Latin

Дафинка Станева: “Лезги заридин чӏалар кӏелна, зунни “канивилин есирда” гьатна...”

Süzlärneñ gomumi sanı 1026
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 610
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
И мукьвара Болгарияда Билал Адилован шииррин улуб чапдай акъатнава. "Канивилин есирда" тӏвар алай и улубдик акатнавай эсерар тӏвар-ван авай болгар зари Дафинка Станевади элкъуьрнава.
Билал Адилов алай девирдин лезги поэзияда вичин махсус хатӏ, тематика, стил ва тебии яз кӏелдайбур авай зарийрикай сад я. Шад жедай кар ам я хьи, адан тӏвар Урусатдин, гила лагьайтӏа Болгариядин кӏeлдайбурузни таниш я.
Лезги халкь гьар са чӏавуз вичин талант авай рухвайралди машгьур хьанва. Ингье, болгар чӏалал акъатнавай улуб гъилеваз, шадвилин, дамахдин гьиссер квехъ галаз пайиз кан хьана заз, играми кӏелдайбур...
Гаф атай чкадал лугьун: алатай йисуз Билал Адилован "43" тӏвар алай улубдиз экв акунай. Адалай вилик лагьайтӏа, "Литературная газетади" чап авур са цикл шииррикай урус шаиррини хъсан баянар ганай. Машгьур шаир Валерий Латынина авур элкъуьрунар "43" улубдикни акатна. Лезги заридин кьве шиир ("Сердце помнит", "Эгейскому морю") ада вичин "Избранное" улубдани туна. 2014-йисан эхирда Урусатдин кхьирагрин кӏватӏалди вичин къарардалди Билал Адилов "43" улубдин бинедаллаз, поэзияда халкьарин арадавай дуствал мягькемарунин рекье агалкьунриз килигна, Михаил Лермонтован тӏварунихъ галай премиядиз ва медалдиз лайих акуна.
Чна агъадихъ Дафинка Станевадик галаз авур жузун-качузун куь ихтиярдиз гузва.
-Гьар са чӏав хийир хьурай, играми Дафинка Георгиевна! Чна Квев лезги поэзия канибурун саламар агакьарзава. Мумкин ятӏа, са тӏимил жувакай чи кӏелдайбуруз малумат це...
-Хийирар хьурай, азиз дустар! Зун Болгариядин Пловдив шегьерда муаллимрин хизанда дидедиз хьанва. Аял чӏавар Болгариядин виридалай иер ва мили тир Родопи суван синел - Жребичко хуьре фена. Исятда Дунай вацӏун къерехдавай Добружада уьмуьрзава. Юкьван мектебдилай кьулухъ Шумен университитетдин филологиядин факултет акьалтӏарна са кьадар йисара болгар чӏаланни- литературадин муаллимвиле кӏвалахна. Алай чӏавуз туризмадин меркездин директор я.
Шиирар аял чӏаварилай кхьизватӏани, зи сад лагььай улуб- "Дар крыльев Икара" 2006-йисуз чапдай акъатна. Са йисалай кьвед лагьай- "Душа на распутье", 2010 - йисузни "Болгарская рапсодия" тӏвар алай улубдиз (болгар ва урус чӏаларал) экв акуна. 2012-йисуз "Берега одиночества" улубни кӏелзавайбурун ихтиярдиз гана.
Зун Болгариядин ва Урусатдин кхьирагрин кӏватӏалрин член, гьакӏни Александр Грибоедован ва Михаил Лермонтован тӏварарихъ галай премийрин, Болгариядин жуьреба-жуьре литературадин премийрин лауреат я.
Урус шаиррикай парaбурун эсерар за болгар чӏалаз элкъуьрнава. Гила и сиягьдик лезгийрин алай аямдин хъсан шаиррикай сад тир Билал Адиловни акатнава. Зун пара шад я хьи, и элкъуьрунрин бегьер яз "Канивилин есирда" улуб арадал атанва.
-Дафинка, Куьн Билал Адилован шииррихъ галаз гьикӏ таниш хьана? Чи заридин туькӏуьрунра Куь дикъет вичел чӏугвайди вуч хьана?
-За гьикӏ ятӏани садра Билалан шиирар Стихи.ру сайтина Валерий Латынинан элкъуьрунра кӏелнай. Авайвал лугьун, гьиссерин михьивили, деринвили, руьгьдин ахъавили зун гьейранарна. Дуьняда вири инсанар са жуьрединбур я. Кандатӏа Амазонкада, Камчаткада, кандатӏани Кавказда абурун кан хьунни, шадвални, гъам чӏугунни-са жуьре я. Билалан шиирар зи чанда гьатна, саки зи руьгьдин гьаларихъ, дуьнякьатӏунрихъ галаз кутугайбур хьана. За абур болгар чӏалаз элкъуьриз чи порталра эцигиз хьана. Шиирар чи кӏелдайбуруни пара хъсан кьабулна. Гьа икӏ, зун Квехъ галазни таниш хьана, играми Раида... Куьне Валерий Латынинахъ галаз Билалан шииррин улубдин винел кӏвалахуникайни хабар хьанай. Заз пара хуш хьайи кар ам я хьи, болгар чӏалал элкъуьрунриз талант авай зари Валерий Латынина чӏехи къимет гана. Икӏ хьайила за шиирар болгар кӏелдайбурув улуб хьиз агакьарун кьетӏнай.
-Бес улубдин тӏвар гикӏ арадал атана?
-Жува фикирна хкягьай тӏвар я. Завай хьайитӏа, "Канивилин есирда" Билал Адилован и туькӏуьрунриз виридалайни кутугай са тӏвар хьана. Вучиз лагьайтӏа, "канивал" гафуниз гьяркьуь мана ава. Билал Адилован поэзия кӏелзавайдавай и кар хъсан кьатӏуз жеда: дидедиз, таватдиз канивал, хайи Ватандиз канивал, диге чилин иервилиз, хайи чӏалаз, медениятдиз, тарихдиз авай канивал... Дуьз лагьайтӏа, улубдин тӏварцикай зи зари дустаризни, редактордизни пара хуш атана. Гьа икӏ, чун вири лезги заридин шиирар кӏелна "канивилин есирда" гьатна.
-Чаз интернетдай аквазвайвал, Куьне фад-фад Билал Адилован шиирар Болгариядин эдебиятдин порталра эцигзава. Болгар кӏелзавайбуру чи заридиз гьихьтин къимет гузватӏа чазни чириз кандай...
-Болгария рагъэкъечӏдай ва рагъалкӏидай патарин арадал ала. Белкини идавай я, чи кӏелдайда жуьреба-жуьре медениятар фад кьабулзава. Билалан шиирриз чӏехи майилвал къалурзавайбур, хъсан баянар гузвайбур пара ава. И шиирар чпин махсусвилелди лезги поэзиядин гамуна гьатнавай иер нехиш я лагьайтӏа, чун ягъал жеч.
-Халкьдин руьгь, адетар кьатӏун паталди виридалай кӏвенкӏе адан чӏал чирун герек я лугьуда. Бес лезги поэзииядихъ галаз танишвили Квез вуч гана?
-Гьелбетда, эгер вуна шиир ам сифте кхьенвай чӏалай элкъуьрзаватӏа, авур кардин кфетни са акьван дерин жезва. Билалан шииррин руьгь кьун паталди за лезгийрин тарихдикай са кьадар кӏелна, чӏал чизвачтӏани за шииррин мелодия, ритм чирун паталди абур лезгидал кӏелна. За Квез са сир аъайин: заз шииррин мелодиядикай пара хуш атана. Заридин алем заз лапни мукьва я кьван: Кавказдин тӏебиат гьисна за, зун чӏехи хьайи Родопи сувар, адан живер алай кукӏушар, дереяр, яйлахар, къайи, саф булахар-рикӏел хтана зи. Са гафуналди, заз Билал Адилован шииррай лезгийрин къилихар, майишат, адетар, хесетар акуна.
За жуван ватанэгьлияр, абурун акьулбалугъвал, хайи чилиз, азадвилиз авай канивал рикӏел хкана. Абур Билал Адилован поэзиядин къагьриманар тир Гьажи Давудаз, Кӏири Бубадиз, Шейх Мегьамед Ярагъвидиз, Гьасан Эфенди Алкьвадарвидиз... гьикьванни ухшар я. Азад, мерд инсанри гьар гьина хьайитӏани гьейранвилин гьиссер къарагъарда.
-Дафинка, икӏни лугьузва хьи, маса чӏалаз элкъуьрнавай шиирдивай садрани оригиналда авай гьиссер битав къалуриз жедач. Идакай са афоризмани ава: "Элкъуьрнавай шиир кӏелун, дишегьлидиз шалдин винелай темен гун лагьай чӏал я". Куьн рази яни Жозеф Жейкобсан и фикирдал? Куьн, шиирар болгар чӏалал элкъуьрдайла, гьихьтин четинвилерал дуьшуьш жезва?
-Гьелбетда, элкъуьрун, иллаки поэзиядин элкъуьрун, пара четин, зегьмет алай сенят я. Амма квез аквазвайвал, инсанрив, элкъуьрунривди гафун иервал, шиирдин миливал агакьариз жезва. Заз и кардикакaй пара рахаз канзавач. Тек са затӏ къейд авун герек я: элкъуьрунра важиб къанун-кирамдиз садикьвал я. Эгер шиирдин мана-метлеб, идеядин иервал гъавурда акуьналди хуьзватӏа, "шалдин винелай теменни" кӏелзавайди паталди гатфарин атирдиз элкъведа.
-Куь фикирдалди заридин поэзияда виридалайни кьетӏен шиир гьим я?
-Билал Адилован поэзия-хиве кьунин поэзия я. Шиирар гьар са касдиз мукьва ва гъавурда гьатдайбур я. Гьар са касди саки вичикай кӏелзава и эсерра: вичин Ватандиз авай канивал, чаравилин азабар, руьгьдин михьивал, тӏебиатдин иервал хьтин гьисcерикай...Билал Адилова устӏарвилелди жуьреба-жуьре темайрикай кхьизва. Зун паталди, виридалай къимет авай шиир "Далагь бубадиз" я. Алай аямда зариди уьмуьрдин дигайвилихъ, кутугайвилихъ, руьгьдин секинвилихъ, ади инсанвилин хвешивилихъ экъуьнин формади зун гьейранарна.
-Бес шииррин призмадай килигайла, Билал вич са зари хьиз Квез гьикӏ акуна? Вуч мурадар ава адаз лугьудай?
-Билал Адилов чӏехи руьгьдин сагьиб я. Адаз вичин халкь пара кан я, даим Ватандикай хиялзава, адан дердерни, пакаманни вичинбур хьиз кьабулзава. За къелемдин дустуниз чандин сагъвал, бахтаварвал, цӏийи кукӏушар рам авун, цӏийи шиирар кхьидай илгьам ва къуват, лезги поэзия канибурузни гьар са чӏавуз руьгьдин сагъламвилин, кӏубанвилин къайгъуда амукьун тӏалабзава.

Ихтилат авурди Раида Ревшан я.
Астрахан шегьер.
"Кцlар" газет
Sez Lezgin ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.