Latin

Рекьерин къейдер

Süzlärneñ gomumi sanı 1357
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 826
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
Сифте кӏвал ва сурар

Агъа Макьар куьч хьайила, Цӏийи Макьарал сифте кьве мертебадин, къавуз сахси (шифер) янавай кӏвал эцигайди буба Ватандин Чӏехи дяведа телеф хьайи Мегьамедов Мегьамед я. Ада рикӏел хкизвайвал, 1959йисан зулухъай, къавуз руг гудай мел авайла, ам Дербентдиз фена, недай-хъвадай шейэр гваз хуьруьз хтана, автобусдай эвичӏдайла, са папа лагьаналдай: “Я кьей вахар, куьн атӏа кӏвалериз килиг, къавуз сахсини ягъ хъийизва, яраб ам гьихьтин купец ятӏа?”
- Абур зи кӏвалер я, чан вах, зун купец туш, колхозчи я, - лагьайла, кесиб дишегьлиди, регъуь хьана, вичин кьилихъ галай шалуналди чин кӏевирналдай.
Мегьамеда хуьре сифте ачухай алакъадин отделенидин начальниквиле саки 40 йисуз намуслувилелди кӏвалахна. Къенин юкъузни адан тӏвар, са вахтара ада къуллугъ авур Даркӏушрин, Эминхуьруьн жемятрини гьуьрметдивди кьазва.
Цӏийи хуьре сифте сурни адан диде Жариятаз кьисмет хьанай. Мегьамеда ихтилат авурвал, диде йикъа са сеферда гьа сурар кутунвай чкадал физ хкведалдай. Са сеферда ада хцизни вичихъ галаз атун теклифнай.
- Ингье, чан хва, - лагьаналдай ада Мегьамедаз, - рагьметдиз фейила зун гьа инал кучуд. Килиг, кӏандатӏа жувни зи къвалав ярх хьухь, инлай Шалбуз дагъни, Кетин кьилни, чи хайи дереярни аквазва.
Мегьамедан диде 1960-йисуз рагьметдиз фенай ва са йисалай - бадени. Дидени руш санал кучуднава, гьа икӏ цӏийи сурарни арадал атана…

Мердалидин тӏуб

Са сеферда заз зи архивдай са шикил жагъана. Ам ягъайди чи дуст Тажидин Мегьамедов тир. Шикилдиз тамашзава зун. Ана зи къвалав акъвазнавай спелар авай ва кап язавай гада вуж, гьинай ятӏа чир жезвач. Шикил ягъай чкани рикӏел хквезвач...
Кӏвализ Тажидин мугьман хьайила шикил за адазни къалурна.
- Шикил гьина ягъайди, а спелчи вуж ятӏа, зазни чидач, чан Шабатов, - лагьана ада, амма и тӏуб Мердалидинди я.
Дугъриданни, кьуьл ийидайла, Мердалиди тупӏар цава кьада. Адавай зазни и амал чир хьана. “Ирид лагьай мертебадай” ктабдин жилдинал алай тупӏар цава аваз кьуьлзавайбурни чун кьвед я. Акӏ хьайила, Тажидин гьахъ тир…

Гьахьтин кас я Мусаиб!

Агьмедов Мусаиб Цӏийи Макьарин хуьряй я. Ам 1950-йисуз Кьурагь райондин Агъа Макьарин хуьре дидедиз хьана. Орджоникидзе шегьерда хуьруьн майишатдин институт куьтягьнавай ада агрономвилин пеше къачуна. Ахпа Ростовдин областда, “Зардиянский” совхозда агроном, старший агроном, парткомдин секретарь, совхоздин директор, КПСС-дин Сулейман-Стальский райкомдин ӏ-секретарь, райондин администрациядин кьил яз кӏвалахна. Алай вахтунда райондин администрациядин кьилин 1-заместитель я.
Ам дамах гвачир, милли культурадиз кьетӏен фикир гузвай ксарикай сад я. Ада “Лезги газетдиз”, Лезги театрдиз гьамиша амадагвал
ийизвайди я. Адан кӏвалах авунин низам ихьтинди я: жувалай хъсанвал ийиз алакь тавуртӏани, писвални ийимир. Жедай, алакьдай кӏвалах пакадал вегьин тавуна туькӏуьра. Жуван патав са дерди аваз, жувак умуд кутуна атай инсан разивилелди рекье хтур. Куьрелди, адаз “ваъ” чидач. Гьахьтин кас я Мусаиб!

Мировой человек

Са юкъуз Сайдумова заз лагьана: “Шабатов, чун кьвед, дуст кас, Аллагьди гайитӏа, пака Низами Бутаеван патав фена кӏанда. За адаз ийидай арза ава. Жува машиндин ял ахъайнавай чархни хъия, ялни ягъа. Геж тавуна, пакамахъ сятдин муьжуьдаз чун Кьасумхуьрел жедайвал, ша. Чун Кьасумхуьрел агакьайла сятдин 8 хьанвачир. Низами администрациядин дараматдин гьаятдавай цуьквериз, кул-кусриз килигиз, абурухъ гелкъвезвай касдихъ галаз рахазвай. Чун акурла ада, шад хьана, “Абдулкъадир халу, ша тӏун, дерди-бала вуч я?” лагьана. Ахпа ам чи къаншардиз атана, гъилер кьуна. Хваш-беш авурдалай кьулухъ Сайдумов захъ элкъвена: “Лагь, я Шабатов!”
- Адаз хъвадай яд авач, Низами Ниязович, - рахана зун, - адавай лугьуз жезвач.
- Гьикӏ яд авач, гъаначирни бес ваз яд? жузун хъувуна ада ва, чи жаваб гуьзлемиш тавуна, давамарна. - Куьн ахлад, ядни квез, Абдулкъадир дайи, гъида.
Райцентрада чун са тӏимил эглеш хьана ва ахпа за ам хуьруьз хутахна. Килигайтӏа, яд тухудай пешекарар Сайдумован гьаятда авай ва абуруз амайди куьчедал гъанвай шланг кӏвале авай крандихъ галкӏурун тир.
- Молодец-е, - лагьана Сайдумова устӏарар акурла. - Яни Низами мировой человек, Шабатов?!
Гьа йикъара Низамидиз “Мировой человек” лагьай гьуьрметдин тӏвар ганай. Зи дустунин шадвилихъ кьадар авачир. А чӏаван гуьгьуьл ачух халкьдин артистдин къамат къени зи вилерикай карагзама.

Итим я Мусафенди

Зун Майрудинан кӏвале са мярекатдик квай. Иниз вичин хва Насиран машинда аваз Абдулкъадир Сайдумовни акъатна. Ада заз айгьамдалди “Им аку, вун зун галачиз гьиниз фейиди я? За вунни къе зун физвай чкадиз тухудач”, лагьана. Ахпа ам вичин саягъда пӏузаррикай хъуьрена. Са арадилай ада япал кӏуф эцигна, “Вун къведани?” хабар кьуна.
Мегер заз “ваъ” лугьудай ихтияр авай жал? Я туш, итимдиз, гьиниз ва вучиз физвайди я лагьана, хабар кьун кутугнавани? Зани разивал гана. Са шумуд декьикьадилай ада межлисда авай юлдашривай багъишламишун тӏалабна ва чун рекье гьатна. Ада заз лагьана: “Вуна, Шабатов, жуван машин чи машиндин гуьгъуьна аваз гьала”. Чун Архитӏай дуьз Даркӏушрал хтана. Машинар абурун кӏвалерин вилик акъвазарна. Чун хтайдакай Якъутаз (уьмуьрдин юлдаш Ш.Ш.) хабар гана. Гила ада заз вичин сир ачухна:
- Яда, Шабатов, - лагьана ада, - къе чи дуст Мусафенди хайи югъ я, аниз тефена жедач. Гьакӏ хьайила, чун кьведни адал са кьил чӏугваз, мубарак ийиз фида. Ам, асул гьисабдай, мешебегийрикай я, адан рикӏ тӏебиатдал, тамун гьайванрал, къушарал гзаф алайди я.
За, дуст-кас, зи дустуниз, завай абурухъ гелкъвезни жезмач, захъ амай ругуд сурсул тухуда, къуй гьар пакамахъ кӏвалахдал фидайла ам абурун ширин авазри рекье турай. Фена чун кьведни. Гьайиф хьи, чи дуст кӏвале авачир, ам юлдашар галаз дачадиз фенвай. Адан уьмуьрдин юлдашди чун атайдакай хабардар ийидайла, Абдулкъадира лагьана: “Герек авач, ам кӏвал гваз фенвач кьван”. Икӏ, чна адан сагълугъдай 50 граммар яна. Гуьгъуьнин сеферда Мусафенди чал дуьшуьш хьайила ада чаз туьнбуьгь авунин жуьреда, рикӏик шадвилин гьиссер кваз, лагьана: “Агь, якъадашар, куьне зун шадарни авуна, пашманарни. Ятӏани, шадвилихъ кьадар авачир, ада басрух гайила пашманвал аквадай чкайрани амукьнач”. Сагърай Мусафенди Велимурадов. Ада, гьикьван вичиз вахт авачиз хьайитӏани, яратмишунардай интеллигенциядин векилрин гъил кьадай, гьал-агьвал хабар кьадай вахт жагъурда. Гьавиляй рагьметлу Сайдумова лугьудай: “Итим я Мусафенди, итим”. Ихьтин келимади зи рикӏел хейлин фикирар-цӏарар гъана: Зи кӏвалин рак квез гьамиша ачух я, Авай гьазур фуни къафун гъида квез. Зун мутӏлакь туш, и карни квез якъин я, Шарвилидин рикӏ авайди чида квез. Нин рикӏ халкьдихъ, хайи чилихъ куда, ам абурун дердерни, гъамарни гваз агъа дуьньядиз фида. Заз ахьтин инсанар вишералди чида. Заз зунни аквазва. Абурун руфуна я тухдалди фу жедач, я абурун чандал са багьа партал. Амма гзаф къатариз абур аждагьанар хьизни аквада. Гьарда вичин багъдай хабар гузва эхир. Ахпа, амачирла, ваз гьуьрметарни, хатурар ийиз, вун хъсан кас тир лугьуз, ви язухарни чӏугвада, гьайифарни. Зун амачирла захъ са касдини гьайифни чӏугвамир, я зи язухни къвемир, ийидай хатур-гьуьрмет, зун генани экв куькӏвена куьн патал кана кӏанзаватӏа, чан аламаз ая! Зи тӏварцӏихъ лугьузвай хуш келимаяр, зак квай тахсирар къе амаз, зал чан аламаз лагь!

Нажах цӏай я

Чи редакциядин коллектив Самурдин тӏебиатдихъ галаз мукьувай таниш хьун патал атанвай. Самурдиз агакьдалди чна чи виликан хсуси корреспондент, алай вахтунда Кучунрин МУСП-дин председатель Юсуф Айвазовал кьил чӏугун кьетӏна. Адан багъда шишер ягъун патал як гьазурна, цӏай хъувуна. Са арадилай хтай Юсуфа лагьана: “Я гадаяр, ихьтин цӏал шишер ягъиз жедани, квез кӏарасар вучиз гьайиф къвезва?”
- Кӏарасар ава, - лагьана Мердали Жалилова, - абур хадай нажах жагъанач.
- Я хизан сагъ хьайи кас, - хълагьна Юсуф Айвазова, - цӏалай хъсан нажах авани? Гьи чкадилай хана кӏанзаватӏа, ам цӏал эциг, кӏарас гьасятда кьатӏ жеда. Дугъриданни, ахпа къула халисан шишер ядай цӏай хьанай.

Бубадин кӏваляй хьиз…

Билбилхуьре чун и хуьруьн юкьван школадин директор Мурад Саидова, адан уьмуьрдин юлдаш Эминади ва абурун хизанди лап чпин багърияр хьиз кьабулна, кьве юкъуз чи къуллугъда акъвазна. Мурад чи бажарагълу шаир Алирза Саидован езне я. Абурун чӏехи руша - Жасминади чи “Лезги газетдин” редакцияда кӏвалахзава. Вичин пешедин рекьяй инанмишвилелди камар къачузва.
Зун абурун хизанда авай гьуьрмет-берекатди гзаф рази авуна. Мугьманар кӏани халис лезгияр тирдахъ кӏевелай инанмиш хьана. Чун абуру, бубадин кӏвалелай хъфизвайбур хьиз, рекье хтунай, гьатта пишкешарни ганай… “Вирибуруз шад югъ я” И сеферда Шарвилидин суварик иштиракиз Ахцегьиз фин заз Дербентдин автостанциядин начальник Навои Бутаевахъ галаз кьисмет хьана. Мискискарин булахрал агакьайла, “Газелда” авайбур ял акъадриз эвичӏна. Булахдин агъа патал кафе ала, вилик кьур ква, кьурукни - пластикадин столни стулар.
- Гъваш, гадаяр, - буйругъ гана Навоиди, - ана авай чанта, гьарда са сивелай элягъа.
Кафеда кӏвалахзавай рушавай ада кьелни къачуна. Машинда акьах хъийидалди ам кафедин къенез фена, ахпа “чухсагъул, чан вах”, лагьана, ада 100 манат авай гъил яргъи авуна. Рушан сивик хъвер акатна. Къецел экъечӏайла, завай лугьун хьана: “Пул гайила а рушаз гьикьван шад хьанвай?”
- Къе вирибуруз шад югъ я, юлдаш Шабатов, - лагьана, Навои заз милиз хъуьренай. Чахъ галай вирибуру са сивяй хьиз, “язва, валлагь, язва” гафар тикрар авурла, за жувакди фикирна: “Яраб гьикьван гуьзел жедатӏа и тӏебиат, эгер дуьньядал алай вири инсанар вири девирра шад хьанайтӏа?!”

Шагьабудин ШАБАТОВ
Лезги газет
Sez Lezgin ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.