Latin

Шарвили (риваятар, махар) - 9

Süzlärneñ gomumi sanı 2853
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
Нуькверар кардив эгечӏна. Арабайра аваз гъана, са гъвечӏи геренда гьаятдин юкьвал кӏарасрин
зурба са хара авуна. Хандин ишарадалди харадиз цӏай яна.
— Гила дустагъар гъваш! — эмирна ханди.

Нуькверри дустагъханадай са агъзур кас «тахсиркарар» акъудна, цӏун патав гъана. Тахсиркаррин
тъилерни кӏвачер ракьун къандалралди кутӏуннавай.
— Квез и цӏай аквазвани? — суал гана ханди тахсиркарриз.
Гьич садайни са витӏни акъатнач.
— Гьа и цӏуз къурбандда за куьн... Са-сад! Валлагь, къурбандда! Тахьайтӏа, мад зун хан туш хьи,
са аюх я и вилаятдин кьиле акъвазнавай! Куьне вуч лугьуда? Аку-аку, квяй витӏни акъатзавач!
Вучиз лӏагьайтӏа зун гьахъ я...
— Вун нагьахъ я, хан, — секин сесиналда лагьана дустагърикай сада.
— Вуч-вуч?! Зун нагьахъ я?! — хан тахтунай къарагъ хьана. Адан чина биришрин гьамбар
кӏватӏ хьанвай. Адавай вичин ажугъ хуьз жезмачир. Ам пехъи хьун патал кӏамайди кӏам-шам тир.
— Эхь, хан, вун нагьахъ я, — тикрарна радай касди. — Ваз чи гъавурда акьаз кӏан хьанач. Ви
итимар намуссузар я, хан... Ви итимриз инсанвал чидайди туш! Вун гьабурулайни фейи сад я!
Кӏандач чаз вун хьтин хандиз къуллугъ ийиз, ви аскерар жез. Чахъ аялар авайди я, абур хвена
кӏанзава...
Хандин хъилен къапар вири ацӏана, алахьна. Адавай мад эхиз хъхьанач. Ада жазаламишзавай
инсанрай ихьтин гафар акъатда лагьана гьич фикирни авунвачир.
Са кьадар вахтунда хандин чӏал кьуна, адан вилер, лупӏ тийиз, цӏуз килигиз хьана...
Къавун чӏередал ацукьнавай Аци-Бациди вичин дустуниз лагьана:
— Фена, зи дуст, са кӏуькӏ чуьнуьха. Чна кьведа хандиз рикӏелай тефидай кар кьада. Са гъвечӏи
хьтин кӏуькӏ хандин далудикни вегьез жедатӏа аку!
Спелдах кардив эгечӏна. Ам фейи чӏавуз Аци-Бациди къавал гару гъайи сам-кьал кӏватӏна, санал
хандин тавханадин чӏередик, кьурай тахтаяр дуьздал алай чкадик кутуна, И чӏавуз Спелдахни
хтана агакьна.
— Валлагь, дуст, — лагьана ада шаддиз спелар юзурна, — за вуна лагьай кьве карни тамамарна.
Ингье ваз кӏуькӏни... Сад за хандин далудик вегьена!..
— Аферин, — разивал къалурна Аци-Бациди, — зурба чухсагъул ваз.
Куькӏуьниз уф гуз, Аци-Бациди самарик цӏай кутуна. Ахпа, Спелдахдин кӏула ахкьахна, ада
къеледин цлал лув гана.
Са кьве легьзени арадай фенач — хандай гьарай акъатна. Акӏ гьарайна хьи, на лугьуди, им са ни
ятӏани тукӏвазва... Налугьуди им са шумуд касди кьуна, гъилер, кӏвачер кутӏунна, чӏуларалди
гатазва... Алтӏушна хандал нуькверар. Хандин парталрай лагьайтӏа, хум акъатзавай... Кузвай хан!
Хкадарзавай ханди. Жегьил бацӏиди хьиз хкадарзавай...
Са гуж-баладалди хан кьуна акъвазарна, нуькверри адал алай парталар хтӏунна, кайи чкайрал хъач,
пеш алкӏурна... Гьа и арада акуна садаз: тавханайрин къав кузва. Акӏ жузва хьи, ялавар акъатиз,
гумадин гул цава къугъваз, чилиз серин ийиз. Ийир-тийир хьана хандинни адан итимрин. Вучда?
Яраб икӏ вучиз жезвайди ятӏа? Тав-ханайрал чинерар алтӏушнава жал? Дабанар вилик квайбур?!.
Акӏ хьанватӏа, хандин язух ггушни бес?!
Акъваз тийиз хияларзавай ханди.
Нуькверри гурарар гъана, яд авай челегар авадарна, абур цӏилер акална, кӏирер галкӏурна, къавал
хкажна, цӏай хкадриз згечӏна. Гзаф зегьметар чӏугурдалай кьулухъ, абурулай цӏай хкадриз алакьна.
— Яраб ханди вуч меслятдатӏа? — дустуниз суал гана Аци-Бациди.
— Лугьуз хьун четин я, — жаваб гана Спел-дахди, — Хандай нин кьил акъатдалда вуна...
— Валлагь, — лагьана Аци-Бациди, — эгер и ханди а дустагъар ахъай тавуртӏа, чна кьведа адаз са
маса фенд къурмишда!
Аци-Бацидини Спелдахди ихьтин суьгьбет ийизвай чӏавуз, хандин сес акъатна:
— Азад ая абур! Абуруз килигна зи кьилел дуьшуьшар къвезва... Зун такана кӏам-шам амукьна...
Шейтӏанри куьмекзава абуруз... Гьерекатна ибур вири зи вилерикай квадара!..
Ахъайна нуькверри дустагъар. Гьаятдин юкьвал хъувунвай зурба цӏайни хкадарна...
Аци-Бацидини Спелдахди шадвиляй къеледин цлал кьуьлер авуна. Аци-Бациди лезги макьамдал
кьуьлна, Спелдахди — Истамбул. макьамдал. Чеб гъалиб хьунин сагълугъдай, чпин фенд кьилиз
акъатунин сагълугъдай, чеб-викӏегьбур тирди къейд авунин сагълугъдай кьуьлерна.
Дустагънавайбур яргъаз акъатайла, Аци-Бациди дустунин далудиз пурар хъияна ва кьведани
хандин багъдиз лув гана. Спелдахдиз гишин хьанвай. Ам векь-кьал тӏуьнал машгъул хьана. АциБациди багъда къекъвез, вичин рикӏ аладарзавай.
Са кьадар чкадиз фейила, Аци-Бацидиз жив хьтин лацу перем алай са гъвечӏи руш акуна. Ам,
гьелбетда, Аци-Бацидилай гзаф кьакьанди тир, амма амай инсанрин патав акъвазарайла, ам лап
гъвечӏиди тир. И руш са гъвечӏи бала тирди Аци-Бацидиз гьасятда чир хьана. Ам рушан патав
фена. И чӏавуз Аци-Бацидиз са кар аламат хьана: рушан киферик кутӏуннавай бантикрикай сад
кьацӏанвай...
— Салам алейкум! — лагьана рушаз Аци-Бациди.
—Вун вуж я? — саламни такьуна, суал гана руша.
Аци-Бацидиз и руш нинди ятӏа, вуж ятӏа чидачир, гьавиляй ада, дугъри хъверна, жаваб гана:
— Зун Аци-Баци я... Бадедин хтул я зун.
— Пегь, пегь, зурба кас я вун! — дамахдивди, пӏуз кӏудна, лагьана бицӏи руша. — Икьван бицӏи
вакай и бадеди вучзаватӏа лугьуз фикирзава за!
— Бицӏиди ятӏани, залай зурба крар алакьзавайди я! — малумарна Аци-Бациди.
— Месела, вуч?
— Месела, хандин кӏвалериз цӏай ягъиз! Месела, хандин парталрик цӏай кутаз! Месела...
— Акъваз, бес я, — ажайиб сесиналди рахана бицӏи руш. — Табзава вуна!
— Валлагь, таб туш. Рикӏивай лугьузва за, — дугъривилелди лагьана Аци-Бациди.
— Гьа и вуна акьван крар авуна?!
— Тек са за ваъ, гьелбетда. Заз зи дустуни куьмек гана.
— Вуж я ви дуст? — Спелдах.
— Ву-у-уж?!
— Спел-дах!
— Спелдах?
— Ун ман... Са рагъул пепе я... Исятда фенва вичиз затӏ-матӏ нез.
Пепейрикай инсанриз дустар жеда лагьана бицӏи руша фикирнавачир. Ам Аци-Бацидин и
гафарихъ агъунач, амма эвелдай лагьай гафари — хандин кӏвалериз цӏай ягъуни, хандин парталрик
цӏай кутуна лугьуни — рушаз гзаф таъсирна. Ам фикирди тухвана.
Бирдан бицӏи руша, Аци-Бацидиз мукьва хьана, ам садлагьана кьуна, вичин хурудив игисна,
тавханаяр галай патахъди гьерекатна.
— Вуна зун гьиниз тухузва? — къалабулух акатна Аци-Бацидик.
— Зи бубадин патав.
— Вуж я ви буба?
— Гьа вуна парталрик цӏай кутур хан! Кьадарсуз гзаф кичӏе хьайи Аци-Бациди гьарайна:
— Ахъая зун! Фад ахъая! Спелдах, куьмек ая!
Гъвечӏи руша ам мадни кӏевиз кьуна. Аци-Бацидин рикӏел, гьелбетда, кӏасун атаначир. Эгер
атанайтӏа, ада бицӏи рушан гъил кӏасдай, адай гьараяр акъудна, вич ахъайиз тадай...
Спелдахдиз вичин дустунин кьилел атай агьвалатдикай геж хабар хьана. Тахьайтӏа, адани са фенд
къурмишун мумкин тир. Адазни фендер тӏимил чизвачир. Тавханайриз хтана, хандин руша
бубадиз вичи тавханайриз цӏай ягъай душман кьунва лагьана.
— Адан гъилер, кӏвачер кутӏуна!— эмирна ханди са нуьквердиз.—За адакай руг ийида!
За ам руьхъведизни гумадиз элкъуьрда! За ам и чилерилай квадарда! За ам... Нуькверри
гъилерни кӏвачер кутӏуннавай Аци-Баци тухвана са зурба ратӏран юкьни
юкьвал эцигна ва чеб ругунар галай балкӏанар гъиз фена. Аци-Бацгидин патав къаравуларни
туна. Сивив кьван яракьламиш хьанвай къаравулар!..
Ратӏран са къерехдал зурба са къавахдин тар алай. Ацукьна гьа таран са пешинал, спелар
куьрсарна, Спелдах хияллу хьана. «За вуч ийин, вуч тийин? Жуван дустуниз за гьик куьмек гун?
Гзаф хияларна, гзаф веревирдерна Спелдахди, эхирни адан рикӏел чубарукар атана. Атӏа чӏавуз
Аци-Бацидини вичи псидикай шараг къутармишай чубарукар!
Кӏусни энгел тавуна; Спелдахди чубарукрин патав лув гана. Чубарукар и вахтунда кьведни мукан
къерехдал ацукьна, чпин шарагрихъ галаз рахазвай. Спелар куьрснавай Спелдах акунмазди, абуру
са сивяй хабар кьуна:
—Вахъ вуч хьанва, дуст? Ви дуст гьинава?
— Ам кӏеве ава, — жаваб гана
Спелдахди. — Лугьуз тежедай кьадар кӏеве ава... Зун квевай
куьмек тӏалабиз атанвайди я.
— Гьикӏ хьана, вуч хьана? Адан кьилел вуч дуьшуьш атанва?! — гъалаба акатна чубарукрик.
— Кардин кьил ихьтинди я, дустар... — Спелдахди гьерекатна чубарукриз Аци-Бацидин
кьилел атай дуьшуьшдикай суьгьбетна.
— Энгелна виже къведач, — лагьана чубарукри. — Хан гзаф писди я... Пара алчах итим я. Чи
тухумдиз ам лап хъсандиз чидай кас я... Чна садрани адан тавханайрин къаварик мукар ийизвайди
туш... Чун фена, Спел-дах! Вуна чун гьа инал гуьзет ая...
Фена чубарукар. Ратӏран кьилел са шумудра чархар яна, абур агъуз эвичӏна. И чӏавуз нуькверри
ратӏрал ругунар галай балкӏанарни гъанвай. Абуру эхиримжи гьазурвал аквазвай.
Къаравулрин вилер ругунар галай балкӏанрал алай чӏавуз, чубарукри, садазни хабар тавуна,
гъилер, кӏвачер кутӏуннавай Аци-Баци цавуз хкажна, гваз фена...

ЧИЧАНБЕГНИ НАЗКЪАТУН
Хьана кьван, хьанач кьван Чичанбег тӏвар алай рагъул кьифни, Назкъатун тӏвар алай чӏулав са
пепе.
Ачух чуьлда чпиз са къазмани эцигна, абур кьведни дуствилелди яшамиш жезвай. Гзаф ашукь
хьанвай абур сад-садал.
Чантани къачуна, Чичанбег мукьвал-мукьвал сейрдиз экъечӏдай, Адан кеспи Назкъатуназ недай
затӏ-матӏ жагъурун тир. Назкъатун лагьайтӏа, анжах кӏвалихъ гелкъвезвай: асунар ийизвай, кул
элязавай, вичиз Чичанбега гьайи затӏарикай хуьрекар гьазурзавай. Са юкъуз Чичанбегаз ван жеда,
бес Гачалар хуьре авай Бадана вичин хциз мехъер ийизва лагьана. Гьерекатна хтана ам кӏвализ,
эгечӏна вичин кӏвач-кьил дуьзариз.
— Вун гьиниз кӏвачин жезва, я Чичанбег? — лагьана хабар кьуна Назкъатуна.
— Шад хабар ава, Назкъатун, — жаваб гана Чичанбега. — Гачалар хуьре авай зи хванахвадин
мехъер ава. Зун гьаниз физ гьазур хьанва.
— Алад ман, — лагьана шад хьайи Наз-къатуна, — хъсан сят хьурай ваз!
— Килиг, Назкъатун, — лагьана Чичанбега, — аквадай гьаларай, марф къвада. Вун гьеле-меле
къавал экъечӏиз тахьуй гьа! Тӏилияр атайтӏани, эха. Зун хкведалди гьич са карни ийимир.
— Хьуй ман, Чичанбег, — рази хьана Наз-къатун. — Кӏвал лап юкьвал кьван цяй ацӏайтӏани,
зун къецел экъечӏдач, са хъитӏкьерда чуьнуьх хьана, вун гуьзетда.
Чичанбег, чантани къуьнуьз вегьена фена.
Са алатна, кьве сят алатна, пуд сят алатна... Акатна зурба марф. Кӏвализ тӏилияр къвез
башламишна.
Эхна Назкъатуна, эхна Назкъатуна, эхирни адавай кьарай хуьз хьанач. Къачуна верхи тӏваларин
кул, экъечӏна ам къавал. Эгечӏна кул гуз. Къавал руквадикай кьар хьанвай кьван. Назкъатун гьа
кьарада акӏана. Гила вуч ийида, куьмекдиз низ гьарайда? Инихь килигна Назкъатун, анихъ
килигна Назкъатун, аквада адаз: яргъал майдандилай са мугьман Гачалар хуьр галай патахъди
хъфизва. Назкъатуна адаз гьарайна, лагьана:
— Я мугьман, чан мугьман!
Тек са вакай заз дарман.
Гачалар хуьре авай Баданан
мехъерик квай
Чичанбегаз гьерекатна хъша лагь,
хъша лагь!

Мугьманди кьил юзурна.
Хабар нивай? Хабар Чичанбегавай! Наз-къатунан гьарайдин ван хьайи ам, цавайни чиляй хтана
акъатна.
— Я Назкъатун, я кьейди, — лагьана ада кьарада акӏанвай папаз: — Ваз за марф къвайила, къавал
зкъечӏмир лагьайди туширни?
— Валлагь, вуна лагьанай, — регъуьз-регъуьз жаваб гана Назкъатуна, — амма тӏилияр къвез
акурла, завай акъвазиз хьанач.
Чичанбега кӏарасдин гурар гъана къавук кутуна, Назкъатуназ лагьана:
—Де хьайиди ана хьана, дуст кас, эвичӏа къавалай.
И гафарин вак хьайила, Назкъатуназ гзаф дерт хьана. «Вучиз ам вич заз куьмек гуз къавал
акьахзавач?» — фикирна ада, — эгер адаз зун гьакьван кӏандайтӏа, зи гъил кьаз къведал ам».
Фикирна, фикирна Назкъатуна, эхирни адаз ихьтин са фенд жагъана.
— Эгер вуна къизилдин гурар гъана эцигайтӏа, эвичӏда зун и къавалай, тахьайтӏа эвичӏдач. Къуй
зун гьа инал кьирай! — лагьана Назкъатуна Чичанбегаз.
— Я кьей Назкъатун, — лагьана Чичанбега, — за ваз къизилдин гурар гьинай тъида?
— Гьинай кӏандатӏани гъваш, — дамахдивди жаваб гана Назкъатуна. Зун килигда вун
гьихьтин кар алакьдайди ятӏа.
Гзаф фикир-хиялна Чичанбега, эхирни адан кьилиз са вуч ятӏани атана. Фена Чичанбег никӏиз,
хтана са яргъи къуьлуьн хъипи сам гваз. Гьа сам ада къавук кутуна.
— Гила эвичӏ, Назкъатун! — шаддиз лагьана ада вичин папаз. Назкъатун вичин гъуьлуьн
акьуллувилел гьейран хьана. Ам тадиз самунай агъуз чилел эвичӏна.
Баданан мехъерикай гъайи паяр нез ацукьнавай вахтунда, Чичанбегазни Назкъатуназ Яхцӏуркӏвач
мугьман хьана. Гьада ахъагъайди я заз и мах. Ам за квезни ахъайна.

ЦӏАРУ ПЕПЕДИН КЬИЛЕЛ АТАЙ ДУЬШУЬШАР
Са сеферда вичин тухумдин пепейрикай хъел авуна, са жегьил пепеди (адан тӏвар Цӏару Пепе тир)
виридаз ван жедайвал малумарна:
— Заз мад квехъ галаз яшамиш жез канзамач. Са патахъ фена, текдиз яшамиш жеда зун.
— Вун гьеле жегьил я, ваз чаз кьван дуьнья акунвач. Вуна чна кьван фуни кьел тӏуьнвач. Вун
гьеле писданни хъсандан гъавурда авач — къелетар ийимир, чахъ галаз секиндиз яшамиш хьухь,
— лагьана адаз вичин тухумдин репейри.
Амма Цӏару Пепеди абуруз гьич ябни ганач: ам экъечӏна фена.
Фена Цӏару Пепе, фена ва, са кьадар рекьиз акъатайла, адаз бурандин са цил жагъана. И чӏавуз
адаз хъсандиз гишинни хьанвай. «Ажеб хьаначни вун заз жагъана», — лагьана ада ва
гьерекатдалди бурандин цилинай тӏвек акъудна, хвех тӏуьна. Ахпа, цилинин къене са пипӏяй
муькуь пипӏез камар яна, ада вичи-вичикди веревирдна:
— И цил зун патал гьазур кӏвал я. И гатуз зун гьа и цилина яшамиш жеда.
Гьа и йикъалай башламишна Цӏару Пепе бурандин цилина яшамиш жез эгечӏна.
Юкъуз Цӏару Пепеди пуд пипӏен векьин са пириш атӏана, бурандин цилина акӏурна, вичиз са таж
туькӏуьрна. Къаткана и тажунин-сериндик, адан кеспи хиялар авун хьана. «Текдиз яшамиш хьун
вуч хъсан кар тушни?! — лугьудай ада вичи-вичикди. — Кеф чӏугвада за жуваз и къацу
тӏебиатдал. Ахпани низ чида ана вуч жедатӏа, гьикӏ жедатӏа. Кьена фидай дуьнья я им...»
Са юкъуз пуд пипӏен векьин пиришдин сериндик къатканвайла, Цӏару Пепедин кьилив вичин
тухумдин пепеяр атана акъатна.
— Чун кьарай-мумкин квахьна кьуд пата вахъ къекъвез, вун лагьайтӏа, инал кӏвач-кӏвачел
вегьена сериндик гьавадикай лезетар хкудиз къатканва. Къарагъ, хъша чахъ галаз.
— Зун санизни хкведач! — алай чкадилай
гьич кьилни хкаж тавуна жаваб гана Цӏару Пепеди. — Зи кӏвал ина ава.
— Вуч кӏвал? Гьинава кӏвал? Ваз кӏвал ни эцигна? — гьейран яз суалар гана пепейрин гелегьди.
— Атӏангье хьи, куь вилик ква зи кӏвал, Цӏару Пепеди бурандин цил къалурна.

Килигна бурандин цилиниз, элкъвена адалай тухдалди, кьилер галтадиз, хъуьруьнар, зарафатар
авуна пепейри.
— Вун ахмакь жемир чан хва, бурандин цилиникай кӏвал жедайди туш, — меслятдалди лагьана
Цӏару Пепедиз вичин тухумдин пепейрикай виридалайни яшлуда, — гьавайда жуван кьил
беладик кутамир. И цил са зайиф гаруни кваз цавара къугъурда... Ша вуна чи тухумдин тӏвар
кьацӏурмир. Чахъ чаз хас, чи цӏару лепейрин тухумдиз хас кӏвалер авайди я. И кар вуна рикӏелай
алудмир...
Гьич ябни ганач Цӏару Пепеди вичин тухумдин пепейрин меслятриз, абурун гафариз.
—Куьне вуч лугьузва? Куьн гьинай рахазва?! — хъилелди рахана ам. — И цил туна, зун квез
квехъ галаз хкведай хьиз яни? Инай зун санизни гьич чӏарни юзадач. Маса кӏвални кӏандач заз.
Вучда? Цӏару Пепедиз вичин тухумдин пепейрихъ галаз яшамиш хъжез кӏанзавач кьван. Адаз
бурандин цилиникай кӏвал хьанва кьван. Текдиз яшамиш жедалда вич. Чавай адаз вуч лугьуз
жеда? Ятӏа акъвазрай вичиз. Хъша, чун хъфида, дустар...
Хъфена лепеяр чпин мулкуниз. Цӏару Пепе текдиз амукьна. Мадни ада вичин хиялар авун
давамарна. Амма са кьадар вахтунилай и кар адаз шит хьана. Гьикьван хиялар ийида?!
Эхирни ада вичин кьил хкажна. Ам инихъ килитна, анихъ килигна ва адаз къуьлуьн твар тухузвай
са цегв акуна. И цекврен тӏвар Къуватбег тир.
— Я Къуватбег, Къуватбе-е-ег! — эверна адаз Цӏару Пепеди.
— Гьай, вуч хьана? — жузунна Къуватбега, вичив гвай къуьлуьн твар чилел эцигна.
— Ша чун кьвед чуьнуьх гумбатӏ къугъван.
— Гье-гьей, дуст кас, вун гьинай рахазва эхир?! Заз вахъ галаз чуьнуьх гумбатӏ къугъвадай
мажалар авайди яни?! — жаваб гана Къуватбега. — За жуваз хъуьтӏуьн раж гьазурна кӏанзава. Гад
са вилиз акуна, муькуь вилиз аквадалди акъатдай затӏ я, гьавиляй хъуьтӏуьн къайгъуяр энгел
тавуна акуна кӏанзава. Захъ азад са декьикьани авайди туш.
Цегв вичин рекье гьат хъувуна.
Цӏару Пепедин кефияр са тӏимил чӏур хьана, амма гьа и арада адаз векьин са пиришдилай Къацу
Цӏицӏ акуна. Ада вичин кеменчи куькуьна твазвай. И цӏицӏ са вахтара Цӏару Пепедин дуст тир.
— Яда, я Къаду Цӏицӏ! — зверна адаз Щару Пепеди.
— Ам вун яни, гьикана? — Къацу Цӏицӏ адахъ элкъвена.
— Ша чун кьвед чуьнуьх гумбатӏ къугьван.
— Заз вахт авач, дуст кас, — жаваб гана Къацу Цицӏре.
— И гад акъатдалди зи гъиле кӏвалах ава.
— Вуч кӏвалах?
— И чуьлда авай вири гьашаратриз, ина яшамиш жезвай вири махлукьдиз за жуван кеменчидай
макьамар яна кӏанзава. Кӏвалахзавай абур машгъуларун зи везифа я.
«Э-э-эгь, — лагьана Цӏару Пепеди вичи-вичикди,— вири кӏвалахдик ква, вирида са вуч ятӏани
ийизва... Ингье инай Лацу Чепелукь къвезва. Идаз лугьудани? Белки Лацу Чепелукь чуьнуьх
гумбатӏ къугъваз рази жен? Ваъ, лугьуникай файда авайди туш. Лацу Чепелукьди гудай жавабни
гьа сад я. Виридан жавабар исятда са гафар я. Анжах тек са зун са куьнинни къайгъуда авач.
Кӏвалахдивайни кьил баштаннава за. Заз гад акьалтӏдалди кефер чӏугваз кӏанзава...»
И чӏавуз Цӏару Пепедиз чими хьанвай. Адан рикӏел патав гвай къубуда чуьхуьнагар авун акьалтна.
Къарагъна къубудихъди фидайла, адан кӏвач галкӏана, бурандин цил кӏватӏи-кӏватӏар хьана, циз
аватна. Цин винел галтад хьайи вичин кӏвал акур Цӏару Пепе гзаф шад хьана. Ада, кьуд патаз ван
жедайвал гьарайна, лагьана:
— Ва-а-агь, и зи кӏвал гьакӏан кӏвал туш хьи! Им луьтквени я гьа!
Акьахна бурандин цилина пацаривди яд гадриз, эгечӏна пепеди къубуда сирнавар ийиз. Анжах
адан шадвилер яргъалди фенач. И декьикьайра ина хьайиди масад я!..
Цин винел алай бурандин цил аквада кьве кӏизридиз. Абурукай сада лагьана:
— Ам за неда!
Муькуь кӏизриди лагьана:
—Ваъ, ам за неда!
Ккӏана кӏизрияр. Акӏ ккӏана хьи абур, куьне лугьуда абур куьгьне душманар тир, фадлай сад
муькуьдал гьалтнавачир. Гила, гьалтайла, сада-садан тифтиф цавуз акъуддайнал я.
Кӏизрияр ккӏана — цел лепе акьалтна. Лешеди Цӏару Пепе авай бурандин цил хкажна, къерехдиз
гадарна.
Къубуда авай чӏавуз Щару Пепедиз кӏизрийрин гьуьжетдин ван хьанвай. Ам шехьиз
башламишнавай. Гила, вичин кьилел атун мумкин тир хата-беладикай хкатайла, ам кьадарсуз
шад хьанвай.
Гьерекатна вахчуна бурандин цил, нефес-нефесдихъ текъвез, Щару Пепеди. къубудин кьилел алай
векьер кьаларйз гьерекатна. Кьурурун патал ада вичин кӏвал — бурандин цил — векьин са
пиришдал эцигна, вич патав свай къаратикендин валариз гьахьна. И валарин кӏаник са шумуд
йисан кьурай пешер квай. Абурун арайра къекъуьнал Цӏару Пепедин рикӏ алай кар тир. И пепедин
тухумдин хъсан къилихрикайни сад гьа им тир.
Кьурай пешерин вишришрихъ яб акализ, Цӏару Пепеди вичиз абурун атирдикай лезет хкудзавай.
Бирдан адаз чӏиш-пуф ийидай ван хьана. Килигайтӏа анихъай кӏуф чиле туна, векьер-Кьаларихъай
ни чӏугваз, Кьуьгъуьр къвезва!
Гзаф кичӏе хьайи Цӏару Пепе гьерекатдалди къаратикендин валаз хкаж хьана. Ацукьна са
цуьрцуьнал, ада Кьуьгъуьрдал гуьзчивал тухвана.
Ина къекъвена Кьуьгъуьр, ана къекъвена Кьуьгъуьр, таза векьин сад-кьве пиришни тӏуьна,
кьил хкажиз, ара-бир цавузни са вил яна иштагьдалди гьавадихъайни ни чӏугуна. Садлагьана адан
вилериз Цӏару Пепеди рагъ гун патал векьерал эцигнавай бурандин цил акуна. Са легьзени энгел
тавуна, Кьуьгъуьрди бурандин цил тӏуьна. И кар акур Цӏару Пепедин бедендиз хар акъатна, адан
ивиди зуз авуна.
«И кардикай за виликдай вучиз фикир авуначир? — суал гана ада вичиз, кьве пацувди кьил кьуна.
— Эгер зун гьа цилина амайтӏа гьикӏ жедай? Месела, ксанвай зун бурандин дилина. Атана
Кьуьгъуьр, тӏуьна зун, вичин руфун ацӏурна... Ва-а-ай, ва-а-ай! Чан диде, ва-а-ай!..»
И чӏавуз къаратикендин валан кьилелай са чӏижре лув гузвай. И чӏижрен тӏвар Виртбег тир.
Виртбегаз дерт-гъам чӏугвазвай Цӏару Пепе акуна. Цӏару Пепедизни ам Виртбег тирди чир хьана.
—Гьикана, дуст, кьил кьуна ацукьнава хьи вун? — жузуна Виртбега.
Цӏару Пепеди адаз вичин кьилел атай дуьшуьшрикай суьгьбет авуна.
— Ваз вуч аватӏа чидани? — лагьана меслятдалди Виртбега. — Вуна, зи дуст, жуван тухумдивай
къерех хьана пара чӏуру кар авуна.
Уьмуьр, дуст кас, зарафатар авун туш. Гьар садаз жува вуч авун лазим ятӏа, вуч тавун лазим ятӏа
гьи кар авурла пис жедатӏа, гьи кар авурла хъсан жедатӏа чир хьун хъсан я. Эвелни-эвел
чӏехибурун гафарихъ яб акална кӏанда... Мад за ваз вуч лугьун, вуч талгьун? Жува хъсандиз фикир
ая. Захъ яргъалди суьгьбетар ийидай вахт авач.
Икӏ лагьана, Виртбег вичин кӏвалахдин гуьгъуьниз рекье гьатна.
Цӏару Пеле гуькьна ацукьнавай. Амма са кар ашкара тушир: яраб ада Виртбеган гафарихъ яб
акалнатӏа, я туш акалначтӏа? Анжах адан гъвечӏи рагъул вилерай къайгъусузвални амалдарвал
аквазвай. Идалайни гъейри, адан гуьзел цӏалцӏам спелар герен-герен инихъ-анихъ юзазвай.
Sez Lezgin ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
  • Büleklär
  • Шарвили (риваятар, махар) - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 4235
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1588
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Шарвили (риваятар, махар) - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 4131
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1475
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Шарвили (риваятар, махар) - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 3956
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1598
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Шарвили (риваятар, махар) - 4
    Süzlärneñ gomumi sanı 4034
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1626
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Шарвили (риваятар, махар) - 5
    Süzlärneñ gomumi sanı 4063
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1633
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Шарвили (риваятар, махар) - 6
    Süzlärneñ gomumi sanı 4018
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1603
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Шарвили (риваятар, махар) - 7
    Süzlärneñ gomumi sanı 4002
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1528
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Шарвили (риваятар, махар) - 8
    Süzlärneñ gomumi sanı 4042
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1624
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Шарвили (риваятар, махар) - 9
    Süzlärneñ gomumi sanı 2853
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.