жедай ?
Сатафуналди, вири хъсан хьана.
,-^Эхь, эгер шейэр квахьначиртӏа, — алава хьувуна милициядин начальникди секинсуз яз.
"-Гьич са шак алай чка авачни, Гуьлагьмед? — прокурор Мурсаловахъ элкъвена.
— Ава. Заз пака са бязи кӏвалера къекъвез кӏанзава.
1'^- Гьакӏ куь кьил тӏа ийимир, начальник, — лагьана нотариус
Мирзеди. — Шейэр санизни квахьдач. За абур жагъурайтӏа, вун
жерме хьуйни? — хъверна Мирзеди Камаловаз са вил акьализ.
— Зун рази я. Анжах вуна квахьнавайбур гьинеатӏа лагь.
— Зирифадин кӏвале.


— Ваз вуч чида? — вирида санлай хабар кьуна. Виридан чинарнотариусдихъ элкъвена. «Яраб рикӏивай я жал?» — шаклу яз фикирзава Мурсалова. «Зарафатзавайди я» лугьузва рикӏяй Миримовани.
Мирзеди ихтилатиз башламишна:
— Зун семинардиз фидай экуьнахъ зи патав гьа рагьметдиз
фейи къари атана ва ада вич атунин мурад вуч ятӏа ахъайна:
«Зун кьуьзуь хьанва, чан лва. Захъ хва-стха амач, зун тек я. Гьакӏ
хьайила, заз жувал чан аламаз веси таз кӏанзава».
Мурсловни Камалов сад садаз килигна.
Нотариусди лагьана хьи, шейэр Периди Зирифадин кӏвале тунва ва вич кьейила абур, весида авайвал, паюн тӏалабнава.
— Жеч? — шад хьайи Мурсалова адан гъил чуькьвена. — Ажеб
хьана вун вахтунда хтана. Зи кьил михьиз квахьнавай.
_.
— Весида вуч кхьенватӏа рикӏел аламани? — жузуна Камалова.
Мирзеди къавуз са вил яна, фикир авурдалай кьулухъ лагьана:
— Вири зи рикӏел аламач, анжах... а-гьан... багъда авай ичер
аялрин яслидиз вахце лагьанай... Гам гана хьайи пулдихъ шегьре
рекьин къерехда, «Къавахрик», армияда телеф хьайи ви чин рухвайрин тӏварунихъ булах эциг лагьанва. Халичайрикай сад Зири фадиз, муькуьди къуншидин руш...
— Мадинадиз? — хабар кьуна Сайдумова.
— Эхь, эхь, Мадинадиз. Амай шейэр: пул Абдуллагьаз — къуй
ада вичин садакьа гурай лагьана. Кӏвалер къунши Селимаз.
— Селимаз?! — саки гьарайна Мурсалова.
— Селимаз. Къариди вичиз ада гзаф куьмекар гайиди ялда.
— Селима? — мад гьарайна Мурсалова. Ахпа ам ацукьнавайбурухъ элкъвена: — Юлдашар, им гьикӏ жезвай кар я? Рекьидалди
вилик Пери Селималай арза гуз атайди за квез лагьана й. Гила...
гила ингье. Кьил акъатзавач.

Г Ь И К А Я Я Р

ЦӏИЙИ КЬИЛЕЛАЙ БАШЛАМИША

Москвадай Бакудиз физвай поезд нисинихъ Дербентдин ракьун
рекьин станциядал акъвазна. Перрондал алай инсанрик, тӏвал
хуькуьрай цекверин кӏунтӏуник хьиз, къалабулух акатна: садбурвагонрай эвичӏзавай, садбур аниз акьахзавай. Ингье, сад садан
патав гвай кьве вагондай эвичӏай кьве жегьил итим — сад къуьне
импортный еке сумка авай лацу якӏарин, спортсмендиз ухшар
авай, кьакьан, ацӏай буйдинди, муькуьди-—гъилик чемодан квай„
урта буйдин, къумрал чипа ачух хъвер авай, гьяркьуь къуьнер
алайди — хатадай сад сада акьуна.
— Эй, вуча! Инсанар аквазмачни? — хъел кваз лагьана «спортсменди».
— Багъишламиша, акьурдини вун хьайила, къургъарни заз.
гузвани?
— Ни? За?!
— Э-ээ...
Са легьзеда а'бур кьведни чӏал акъат тийиз, сад садаз килигиз
акъвазна ва ахпа кьведайни шад гьарай акъатна:
— Кичибег!
— Асрет! — абур къужахра гьатна. — Яда, вун аквазмачир хьиГ
Гьинравай?
— Яргьариз фенвай.
— Вуч кар-кеспи ийизвай?
— Ледчик тир зун.
— Летчик? Я дуст, ваз самолет гьализ мус чир хьана? Гьина
кӏелна?
— Яда, летчик ваъ-е! Ледчик, яни гатуз шегьерда мурк маса
гудайди тир.
Кьведни кӏевиз ва шаддиз хъуьрезва. «Летчик» Кичибегани
Асрета Армияда са частуна кьве йисуз къуллугънай. Адет тирвал,
са райондай фейи жегьилар, стхаяр хьиз, гьуьрметлувилелди яшамиш хьанай. Вахт тамам хьана хкведайла абуру чпин дуствал
квадардач лагьана гаф гаиай. Амма гагь-.гагь гъурбатда гайи гафар, кӏвализ хтайла, рикӏелай фидай дуьшуьшарни жеда: уьмуьр Ди абурун рекьер чара авунай.

Ингье а шум уд йисалай икӏ хабар ни авачиз дуьш уьш хъхьу нал абур рикӏивай шад тир.
— Нисинин хуьрекдин вахтни алатнава, — лагьана Асрета, —
ша ресторандиз, за гъурбатдай хтай вун къунагъда.
— Ша фин!
Тӏуьнар вилик гъана, са -са рюмкаяр эрекьни хъвайила, Кичи бега Асретавай хуьр уьн -кӏвалин гьалар -демер гьикӏ я, вуч кар кеспи ийизва лагьана жузуна. Асрета эхиримжи вахтара хуьрера
хьанвай цӏийивилерикай, агьалийрин яшайиш четин жезвайдакай
ихтилатзава.
— Армиядай хтайдалай инихъ, — давамарна ада, —за хайи
хуьр е кӏва лахзава: сифте тракто р ист яз, ахпа кӏел хъувуна, ко м байнервиле. Хъсандиз кӏвалах авунай «Зегьметдин баркалла» ор
ден гана. Пар тиядиз кьабулна. Исятда партиядин райкомдин бю родин член я.
— О-гьо!
— Бес и йисар а вун гьинра хьана, вун гелни галачиз квахьна вай хьи!
Кичибега, фикир на хьиз, гьяз авачир да льиз, жаваб гана:
— Гзаф чкайр а къекъвейд алай кь ул ухъ эх ир ни з у н Т юм ендиз
акъатна. — Ана за сифте гзаф чкайра разведкада кӏвалахна. Ахпа
Уренгойдиз хтана, гьана бинеламиш хьана. Ина йифен курсар_ куь тягьна помбурилыцик, бурильщик, эхирни мастер хьана. Анай чун
са шум уд гада БАМ -диз цӏуьтхуьнна. Тындада тоннель эгъуьнза вай'бур ун кьил хьана, Анай —Газлилиз. Залзала хьайила зун гьа
на авай... Уьзендин гьавани захъ галаз кьунач. Эхиримжи вахтара
Ирганайдин ГЭ С-дал кӏвалахна, раг атӏудайбурун чӏехиди яз. Ин
гье, хкетрик квайвал, гьабур гьана туна, зунни иниз хтана, — хъуьрена ам.
Асрет дустунал ашукь я. Ада Кичиӏбеган гьар са гафуниз сив
ахъа хьана яб гузва.
— В ун еке бахта вар кас я, д уст. За вал дам ахзава. Уьлкведи н
вич кьван еке эцигунрал иштиракун, жуван гъилералди абур эци гун, вири абур акун — мегер инсандиз идалай еке бахт авани! Ам
ма завай, дуст, диде ялгъуз туна, гьайиф хьи, санизни физ хьанач.
Ахпа свае гъана, дидеди заз галтӏам яна. Амма гьикьван кӏандай
заз яргъариз физ, еке эцигунрал кӏвалах ийиз! — гьайиф чӏугунивди лугьузва Асрета.
Асретаз дустунивай вич хьайи чкайрин кӏвалахдин шартӏари кай, гьавадин ва тӏебиатдин кьетӏенвилерикай, инсанрикай, абурун
алакъайрикай виридакай чириз кӏанзава.
— Гьавадин кьетӏенвилерикай мад вун рахамир, — давамарна
Кичибега вичин суьгьбет. — Зарафат яни! Сивяй гадрай цуькӏуьн дикай цавам аз м ур к жедай хо тин ва телефо ндин линияр, бур у гъар ярхардай хьтин къати тӏурфан авай чӏавуз, чна ажузвал хиве

такьуна буругъ эгъуьнзава. Гьа ихьтин са кжъуз чи буругъди
нафтӏадин гужлу фонтан ганай. Шад хьайи чна, дили хьайибуру
хьиз, хкадриз, гьарайиз, кьуьлердайла, ваз акуна кӏандай! Й
агалкьунай бригададин членриз пулдин премияр, заз гьакӏ зегьметдин «Яру пайдах» орден ганай.
— Орден?! О-о! Къалура кван, — Асретаз адан плашдин хуру
хкажиз кӏан хьана.
— Муькуь костюмдал ала. Кьвед лагьай орден заз Тындада
кӏвалахдайла...
— Кьвед лагьай орден? Жеч!
— Зун тоннель эгъуьнзавайбурун интернациональный бригада
дин бригадир тир. Геологиядин четин шартӏар авай тоннель вахтундилай са шум уд вацра вилик ишлемишиз вахкунай зи хурудал
«Халкьарин дуствал» орден алкӏурнай.
— Валлагь, аферин ваз, — Асрета адаз гъил язава, срден мубаракзава.
Ихтилатар ийиз вахтни физвай. Амма хуьруьз хъфена кӏанзавай. Абуру автостанциядихъ гьерекатна. Кичибеган автобус фад
рекье гьатзавай. Асрета адаз хуьруьз, вичиз мугьман хьун кӏеве лай теклифзава:
— Къведай киш юкъуз за вун гуьзлемишда. Татана акъвазмир
гьа! За вун дидедихъ, юлдашдихъ, зи ярар-дустарихъ галаз танишарда. Къайи булахрал шишер яда чна. Белоруссиядин уьленра
акӏай танкар гьикӏ акъуднайтӏа, рикӏел хкида.
Эхиримжи гафари Кичибеган чин чӏурна, гуьгьуьлар хана, вучиз лагьайтӏа уьленда акӏайди Кичибеган танк тир. Эгер вахтунда
Асрет агакьначиртӏа, низ чидай, адан кьилел гьихьтин бедбахтвал
къведайтӏа!..
«Вучиз ида алатай кӏвалахар рикӏел хкизвайди я? Белки, зи
ордендал пехилвал ийизватӏа гьа!»—фикирна ада рикӏяй ва вич:
къведа лагьана гаф гана.
Sez Lezgin ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Цӏийи кьилелай башламиша - 07
  • Büleklär
  • Цӏийи кьилелай башламиша - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 4045
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1782
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Цӏийи кьилелай башламиша - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 4084
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1826
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Цӏийи кьилелай башламиша - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 4171
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1720
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Цӏийи кьилелай башламиша - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 4199
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1845
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Цӏийи кьилелай башламиша - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 4143
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1856
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Цӏийи кьилелай башламиша - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 4054
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1965
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Цӏийи кьилелай башламиша - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 4058
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2044
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Цӏийи кьилелай башламиша - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3870
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1939
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Цӏийи кьилелай башламиша - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3916
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1838
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Цӏийи кьилелай башламиша - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 4073
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1947
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Цӏийи кьилелай башламиша - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 4372
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1953
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Цӏийи кьилелай башламиша - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 4137
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2055
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Цӏийи кьилелай башламиша - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 4110
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2024
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Цӏийи кьилелай башламиша - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3990
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1844
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Цӏийи кьилелай башламиша - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 1263
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 769
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.