Latin

Ажалдин Хура - 11

Süzlärneñ gomumi sanı 4103
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1564
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
кьейиди зун тир чӏал и сятдани садазни чизвач. Са вуна зун
жагъурна.
— Акӏ ятӏа за протоколда гьа икӏа кхьидани?
— Кхьихьман. Гила заз вуч куьмек аматӏа, гьа квекай
ама.
Мевлида протокол кхьена, Хейренсадив кӏелиз туна,
къул чӏугваз турдалай кьулухъ. Хейренсадиз лагьана:
— Гила вуна ви мукьвабуруз лагь, ваз векил кьурай. Векил кьун чарасуз я. Куьне кьун тавуртӏа, къанун я, чна гьикӏ
хьайитӏани кьадайди я.
— Залай векил вун я, чан начальник. Вуна вуж
кьадатӏани яхъ. Амай гафарни, зи бубадиз эверна, гьадахъ
галаз вуна авун за вавай пара ӏалабзава. Зун ви чинани пара
уьзуькъара я. Зун адан чӏалахъ хьана, алдатмиш хьунал. Мад
за вучин? Аллагьди зал гьа икӏ туьшарна.
— Мад хьайиди хьана. Суд жедалди вун ина амукьна
кӏанда, давам ая. И сятда чаз вун ахъайдай ихтияр авач, суд
жедалди, фикир мийир. Зун жезамайкьван ваз куьмекиз
алахъда.
Ахпа милициядиз эверна, Хейренса твах, адаз амукьдай
чка къалура лагьана. Хейренса тухвана дустагъ авуна. Ахпа

силисчиди тахсиркардиз, авунвай тахсирдиз килигна, уголовный кодексда къалурнавай статьяйрай, талукь статьяни
къалурна дело суддиз ракъана.
Цӏикьвед лагьай кьил
СУД КЪВЕЗВА
Дело суддив вугайдалай кьулухъ са кьуд-вад югъни алатнач, са йикъуз, июлдин цӏудаз, агъзурни кӏуьдвишни
яхцӏурни цӏувад лагьай йисан, суд жедай йикъуз, кьейи
Надиран мукьва-кьилийриз, ам ягъай Хенренсадин мукьва
кьилийриз эвер гана, атанавай.
И суд, са руша итим яна лагьайла, халкьдиз им гьакӏ аламат кар тирвиляй, гзаф жамаат, гьакӏ яб гудайбурни кӏватӏ
хьана, гьаятарни кваз ацӏанвай. Суд сятдин цӏудаз
башламиш хьун лазим я. Судьяяр къведалди залда кьейи
Надиран мукьвабур, гьакӏни ам ягъай руш Хейренсадин мукьвабур, эвелдай фена залда ацукьнавай. Залда ацукьдай
чкаяр амачиз, ракӏарра гьакӏ кӏвачин кьилерални акъвазнавайбур гзаф авай. Жамаатдивай суд мус къведатӏа, лугьуз
эхиз тежез гуьзлемишзавай. Вирида сятериз килигиз, сада
цӏуд жез вад минут ама, сада пуд минут лугьуз, чпин рикӏерик квай къалабулух къалурзавай. Куьз лагьайтӏа, руша
итим яна, кьена, лагьай гьадисе гьеле-меле жедай, ван
хьайи кар тушир. Гзафбур гьа руш, итим ягъай, вич акваз
кӏанзавайбур авай.
Бирдан, суд къвезава, лагьана хабар гана. Залда ацукьнавайбур вири кӏвачел къарагъна. Судья ва адан векилар атана. Судьяди ацукьдай ихтияр гана. Вири ацукьна. И чӏавуз
тахсиркар рушни тахсиркарриз талукь чкадал, чинин са пад
фитедив кӏевна, кьил кудна ацукьнавай.
Судьяди секретардиз гаф гана. Секретарди малумат гана:
тахсирлуди, кьейи итимдин иесияр, эвер гайибур вири атанва лагьана. И суддиз шагьидар авач. Шагьидар вилиз аква
звай, якьунвай затӏар я.
Ахпа судьяди тахсиркар тахсирламишнавай прокурордин
эхиримжи къарар кӏелна ва ада къалурнавай статьядин
гъавурдик кутурдалай кьулухъ, тахсирлу Хейренсадивай хабар кьуна:
— На вун тахсирлу яз гьисабзавани?
— за гьихьтин тахсир хиве кьуна кӏанзава?
— Гьикӏ, яни, Надир ягъайди вун тушни?
— Суд куьн сагърай. И кӏватӏ хьанвай кьван жамаатдизни акӏ жезва хьи, Надир за ягъай хьиз. Квез залайни хъсан
чида, са тахсирни квачирди, садани ягъан тийидай чӏал.
Надир ягъайди ам вич я.
— Гьикӏ, яни вич я? Ам ягъай чукӏул кьур тупӏарин гелерни, Надираз кхьей чарчел алай хатӏарни вибур тирди
экспертри субутнава.
— Дуьз я, чукӏулни зид я, чукӏул кьур гъилерни зибур я,
чукӏул сухайдини зун я, чар кхьейдини зун. Амма зав вичиз
чукӏул сухиз турди гьам вич я. Куьне завай лап сифте хабар
кьунай: “На ви тахсир хиве кьазвани?” —лагьана. За квез
жаваб гун. За хиве кьазвай зи тахсир, ам я хьи, зун ада авур
кьван тапаррин чӏалахъ хьана. Гьа чӏалахъ хьана, зун алдатмиш хьун зи тахсир я. Инсан инсандин чӏалахъ жедачни?
Гила, гьурметлу судья ва векилар, куьне лагь, тапарариз
масад алдатмишун тахсир яни? жув дуьзени яз тапаррин
чӏалахъ хьун? Мад тапарар ийизвай садани лугьудани квез,
вичи тапарар ийидайла, за ийизвай гафар тапарар я? А тапарар ийизвайда, масад алдатмишзавайда, агъзур жуьредин
кьинер-агьтерни ийизвайди я. Я ваз ам рахазвай гафар тапарар тир чӏал чир хьайитӏа, адан чӏалахъни садни жедач
хьи.
На ви тахсир хиве кьазвани? — лугьудай суал, са масадан
шеъ чуьнуьхайдаз, сад кьена адан шейэр тухвайдаз ва маса
гьахьтин тахсир крариз гудай суал я.
Инал ийизвайди зини Надиран суд я. Гила чакай тахсир
лу сад малум я. Тахсирлуди кьенавайди тирди субут я. Вучиз лагьайтӏа, тахсирлу туширтӏа рекьидачир хьи. Вирдаз
малум кар я тахсир квачирдаз, гьакӏ тапана акъвазай чкадал,
са рикӏ тӏардай са гафни садани лугьудач.
Гила, суд куьн сагърай, куьне завай, вун тахсирлу яни? —
лагьана ваъ, на ам вучиз яна? адан тахсир вуч тир? — лагьана хабар яхъ.
Гьуьрметлу суд ва суддин векилар, гьуьрметлу яб гузавай
жамаат, хъсандиз фикир це:
За Надир са сеферда кьена. Эвел Надира зун, за нефес
къачузамайкьван вири уьмуьрда кьена. Надира зи намусни
кьена. Надира зи вижданни кьена. Надира зи абурни кьена.
Надира зи мукьва-кьилийрин, ярар дустарин, жамаатдин
чиниз эхкъечӏдай чинни кьена. Ада зи уьмуьрни кьена. Куьне лугьун мумкин я, гьар-гьал вун ама эхир. Гила амай зун,
эвелан зун туш хьи. Эвел зун руш тир, халкьдин чина уьзуь
агъ. Надир вичин авур кьван абурсузвилерни гваз фена, архайин я. Адаз гила садакайни я регъуьзвач, я намус. Зун ахпа, винидихъ лагьайвал, уьмуьрлух уьзуькъара авуна. За мад
гила квекай вуч чуьнуьхин, папари лагьайвал: “Йикье
гьахьмир, гьахьайла кьве кифни атӏана экъечӏ”. Гила ихьтин
майдандал аватна хьи, заз мад гафар чуьнуьх хъийидай кар
амач.
Гьурметлу Къази буба. Бегьер хала, квез чир хьайитӏа, заз
Надир кӏан хьайила, гьелбетда куьнни кӏан хьанай. За квез
садаз буба, садаз диде лугьун зи мурад тир. Мурадар зи вири
чанда амукьна. Гила за квез чир хьун патал, куь гададин
тахсирар ачух лугьун:
Нидир зи душман тушир рекьиз. За кьейиди зун кӏан
хьайи заз кӏан хьайи дуст я, за кьейиди. Вучиз?
Надира заз, куьне багъишламиша, кӏани кьван чан-рикӏ,
гзаф кьинер-агьтер, валай гъейри заз кӏани садни авайди
туш, вун зи рикӏ я, вун зи чан я, гьа ихьтин маса гафар
лугьуз шумудни са сеферда гьа икӏ жез йикъар варцар алат
на. Эхир, лагьана за, инсан тушни, кӏанзава жед адаз, лагьана, зун ахмакь, чӏалахъ хьана, зазни гьам кӏан хьана.
Атана зи бедендик аялни акатайдалай кьулухъ вич масадахъ галаз къекъвез хьана, зун инанмиш тежез хьана. Са сеферда, ам и рушан стхади туьфенгдивни яна, вич больницайра хьана. Ам ягъай фагъир, къвазай чкадал беладик кутуна, кьве йис дустагъ чӏугуна. Зун алдатмиш авур хьиз
гьамни алдатмишна, халкьдиз тӏвар акъудна. Ахпа ам гьакӏ
гваз фейидлай кьулухъни, жеч икьван кӏвалах, бес заз ада
вуч жаваб гуда лугьуз, зун гьакӏ муьгьтел хьана амукьна.
Садни акуна хьи, цӏийи кьилелай мехъер хъувуна гьа руш
къачуна. Ахпа за фикирна: бес за заз вуч хъийин? Заз амукьай чара адалай кьисас къахчун хьана. Тахьайтӏа жуваз
кӏаниди, ни яна рекьида кьван.
Гила гьуьрметлу судьяяр, ва вири жамаат квез виридаз
рушарни ава, вахарни. Зун Надира вичин тапаррив алдатмишна, заз авур хьтин муьсуьбат, Аллагьди яргъазрай,
куь рушаз я вахаз авуртӏа, гьа Надир хьтин сада, куьне вуч
ийидай? Лап гьа Надиран буба, Къази халуди вичи вуч
ийидайтӏа? За Надир душман яз ваъ, пара-пара кӏанивиляй
ягъайди я. Хатурни хатур авайдакай амукьда.
Къе инал зи тахсир,зун тапаррин чӏалахъ хьана, алдатмиш хьун я, за хиве кьазва. Надиран тахсирар:
сад лагьайди, ада зун алдатмишна;
кьвед лагьайди, ада зи намус кьена;
пуд лагьайди, ада халкьдин чиниз экъечӏдай зи чин кьена;
кьуд лагьайди, зи бедендик аял кутуна, зи уьмуьр кьена;
вад лагьайди, зун гьа жуван рикӏин кьилив битмиш
жезвай, дуьньядин мурад, бала тенг авуниз мажбурна;
ругуд лагьай тахсирни гьа вич рекьиз тун я.
Мад захъ маса жавабар амач.
Судья вичин къвалав ацукьнавай, халкьдин векилрихъ
элкъвена, квез низ суалар ава, тахсир кардиз гудай, лагьана,

хабар кьуна.
Са векилди заз са суал гуз кӏанзава:
— Хейренса, Надир ягъун тавуна, вуна гьам суддиз ганайтӏа, жедачирни?
— А вахтунда зун, акьван жув-жував гумачир, ийиртийир хьанвай, зи дерт къати тир.
Бирденни залдай са яшлу итим къарагъна, зун кьейи гададин буба я, тӏалабзава заз са гаф лугьудай ихтияр гун.
Судьяди ихтияр гайила, Къазиди лагьана:
— Гьуьрметлу судья, суддин векилар, за квевай пара
тӏалабзава лап рикӏин сидкъидай, и рушаз са жазани тагун.
Вучиз лагьайтӏа, а зи гадади, и рушан кьилел гъайи кьван
крарин ван хьайила, а рушалайни пара, и залда авай жамаатдикай заз пара намус хьана. Ам лап зу руш тиртӏа, зани
а гада ягъадайди тир. Зи гадади вичи вич ягъанвайди я. Ам
гьа ихьтин кардиз килигна, гьеле ам гьакӏ са гъвачӏи кӏвалах тир, и сятда зи кӏвализ гъанвай сусан стхадини ягъайди
тир. А чӏавуз чи гададин бахтунай рекьид чкада акьунач.
“Пехъи кицӏин уьмуьр яхцӏур югъ я”, — лагьайвал, пехъи
хьаначиз кӏандай. Чун инсанар акӏ яхьи, кьейиди сура твазтваз, чеб рекьин тийидай хьиз жеда.
Белки гьа зи кьейи гада Надира, вичин вахаз, вичи и рушаз хьиз авуна акунайтӏа, гьада вичини рекьидай. Бес вич
рекьидайчӏал вучиз чир хьанач. Гьа и кар чир тахьайвили ам
кьена.
Тӏалабзава рушаз са жазани тагун.
Мад алаве суалар гуз кӏандай садни авачир. Куьз лагьайтӏа, гьадисе гьикӏ хьана, квел куьтягь хьанатӏа малум
тир.
Гила рахун патал гаф прокурор Алиев Октаяз гана.
Прокурор Октай Алиева лагьана: “Гьуьрметлу судья ва
суддин векилар, гьуьрметлу жамаат, зун чи районда вирибуру гьукуматдин къанунар дуьз кьиле тухун патал гуьзчи,
гьа къанунрин кьиле авай кас ятӏани, чалай аслу тушир чи

къанунрилай аслу тушир, чи къанунрилайни хъсан къанунар
ава вири халкьариз. Халкьдин къанунар, ата-бубайрилай
инихъ авай халкьдин адетар я. А адетар, лап акьуллу инсанривай къачунвай, жамаат чпин арада, чеб-чпиз гьикӏ дулалмиш хьун лазим ятӏа къалурнавай къанунар я.
Намусдик хуькуьрун вири миллетрин адетрани кӏеви
къадагъа я, вични пара хъел къведай кар я, гьа и гьадиса
хьиз ягъунал, рекьинал куьтягь жедайди я. Амма чи
къанунра садазни вичин кьисас вичи къахчудай ихтияр авач.
Ахьтин вахтунда милициядиз хабар гун лазим я, я тахьайтӏа
суддиз.
Чӏуру крар, пис тахсирар, чӏехи тахсирар, гьадисаяр гзаф
жуьреба-жуьрединбур ава. Вирдалайни пис, чӏуру, чӏехи
тахсир намусдик хуькуьрун я. Вични дишегьлидин. Дишегьлидин намусдик галукьай крарин пара чӏехи пай кьиникьралди нетижалу жезва.
Халкьдин арад ихьтин са гафни ава: “Итимдиз, бубадиз
экъуьгъайла хъел къведач, дидедиз экъуьгъайлани хъел
къведач, папаз экъуьгъайла эх жедач”. Вах, руш хьайитӏани
гьакӏ я. Бес и чун рахазвай, и тахсиркар руша яна кьейи
Надир, идалай вилик, и сятда кӏвале авай сусан стха Сеферани вахан паталай ягъайди туширни. А чӏавуз рекьид чкадихъ галукьнач.
Инал и чи вилик ацукьнавай дишегьли бахтсуз хьанвай
кас я. Адахъ итим авайтӏа, Надир гьа итимди ягъадайди тир.
Килигайтӏа, Хейренсади, Надира вичиз гайикьван бедбахтвилерин кьисас къахчудай са касни авач, я садазни лугьузни тежедай дерт тирвиляй, кьисас ада вичи къахчуна.
Халкьдиз ихьтин са мисални ава: “Чӏулав сикӏ ракьара
гьеле-меле гьатдач, гьатайла кьве кӏвачни санал гьатда”, —
лугьудай. И регьметлу, къейидаз рагьмет гъун лазим я,
Надиразни гьакӏ хьана. Надира и руш икӏ алдатмишна,
гуьгъуьнлай Сеферан вахни чинеба-куьнжеба. Бес Надираз
вичин таяри туьшери гьикӏ мехъерарзаватӏа акуначни. Руш

кӏанзава, рушавай гьадазни вун кӏан ятӏа хабар яхъ. Ахпа
элдин адетар, къанунар ава, вирда хьиз, вунани мехъер
авунайтӏа, къе инал и суд-дуван жедачир хьи.
Гьуьрметлу судья, суддин векилар, и вилик квай тахсиркар Эфендиева Хейренса Эшрефан руша авунвай ихьтин
агъур, итим яна кьейи кьван чӏуру тахсир багъишламиш тежедайди фикирда кьуна, муькуь патай Хейренсади, Надиран
тахсир яз хсуси вичин чандиз, намусдиз, вичин амай вири
уьмуьрлух къачунвай моралдин азабар фикирда кьуна, чи
уголовный кодексдин талукь статьядиз уйгъун яз, тахсиркарди гьа кьейидаз бахш тежедай кьван вичин рикӏиз
тӏарвал гайивиляй ягъайди фикирда кьуна, адан жаванвал,
дишегьли хьун фикирда кьуна ругуд йис шартӏунин кар гун
тӏалабзава.
Ахпа гаф къачуна векил Байрамов рахана:
— Гьуьрметлу судья ва суддин векилар. За векилвал ийизвай и гьадиседин тахсиркар Эфендиева Хейренса, дериндай фикир гана, кардин ери-бине гьинай, гьикӏ
башламиш хьанатӏа гекъигайла, асас тахсиркар гьа кьенавай
Надир вич тирди, къе инал и суд-дуван къурмиш хьунин, и
рушавни вич рекьиз тунин, чӏехи себебкар, гьа регьметлу
вич тирди малум я.
Инал ашкара хьана хьи исятда вичин кӏвале авай рушни
гьа и Хейренса хьиз алдатмишзавай чкадал, стхади тфенгдайни ягъайди. Фикир гайила гьа рушни ада белки къачудачир, эгер тфенгди халкьдиз, хуьруьз ванарначиртӏа. Адалайни гъейри, гьар акьуллу касди фикирда, са тахсирни
квачиз садни садани ягъайди туш.
За лугьузвач хьи, за векилвалзавай рушак тахсир галач.
Гала тахсир. Амма гададин гафарихъ чӏалахъ хьайи тахсир.
Гьа и тахсирни рушаринди тӏимил тахсир туш. Руша вичивич, вичин намус хвена кӏанда. И Хейренсадини, гьа Сеферан вахани, амай ван къвезавай кьван рушарини фикир гурай хьи, Хейренсадиз итим ядай кьван хъел атайла, бес а

куь стхайрин бубайрин намусдик хкӏазвачни. Бес гьавиляй
тушни Сеферани тфенгдай ягъайди.
Икӏ тирвиляй, куьне, рушари куь намус хвейитӏа, диде-бубадин,
стхайрин намусарни хуьзва лагьай чӏал я.
За гьуьрметлу судьяйривай ийизвай тӏалабун, и рушан
вич бедбахт хьанавайди фикирда кьуна, адан жаванвилиз,
руш тирвилиз килигна мумкин дережада кьезил жаза гун.
Ахпа судди тахсиркар Хейренсадиз эхиримжи гаф гана:
— Гьуьрметлу судья, гьуьрметлу суддин векилар, за квез
пара минетзава, заз эгер дустагъда твадай кар гузватӏа, заз
дустагъ гумир, рекьидай жаза це, квез пара минетзава. Вучиз лагьайтӏа, анагни гьинавай кьван пузгъунрив ацӏанвай
чка я. Аниз финлай рекьин хъсан я. Заз мад маса тӏалабун
авач.
Цӏипуд лагьай кьил
СУДДИН КЪАРАР
Судди вири лазим итимар диндирмишайдалай кьулухъ,
тахсиркардиз ахиримжи гафни гайидалай кьулухъ, суд
къарар акъудин патал, суддин векиларни галаз меслят ийиз
фена.
Жамаатди, яраб судди гьихьтин къарар кьабулдатӏа,
лугьуз сабур кьан тийиз, сятериз тамашиз, мус хуькведатӏа,
лугьуз гуьзлемишзавай. Са гзаф вахт гьа икӏ вилив хуьз
алатна.
Бирдан рак ахъайна, суд хуьквезва, къарагъ кӏвачел лагьана.
Вири кӏвачел къарагъна. Суд хтана. Гьа икӏ, жамаат вири
кӏвачел акъвазнавай гьалда, судьяди къарар кӏелиз
башламишна:
— Тахсиркар Эфендиева Хейренса Эшрефан руш, гьа
хуьруьнви Надир Къазидин гада, чӏукӏул сухна рекьинал

тахсирлу яз гьисабна, амма ада ам рекьинин себебар, вич
тапаррив алцурна, вичин намусдик хуькуьрна, амай вири
уьмуьрда халкьдин чиниз эхкъечӏ тижедайкьван маралдин
азиятар гайивиляй, кьейиди тирди фикирда кьуна, вичин
жаванвал, дишегьли хуьн фикирда кьуна уголовный тахсиркарвилерин законрин кӏватӏалдай талукь статьядиз асас яз
вад йис шартӏунин жаза гун къарар кьабулна.
Суд куьтягь хьана. Суддин къарардал, цвез хьиз
чихкӏизвай жамаат рази тирди абри ийизвай гафарлай чир
жезвай. Лап акьулу къарар я. Дуьз лагьайтӏа, чӏехи пай тахсирдин гьа кьейи гада я. Гьа кьейидан вичин вахаз, вичи и
рушаз хьиз са масада авунайтӏа, ада лап вичини ядачирни ва
икӏ мад маса гафар рахаз-рахаз чкӏана, гьарма санихъ хъфена.
Хейренса вичин дидедини са шумуд маса рушарин юкьва
аваз хъфена.
А судьядилай, ихьтин къарар кьабулна лугьуз вири ван
хьайикьван лезгиярни рази тир. Куьз лагьайтӏа6 нин руш
ятӏани лезги руш тушни. Лезги руш къазаматда туна лагьай
тӏвар са лезгидизни кӏанзавачир.



Кьуд лагьай пай

ДИССЕРТАЦИЯ



Сад лагьай кьил
АСПИРАНТУРАДА
Вахтар къвез алатна, садни университетдин юридический
факультет куьтягьай гуьгъуьнин йисуз, им агъзурни
кӏуьдвишни яхцӏурни цӏемуьжуьд лагьай йис тир, Мевлид
аспирантурадиз заочно кӏелиз гьахьна. Аспирантура кӏелдайла, гьар заочный сессиядин тапшуругъар, зачетар, экзаменар агалкьунралди вахгуз хьайила Мевлид ана са кьадар
машгьур хьана, преподавательриз, профессориз бажарагълувиликай гзаф хуш хьана.
Са сеферда, сессиядин вахтунда, Мевлида кьвед лагьай
курс акьалтӏарзавай сессия тир, са профессорди Мевлидаз
вичин кабинетдиз эвер гана. Мевлид, рак яна, кабинетдиз
гьахьун галаз, салам алейкум юлдаш профессор, лагьана.
Профессорди адаз ацукьа лагьана вичин вилик галай стул
къалурайла Мевлид ацукьна.
Профессорди башламишна:
— Мевлид, заз и кьве йисан къене акуна, вахъ хъсан акьуллу кьил, кӏелдай бажарагъ, силисчивилин хъсан тежриба
ава. Заз вуна аспирантура куьтягьдалди, кандидатвилин
диссертацияни кхьенайтӏа кӏанзавай. Ваз инал гьавиляй
эвер ганвайди я. Дуьз са йис вахт ама. Валай а кӏвалах алакьдайдал зун инанмиш тирвиляй за лугьузвади я. За ваз темани гуда, литературани къалурда, вун рази хьайитӏа, ви
защитадин регьберни зун жеда. На вуч лугьуда? Хиве
кьазвани?
— Гьелбетда, профессор, и кардал зун валай лап пара рази я. Диссертация хуьн тавурла, аспирантурада кӏелун квен
паталай я? Гьихьтин тема гайитӏани зун рази я.
— “Яш тамам тушир аялрин ихтиярар хуьдай адалатлу
суд, дуван” темадай кхьихь. Литературани пака, тарсарилай
кьулухъ гьа иниз, ша, за ваз лугьуда.

— Лап хъсан, зун гзаф рази я, сагърай, профессор, — лагьана Мевлид, шаддиз хъфена.
Пакамахъ, гьа лагьай вахтунда, профессордин кабинетдиз фена, вири вуч лазим ятӏа, диссертация кхьин патал, вири литератураярни къахчуна. Мевлид шаддаказ экъечӏна.
Гила Мевлид аспирантурадин кьвед лагьай курсни
куьтягьна, диссертация кхьидай темани гайивилин шадвал
галаз, райондиз хтана. Им агъзурни кӏуьдвишни пудкъад лагьай йис тир.
Райондиз хтай пакагьан йикъуз, кӏвалахал фейи Мевлидаз, идарадин ракӏара амаз, сифте ам акур милиционеррилай башламишна вирибуру муштулухар гуз, садбуру гъил
кьаз, лап эрк галай дустари гарданар кьаз, адаз подполковниквилин цӏийи тӏвар мубарак ийиз хьана.
Мевлид начальникдин къвалав фена, салам гун галаз,
начальник стулдихъай къарагъна, Мевлид къужахламишна,
адаз гайи цӏийи тӏвар мубаракна. Ахпа:
— Ацукьа, гьикӏ фена, гьикӏ хтанатӏа, суьгьбета кван, —
лагьана начальникди.
— И сефер, финиф лап нетижалуди хьана, начальник.
Эвела кьвед лагьай курс хъсан куьтягьна. Им гьеч. Лап асас,
зурба са кӏвалах хьанва. Заз са профессорди кандидатвилин
тӏвар къачун патал кхьидай, диссертация хуьн патал тама
гана, вични вич зи диссертациядин регьбер хьун вичи хиве
кьуна.
Диссертациядин тема “Яш тамам тушир аялрин ихтиярар
хуьдай адалатлу суд, дуван” я.
— Аферин, пара хъсан тема я. Вахъ агалкьунар хьуй!
— Пара сагърай, начальник.


Кьвед лагьай кьил
ЦӏИЙИ TӏВАРНИ ЦӏИЙИ КЪУЛЛУГЪ
— Амма, Мевлид, и шадвилерихъ, са пис шадвални гала.
— Ам гьикӏ лагьай чӏал я, я начальник, пис шадвал
гьихьтинди я. Шадвал мегер писди жедани?
— Ви рикӏик жемир, пис шадвал лагьайла, садаз шадвал
ятӏа, садаз пашманвал галай хабар лагьай чӏал я.
Гила за ваз лап са чӏехи шадвилин муштулух гун. Вун чи
Министерстводиз чӏехи метлеб авай уголовный крарин
старший силисчивилиз тастикъарнава, ма килиг, — лагьана
Мевлидав цӏийи кӏвалахдал тайинарнавай приказ вугана.
Начальникди вичи адан кьве гъиливни гъил кьуна, лап
рикӏивай адаз цӏийи кӏвалах мубарак авуна. И ваз хьанавай
шадвал, лап рикӏивай им зи шадвални я, амма за лугьузвай
и шадвилин писвал, заз жезавай писвал я. Заз гьихьтин
писвал лагьайтӏа, зи гъиляй вун хьтин силисчи акъатзава.
Ятӏани, Мевлид зун вад къат шад я, вун чӏехи кӏвалахдал
хьунал. Чун гьи чӏавуз кӏеве гьатайтӏани, тек вун сагъ хьуй,
чаз ви куьмек жедайдак чи гзаф умуд ква. Гила гъавурда
акьунани, пис шадвал гьихьтинди ятӏа? Шадвилер писбур
жедайди руш. И ваз хьайи шадвал чи виридан шадвал я. Ваз
мадни еке агалкьунар хьуй. Мевлид, вун чи гъиляй акъатунин себеб, сад лагьайди зун жув хьана, за ваз са вижевай
характеристикани кхьена, галкӏурна ваз подполковник тӏвар
гун патал къалурай чарни акална ракъурайла, абру, акуна
хьи вун гьихьтин бажарагълу силисчи ятӏа, ваз тӏварни гана,
вунни чпин кӏвалахдал къахчуна.
— Начальник, куьн пара кьадар сагърай. Зун валай гзаф
рази я. Чун вахъгалаз кӏвалахай кьван вири йисарни, са
жуьрединни наразивилер тахьана, гьуьрметлудаказ дуланмиш хьайид я. Къенлай кьулухъни, чун гьим гьина
хьайитӏани, а гьуьрметар даима хуьн лазим я. Зун гьина

хьайитӏани за куьн рикӏелай ракъурдайди туш. Белки зи
фан-цин кьисмет гьана ава жеди.
— Мевлид, вун цӏийиз хтанвай мугьман я. Гила хъфена
няналди жуван кӏвале ял ягъа, амма санизни, яргъа патакъерехдиз фимир, къе сятдин вадаз вун, чӏар кай хьиз (махарик квайвал) инал зи патав шай. Къе чна вири коллективди ваз ганвай цӏийи тӏвар, гьамни цӏийи къуллугъ мубарак
авун патал са шад межлис тешкилун меслятнава. Вун анал
чарасуз я.
— Башуьсте, зун рази. Завай кӏани дакӏан?
— Ви сагъвал. Са затӏни.
И юкъуз, нянин сятдин вадалай, райондин къенепатан
крарин отделда са чӏехи кабинетда, са гзаф столар къайдадив дуьзмишна са къадалай виниз инсанриз ацукьдай
чкаярни тешкилна, виликамаз гьазурнавай.
Гьа лагьайвал сятдин вадалай башламишна, са-сад,
кьвед-кьвед къвез, са цӏуд-цӏувад минутни хьанач зал инсанрив ацӏана. Иниз атанвай мугьманар вири райондин чӏехи къуллугъчияр тир, гьелбетда, прокурор Октайни, адан
силисчи Самедовни авай. Милициядин отделдин къуллугъчияр лагьайтӏа, садни кими тушир. Суфрайрал лагьайтӏа, вуч лазим ятӏа, вири алазвай; хъвадай затӏар: коньяк, шампанское, эрекьар, ятар, жуьрба-жуьре майваяр,
жуьрба-жуьре хуьрекар. Са гафуналди, кими са затӏни
авачир.
Межлис милициядин начальник Уьзденова ачухна:
Юлдашар, инал къерехдай атанвай мугьманар алач, чун
вири чи райондин ерлияр я. Къе чун инал кӏватӏ хьунухьин
себеб чи гьуьрметлу, чахъ галаз дуьз цӏипуд йисуз кӏвалахай, чи бажарагълу силисчи, эвелан майор, гилан подполковник, эвелан чи райондин силисчи, гилан, къене патан
крарин Министерстводин чӏехи метлеб авай крарин управлениедин, старший силисчи Мевлидаз и кьве чӏехи шадвал
мубарак авун я. Гьавиляй за квез вилик квай бакалар хка
жун, ва абур Мевлидаз вичин цӏийи дережаяр мубарак авунин мекьседдай гьакӏни, кьилди вичин сагълугъдай хъун
теклифзава. Вирида мубаракрай лугьуз хъвана. Ахпа са гзаф
вахт вилик квай хуьрекар нез алатна.
Кьвед лагьай гаф, куьне ихтияр гайитӏа, заз лугьуз кӏанзава, лагьана, райисполкомдин председатель рахана:
Юлдашар, дугъриданни и къенин чи шад межлис, тек са
Мевлидан шад межлис туш, ам сагърай и межлис тешкил
авуниз себеб хьанавай, им чи тек са инал ацукьнавай, и
компаниядин иштиракчийрин ваъ, заз чир гьал чи райондин
вири хуьрерин, вири жамаатдин пай галай, виридан шад
межлис я. Бес гьа и Мевлид, чи Мевлид тушни, ам чи арада
чӏехи хьана и дережадив агакьначни, гьакӏ хьайила адак чи
пайни ква. Текӏени ам хьтинбур чахъ мад гзаф жен! И румкаяр хъван чна, Мевлидахъ, гележегда мад чӏехи агалкьунар
хьунин, уьмуьр бахтлуди хьунин сагълугъдай. Вирида румкаяр хъвана, ахпа вилик квай затӏар нез-нез суьгьбетар
къалин хьана.
Лап ахирдай гаф Мевлида къачуна, лагьана: “Гьуьрметлу
зи ярар-дустар, зи ерлияр, куьне зун патал чӏугунвай и зегьметар, за жуван хиве куь патай тунвай чӏехи буржар яз, яни
и хатурар гьич зал чан аламаз кьван рикӏелай тефидайбур яз
кьабулзава. За зал чан аламаз кьван, зи халкьдин, зи райондин и куьн хьтин ярар-дустарин кьил агъуз тежедайвал
кӏвалахда лагьана квез гаф гузава. За и сятда аспирантурадин кьвед лагьай курс куьтягьнава. За кондидатвилин дережа къачун патал, диссертациядални машгъул я. Гьуьрметлу
ерлияр, ярар-дустар, гьелбетда са патахъай кӏвалах, са патай
аспирантура кӏелун, са патайни диссертация кхьин, са акьванни регьят туш. Ятӏани заз гьа крар кьилиз акъуддай
къаст ава. Вирини и крар ваз квен паталай герек я? —
лагьана завай хабар яхъ. Заз кьилди къачуртӏа, зи нефсиниз
гьа и ийизвай кӏвалахни бес я. Амма зи мекьсед закай зи
халкьдиз, чи райондин гележег несилдиз са куьмек гуз же
дай дережадиз экъечӏна гьа и мурад кьилиз акъудун я.
Лапни квез ачух лугьун хьайитӏа, милиция системдай
экъечӏиркьван са алим дережа къачуна, университетдиз
кӏвалахал хъфин я. И кӏвалах залай алакьайтӏа, за чи райондин жигьилрив образования къачуз тадай, чӏехи куьмек гуз
хьуник зи умуд ква. Им зи асас мурад я. Гьар са кас, са жув
патал ваъ, халкь патал яшамиш хьун лазим я.
Са алимди са касдивай хабар кьуна: “Вуна фу яшамиш
хьун патал незвайди яни, тахьайтӏа, вун тӏуьн патал яшамиш жезвани?” Авам касдин къил акъатнач. Адаз и кьве
суални са гафар хьиз хьана. Ахпа алимди ам гъавурда туна.
Эгер вуна незватӏа, яшамиш хьун патал неъ. Яшамиш хьун
патал незвай касди, вичелай халкьдиз са хийирлу кӏвалах
авун лазим я.
Эгер тӏуьн патал яшамиш жезватӏа, ам гьайван, мал лагьай чӏал я. Тӏуьн патал яшамиш жезвайбур малар я.
Гьа икӏ тирвиляй захъ винидихъ лагьай жуван къастар
ава.
Квез за мадни пара-пара сагърай лугьузва. Мевлид рахайдалай кьулухъ, межлис гьеле давам жезамай.
Бирдан милициядин начальник къарагъна:
Юлдашар, чи межлис, гзаф шад межлис хьана, куьз лагьайтӏа, им гзаф чӏехи шадвал себеб хьайи межлис тир. Гила чна инал Мевлидаз гележегда чандин сагъвал, кӏвалахда
агалкьунар хьун, вич вичин ийизвай, халкь патал хийирлу
мурадрив агакьун тӏалабунивди, куьне ихтияр гайитӏа, межлис акьалтӏайди малумариз кӏанзава.
Жамаат вири санлай къарагъна, кьве-кьвед, пуд-пуд
эхкъечӏиз хъфена межлис ахлахьна.
Ихьтин межлисар, гьелбетда, Мевлидан кӏвале, вири мукьва-кьилияр кӏватӏ жез ахлахьиз, са шумуд йикъаралди давам жез хьана. Гьикьван Мевлидан тӏвар хкаж хьуникай,
адан къуллугъ чӏехи хьуникай шадвал авайтӏани, амма дидедиз, бубадиз чипивай яргъаз къакъатуникай, шегьердиз

финикай тӏимил фикирни авачиз тушир.
Пакамахъ Мевлид милициядин начальник Уьзденован
патав атана.
— Начальник, гила зун Министерстводиз мус фин лазим
я?
— Ви приказда гьи югъ ава?
— Къад лагьай август кӏуьд вишни пудкъад лагьай йис.
— Вун гьа йикъуз гьана, чкадал хьана кӏанда ман. Къе
августдин ругуд я. Вацран цӏувадал кьван гуьзлемиша.
Жуван документар къайдада кутур. Чаз силисчи хьайитӏа,
гьадав вахгудайвал, тахьайтӏа, за кьабулда. Вун шегьердиз,
са пуд-кьуд югъ виликумаз вач, кӏвалах башламиш ийиркьван, жуваз амукьдай, хизан тухудай кӏвалин месэла гьялдайвал.
Атана вахтар агакьна. Документар Мевлида начальникдив вахгана.
Пуд лагьай кьил
МЕВЛИД ШЕГЬЕРДА
Кӏвализ хтайдалай кьулухъ, ада шегьердиз фин патал
гьазурвилер акуна. Пакамахъ кӏваляй экъечӏдайла, эвел вичин цӏусад йис хьанвай. Тарланаз са темен гана, акьуллу
итим хьухь, дидед чӏалаз килига, бадедиз, чӏехи бубадиз
гьуьрмета, абур жувакай инжиклу ийимир лагьана
насигьатар гайидалай кьулухъ, вичин рикӏ алай гъвачӏи, ругуд йис хьанвай руш, Метанет хкажна, къужахда кьуна, адаз
теменар, чан рикӏ авурдалай кьулухъ, бубадиз, дидедизни
теменар гана, гьелелиг лагьана кӏваляй экъечӏна.
Автобусда аваз фидай рехъди, ада вичин цийи кӏвалахдикай, цӏийи коллективдикай, шегьерда кӏвал, югъ гьикӏ жедатӏа лугьуз фикирар ийиз хьана.
Шегьердиз агъакьай пакагьан йикъуз, Мевлид къенепа
тан крарин министерстводиз фена. Ина ам эвел чӏехи метлеб авай следствойрин управлениедин начальникдин патав
фена. Салам алейкум, юлдаш начальник, лагьана салам
гайидалай кьулухъ, вуч вуж ятӏа танишвал гунихъ галаз, вичиз ганавай приказ вугана. Начальникди Мевлидаз, гъил
кьуна хвашгелди авурдалай кьулухъ, хабарар кьуна: ваз ина
амукьдай ери бине авани? Вахъ гьикьван, гьихьтин хизан
ава?
Зи хизан чӏехи я, ирид кас я. Захъ кьуьзуь бубани, кьуьзуь
диде ава, кьведни аялар: са гадани са руш, зунни юлдаш мад
гъвачӏи стхани ава. Ибур аникъ акъвазрай, заз кӏвалахдай
кьилди кабинет чарасуз я. Вучиз лагьайтӏа, зун пуд лагьай
курсунин аспирант я, за заочно кӏелзава. Идалайни асасди,
заз диссертация кхьин патал тема ганава. За жезамайкьван
цӏи а диссертация кхьена куьтягьун лазим я. Гила квез зун
авай гьал таниш хьана хьи.
Гьа-ан! зун гила хъсандиз гъавурда гьатна, Мевлид, вун
чаз гьакӏ са старший силисчи ваъ, алим жезавай кас я, атанвайди. Ви и кардиз чна вирибуру куьмек гун лазим я. Чавай
ваз жедай куьмекни, ваз кӏвалахдай мумкинвал гун я. Эгер
зи гуж акакь тавуртӏа, за и месэла лап министрдин вилик
эцигда. Ваз кӏвалер генишбур тешкилун патал зун гелкъведа. Къе, са йифиз, са таниш-билиш аватӏа гьана, тахьайтӏа
са гостиницада хьайитӏани са гьал ая. Зун лап и сятдилай
ваз кӏвал жагъурун патал гелкъведа. Пака зи патав хъша,
акван гьикӏ жедатӏа.
Куьн пара сагърай начальник лагьана, гъил кьуна сагърай
лагьана Мевлид экъечӏна.
И йиф Мевлида, шегьерда яшамиш жезвай вичин имидин хцин кӏвале акъудна. Абурузни Мевлид атуникай гзаф
шадвал хьана. Садни Мевлид шегьердиз кӏвалахал атанва
лагьайла, мадни гзаф шад хьана. И йиф абрин сада-садан
дуланажагърикай, кеф-гьалдикай хабарар кьаз акъатна. Пака, архайиндаказ къарагъна, уькнен тӏуьн-хъун авурдалай

кьулухъ, Мевлида а хизанриз сагърай лагьана экъечӏиз кӏанзавай хьи, садлагьана имидин хици санлай, адан юлдашди
санлай гьарайна: Сагърай вучиз лугьузвайди я? Вун атун
къе авуна, вуч тядиз хъифизва? А хъфинар тур, вун и шегьерда шумуд йикъуз амукъайтӏани, санизни фидач, им чи
Sez Lezgin ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Ажалдин Хура - 12
  • Büleklär
  • Ажалдин Хура - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 4074
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1736
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 4102
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1643
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 4005
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1699
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 4074
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1676
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 4025
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1578
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 4024
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1591
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 4017
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1456
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 4125
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1717
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 4101
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1664
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 4115
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1490
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 4103
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1564
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3941
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1476
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 4004
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1622
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3883
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1688
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 4005
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1780
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 4036
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1837
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 4011
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1716
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3856
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1802
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3738
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1700
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 4048
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1489
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ажалдин Хура - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3422
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1473
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.