Latin

Пад хьайи рагъ - 18

Süzlärneñ gomumi sanı 4029
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2000
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
тунвай машиндиз худ гана, эк-вер куькӏуьрна, хуьруьз хъфиз кӏанзавай. Хьанач. Къалин жив цава
къугъвазвай. Вилик пад лацу пал тир. Чархалай аватун... Зунни паб-аялар авайди... Акъвазна. Къуй,
лагьана за, саврух буш хьурай. Зи умуд кьилиз акъатна. Зур сятдилай хьиз саврух дередай виниз
квахьна. Чилел пурпу жив ацукьнавай, ацӏай варзни цавун аршда авай, юкъуз хьиз экуь тир. Яргъалай
заз Мифтягь акуна. Ам алакъадин идарадай майдандин пипӏел атана. Вични мукьвал-мукьвал
дарманханадихъ эл.къвез килигза-вай. Ам машинда ацукьна. Ракни къеняй агална. Машиндин эквер
куькӏвена. Туьхвена. Мад гьа икӏ са шумуд сефер. За гье-ле шак авур кар авачир.
Гурарин кьилел экв малум хьана. Челеба, инихъ-анихъ вил экъуьрна, агъа мертебадай Няметан
ван атанваз, эверна:
— Бег стха. Бег стха. Ваз тилифундихъай эверзава. Чӏехи меркездай я. Вуч жаваб гуда?
— Къвезва, Челеб. Ахпа, Нямет, жуван ихтилат хъия. На-гагь таб-гьилле туштӏа...
Яру Нямет хъфена, Бег, дагъдин мирг хьиз, яшар хьанвай-тӏани, кьезилдиз гурарай виниз зверна,
тавдиз хтана, ам инай къвалав гвай вичин кабинетдиз къвезвай рекье, ,ада матакдал ацукьнавай
Мифтягьал пичӏи вил вегьена. «А, гьарамзада, заз чуысьни ийизвач гьа!»
Зенгнавайди министр тир. Ада шад хабар гана. Бичи гьу-куматдиз Бег «Зегьметдин Игит»тӏвар
гун патал теклифнава. Телефондай лугьудач, теклиф хушдиз кьабулнава. Бегдилай гьукуматда гзаф
рази я. Гьам багълари гузвай бегьерриз, гьамни Бегди яратмишнавай цӏийи ичериз килигин. Исятда
вуч авуна кӏанда? Сад лагьайди, и мукьвара чӏехи меркездин газетрай мухбирар къведа. Кинодин
оператор са ва.цралай хьиз пайда жеда., Абуруз трестдин агалкьунар къалура. Иллаки жуван цӏийи
ичер. Кьвед лагьайди, жуван уьмуьрдин рекьикай, кӏе-лунрикай, кӏвалахрикай тамам малуматар
гьазур ая. Пуд лагьайди, сечме авунвай къазибегер, пайгъамбарбегер, султанбе-гер гьар жуьредикай
са ишик! ичер са кас галаз ракъура. Гьу-куматдин са дирекдин хциз свае гъизва. Къуй вичин вилерал
акурай, дадмишрай. Агъзур сефер гуьзелдикай ван жедайдалай садра ам акун хъсан я. Кьуд лагьайди,
виликан месэла мад хкаж жезва. Министрдин са вичин ваъ, гьукуматдин дирекрин къаотни Бег чӏехи
меркездиз хкун я. Хъша, гьуьясетар авун герек туш. Вири уьлкведин багъларин кьилин агрономвал
еке къуллугъ я. Са вахтунда белки мадни хкаж жеда. Ва, эхирни, мухбирар, кинодин къуллугъчияр
атана хъфей вахтунда жув-ни ша. Мад хариж уьлкведиз фидай рехъ акъатзава. Кьведни
санал
фин.
Соломеядизни къвез кӏанзава. Ада ваз саламар
ракъурзава.
Гуьгьуьлар ачух яз Бег мугьманар авай тавдиз хтана. Адан гьар са якӏук шад-хурамвал акатна.
Гагь эрчӏи, гагь чапла гъил спелрал элкъвена. Вилер айнадин кьулухъай вичиз килигзавай,
бубадин вилерал туьш хьана.
Министрди гайи хабарри Салегьани Гьамида вичин аксина тухузвай гьерекатар кьулухъ
акъудна. Чпиз фитнеяр ийиз-ацукьрай! Ни гзаф кьел неда, гьада гзаф ядни хъвада. Вири гьерекатар,
ажугъар пехилвиляй я. Ме-ктеб са йисуз куьтягьнатӏа-ни, Бег зарбдиз уьмуьрдин дагъдин
кукӏушрив агакьна, Салегь. кьирай, кьиф хьиз, иски чарарик къекъвез, абурукай вичин фу
жагъурзава. Авай пеше вуч тир: флан кас инкъилабдин вах-тунда са дагъдай маса дагъдиз фенай,
флан кас тама чуьнуьх хьанай, флан касди дяведикай кьил баштан авунай. Тфу!
Къзибег бубадикай Салегьа къалп макъала кхьена — гила чун килигда, адавай макъала чап ийиз
жедани! Зун Къазибег-дин неве туш жал. Макъала — макъала я, гьич са цӏарни чаи ийиз жеч. Жеч
ваъ, ийиз тадач. Ахпа чакай вуж къуватлу ятӏа чир хуьрай. И дуьнья, Салегь, туьретмиш хьайидалай
инихъ, вуж:
гужлу ятӏа, гьаданди я. Вуна, бубад хва, гьахъ-махъ лугьузва-ни? Гьар инсандиз вичин гьахъ ава.
Ингье къуьрни жанавур. Жанавурдиз гишин я, адаз аллагьди яни, тТебиатди яни, маса ем ганвач.
Анжах вичелай къуватсузбурун як. Жанавур квел:
тахсирлу я. Я аслан, я пеленг адавай кьаз жедач. Абур вичелай къуватлу я. Къуьр вуч патал
туьретмиш хьанва? Жанавурди тӏуьн патал. Сад авачиз масад яшамиш жедач. Гила гьахъ нив гва?
Къуьр тӏуьна яшамиш жезвай, къуыр тТуьрла къуватар къвезвай жанавурдив гвани, тахьайтӏа, вич
паран-ларан ийиз- J вай вахтунда тӏа жезвай къуьрев гвани? Гьелбетда, кьведавни? | Агь, бубад хва
Салегь, вахъ къуьрехъ кьванни акьул авачни?' | Ваз чидачни—эхир кьиляй къуват гъалиб жедайди!?
ЧидайтТа, | вун зи бубадинни, зинни геле къекъведачир. Мад вучин. Bas | акьул авач кьван, ам за ваз
гуда. За вун лазим чкадал ацу- | кьарда.Бегди Мифтягьаз, сивик хъвер кваз, лагьана:
— Давамар ая, Мифтягь. Ам гъавурда гьатнач.
— Вуч, чӏехи стха?
— Гьа зазни ваз чидайди...
Челеба кьил хкажна, ам Бегдизни Мифтягьаз килигна, вуч хабар ятӏа, чириз кӏан хьана, ада
гьатта су ал вугун патал сивни ахъайна, пӏипӏ хкатнавай сасни къалурна, амма Бегди кӏвенкӏ атӏана.
— Ам, Челеб, зинни Мифтягьан сир я.

— Нагагь кьведаз чидатГа, пуд лагьайдазни чир жеда,— хъвер ийиз Челеба жаваб гана.— За тади
ийизвач.
— Вунни гьахъ я. И дуьньяда вири гьахъунихъ къекъвезва. Садазни жагъизвач. Мифтягьа
разивилелди кьил агъузна, амма ам гъавурда гьатнач. Вуч давам авун лазим я, вучтин сир я? Адан
рикӏел эвелни-эвел Гьамидакайни Салегьакай газетдиз ра-къурай макъалаяр хтана. Макъала газетдиз
чап авунихъ умуд-навачир. Амма ракъурай са гьафтедилай, ам еке гьарфарал кӏватӏна, лап виле
акьадай чкадал басма авунвай. Салегьакай кхьей макъалани гьа икӏ хьанай. Дяведин вахтунда
Салегьал хер хьанайни, хьаначирни, ада вичи вич янайни, душмандихер авунайни — низ чидай сирер
я? Салегь кьецӏи ийиз дяведай хтун авуна. Гьамни, дуьз лагьайтӏа, гьакъикъатдани ам кье'цӏи тир-ди
нивай тестикь ийиз жеда? Белки вич инсанрин вилериз тӏуб гун патал гьак! къекъвезва...
— Мифтягь, гила хьаиитГани лутьун: види гъуьрчехъанвал хьанач. Къапа-къап гьалтай севни
кьенач. Килиг, силисчи адан геле гьатнава.
— ЧТехи стха, ам ракьара гьатдач. Вични... Мифтягьа гъил хкажна, гъуьрчехъан яргъал чкайриз
хъфей-вилин ишара авуна.
— Муькуь кӏвалах, чӏехи стха, зурбазнава. Масан ягъай чка-дай ам дуьз Риракъарихъ уьтмиш
хьана. Кӏвачерикни ивидин гелер кваз. Ана гъулгъула гьатнава. Кӏуьракъарни риракъар сад садал
элкъвенва.
— Ваъ, я кас.
— Валлагь-биллагь, чӏехи стха! Заз хабар хьана: Масанан тарсариз са пай аялар хквезвач. Иллаки
Риракъара мирес-варис авайбур. Са хзанда гъуьлуьз гузвай рушни элкъуьрнава. Гьида гьадаз, гьада
гьидаз ажугъар квай кагъазарни ракъурнава.
— Де килиг, ам ви пеше я. Пул лазим ятӏа, лагь...
Ихтилат ийизваз, Бегди столдин пипӏел алай кагъазар къай-дадиз хкана. Абур сад садан винел
кӏватӏ хъувуна. Эхиримжиди Салегьан макъала авай конверт хьана.
Ацукьнавай чкадилай Мифтягьаз ам акуна. Адан мецел ата-наъ «Бег стха, Салегьан макъала вал
ракъурайди зун я». Амма и фикир адан кьиле амай. Бег кьулухъ ,элкъведай вахтундакон-вертдихъ
гъил галукьна, ам халичадал, Мифтягьан вилик ават-на. Мифтягь тепилмиш хьана. Бегди адан вилик
пад атӏана. Ада неинки конвертдин иесивал хъувуна, гьакӏни тадиз адан кхьинар авунвай пад кӏаник
элкъуьрна. Мифтягьа кьатӏана:
Бегдиз адан винел вуч кхьенватӏа виучз акуна кӏанзавач. Бей-нивандиз чидачир хьи, макъала
ракъурайди Мифтягь я, кон^ вертдал авунвай кхьинарни Мифтягьанбур я.
Вичин гъиляй Бегова конверт яна акъудай жуьре акурла,

Мифтягьак къурху акатна. Ада фикирна: яраб Бегдиз Салегьац макъала гьакъикъатда за
ракъурайди чир хьайитГа, ада вуч ийида? Къазибег бубади инкъилабдин аксина чГугур женг аш-I
кара хьун Беговавай эхиз жеда жал? Ада, валлагь, ахьтин ка<* фейи падни чир тежедай жуьре
дуьньядилай квадарда.
Мифтягьан кьилиз акси хиялни атана. Белки жува и макъала Салегьавай къачуна, Беговал
рахкурайди я лагьана хиве кьуртГа, Бег вичелай мадни гзаф рази жеда? Вични гьакӏан разивал
жеяачир. Вичиз еке гилир къведай разивал!
Лугьудани — лугьудачни? Ша, лугьун, хиве кьан! Ой, аллагь, I хупӏ четян кӏвалах тушни?
Ажугъ атайтӏа вучда? Ахпа гьиниз фида, нивай чара акваэ жеда? Ваъ, ваъ. Вични инал, Челеб алай
чкадал, сир ашкара авун лап еке къаммазвал жеда, Валлагь,, гьа инал кьве стхадини бамишарна,
жендекни са харал чувал-диз чуькьвена, хуьруьн къерехдиз тухвана, дагьардиз гадарда.
Мифтягьан дин-иман фена. Жендекдик къайи зурз акатна. Жув жувал ихтибар тежезвай
дуьньяда масадал жув ихтибар жедан? Ваъ, Мидтягь, ахьтин ахмакьвилив эгечӏмир. Мукъаят хьухь,
гада. Гьич кьил квадармир!
Са къурху мадни авай. Конвертдал авунвай кхьинар вичин-i6yp тирди Беговаз ашкара хьайитӏа
вучда? Емишлухда бухгалтер яз, вичи трестдиз жуван гъилел кхьей гзаф кагъазар ракъур-най эхир!
Жуван хатӏни кьетӏенди я. Гьарфар тик кьакьан, кӏва-чер яргъи. Лап чГагай нехишар хьтин. Гьеле
мектебда кТелдай вахтунда муаллимри адан хатГарин тариф ийидай. Вичив цлан газетдин
макъалаяр кхьиз тадай. Дуьз лагьайтТа, а вахтарилай инихъ хатӏ са кьадар дегиш хьанва, амма икӏ
ятӏани, ам гуьр-чег кӏалубра ама.
Айгьана Бегова конвертдал авунвай кхьинрин хатӏуниз фи-кир гана, ам Салегьанди туширди
чир хьана, ахпа адан иесидихъ къекъвез, ам вич тирди чир хьайитӏа, ахпа яраб вуч арадал
къведатӏа? Бегова ам гьик! кьабулдатӏа? Лугьун хьи, адаз хъел атанач. Ам гуя шад хьана.
Мифтягьа вичиз авур вафалувал къа-лурна. Бес эверна хабар кьадачирни:
— Мифтягь, им вуч кар я? Ваз и макъала гьинай атайди я? Ам вуна зи гъиле вугун тавуна,
алакъайрин идарадай вучиа ракъурнава? Я мердимазардин хва, ам чара касдин гъиле гьат-дачирни?
Алакъайрин идарадин къуллугъчийрин кьула гьарам-задаяр тӏимил авани? Садан рикӏел атана,
конверт пад авуна, макъала кӏелна, зал рахкурни тавуна, вичиз тунайтӏа, вучдай?' Гьа
мердимазарди жемятдин арада Къазибег бубадикай нагъи-лар чӏукӏурдачирни? Имни хьурай гьа,
вуна закай жув вучи» чуьнуьхзавайди я? Зал ихтибар ийизвачни? Зал, Беговал? Сул-t танбегдал?
Къазибегдин хцел ва неведал? Огьо — яда, вун лап еке затӏ я хьи!

Ихьтин фикирар ийиз, Мифтягьа вичин кьилик тӏал кутуна. Салегьа вичив макъала кӏелиз тунани
— кӏела ман. Кӏелна вах-це. Лагь: чухсагъул, вуна, Салегь стха, зи вилер ахъайна. Я лагь ман: заз
чидайди чуьртинин кӏарабар инихъ-анихъ ви-гьин я. Тарих-марих зи пеше туш.
Мад вучин, хьайиди хьана. Идалай кьулухъ акьуллу жеда.
Амма рикӏ маса жуьредани рахазвай. Рикӏи лугьузвай: Мифтягь, Салегьан макъала вуна
рахкурайди тирди Беговаз ашкара я. Тадиз са кӏусни гиман квачиз жув малум ая. Исятда лагь. Гьич
кӏусни энгел мийир. Беговаз вакай хъел къведа лугьузва-ни вуна? Ваъ, я стха,ваз Бегов чидачни?
Бегов тахьуй, вун хьуй. Ви кьилел садаз хасаратвал гъиз кӏанзава лагьана, ваз фад амаз хабар гайила,
вун а касдилай рази жедан, нарази? Заз чиз — рази. Разивал анихъ амукьрай. Вуна адаз еке
гьуьрметар ийида. Вуна ам стхадай кьада.
Бес Беговани гьа икӏ ийидачни? Адан къеневайдини ин сан-дин рикӏ тушни? Вични икьван вичин
бубадал рикӏ алай, адал дамах йизвай касдин?
Мадни са кар авай. Селванадин месэла. Гьамидан рикӏ акъу-дун патал, ам жемятрин вилера зайи
авун патал, Бегдин тапшу-ругъдал, вич адан гуьгъуьна гьатнавай. Бегдин тапшуругъ, адан буйругъ
вичиз кьин тир. Бегди «йикь» лагьайтӏа, Мифтягь рекьи. дай. Амукьна Гьамидан папаз жунгаввал
авун. Амма Север булахдин къвалав гуж гъалиб авуна, вичин къаст кьилиз акъуд-найтӏани,
Мифтягьаз ам ашкара ийиз кӏан хьанач. Кьили лугьузвай: Мифтягь, баркалла, вун зркек я, Бегдин
тапшуругъни тамамарна, жувазни ширин дадар акуна. Амма рикӏ, вуч ятӏани, "наразиавай.
Селванадин тӏвар чӏуру патахъай инсанриз, гьатта Бегдизни кваз малум хьунал. Вучиз ятӏа,
Мифтягьаз вичизни чидачир. Гьеле вичин кьилни акъат тийиз, касди мукьвал-мукьвал Селванадикай
фикир ийизвай. Гагь-гагь йифера ахва-рикай айих хьайи вахтундани ам рикӏе жедай. Сад ава гьакӏа
дишегьлидихъ вил хьун. Гьикьван лагьайтӏани, Мифтягь жегьил итим тир, па'бни кечмиш хьана кьве
йисалайни алатнавай. И гьалда дишегьлидихъ тамарзу хьун я айиб тушир, я гунагь. Амма вуч ятӏани,
къвердавай Селванадихъ адан вил Бегдин тапшуругъ тамамарун патал жезвачир. Вичиз ам хуш тир.
Белки гьа иниз килигна, адаз вичинни Селванадин араяр инсанриз ашкара хьана кӏанзавачир. Иниз
килигна, вичин къаст кьилиз акъуднайтӏани, Бегди суракь авурла, ада хиве кьуначир.
Мифтягьаз чизвай, Бегди жаваб гуьзетзава. Гьакӏан гафарал-ди ваъ. Краралди. Шегьерда, хуьрера
ван гьатуналди. Къуй Гьа-мидаз гагь са патай, гагь муькуь патай вичин папан геле жунгав авайди
малум хьурай. Гьикьван гзаф адан япар ихьтин ванери, кӏашари, далдамдин хъурхъ хьиз, гатаз
хьайитӏа, ам гьакьван

къапарайни акъатдай. Адаз фир-тефир чка амукьдачир. Гьан, Гьамид, гила ви гуьгьуьлар гьик! я?
Мад вуна, бубад хва, шин-дакьар хъийидани, тахьайтӏа вун, жемятри вил кутуна, Рагълах
вилаятдилайни гъил къачуна, кьил элкъвей са патахъ катдани?
Мифтягьа эхирни фикир авуна хьи, я вичинни Селванадин гьахъ-гьисайдикай Беговаз хабар гана
кӏанда, вични, лагьайвал, уьлкведа твадай гьарай-вургьайдал, я адаз эвез яз Беговаз хуш жедай са
маса кӏвалахна кГанда. Гьа икӏ ам мад вичи гъвечГи меркездай рахкурай Салегьан макъаладал
хтана.
Лугьудани? Лугьудачни? Яраб, хуш хьана, Бегова вичиз бар-калла ийидатӏа? Я, аксина яз, хъел
атана, вичиз жаза гуда-тӏа?
Ой, дуьнья, дуьнья! Ви зидвал вуч я? Ви гьар са суалдиз кьве жаваб вучиз ава? Лацудаз ^лацуди
я>>, чӏулавдаз «чӏулавди» ву-чиз лугьуз жедач? И гьахъни, нагьахъни нив гва? Вуж гьахъ хьурай,
вужни нагьахъ?
...Сифтедай Мифтягь, ахпа, са герендилай Челеб... «геж& хийир стха» лагьана хъфейдалай
гуьгъуьниз, Бегов, тав кӏвал туна, къвалав гвай кабинетдиз хтана. Экв куькӏуьрнач. Экв авай кГваляй
атайла, ина лап мичӏи тир. Амма са арадилай кГвалик ишигъ акатна. Ам пердеяр куьрснавай
дакӏаррай къвезвай. Вични вапран нурар тир.
Бег Челебал рази тир. Касди, чӏехи меркездиз фена, Салегьаз:
вичин макъала чап ийиз кГанзавай журнал жагъурна. Эвелни-эвел ам басмадай акъудиз туна
кГандач. Иер хьана хьи, вахт ава. Серенжемар кьабулдай мумкинвилер жеда. ГъвечГи къуллугъчийрихъ галаз ара гатӏумун серф туш. Рахунар-луькТуьнар» гзаф жеда. Герекзавайди кар я.
Журналдин иеси акуна кӏанда. Ада «ваъ» лагьайтӏа, Салегьавай затӏни ийиз жедач.
Экв куькӏуьр тавуна, Бегди, юкъуз хкана, столдин кГаник чилел эцигнавай мишин чемодан винел
акъудна. Ам кьве чӏиб кьван яргъи ва чӏибни зур кьван гьяркьуь тир. Кьакьан-вални кьуд тӏуб кьван
жедай.
Вич хъуьтуьл ацукьагандал динж хьана, Бегова стулдин кьи-лел вегьенвай пенжекдин
къултухдай, гъил экъуьрна, куьлегар жагъурна. ГъвечТи и алатдал чемодандин кьве тӏапӏарни ахъайна, къалпагъ виниз хкажна. Кьве гъилни адан къене гьатна.. Цӏалцӏам тир.
Пул! Чан пул! Тармачар. Сад. Кьвед. Пуд. Вад. Ругуд. Ирид.. Муьжуьд. Шуьд.
Са-сад столдал эцигиз са къат куьтягь хьана. Кӏаник мад са къат квай. Инани пулдин тармачар авай.
Винел къатуна кьван. Чебни гьич ширни таханвай. Яни гьеле са касдин тӏубни хкӏун тавунвай.
Гьукуматдин хазинадай... Бегован хазинадиз^ Пул! Гьич кицТини недай затӏ туш. Адан нерик
кутуртӏани»

гьич нини чГугвач. Жанавурдив гице. Недач хьи гьайванди, не* дач.
Гьайванар тушни бес! Абуруз пулдин тӏеам гьинай Чир хьурай? Вири тӏеамар нагагь аллагьди
туьретмишнаватӏа, са пул ада авурди туш. Аллагь вич тӏебиатдикай туьретмиш жедай вахтунда алвер
авачир, инсанри, барабар яз яшамиш жез, къе-нинди къе, пакаманди аллагьдивай хьурай лугьуз
девирар кечир-мищзавай.
Чан пул! Вун туьретмишай касдиз аферин! Яраб пулдилай къуватлу шей дуьньядал алатӏа? Гьич
жеч! Ада инсандик еке къуватни, къудратни такьат кутада. Нагагь жибинда кӏуьд агъ-зур манат
хьайитӏа, жува жув итим хьиз гьисс ийида. Къанни цТуругуд агъзур хьайила, кӏвачери мадни еке
гьерекат къачуда, рикӏ гегьенш жеда. Пулдин кьадар кьуд, ругуд, кӏуьд сефер мадни артух хъувуртӏа,
лувар акатда. Патарив гвай дагъларни жува туьретмишай хьиз гьиссда. Буьркьуь кас кьве ракъин
ишигъдай кьабулда. Кьуьзеказ таза таватни гъуьлуьз къведа.
Са^садбуру лугьуда хьи, пулдихъ вири маса къачуз жеда. Къуллугъарни. Тӏварарни. КТвалерйикъарни. Гуя анжах сагъ-вал маса къачуз жедач. Жеда, жеда. Пул гайи вахтунда вун лап ариф
жерягьрин гъиле гьатда, абуру мейитдикни чан кутада.
Ихьтин фикирар ийиз, рикӏе пулди кутунвай еке руьгь аваз» Бег пулдин къундахрихъ галаз
къугъвана. Запундин кГалубар хьтин къундахар сад садан винел эцигна. Амма абурун кьадар гзаф
жердавай, абурукай туькӏуьрнавай дестек гъал-гъалдал атана. Столдал цӏийи кьилелай абур сад садал
эциг хъувуна. Гила пулдин дестек виликандалай хкаж хьана. Амма чемоданда пулдин къундахар гзаф
амай.Бегован къаст абур вири са дестекдиз;
ягъун тир. Амма жезвачир. Гьикьван адан пайгарвал хуьзг алахъзавайтӏани, вири пул кӏвачел акъуд
жезвачир.
Бегоаа, къугъунрал машгъул хьанвай аял хьиз, ахварни ри-кӏелай фена, къаст авуна хьи,вичин
къаст кьилиз акъудда. Ада мад ва мад сефер пулдин къундахрикай дестек туькӏуьрна. Эхирни,
иесидин вилик кьве кӏвачел тим-тик къарагъдай кицӏ хьиз, пулдин дестекни юзун тийиз адаз
муьтӏуьгъ хьана, кьил:
хкажна, акъвазна.
— Агь, вун тирни заз муьтӏуьгъ тежезвайди? Жеда. Жеда,— лагьана Бегова вичи вичик.
Ахпа ада дестек эрчӏи гъилин къерехдал яна, къундахар гьар патаз халичадал чкГана. Цлал
алукьай сад ахъа хьана» пулдин чарар, гарун хура гьатай пешер хьиз, гьарнихъ фена^ Экв куькӏуьрна,
Бегди, метӏер халичадиз яна, пул кӏватӏ хъувуна. Вири къундахар къужахда кьуна, адал ацукьна.
Ахпа, столдин кГвач кьуна, ам цлавай къакъудна, халичадин пӏипӏ хкажна. Адан кӏаникай чилиз
янавай тахтадай са кӏалуб акъуд22I

на. Ам зумул тир. Адан кӏаник сандух хьтин буш чка квай. Нна Бегозан хазинадин са пай хвенвай.
Тек са пай хвенвай. Тек са вичи иесивал ийизвай чка тир. Назлудиз адакай хабар авай. Амма иник
адан гъил хкӏазвачир.
Щийиз вичиз хканвай гилир кТвалин чилиз янавай тахтадин тсӏаник чуькьвена, зумул агал
хъувуна, Бегова стол цлав агуд-на. Гила ксайтӏа жедай. Ам гьатта Назлуди ширин ахвар ийизвай
кӏвализни гьахьна, амма месин къвалав къвезвай вахтунда кьулухъ элкъвена, кабинетда столдин
кьилихъ уалай лампа куь-кТуьрна. Къацу къалпагъдин къерехдивай вилериз хци ишигъ яна. Нинеяр
тӏа хьана. Вилер агажна. И лампа туьхуьрна Бегоя ва къавун лампа куькГуьрна. Гила хъсан тир.
Ишигъ вилериа хьайитӏани язавачир.
— Бег, я итим, вун гьеле ксанвачни? — жузуна рак ахъаз! вай кӏваляй Назлуди.
— Ксус, ксус. За рак агалда.
Хиве кьур кӏвалах кьилиз акъудна. Бегов столдихъ ацукьнаӏ Столдин чапла патан кьватидай лацу
са чар акъудна, къула' гьарфарал ихьтин буйругъ кхьена:
Варакъарин хуьре гьеле малум тушир касди ва я ксар! тГвар-ван авай инкъилабчи Асали
Гъалибан ядигарханадиз цӏа^ яна, ам канва. Силис къвезва. Ада тахсиркарар гьик! хьайитӏа-| ни
ашкара ийида ва абуруз жаза гуда. Амма адаз ва я абуруз| жаза гунал кар куьтягь жезвач. Ядигархана
цӏийиз эциг xbyJ вуна, виликан гьалдиз хкана кӏанда. Им Варакъар хуьруьн емишчийрин пак буржи
я. Гьайиф хьи, емишлухдин кьиле авайӏ Гьамида гьеле са серенжемни кьабулзавач. Ада трестдиз са|
теклифни ганвач. Им вуч лагьай чӏал я? Вич Варакъар хуьряй| туш лугьуз, Асали Гъалиб адаз
гьисабавачни, тахьайтӏа ада| ядигархана къайдадиз хкун емишлухдин буржи тушиз гьисаб-| завани?
Гьар гьик! ятӏани, ам къерех хьанва.
I
За буйругъ гузва: сад лагьайди — Асали Гъалибан ядигар-| хана цӏийиз эциг хъийин, кьвед
лагьайди — гатфарин тумар цаз| ва багълара кТвалахар ийиз эгечТдалдии кӏвалах куьтягьин, пуд|
лагьайди — ядигархана виликан гьалдиз хкун патал ва цӏийи| антикьа шейэр кӏватӏ хъувун патал
цӏемуьжуьд агъзур манат) тресудин патай ахъайин, кьуд лагьайди—мад лазим харжияр) жемятдивай
кӏватӏин».
Буйругъдин кӏаникай Бегова гегьеншдиз къул чӏугуна.
5. ГЪУЛГЪУЛА
Хъуьтӏуьз рагъ элкъвей йифиз гъвечӏи меркезда ва вири кӏуьд хуьре жегьилри ялавар
куькТуьрна. Кьуру чхаяр, кӏара-сар, купГар куьчедиз акъудна, абур хуьруьн юкьвал майдандал

кӏватӏна, абуруз цӏай яна. Фири нек хьтин вацран эквер авай, кьуд над пурпу живеди лацу авунвай,
гьавадик таза къайивал квай чӏавуз яру-хъипи ялаври гадайринни рушарин вилерик гьевеслу
цӏарапӏар кутунвай. Гатфар алукьдалди амайди пуд варз тир. Шадвилер авуртӏа жедай. Адет тирвал,
жегьилри ялав-рилай и патай а патаз хкадардай. Чпел гьихьтин члаяр алатӏа, къуй абур алатрай,
лугьудай.
Халкьдин арада адет хьанвай кар яз, пуд йифиз ялавар авур-далай гуьгъуьниз гьар кӏвале суварар
башламишна. Ина мугь-мандиз ша лугьун адет тушир. Низ ви кТвализ атана, фу-къафун дадмишна,
ваз сувар мубарак ийиз кӏанзаватӏа, гьадан ихтияр тир. Гадаяр кьве-кьвед ва я пуд-пуд къведай.
Рушар еке кӏеретӏ-ралди.
Хуьрерай хуьреризни мугьманар къвезвай. Гзафни-гзаф мукьва^кьилияр, мирес-варисар,
къавумар. Рагъ элкъвей сувар гьеле кьиле физмай.
Амма садлагьана махлукьрин шадвал ажугъди чукӏурна. Адан кьил Риракъарин емишлухдин
идарадилай башламишна. Пакамахъ кӏвалахал атай къулугъчийриз ракГарал кълинж янавай чӏулав
чар акуна. Патахъ-патахъ яру гьарфаралди анал кхьенвай: «Риракъар! Куьн садни амачиз телеф
хьурай! Мер-димазарар!»
— Дегь, им вуч хабар я? — жузуна тажуб хьанвай инсанри сада садавай.
— Чаз бедбахтвал кӏанзавайди вуж хьуй, я жемятар?
— Вуж жеда кьван? Юуьракъар. Чи Масанал хирер авур-бур абур тушни.
— Ваз гьинай чида?
— Вирида лугьузва! Силисчи чи хуьруьз атаначирни? Ада-ни тестикьнай, гуя Масан ягъайди чи
хуьруьз атана. Ивидин стӏалар кӏватӏна, абур ахтармишна. Лугьузва хьи, Масанан иви я.
— Чакай сад телеф жедалди, кӏуьракъар вири кунфайкун хьурай. Чеб мердимазарарни я,
чуьнуьхгумбатӏарни!
— Яз, я гьа, гадаяр,— рази хьана кӏватӏ хьайи жемятар.
— Вини дагъдихъай угърияр хьиз къвез, абуру чи багъла-риз гзаф пахтаяр янай. Исятдани язава.
— Эвелни-эвел и чиркин чар кхьейди чирна кӏанда. Хъел квай, чинрик савух акатай дагъвияр чар
ракӏарилай
алудиз алахъна. Анжах кълинж адан вири далу патал элкъуьрнавай. Пад тахьана ам алудиз жезвачир.
— КукГвара, я кас!
— Ваъ, ваъ! Тур! Силисчидиз эвера!
— Силисчидиз вучиз эверда? Чнани фена, Муьракъарин ракТарални гьа ихьтин къаргъиш
кхьични! Ийидай вахт я! Мад,

гьикьван хьурай, жемятар! Масанал хирерни чпи авуна, ажу гъарни чаз ийизва. Ваъ! Зун и кардал
рази туш! Нагагь чи ара да халис кьвед-пуд эркек аватӏа, чнани кьисас къахчуна кӏан да. Герек
гьабурун са касни ивидай жен!!!
...Са гьафтедилай хьиз «Рагълах вилаятдин гьахъ» газетд! ихьтин хабар гана: «Пуд йикъан
вилик Варакъар хуьре йифиз тьеле малум тушир касди, еке писликвал авунва. Емишлухдиь
идарадин гьаятда эцигнавай Гъалибан кӏалуб къванцелди яна, адан нер кукТварна. Малум тирвал,
алатай гатуз ина Асали Гъа$ либан ядигархана цӏай кьуна канай. Шак алач хьи, адазни сада
кьасухдай цӏай янавайди я. Ам вуж хьурай? Низ Гъалиба душманвал ийизва? Вични икьван вахтар
фейидалай кьулухъ? Асали халкьдин душманри цӏай яна телеф авурди вири жемят-диз малум я.
Гила адан кӏвалериз цӏай янава. Имни тӏимил яа акуна, кишпирдикай атӏанвай кӏалубдин суьретни
кукӏварнава. Им икьван гагьди кисна, гила уях хьанвай куьгьне душмандин| кТвалах яни, тахьайтӏа
гьакТан са алчахдин намуссузвал яни? И суалриз гьеле жаваб гуз жедач. Чна умуд ийизва хьи, силисатди и сиринай кьил акъудда».
Кьве югъни арадай акъатнач, гьа газетди кӏаникай «Шагь-бан» лугьудай касдин тӏвар алай
кагъаздай ихьтин цӏарар чаи авуна:
«Юлдаш редактор! Са варз кьван вилик куь газетди кхье-дай: Варакъара Асали Гъалибан
ядигарханадиз цӏай ягъуник емишлухдин кьил Гьамид къаришмиш я. Варакъарин жемятри "и кар
тестикьарзава. Акурбуру шагьидвал ийизва: ядигархана кузвай вахтунда Гьамида цӏуз яд ядай ихтияр
ганач. Вични яд авай къаб гвачиз атана. Мадни малум я хьи, хуьруьнбурукай садаз цӏай ягъай ка'с
акуна. Адан къаралту Гьамидаз къалур-на. Амма ам алай чкадилай юзунни авунач. Им вуч лагьай
чӏал я? Гьамидаз Асали Гъалиб са касни туш. Я дуст, я халу, я ви-чин ивидин тай. Гьамид —
Риракъай. Гъалиб — Варакъай. Ри-ракъара халкьдин са инкъилабчи дидеди ханач лугьуз, адавай
Варакъара ам хьун эхиз жезвач. Заз ван хьайивал, силисчиди Гьамидаз эвернай. Ада, гьелбетда, са
тахсирни вичик кутунач. Силисчини гьадан пад я! ГьинватГани, Гьамида ам ацТурай гьаД я. Сиве
тӏуб туртӏа, кӏас тийидай кас яз къалуриз, Гьамид гьа-къикъатда кьве кӏвачел къекъвезвай жанавур я.
За, са за ваъ, Варакъарин вири махлукьатди Гьамидаз серенжем акун тГалаб-зава. Эвелни-эвел, ам
Варакъарай чукурна кӏанда. Ам гьакьван къимет авай кас ятӏа, къуй Риракъарин емишлухдин иеси
хьурай. Чаз герек туш. Варакъар — варакъариз! Зи — са зи ваъ, вири варакъарин — ният гьа
ихьтинди я».
Макъаладин кӏаникай редакциядин мецелай ихьтин къейдер гаивай: «Тахсиркарвал Гьамидал
вегвйдай ихтияр ва делилар

газетдиз лазим кьваибур авач. Им силисчидин буржи я. Къуй ада и тахсиррай кьил акъудрай. Са кар
малум я хьи, трестдин кьил Бегов Султанбегди буйругъ ганва. Адан буйругъдалди яди-гар кӏвалер
гатфаралди цӏийиз эциг хъувун лазим я. И кар Гьамидан емишлухдал тапшурмишнава. Буйрутъдай са
маса карни малум жезва. Гьамида ядигархана кӏвачел акъуд хъувун •патал вичи са серенжемни
кьабулнач. Трестдай вучтин буйругъ къведатӏа лугьуз килигиз ацукьна. Адалай варакъар нарази хьун
тажуб жедай кар туш».
Гьа йикъара Риракъар хуьре аскердай хтай са жегьил касди мехъер ийизвай. Няниз башламишай
кьуьлер ва маса шадвилер пакама ахъа жедалди давам жезвай. Хъуьтӏуьн вахт яз, мехъер-межлис
хуьруьн юкьвал алай клубда тухузвай. Ина бегдин.ва сусан мирес-варис, мукьва-кьили, къуникъунши кӏватӏ хьанвай. Патав гвай хуьрерайни таниш-билишар атанвай, иллаки бегдихъ галаз санал
аскерда хьайи юлдашар.
Кьуьлерин яцӏ хьайи вахтунда са кьуракъиви гадади рира-къиви руш кьуьл авун патал майдандиз
акъудна. Гада адаз танишди туширтТани, хват хьтин, чкадин гадайрин вил алай руш майдандиз
экъечӏна. Шумал буйдин, лекьре хьиз, элкъвез-элкъ-вез кьуьл ийизвай гададин гьунар акурла, са
тӏимил ички хъваивай риракъивиди шиндакь авуна. Амни майдандиз фена, вич рушал элкъвез
башламишна. Рушаз и кар бегенмиш хьа-нач, ада кьуракъиви гададихъ галаз кьуьл давамна. Къунши
гада, хъел атана, кӏек хьиз, кьуракъивидин чиниз экъечТна.
— Инихъ ша садра! — лагьана ада къецел физвай рак къа-лурна.
Мугьмандиз кичӏе хьанач. Хват хьтин рушани яб янач. Ажугъ акатай руракъиви гадади вири
жемятдин вилик кьура-* къивидин чиниз лапӏаш вегьена. Далдамчияр акъваэна, зуьрне-чиди
вилералДи абуруз ишара авуна: «Ягъ куьне», амма май-:
дандиз са шумуд гада экъечӏна. Садбуру чпин хуьруьнви кьуна, масадбуру — мугьман. Амма футфа
кутадайбурни хьана. Къвердавай гзаф туьнт жез, жегьилар сад садал элкъвена, йда ам, ада им яна.
Садбуру къванер хьтин гъутар гьерекатдик ку-туна, масадбуру кӏвачералди кӏвалахна.
Гьа икӏ хпен хъицикьдин кӏуртунин падни къазунна, кьуракъиви чкадин гадайрин гъиляй
акъатна, къвалар тӏушуниз, руракъариз себ гуз-гуз вичин хуьруьз хъфена.
... Чилин циф кьурана вили цав ачух хьанмазди, Руракъарин агьалийри хуьруьн кьилихъ галай
багъ фагьумна. КилигайтГа, жегьил кьван тарар, нажах илигна, кукӏварнава. Танар лацу живедикай
хкиснава, чхелар алай вини кьилер живедал гадар-нава. Вуж хьурай? Вуж тахьурай? Тарихда
батълариз ихьтин:
къастар садрани авурди тушир!

Ажугъ атай эгьлийри, яргъи чӏичӏ авай кавалар къуьнери-лай кьамал чӏугваз, веревирдна: и
инсафсузвал нин къелет я?
— Нинди жеда кьван, жемятар — лагьана сада. — Душман-динди. Дустуни ихыин вагьшивал
ийич. Вак акваз, гелехъ къе-къвен вучиз ийизва, буьркьуь яни?
— Бес вуж хьурай? Чи хуьре ихьтин намерд тахьун лазим я эхир! Халкьдин баг'ь я. Виридан пай
ква. Жемятдин сив и багълариз килигзава. Майваяр гьасил ийида — фу жеда. Та-хьайтГа, къавуз
килигиз ацукь.
— Яз, чал кьверакъар пахил халкь я. Гьабурун къелет я жеди.
— Саракъаринди тушни? Абуру акъвазай балкГандикай як атӏуда.
— Кьведбурни кьирай. «Дуст, дуст» — лугьуз, им душман-дини тийидай къелет я.
— Рахунрикай файда авач. Ракъура гадаяр кьве хуьруьзни. Чти чаз вуч авунатӏа, чнани гьам
хъийида. Куьруь ихтилат я. Адалатни я. Куьне — чаз, чна — квез! Вил — вилихъ! Кьил — кьилихъ!
— Сифтедай чирдачни?
— Гьик! чирда кьван? Жегьил тарар гьайиф. Гьарда цӏуд пут ичер гъизвай. Ахьтин бегьердиз
хтун патал, эй, цӏуд йис герек хъжеда. Пимилни ваъ. Акьван вахтуналди, заз чиз, инал алайбурукай
садни амукьич. Агь, вагьшияр! Вагьшийрин вагь-шияр! За гада ракъурда. Фена вичини
Саракъаринни Кьвера-къарин багъларал дегьре илиграй.
— Дуьз я, валлагь. Лап лазим кар я. Къуй чун зайиф яз акун тавурай. Душмандиз душманвал
авуна кӏанда. Тахьайтӏа ви кьилел ацукьда. Зани гада ракъурда.
...Кьуракъар хуьре яшлу са итим кечмиш хьана. Ам вири вилаятда тГвар-ван авай кас тир.
Инкъилабдин вилик ада Сарсар пата хандин аксина лежберар кӏвачел акьалдна. Гвен гуьзвай вахт яз,
абуру ратӏрал кӏватӏ хьайи кыван техил чпин кӏвалериз чӏугуна. Илчи ракъурна, хандиз хабар гана:
нагагь ада чпиз къастар ийиз хьайитГа, чпи адан всири утагъриз цӏай яда. Хан-ди пачагьдивай куьмек
тӏалабна, амма и вахтунда пачагьлугъ хариж уьлкведихъ галаз дяведа авай. Пачагьдиз уьлкведин дердер гзаф авай. Хан куьмек тахьана амукьна. Гзаф къал-къив авунатӏани, адалай лежберриз са жазани
гуз алакьнач.
Инкъилабдин вахтара рагьметдиз фейи касди хуьрерай халкьдиз вафалу жегьилар кӏӏва'тӏна,
абурукай кьушун туькӏуьр-на. Адаэ яракьар, балкӏанар жагъурна. Кьушундихалкьдин гьу-кумат
туькӏуьрун патал хайи вилаятдиз еке куьмек авуна. Амма савашра адал задан хирер хьана. Щийи
Sez Lezgin ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Пад хьайи рагъ - 19
  • Büleklär
  • Пад хьайи рагъ - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3970
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2118
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 4007
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1933
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 4065
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2152
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 4076
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1967
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 4063
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2111
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 4110
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2116
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3999
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1886
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 4067
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1976
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 4011
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1899
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 4052
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2052
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 4075
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2134
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3985
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2024
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 4040
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2024
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 4070
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1856
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 4065
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2000
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3960
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2039
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3998
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2039
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 4029
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2000
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3633
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1823
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.