Latin

Пад хьайи рагъ - 16

Süzlärneñ gomumi sanı 3960
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2039
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
лекь кана, кабаб хьана, адан кӏарабрикай хьайи яру цӏелхемар давай агъуз аватна. Мад ва мад чӏух
хьайи ле-кьери чпин чан къурбанд авуна. Ахпа садлагьана, лекьер чкӏа-иа, абур гьар сад са патахъай
ракъинал элкъвена. Жида кьван хци кӏуф ягъиз, ракъинай кӏусар акъудна. Сад, кьвед, вад, кӏуьд, мад
ва мад. Гьар са чГулав лекьре кӏуфа ишигъ гузвай зегьемлу тике кьуна, абур цавун бушлухда чкӏана.
Рагъ пайи-паяр хьана.
Вилерикай карагай шикилрикай айих хьайила, Бегдин рикӏи |"ьалаба къачуна.
4. ГЬУЖУМ
«Рагълах вилаятдин ишигъ» газет да са юкъуз Гьамидан тГвар кьунвай кьве макъала акъатна.
Сифте чинал чапнавай ма-иъаладин тӏвар суал кваз туькӏуьрнавай: «Ядигарханадиз цӏай ни яна?»
Макъаладани тестикьзавай хьи, Варакъар хуьре Асали Гъалибан ядигархана лап секин йифиз цӏу
кьуна кана куьтягь хьана. Гзаф антикьа шейэр авай, иллаки къиметлуди Гъалиб гглеф ийидай шикил
тир. Икӏ ятӏани ядигарханадикай амайди '|ӏулав xapanӏa я. Малум тирвал, гьеле алатай йисуз трестдин
кьил Бегов Бегди ядигархана патал цӏийи дараматар эцигун смишлухдин директор Гьамидавай
истемишнай. Амма дирек-'юрдиз са къад агъзур манат къимиш атанач. Адав вичин чӏал гна. Гъалибаз
ядигархана эцигун маса идарайрин везифа я лугьуз тестикьзава. Чаз чиз емишлух харжарик кутун
тавун па-гпл гьада авай ядигарханадик цӏай кутаз тунвайди я. Идаз ихьӏ
тин са вакъиадини шагьидвал ийизва. Хабар хьайи кьван ити-мар, цив ацӏурнавай къапар гваз атайла,
Гьамид кьве гъил кьве жибинда аваз атана. Ада гьич са кӏарас кьванни юзурнач. Куз-вани,
жегьеннемдиз, куьтягь жедал курай лагьана. Кузвай яди-гардал кӏватӏ хьайи инсанрикай садаз цӏай
ягъай касдин къа-ралту акуна. Директорди фикирдиз къачунач. Гила я жаваб гу-дай кас авач, я тӏварван авай, вичин багьа чан чи бахтуниз жъурбанд авур Асали Гъалибан кӏвал-югъ, ядигархана амач.
Им эхиз жедай кар яни бес?
Кьвед лагьай макъала пуд лагьай чина чапнавай. Ина Вара-къарин емишлухда хейлин багълар
зулун ятар тагана кьуран-вайди къейдзавай. Жагъунар тахьуниз килигна, мал-къаради-ззд жегьил
тарарилай чкалар алудзавай. Директордиз я къведай писан емишрин бегьердикай, я фялейрин
дуланажагъдикай хабар авач. Ам вичин идарадиз къвезва, инай хъфизва.
Кьве югъ арадай акъатайла газетди сифте чинал «Дустуни дуст тебрик ийизва» тӏвар алай
макъала чап авуна. Ада жемят-рик жуьреба-жуьре гьиссер кутуна. Ихтилат Салегьакайни Бег-дикай
физвай. Абуру кьведани санал мектебда кӏелнай. Сад
•илимдин рекьяй, муькуьди багъманчивилин рекьяй пешеламиш хьана. Ичерин сувар
къаршиламишдайла, Салегьа Бегдиз теб-рикдин тел ракъурна. Дустуни дустуниз цӏийи ичер мубарак
авуна. Газетди Салегьан телдай ихьтин гафар чап авуна: «Къа-зибег бубади хьиз, вунани халкьдин
гьукуматдик лайих пай кутуна. Вахъ мадни еке агалкьунар хьурай».
Ичерин сувар тухудайла Бегди Салегьан тел кукӏвар авурди гзафбуруз акунай. Гила абуру фикир
ийизвай: им вучтин кӏва-лах хьурай? Гагь кукӏварзава, гагь газетдиз акъудзава. Течи-дай ксари
кьведални шадвал авунай.
Амма кьве югъни алатнач, газетди ихьтин са макъаланичап авуна: «Заз са суал ава». «Заз
рагьметдиз фейи зи бубадивай ван хьанай хьи, ам Кълинж Салегьахъ галаз са юкъуз аскердиз фена.
Чеб са чкада хьана, дяведин савашрани са вахтара гьатна. Амма аскеррин арада хьайи рахунриз
килигайла, Салегьа вичин кӏвачел хер авуна. Икӏ ам набуд хьана, аскервиляй кат хъувуна. Хьуруьз
хтун тавуна, ада кьве йис кьван къачагърихъ галаз тамара кечирмишна. Ингье дяве куьтягь
хьайидалай инихъ гзаф йисар алатнава. Кълинж Салегь дяведин игит я лу-тьуз, гьадаз датӏана
гьуьрмет ийизва. Зани ийизва. Идалай кьу-лухъни ийида. Амма гьамиша рикӏик гиман ква. Жемятди
ха•лис игитдиз гьуьрмет ийизвани, тапандаз? Заз чириз кӏанзава. Къуй Кълинж Салегь чидай ксари ва я
ада вичи газетда лугьу-рай: вич вучтин кас я? Кӏвачел алай хер ни авурди я?»
Вичинни Салегьан кьилер газетди гатазвай вахтунда Гьамид хуьре авачир. Адаз яргъал чӏехи
меркездиз рехъ акъатнавай.
I
Ина Селвана духтурханада къатканвай. Аял-куьял тахьун кьве-дазни еке дерт тир. Гила умуд
атӏанвай. Папахъ галаз духтурар ничизни килигнай.
— Квез аялар тахьунихъ са себебни авач... Гила авач... — ла-I ьана Селвана духтурханадай ахъа
хъийидай вахтунда хъукъ-най, желеб, вични какур хьанвай дишегьлиди.— Гила хъфейтГа жеда.
Шуьд вацралай квелай тел гуьзетда. Жеда квез балаяр.
Амма рекьиз вахкай тапшурнамада Гьамидаз Селванадилай-ни гзаф насигьатар ганвай,
дарманарни кхьенвай.
— Аквазван ваз,— лагьана Селванади мугьманханадиз хтай-ца,— ваз тум кутун тавуна бегьерар
кТанзавай. Вуна эвелни-эвел ?кув сагъар хъия.
— Зун гьамиша сагъ я, духтурди гьакӏа гайи теклифар я.
— Де ша тӏун... Ви вил захъ исятда галани?
Гьамида гьарус яз хъверна. Ракӏарив фена, ада дапӏардиз куьлег яна. Папан патав хтана
далудихъай юрф кьуна, вичив чуькьвена. Гьасятда сив сиве гьатна, кьведни къизмиш хьана»
— Дакӏаррин куьрсагар хьайитӏани сад садав агуд. Гьикьван
•жв аватӏа-ку.
Селванади месин къалпагъ алуддай чӏавуз Гьамид дакӏаррал гьавалат хьана. Ювалевай экв са
кьадар тӏимил хьана.
— Дегь,— лагьана ада булушкадин вини дуьгмеяр ахъайиз-пхъайиз. Ракъин ишигъ аку. Ам дуьз
месин винел ала.
— Хьурай ман.
— Ракъиниз чун месик къугъваз аквадачни?
— Акурай ман. Я акун вучиз ийизва? Ам инсан туш хьи, Гакъинал чан алач.
— Ваз алач — заз ала. Заз ракъинихъай регъуьда. Селванадивай сиве гаф куытягьиз хьанач.
Гъуьлуь адан пуз-миш хьанвай пӏузарар вичин пӏузаррал кӏевирна.
Пакад юкъуз гъуьлни паб чӏехи меркездай гъвечӏи меркездиз, анайни, энгел тахьана, Рагълах
патаз рекье гьатна. Автобус инсанрив ацӏанвай. Мехъеррикай хъфизвайбур я лугьуз, итимар на папар,
гзафни-гзаф жегьиар, ван хкажна, рахазвай. Ара-ара дишегьлийри «Перизада, гьай, гуьзел яр!» мани
лугьузвай. Абу-|)ув тафтни кеменчи гвай. Автобус дарискъал яз, жегьилри, кӏва•ӏep чиле эцягъиз, алай чкадал кавхаярни язавай.
Кьелен шегьердин мукьварив гьаваяр цуру тиртӏани, яргъаз пкъатирдавай цав ачух жезвай, зулун
эхир тиртӏани, чими га-|)ир акъатнавай. Гьуьлуьн къерехдивай физвай вахтунда балугъ-дин Ба кьел
квай цин гьаваяр нерихъ галукьзавай.
Мензил яргъиди тир. Тахта хьтин дуьзенда анжах инал-анал I ьуьлуькай гарари хкудай яд кӏватӏ
хьанвай гъвечӏи вирери, | уьзгуьди хьиз, нурар гузвай.
Гъуьлуьхъ галаз са ацукьагандал динж хьанвай Селвана,,
I9I

кьепӏинавай аял хьиз, кьил адан къуьнуьв игисна, сует хьанвай. Адан фикирар инихъ-анихъ
чкГанвай. Амма мез гьамиша тӏаз-вай сарал элкъведай жуьре, адан фикирарни рикӏик квай аялдинди тир. Яраб вичиз са бала мус кьисмет жеда, гила вич сагъ хъхьанвани, тахьайтӏа аял тахьунин
себеб гъуьл яни, лугьуз ам вич вичел машгъул тир. Автобусдин дакӏардив ацукьнавай Гьамидан
кьилизни ара-бир аялдин дерт къвезвайтӏани, адаз маса дердерни авай. Вичиз Индиядиз рехъ
акъатнаваз, Бегова ам атТанвай. Яру Няметни ада вичел илитӏнай. Идани вич сай-I тиишзавачир.
Вичи «як» лагьайла, ада «вак» лугьуз жаваб гуз-д вай. Асали Гъалибан ядигарханадик цӏай акатунни
Гьамида;! дерт хьанвай. КТвалер чеб эцигиз хъжедай, эцигунни адан къас'I тир, амма канвай антикьа
шейэр мад жагъин хъийидачир.
Гьамидан рикӏе мад са карди цӏархарзавай. Вичел Беговг Яру Нямет илитТай вахтунда адаз фиртефир чка хьанач. Хъе.I ргана, налугьуди, им хъуьтӏуьн цикӏиз еке цӏал эцигнавай тӏач я. Эхирни
вуна заз къастар ийизва кьван. Бегов, за вазни ийида,
-дагьана, ада министрдиз кагъаз ракъурна. Къуй и элкъвей лацу чин алай касдиз чир хьурай Бегован
амалар, ада емишлуха! тарашзавай къайдаяр. Сад лагьайди, жегьил багълари гьеле ру-гуд лагьай
йисуз бегьер гуз башламишзаватӏани, абурун еми-шар планрик кутазвач. Кӏватӏзавай кьван емишар
къейд тийид хиритӏиз, къазанжи Беговани адан имид хва Челеба, гьак! мад-ни пуд касди незва. Кьвед
лагьайди, гьар йисуз трестда I20— I30 га багълар авачирбур яз гьисабйз, чуьнуьхзава. Абурай
къвезвай бегьерни муьфтехур тГуьниз акъудзава. Ибур дуьм-дуьз делилар я. Къастунал мягькем,
Беговавай маса къачуз те•жедай векилар ракъура — лап асантдиз и шандакьар ашкара жеда.
Кагъаз ракъурайдалай инихъ квве вацралайни гзаф алат-най, амма я жаваб хтаначир, я атайхъфей векил хьаначир. Министр Рагълах вилаятдиз мугьман хьайи вахтунда Гьамидан къайт адавай
жузун тир: азиз министр, за квев арза ракъурнай, зид шикаят тушир, гьич хабар-этер хьанач хьи?
Амма вуч ятӏа-ни, Гьамида ери-бинедин гьакъиндай суракь авуначир. Вич и кардал дуьз тирни, чӏуру
тирни? Арза кхьинални вич гьахъ тир-ни, нагьахъ тирни? Гьелбетда, алатай йисарани вичиз абуру
нез-вай муьфтехур факай хабар авай, амма вич киснавай. Э-э, Гьа-мид,— лугьуз ам вич вичив
автобусдаваз къведай рекье раха-на,— вак Бегова хкуьрдалди вун кисна хьи! Гила вуна акъудза-| вай
пердеяр вучтинбур я? Ваз акваз хьайила, вучиз вун, бубад хва, дал хьанвай? Гила, Бегова ваз тади
гайи вахтунда вак вуч дӏай акатна? Кьиса,с хъийизвани? Им итимдин жуьрэтлувал яни?
Пабни гъуьл гьа ихьтин фикирри тухванвай арада бирдан

автобус, парахъ-ларахъ ийиз са куьна акьуна, ракьар рахай, шуыпеяр авахьай ванер акъатна. Ам
садлагьана шегьре рекьяй пкъатна, къвалав гвай хандакӏдиз аватна. Ина ам, кьасабчидин гъиликай
хкатай жунгав хьиз, чабалмиш хьана. Мад ракьарин рикӏи цӏугъдай чарахъ-парахъ акъатна, автобус
вилик чархар цавуз хкаж хьана акъвазна. Гьарайдайди. Щугъдайди. Себ-сив ийидайди. Кьилел
гъилевай пенжек-менжек вегьена, кьиникьи-кай вич къутармишиз алахънавайди.
Аллагьдиз шукур, кьейи-текьей кас хьанач. Кьил, гъил, мет тӏар хьайиди. Пимил-шимил пеляй,
гъиляй ивияр акъагайди, кӏарабдиз азият гайиди. Виридалайни шофер диз хасарат гана. Вилик квай
шуьше зиргъим-зиргъим хьанваз, хци пипӏер алай кьусар адан чиниз яна, ам кьацӏар-кьацӏар авуна.
Ивияр селлер хьиз авахьна. Чин хьиз, гъилерни кукӏварна.
Са сятдилай кьван вахт арадай акъатайла духтурар авай машин атана, шофер геж тавуна абуру
тухвана. Маса машин-давай духтурри амай инсанар ахтармишна, хер-кьац! хьанвай-даз куьмекна.
Я Гьамидаз, я Селванадиз хасарат хьанач. Селвана анжах са кьадар вахтунда шехьна! Амма
духтуррин институт куьтягьна-вайди яз ам яваш-яваш хер-кьац! хьанвай инсанриз куьмекариз
эгечӏна. И къайгъудик. кваз рикӏни секин хъхьана. Виликай-кьулухъай атай автобусри са кьадар
инсанар хутахна. Рекьел вил алаз са тӏимилбур амукьна.
Югъни нисинлай алатнавай, руфунни гевикьнавай, гьарарат-дини туьтвер кьунвай.
— Вири хъфизва, жувни рекьея акъеч! тӏун, — лагьана яваш-яваш чиниз тӏебии ранг хтай
Селванади.
— Къуй, амайбурни хъфирай.
— Хъфида ман...
— Са герен эха, свае. Чун бахтлу инсанар я. Автобус рекьяй акъатнатӏани, чаз са хасаратни
хьанач.
Рекьел вил алаз хейлин вахт акъатна. Гьуьлуьхъай къвезвай гарук хъилер акатна. Йирферал
эвядай техил хьиз, ада лепе-ле-пе шимер яна. Далу гар къвезвай патаз гана, Селвана кьуран-вай векь
квай кӏунтӏал ацукьна. Шегьре рекьин кьве патахъай-ни машинар къвез-хъфена. Гьамида гъил
хкажай вахтунда сад-бур акъвазна, шоферри хьайи-тахьайди чирна, амма чеб тухуз майил авунач.
Масадбур гьич акъвазни авунач. Икӏ тиртӏани, сад-кьве сятдин вахтунда рекьин юлдашар вири
инихъ-анихъ хъфена.
Селвана мад виликан фикиррик квай. Яраб вичиз аял мус жедатӏа? Вичихъ галаз санал гъуьлуьз
фейи рушарихъ садни ваъ, кьвед-пудни кваз аялар хьанва, абуру куьчейра чамарарни язава, вич гьеле
баладикай магьрум я. Духтурри вичин къенер
I3 Зак. 5I

I
сагъ-саламат я лугьузва. Низ чида кьван — белки гьакӏа гуз-вай рикӏ-дуркӏун я жеди. Белки абуру
ийизвай рахунар гьахъ-лубурни жен. Гена жувал гьалтай гъуьл инсафлуди хьана. Гьел-бетда, адан
рикӏни динж тут. Гьи итимдиз неве кӏандач? Я айибни туш. Гьашаратар затГар хьана, гьабурни чпин
балаяр аладунинни-кагьадунин рекье ава. Ктабра ма^ни кхьенвай хьи, хейлин жуьрейрин балугъар,
куьр вегьин патал гьуьлерай ва-цӏариз къведа, четинвилер эхиз, лап нишрав ятар авай хуьле-риз
фида, амма куьр вегьена чеб рекьида. ТЧебиатдин къуватар я гьа!
Фикиррин яцГаз гьахьнавай Селванадиз шегьре рекьелай ви-чиз эверзавай Гьамид я акунач, я адан
ван атанач.
— Я руш, вун ахварик квани? — лап япувай Гьамида жузу-на. Айих хьана килигайтӏа, рекьел
«Дагъви» машин ала, кьвед-пуд итимни ханвай автобусдин къвалав акъвазнава. Рикӏик шадвал
акатна. КТвачел акьалтна, Селванади къацу булушка-дин этетдикай цацар хкудна. Кьведни
нацӏарин зинбиларни къахчуна, автобусдиз килигзавай итимарни фагьум тавуна» «Дагъви» машин
алай чкадал шегьре рекьел хтана.
Са гъилик шейэрив ацӏанвай зинбил кваз, муькуь гъилел Гьамида умуд кваз иесивал авуна.
Машиндин вилик квай рак ахъайна, папаз теклифна:
— Вилик ацукь. Итимар кьулухъ жеда. Селванадин гуьгьуьлар ачух хьана. Яру-цӏару халича
вегьен-вай ацукьагандал фаракъат хьанмазди ада гъуьлуьз, вилери хъвериз, мецин кӏвенкӏ къалурна.
Гъуьл инихъ-анихъ килигна. Касдизни аквазвач. Ада папан кӏуфуз темен гана. Кьулухъ патан рак
ахъайна, амни къенез гьахьна. Паб далудихъай кьуна, мад къаст къугъунар авун тир, амма артух
шиндикьар ийиз хьанач. Автобусдилай итимар хтана, и арада Селванадик хъуь-руьн акатна, амма
течидай инсанар мукьув жез акурла, ам хъвер хуьз алахъна. Хьанач. Яру лечек пелез чТугуна, са
пӏипӏ сивел кьуна, ада са кьадар вахтунда къеняй булахдин фунтал хьиз къвезвай хъвер эхирни
элекьарна. И арада вичиз такваз машиндин иесиди" вич галай патахъай ракӏариз куьлег яна. Ам
машиндин кьулухъай элкъвена, чархара кӏвачер эцяна, ял лазим кьадар авани-авачни чирна. Эхирни
ам, чапла патахъай виликан рак ахъайна, къенез гьахьна.
Ай-тьарай! Килигайтӏа, Мифтягь! Душманрин душман! Ягъи! Намерд! Селванадин вири
кТарабра аяз гьатна, чандик зурз .акатна. Гила вучин? Гьиниз фин? Физвай. Тефиз тушир. Селва-на
чилерай чилериз фена. Чина бензе ранг амукьнач. Бейнида чГулавар къекъвена.
Вичелайни аслу тушиз са вил Мифтягьал алукьна. Адан тӏишел наши хъвер къугъвазвай. Кьулухъ
ацукьна, рекьин цӏийа
Ч f\ Л

юлдашрихъ галаз ихтилатдал машгъул Гьамидаз вилик вучтин гьал-агьвал кватӏа аквазвачир. Эй,
бейниван Вун вуч шад-хурам я! Ваз папан рикӏикай хабар хьухь тӏун!
Селванадиз ийир-тийир чиз амукьнач. Мукьвал-мукьвал ам наши вилерал нез, Мифтягьа,
мотордик гьерекат кутуна, машин рекье туна.
— Шив, зи шив! Де вач! Мад вач! Мад! Мад, зи араба! Мифтягьа и лагълагъар, Селванади
кьатТайвал, айгьам кваз ийизвай. Машиндиз «шив» лугьун адан адет тир. Идакай Селванадиз
виликдайни хабар авай. Амма гила кьасухдай хьиз ван хкажна, уьтквемдиз эверзавай:
— Де, вач. Фад-фад!
Идални бес тахьана, жендакдин гьар як хъуьрез лагьана:
— За куьн, юлдащар, итимар-папар, кьве сят жедач, кӏва-лив агакьарда! Де фад, зи шив! Зи мирг!
Зи аслан!..
Селвана далухъандинни ракӏарин nmӏӏe чуькьвена. Нагагь рак ахъа хьана, вич аватна, кьенайтТа,
хъсан тир. Ихьтин ази-ятдай хьайитӏани акъатдай. Вичиз хабар авачиз къуьнуь ри-кӏиниз гужни
гузвай. Кьилиз мад сефер тӏал ягъай чӏавуз гъил ра'кӏарин гъилелни фена. Хъуьчӏуьн кӏаникай ам
инихъ-анихъ юзурни авуна. Амма рак ахъа хьанач.
Рехъ чӏагъан хьиз синер-лекъвер яз, зарб кваз физвай машин виниз-агъуз аватна, и патахъ- а
патахъ чабалмиш хьана. Шофердин ихтиярдай акъатай хьиз, ам цаварай фена.
— Э-э-ей! Мифтягь! Чахъ балаяр авайди я! Абурукай етимар ийиз тади къачумир! —
далухъандин къерех кӏевиз кьуна, итим-[)и зарафатни хъвер кваз гьараярна.
— Аа, кичӏезвани? Ингье, Селвана вахаз хабарни авач! — Мифтягьа дишегьлидал мад наши
вилер вегьена. Чин акван •гийидай къайдада кьил генжедал кӏевирнавай. Къацу булушка-дин винелай
мичӏи вили пенжек алукӏнавай. Этегдикай кӏваче-|)ин яцӏу якӏар экъиснавай. Ибур Мифтягьаз таниш
якӏар тир.
Селванадикайни, дишегьлиди вичи кьатТайвал, ам кьасухдай раханай. Ам вичел хъуьрезвай. Идал
шак алачир.
Гьа икӏ четин гьалда гьатнавайтӏани, рехъ къвез алатзавай. Ингье, Сарвар тепеярни, яргъи
вирерни, хъипи шимерин ясту дагъларни кьулухъ алатна. Зулун куьруь йикъан ракъин нурар-ни гила
аскӏандай атана. Вилик квай шуьшедай ягъайла, машин-да экв туна, абур кьулухъ галай шуьшедай
къецел экъечӏзавай. Чӏулав къир цанвай рекьин яргъал кьиле аскӏан тарарин тамар квай тепеяр малум
хьана.
— Мифтягь! — лагьана кьулухъ ацукьнавай пуд итимдини,— Север булахдал акъвазна кӏанда.
Къайи стӏалар хъван. Туьтер иьуранва.
— Акъвазда ман. Гьеле гзаф мензил ама.
I3*

I
— Имни дуьз я. Къала, Селвана, итимриз са-са якӏуш хьаии-тӏани це,— Гьамида паб
буюрмишна, амма Селвана юзанач.
— Я руш, ваз ван хьаначни?—Гьамида кьулухъай папан къуьнуьк гъил хкӏурна.
— А, вуч? Вуна лагьай затӏ авайни? — Селванади са жизви кьил кьулухъ элкъуьрна.
— За чаз гьардаз са якӏуш це лугьузва.
'
— Исятда.
' Селванади вичин кӏвачерин вилик дарискъал чкада
эцигнавай зинбил ахъайна, ягълу кьан тийидай чарчик квай якӏушар
винел акъудна, чарни кваз кьулухъ вугана.
— Неъ, юлдашар, чӏехи меркездин няметар я. Селвана, Миф-тягьазни це ман. Чун, гьич
тахьайтТа, кар-кеспидик квач. Миф-тягьа кГвалахзава.
— Мад амач,— жаваб гана Селванади явашдиз.
— Ингье яхъ! Якӏуш адав гице. Фад яхъ, гъиляй аватзава. Мифтягь вилерин тумунай Селванади
вуч ийидатӏа лугьуз килигна. Селвана юзанач, Гьамидаз вичиз Мифтягьав якГуш ву-гун хъсан
акунач. Ам белки папакай бейкефни хьана.
Гъил зурзаз Селванади якӏуш кьуна, амма Мифтягьа вилик авур гъиле вуганач. Вичинни адан
арада ацукьагандал вегьена.
— Чухсагъул, Селвана вах. Зинбилдай чуьхверарни акваз-ва. Сад къимиш къведатӏа.
Ван хьанатТани, Селвана юзанач. Гьамида тикрарна:
— Мифтягьаз ич-чуьхвер, вуч аватӏа, це ман.— Ахпа Миф-тягьахъ яргъи хьана лагьана; —
Селванадивай машин къачуз жедач. Адан кьил элкъведа. Са геренда акъваздани?
— Север булахдал тӏимил мензил ама. Да вач, зи балкӏан! Селванадивай гъил хкажиз хьанач.
Кьуркьушум цанвай хьиз, ам кьадарсуз задан тир. Къал акъатизни игьтият авай. Гуж^баладал гъил
зинбилдиз яргъи авуна, аквазвай, цурун абу-гарданар хьтин, чуьхверрикай сад къачуна, амма
Мифтягьа тӏи-шекни вилерик хъвер кваз вилик авур гъиле тунач, якӏуш хьиз, ацукьагандал вегьена.
Мифтягьа чуьхвер къачуна, ам шалвар-дин метТел элкъуьрна, гзаф иштягь авай къайдада еке-еке кӏасар ийиз, жакьвана. Сивяй инихъ-анихъ мижедин цӏиртӏер чкӏана.
— Пагь, пагь! Вуч тӏямлу емиш тушни! Ихьтинди я Рагълахда, я Лезги вилаятда жеч.
Мифтягьа мад гьаясузвилел Селванадал вилер вегьена. Са зур сят кьван вахт алатайла. Север
булахдин туьшдад
атана.
— Булахдал элкъведан, фидан, итимар-папар?
— Булахдал! Дуьз булахдал. Чав са кьатӏни гва. Гьадазни хъивен.

Мензилдин кьилиз акъатнамазди Мифтягьа машин булах галай патахъ элкъуьрна. Къарагъаж
тарарин куьлгедик атана. Рагъ квахьна. Итимри, цӏай квайбуру хьиз, кьве ракни ахъайна, яру-хъипи
рангари кьунвай тарарин арайрай булах галай патахъ чукурна. Кӏвачерик кьуру хьанвай пешер
рахана. Сел-ванадизни рак ахъайна къецел экъечӏиз кӏанзавай, амма адахъ куьлег галай. Мифтягь
лагьайтӏа, чеб хелвет амаз, юзун тавуна, алай чкадал алкӏанвай. Адан наши амалри лугьузвай:
Селванади завай тТалабрай, за рак ахъайда. Тахьайтӏа, гьич ийич. Ки-лигда, ни вуж тухудатӏа...
Кьве гъилелди элкъвена рул кьуна, гьеле чӏулавзамай, амма кьери хьанвай чӏарар алай кьил
гъилерал эцигна, итим чин Сел-ванадихъ элкъуьрна, ам вилерал ахтармишиз, акъвазна. Кионавайтӏани, адан суфатдин макьамри, гагь вилик тухуз, гагь кьулухъ чӏугвазвай кӏуфу, гьарамзадавилин
цӏелхемар къугъваз-вай вилери наши къастар ачухарзавай. Лал киснавай Селвана, вилерин кӏаникай
адан амалар фагьум ийиз, шуынедай вилик килигиз хьана. Гагь-гагь кьил чапла патахъ галай
дакГардихъ элкъуьрна. Хъилен, ажугъдин вире авайтӏани, ам винелай секин тир.
Гьа икӏ, белки, са вад декьикьа кьван вахт фена.
Эхирни Мифтягь рахана:
— И чкаяр ви рикӏел...
Къеняй Селванади жаваб гана: «Рикӏ ви акъатрай».
— Зи рикӏелай къвезвач. Вунани, заз чиз, гьа къакай фи-кирзава.
— Рикӏ ви пад хьурай! Фикирар ви авахьрай, намерд.— Селванадиз хъел атана. — Лал хьухь. И
чкаяр ваз ахварай аку-нани? Заз хабарни авач.
— Хабар авачирдаз хъел къведач хьи. Кьилел цӏай ала...
— Ща кана кьий вун!
— Мадни экъуьгъ. Хъел акатайла, вун лап гуьрчег жеда. Гьа-къикъатдани вун гуьрчег я.
Аллагьдиз шукур хьуй, са кӏус пай заз гана.
Икӏ лугьуз-лугьуз Мифтягьа Селванадал гъил яргъи авуна. Шуьшедай итимар тамуз фейи чкадал
вил вегьена, кас-мас ма-лум тушиз акурла, бирдан вилик хьана, адан къаст Селванадиз, гьа инал
къужах авуна, теменар гун тир, амма Селванадин гъиле чуьхвер аладарзавай кант! авай.
— Килиг!
— Я руш, вун лап яракьлу я хьи! Пагь-пагь! Кичӏе хьана. Яз кӏанзаван? Ягъ. За чуькьни ийидач!
Вуна тийидайди заз чида. Вуна гъуьлуьз лутьуда лугьуз кьинерни авунай. Лагьанач хьи! Машаллагь.
Акьуллу кар авуна.
— Жува фена халкьариз ахъайични!
I
— За? Ваз ван хьанани? Садазни лугьун къаст туш. Дуста-рин арада им чӏуру кар жеда хьи!
— О-о. Ваз закай дустни кьаз кГанзаван?
— Вучич авач!
Тарарин арайрай рекьин юлдашрин къаралтуяр малум хьа-на. Мифтягь, машиндай экъечӏна,
абурун къаршидиз фена. Еке къарагъаждин кӏаник итимри гьарда вичив гвай фу-зат! акъуд-на,
кӏвачин кьилел, сада садаз паяр гуз, рекье буш хьанвай ру-фунар ацӏур хъувуна. Гьасятда беденрик
чан ахкатна, дамарра ивиди йигиндиз гьерекатна.
Цавун тагъдиз сифте гъетер хъичей вахтунда Гьамидни Сел-вана кТвалив агакьна. Ина абур
Селванадин дидеди гьузетзава. Гъвечӏи, кьурай, кьил михьиз лацу дишегьли абур хкведалди вил алаз
ацукьнавай. Кӏвалера харар квай шурпадин, кишмиш-рин кьил алай дуьгуьд ашдин ва наршарабрин
атирар авай. Ру-шаз, хва кьван играми езнедиз, гъил къуьнел эцигна, темен га-на, дидеди хабар-этер
кьуна, кьведазни чан-рик! авуна. Иесияр хтай кӏвалерик чан акатна. Гьасятда вири кТвалера эквер
куькӏ-вена, гужлу авур радиодай манияр чкӏана. Гьавади юзун къачу-на, къаб-къажахдин, цурун
кварцяй цазвай цин, шадвал кваз ийизвай рахунрин ванер гьатна.
— Чан балаяр, куьн кьведни бахтлу хьурай. Заз амайди са умуд я. Яллагь, квез кӏуьд бала хьурай.
Женни ийида. Зазгьар йифиз ахварар аквазвай. Гагь кьилел нуькӏер элкъвезвай, гагь, эквер кикӏиз,
кьуд пад ишигълаван жезвай. Садра куьрпе аял кӏемеваз бул бегьер алай багъда акуна.
— Чан диде, яраб валай ширин нямет аватӏа. Валлагь, вун акваз кӏанз вилер акъатзавай. Чан
диде, чан... Гила лагь. Чи имияр, халуяр, халуйрин сусар, зи вахарни стхаяр гьик! ава? Абурун сагъсаламатвал...
— Вири, чан бала, сагъни, саламатни... Аллагь-таладиз шу-кур, вири кӏвачел ала. Вун, чан бала,
куьн кьведни суракьзавай. Квез, балаяр, гъуцари гуй лугьуз вайзарарзавай. Де куьн гьик! хьана?
— Лап хъсан. Духтурри лагьана хьи, чун кьведни сагъ я, жеда ман.
Селвана, амалдар кац хьиз, дидедин кьуранвай хура гьатна. Адаз гьеле гъвечӏи вахтунилай им
кГандай тегьер тир. Дидедин хура ам секин жедай, рикТелай шел-хвал алатдай, икӏ фад ах-варални
фидай.
Са гьафте кьван вахт акъатна. Йикъар мадни куьруь хьана. Идарайри кӏвалахдай, мектебра тарсар
фидай кьве сят амайтӏа-ни, шегьердал мичӏер кӏватӏ хьанвай. Анжах куьчейравай электрик фонарри,
дакӏаррай къецел язавай ишигъри гьавадик экв кутунвай. Къалин лацу жив пилте-пилте кӏвалин
къаварал,
I
тарарин кьилерал, цларал, къецел алай иисанрин бармакрал, ша-ларал, къуьнерал ацукьзавай.
Куьчейрин чилерни пурпу лацу-вилив ацӏанвай.
Живеди кьунвай базардин майдандин пипӏел машин акъва-зарна, эквер туьхуьрна, инихъ-анихъ
вил экъуьрна, Мифтягь дарманхана галай патахъ фена. Къене еке экв авай залдиз, кӏва-чин тулӏарал
хкаж хьана, дакӏардай килигна. Дарманар маса къачуз атанвай ксар тек-бир авай. Зеведишдин
кабинетдиз къве-дай рак кьулухъ патахъ галаз, ам гьаятдиз фена. Ина экв-зат! авачир, чилел гзаф жив
ацукьнавай, мадни къвазвай, бирдан кьве кицӏ кӏвачерикай хкатна. Хъсан хьана хьи, абур пехъибур
тушир. Мифтягьаз гьамиша абурукай кичӏедай. Щувад йисавай жаван яз, ам пехъи кицӏи кьунай.
Гена вахтунда духтурдин гъиле гьатна. Ам тахьанайтӏа, кӏарабар исятда шегьердин кьи-лихъ галай
сурара жедай.
Хунча ракТарин жигъирдай экв аквазваз, Мифтягь, иеси хьиз, умуд кваз рак ахъайна, къенез
гьахьна. ГъвечГи, дар дегьлиз-дай са рак чапла, муькуь ракни эрчӏи патахъ галай, сад садав винел
эцигна, ишикӏрикай цлар авунвай. Эрчӏи рак ахъаяйла, Мифтягьаз лацу халат алаз дарманрал
машгъул Селвана акуна. Ам вичихъ далу гана кардик квай. Картондин къапарай дарма-нар къачуз,
абур вилерив мукьва ийиз, чпин чкайрал эцигза-вай.
Вич кеспидал машгъул тиртӏани, Селванади рак ахъайна, къенез инсан гьахьайди кьатӏанай,
анжах вуж ятӏа, чидачир!
— Иниз къведай ихтияр авач. Дарман кӏанзавайди алвер къвезвай залдиз алад,— лагьана
Селванади, гьич кьилни эл-къуьр тавуна.
— Зазни авачни? — жузуна Мифтягьа зарафат кваз хьиз.
— Садазни авач.
— Заз ава,— жаваб гана, Мифтягь къвалав атана. Ада Селванадин далу дал гъил эцигна, муькуь
гъил ада кӏаникай хурал тухузвай. Селванадиз хъел атана.
— Вибур вуч уюнар я? Экъеч! инай! Дад-аллагьдин хатур аватӏани, зи вилерикай квахь.
— Санизни квахьдач. Заз дарман герек я.
— Ятӏа, алвердин залдиз вач. Гьанай къачу.
— Заз кӏандай дарман ана авач.
— Ана авачир дарман инани авач.
— Вуна дармандин тӏвар хьайитӏани жузазвач хьи... Вуна садра...
— Мажбур туш. Алад. Ваз минет хьуй — чи чандилай алат!
— Ваз ви чандикай хьиз, заз зи чандикай къайгъу ава. Зазни кӏани дарман ава.
I
— Лагь. Вуч дарман я? АватТа, гуда, анжах фад хъвач. Вун акур вахтунда зи кьил элкъвезва.
Столдин пипӏел хъалхъац къиб хьтин къацу телефонди ду-румлу зенг авуна. Мифтягьаз сивиган
къачуз кГанзавай. Сел-ванади вилик пад атӏана.
— Вуж я? Ав, зун я, Гьамид. Ниси за къачунва. Эхь, хъсан ниси я. Сарар чуьхуьдай кулар?
Кӏвале амачни? Ацӏанвай шей-эр я. Кӏантӏа вад... Ваъ... зун мус? Швалах куьтягь... ав. Са сят кьван
ама. Ваъ, вун атун герек туш. Файтунар авайд вуч я? Имид хци гьамиша заз чка гузвачни!!! Ав,
зани...
Телефондин сивиган гьачардал эцигна, Селванади фикирна:
и мердимазар дарман таганмаз алатдач. Вични кьирай, вичиз кГанзавай дарманни! Вичи дарман
цавай-чиляй аквада, анжах вилерикай квахьрай!
— Вуч дарман? Лагь.
— Гуда хьи?
— Аватӏа — гуда. Фад. Заз мажал авач.
— Ава.
— Ваз лагьанан: аватӏа—гуда?
— Авайди я. Авачирди за тТалабдачир,
— Дарманнама гьинва?
— Ам герек туш.
— Лагь, лагьа. Вуч дарман я? Тӏварни чидачни? Селванади тадарак патал хвенвай надир
дарманрин шкафдин куьлегни кваз гъиле кьуна. Къуй фад-фад къачуна хъфирай, валлагь, гьич
къиметни тӏалабич. Амни вичи гуда, анжах чан-дилай алатрай.
Мифтягь кьулу-кьулухъ хьана, вич гьахьай рак жуфтдиз агална, алвер физвай залдиз акъатнавай
ракТарални вил вегье-на. Касни авач. Садазни чеб аквазвач. Гила лагьайтГа жеда.
— Заз кӏанзавай дарман, Селвана, вун я. Вун. Гъвурда гьат-нани?
— Вуч-вуч? 3-зз-уун? Агь, мердимазар! Ваз за инай квахь лугьузва! Зав исятда къайдачийриз
эвериз тамир!
— Эвера. Мадни хъсан,— жаваб гана Мифтягьа лап секин яз. — Заз вуч ава? Я паб авайди туш. Я
аял. Садан чинани зун уьзуькъара туш. Вуна низ эверна, завай хабар кьуртӏа, за хьайи-хьайивал
лугьуда. Зазни кӏан хьана, лугьуда за, вазни...
Селванадин гъилер-кӏвачер буш хьана. Ам дарманрин ишикӏ-дал ацукьна. Мецин тар кьуна.
Лугьур-талгьур чиз амукьнач.
— Мвалахдай вахт хкатайла, за вун хуьруьз хутахда.— Ада вилер цлакай куьрснавай сятдал
вегьена. Селванади залдиз физ гьерекат авуна. Мифтягьа рехъ кьуна.
— Сифтедай заз живаб це. Дарман гудани — гудачни?
— Ваз гудай са дарманни заз авач. Гъавурда гьатнани?

— Акӏ ятӏа, хъел къвемир. За исятда Гьамидаз зенг ийида. Север булахдал вунани за авур
къ^гъунрикай галай-галайвал лугьуда. Ахпа ада ваз серенжем ийида.
— Кичӏерар кутазвани?
— Ваъ, рикӏел хуьх лугьузва.
Мифтягьа гьужум давамарна. Лап кутугай вахт тир.
Мифтягь бирдан телефондин къвалав фена, гьасятда сивиган-дал гъил вегьена. Ахпа ам
Селванадиз килигна. Ваъ. Мягькем акъвазнава. Я кичТезвач, я разивал гузвач. Гила жедайди жеда.
Шанзавайдини гьа им я. Дуьз лагьайтТа, Мифтягьан къаст Бе-гован тереф хуьз кӏанз, Гьамидаз
писвал авун я. Селванадиз — ваъ. Амма вичел Бегова ихьтин жуьреда Гьамидаз къаст авун
тапшурмишяава. Ам вичи кьилизни акъудда. Гьамида, Сале-гьахъ галаз шерик хьана, Беговаз фур
эгъуьнзава. Ам фуруз ава-тайтӏа, вичизни фу амукьдач. Каф кьилеллаз ятар къвезвай ви-чин вацӏарни
кьурада. Иниз килигна, вуж ви рекьел акъвазна-ч ватӏа, ам кьена кӏанда. ТахьайтГа, фад-геж ада вун
суьрмишда.
Мифтягьа тадиз-тадиз Гьамидан телефондин нумра кГват!-на, гьасятда симерин муькуь кьиляй
Гьамидан ван атана:
— Ало, вуж я?
— Зун я, Гьамид... Заз ви папа...
Эхиримжи гафар сивяй акъатдалди телефон цла акьуна. Селванади ягъуникди Мифтягьан гъиляй
сивеганни акъатна, ам столдал алай лампадин къацу къалпагъдихъ галукьна. Амни жиргъим-жиргъим
хьана, шуьшедин чими кӏусар кьуд патаз чкӏана.
— Зи кӏвал чӏуриз атанвай душман... Душман!!! Ви бубани диде кьведни сурарай сурариз фирай.
Инсафсуз вагыыи...
Селванадиз къагьар атана, ам къуьн лацу шкафдин пипӏез яна, вилерал стӏалар къвез, шехьна.
Алвердин залдай къуллугъчи дишегьли атана:
— Селвана вах, ваз... ваз Гьамид стхади тилифундихъ эвер-зава.
— Зун хъфенва, лагь. Ваъ, къваз. Исятда. Мифтягь кабинетда туна, Селвана залдавай
телефондихъ фена.
— Заз исятда сада зенгнавай. Ягъалмиш туштӏа, Мифтягьан сес тир. Ав, Мифтягьан. «Ви папа»
лагьай ван атана, ахпа сес квахьна.
Sez Lezgin ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Пад хьайи рагъ - 17
  • Büleklär
  • Пад хьайи рагъ - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3970
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2118
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 4007
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1933
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 4065
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2152
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 4076
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1967
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 4063
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2111
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 4110
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2116
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3999
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1886
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 4067
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1976
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 4011
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1899
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 4052
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2052
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 4075
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2134
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3985
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2024
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 4040
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2024
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 4070
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1856
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 4065
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2000
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3960
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2039
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3998
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2039
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 4029
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2000
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Пад хьайи рагъ - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3633
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1823
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.