Latin

“...Кузва зи къен...”

Süzlärneñ gomumi sanı 595
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 428
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
( Магьсим Магьсимован шииррикай кьве гаф )
Азербайжанда яшамиш жезвай лезгийрин арада яратмишдай бажарагъ авайбур гзаф ава: шаирар, художникар, манидарар... Сергьят себеб яз, Дагъустанда авай лезги жемятдихъ галаз сих алакъаяр хуьдай мумкинвал авачтӏани, къунши уьлкведа яшамиш жезвай чи ватанэгьлийри, сад хьана, хайи чӏал, милли адетар, культура хуьник, виликди тухуник лайихлу пай кутазва: газетар, журналар, ктабар чапдай акъудзава, культурадин хейлин мярекатар тешкилзава. И крарин кьиле акъвазнавайбурукай гзафбур чаз таниш ятӏани, бязибур хъендик кумукьзава. Ихьтинбурукай сад лезги ва азербайжан чӏаларал шиирар кхьизвай шаир Магьсим Магьсимов я. Ери-бине Кцӏар райондин Кӏуфунуба хуьряй тир адан къелемдикай “Зи рикӏин гьарай”, “Хиялар” тӏварар алай ктабар хкатнава. Шаирдин яратмишунар мукьвал-мукьвал “Самур” газетдиз, “Алам” журналдизни акъатзава. И макъалада чна адан шииратдиз гъвечӏи сиягьат ийизва.



М.Магьсимован яратмишунрин тематика гегьеншди я: адан шииратдин алемда муьгьуьббатдикай, яшайишдикай, девирдикай, хайи ерийрикай... кхьенвай эсерар гьалтзава. Лезги эдебиятда и темайрай кхьин тавур шаир бажагьат ава, амма М.Магьсимован бажарагъдин устадвал ам я хьи, автордилай винидихъ къейднавай темаяр цӏийи рангаралди, образралди, фикирралди ачухариз алакьзава. Мисал яз, “Кесибриз” тӏвар алай шиирда авторди XXI асирда къара жемятдин яшайишдин шартӏарин муракабвал, девирдин бязи татугайвилер къалурзава:

Къубуйра яд, кӏвалерани
амач гила газ, кесибар.
Чи гьал генан хъсанди тир
цӏининдалай шаз, кесибар...

И цӏарара шаирди “цӏининдалай шаз” гафарин куьмекдалди кьве девирдин (Советрин ва алай девир) суьрет гузва. Ихьтин арза-ферзе кесибрихъ элкъвена лугьунихъ кьилдин себебар ава. Девир кьулухъ хъфенани? Виридахъ вири аваз аквадайди тир. Бес гила?.. Алай девирдин гьакъикъат ахьтинди хьанва хьи, гъиле кьеж квай къуллугъ авайбуру дуьньядин вири лезетрикай дадмишзава, майишатдал ва я са маса кеспидал машгъул хьана кьил хуьзвай жемят лагьайтӏа, яшайишдин адетдин шартӏарикайни магьрум хьанва. Шиирдин эхиримжи бендина авторди кесибриз ихьтин гьалара уьмуьр кечирмишдай бязи меслятар гузва:

Вуч лагьайтӏан ава, килиг,
бул я гила базар, туьквен,
Чилерни-квев гектарралди,
садав-тепе, садав-дуьзен,
Яшамишиз кӏан ятӏа квез,
жагъурна са пул къвер тӏеквен,
Чалимшмиш хьухь, гьа тӏеквенда
куьнени кьил тваз, кесибар.
Тахьайтӏани къубуйра яд,
кӏвалерани газ, кесибар.

“И рехъ разивал гуз жериди ятӏа?” - фикир арадал вегьезва шаирди.
Мадни М.Магьсимован яратмишунра сатирадин тах квай шиирар дуьшуьш жезва. Бязи эсерра авторди хизандин месэлаяр къарагъарзава, эвленмиш хьанвай жегьилрин рафтарвилер ачухарзава. “Са танишдан шикаятдикай” шиирда мехъерар авуна са йис хьайидалай кьулухъ сусан амалрикай, хесетрикай гьяз текъвезвай итимдин наразивилер ганва:

Ятӏан вичин тӏвар Гуьлчемен,
Вич таз хьтин хъухъвай беден,
Цӏай галачиз кузва зи къен,
Акваз адан гьал, я брат.

Сятералди гуьзгуьд вилик,
Акъвазда ам пая хьиз тик,
Лагьайлахъди мийир на икӏ,
Акъудзава къал, я брат.

Гъанватӏани за ам хуьряй,
Маса затӏни къведач гъиляй,
Жагъидай туш юкъуз кӏваляй,
Асул ява мал, я брат.

Автор ина неинки ява сусал, гьакӏ крар бажармишиз тежезвай итимдални хъуьрезва...
“Им гьихьтин сив кьун хьана?” шиирни сатирадинди я. И эсерда М.Магьсимова эхиримжи вахтара къвердавай артух жезвай тупӏал фекьийрикай суьгьбетзава, авторди кьве чин алай инсандин шикил чӏугвазва:

Чин тийидай капӏ-тӏеат
Мусурманар чун хьана.
Рамазандин вацрани
Чи кӏвалах тӏуьн-хъун хьана,
Им гьихьтин сив кьун хьана?

Эвел тир вун къумарбаз,
Ахпа хьана папарбаз,
Гилани икӏ “сивер кьаз”,
Фекьини чаз вун хьана,
Им гьихьтин сив кьун хьана?..

Гьакъикъатдани, М.Магьсимован шиирдин игит хьтин инсанар себеб яз гзафбуру мусурманрикай вижесуз ихтилатар ийизва. “Тум кьацӏай данади нехир кьацӏурда” лугьудайвал, чеб мусурманар я лугьуз, эдебсуз, нагьакьан крар ийизвайбуру диндал леке гъизва. Авторди “Им гьихьтин сив кьун хьана?” суалдалди ахьтинбуруз туьнбуьгьни ийизва, гьа са вахтунда фикир ийизни тазва.
Къейд ийин хьи, М.Магьсимован яратмишунра литературный чӏалан нормаяр, къайдаяр чӏурзавай дуьшуьшар гьалтзава. Мисал яз “ятӏан”, “лагьайлахъди”, “генан” ва маса гафар. Ихьтин нукьсанри, санлай къачурла, эсердин идеядиз, сюжетдиз таъсирзавачтӏани, чӏалан везинлувал, сересвал квадарзава. Гьелбетда, гъвечӏи са макъаладин сергьятра шаирдин яратмишунрин агалкьунрикайни кимивилерикай рахаз хьун мумкин туш. Са кар якъин я: Магьсим Магьсимов бажарагълу, хсуси хатӏ авай шаир, лезги чӏалан къайгъуда авай ватанперес я.

Мегьамед Ибрагьимов
Лезги газет
Sez Lezgin ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.