Latin

Равза - 09

Süzlärneñ gomumi sanı 3311
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1510
34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
58.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
Бир къуллугъу болуп гелген анасы,
Дарс къарагъан Маммал Али 1 баласы,
Кёп къычыргъан деврюкдеги 2 анасы,
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
Кёп къычыргъан къуллугъум бар сагъа деп,
Сёз англамай илму тарыкъ магъа деп,
Бирев туртгъан ананг къарап тура деп,
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
Буюр деген анасына тез барып,
Къучакълагъан гёзлеринден яш агъып:
Англамадым дарсгъа шавугъум багъып,
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
Яш чагъында бир тюш гёрген анасы,
Шу тюшден сонг татли болгъан баласы,
Болмакълыгъын билген илму хазнасы,
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
Тюш гёргени болгъан булай кююнде,
Аматеркли Ильяс шайыхны уьюнде,
Англатайым муну болгъан кююнде,
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
Эки Къуръан ёлгъа арив хат салып,
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
Эки Къуръан ёлгъа арив хат этген,
Акъушагъа гелип уьюне етген,
«Ваннаси» 1 деп посагъасында битген,
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
Гёрген тюшюн къаравуллап якълагъан,
Халыпалыкъ уланында токътагъан,
Анасы да гёрген тюшюн къутлагъан,
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
Тувгъандокъ да белгили болгъан иши,
Гьеч гиши гёрмеген иржайып тиши,
Малайикдей эди сёз, юрюш, иши,
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
Малайикдей пешелени 2 жыягъан,
Загьир-батын илмуланы билеген,
Аллагьына шюкрю макътав къылагъан.
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
Бисмиллагь язылып арив хат салып,
Ильяс шайыхны посагъасындан башланып,
Загьир-батын илмуланы ачагъан,
Дагъыстангъа инжи маржан чачагъан,
Гёлентгисин гёрсе Иблис къачагъан,
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
1 Акъушалы Маммалы уллу Али Гьажи, деген маънада.
2 Къырдагъы, абзардагъы.
1 Къуръандеги ахырынчы «Аннас» деген сура.
2 Арив хасиятланы, къылыкъланы.
298
299
Ругь гьюнери булан халкъны къуршагъан,
Кибриятул-агьмаргъа оьзю ошагъан 1,
Дёрт силсила маъзунлугъун къуршагъан 2,
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
Бары да «ла макангъа» барып етген,
«Ла макандан» оьзю хабар береген 1,
Тажалла затыны таза гёреген.
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
Къапул халкъны ислам ёлгъа тартагъан,
Гьар гюн сайын даражасы артагъан,
Маънатисул-акбар йимик тартагъан 3,
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
Макъсудуна етип валгьасил болгъан,
Васила болуп Маъбудун аян гёрген 2,
Къутбул-гъавсул аъзам макъамда болгъан 3.
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
Гьакъыкъатны денгизине гиреген,
Жавгьарларын алып къыргъа чыгъагъан,
Маърифат майданында 4 ватан тутгъан,
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
Гъавсул аъзам макъамында турагъан,
Расулуллагь булан мажлис къурагъан,
Хизри-Наби булан сугьбат болагъан 4,
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
1 Къызыл фосфоргъа ошагъан, деген маънада. Ондан мурат:
Абдулгъани Акъушалы уллу Алигьажини къызыл фосфоргъа
ошата, ону огъар ошатмагъы гёчюм маънададыр, неге тюгюлде
фосфор деген зат ерден чигъагъан маъдандыр оьзю яллайгъан
ва къарангылыкъда ярыкъ береген, шо кепде уллу Алигьажи де
халкъгъа, оьзюню мюридлерине дин якъдан ярыкъ беривчюсю.
2 Дёртде тарикъатда: Накъшубан тарикъатда, Шазали тарикъатда,
Къадирия тарикъатда, Рифаия тарикъатда устазлыкъгъа изну
берилинген, деген маънада.
3 Бек гючю бар макънатис (магнит) йимик оьзюне тартагъан,
деген маъна. Бу да гёчюм маънада къоллана, ондан мурат:
Абдулгъани уллу Алигьажини уллу макънатисге ошатгъан. Шо
уллу макънатис оьзюне бек тартагъанда йимик, уллу Алигьажи
де оьзюню яхшы къылыгъы бар саялы, оьзюню йымышакъ гьалы
бар саялы, оьзюню терен илмусу бар саялы халкъ оьзюгер бек
тартыла болгъан.
4 Аллагьны танымакълыгъыны майданында, деген маънада.
300
Расулуллагь булан сугьбат этеген,
Лагьза чакъгъа етти кёкден оьтеген,
Гьазратуллагь буйругъун тюз этеген.
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
1 Инсанны адатына гелишмейген ерлеге барып, о ерлердеги
агьвалларын хабарлайгъан, деген маънада. Масала кёклеге
оьрленмек йимик, кёк агьлюлени барып гёрмек йимик. Бу ишлени
Аллагь Оьзюню сыйлы къулларына болдурмакъ Аллагьгъа
къыйын ишлерден тюгюлдюр.
2 Аллагьны нюрюн аян гёрген, деген маънада.
3 «Къутбул-гъавсул аъзам» не макъам экенин «Васила» деген
шиъруда билерсиз, биз онда баянлыкълар бердик.
4 Хизри пайхаммар булан ёлугъагъан, деген маънада.
301
Мен бир зайып Абдулгъани ойлайгъан,
Мюршидини гьалларындан сёйлейген.
Дин къардашлар сизден дуа гёзлейген,
Накълу болдукъ жан мюршид валиюллагь.
Къази Мугьамматны да,
Къакъа Мугьамматны да
гьаллары
Оьзю болду пайхаммарны вариси,
Нюрюн тёкдю Али Гьажи валиси.
Уламаълар арасында 1 бириси
Мубаракдыр бизин Къакъа Мугьаммад 2.
Табиаты валилеге ошагъан,
Бары сыйлы къылыкъланы къуршагъан.
Зикру гьалкъагъа 3 шавукъланып тюшеген,
Мубаракдыр бизин Къази Мугьаммад 4.
Бары илму геле мундан агъылып,
Бары халкъгъа сёйлей явдай ягъылып 5,
Талайлылар тура бугъар тагъылып,
Мубаракдыр бизин Къакъа Мугьаммад.
1 Алимлени арасында.
2 Къумукъланы уллу алимлеринден бириси.
3 Зикру мажлислеге, деген маънада.
4 Даргилени уллу алимлеринден бириси.
5 Ачыкъ бет булан сёйлей, деген маънада.
302
Таза кюйде шаръатны 1 юрютеген,
Тарикъатны йибермесдей тутагъан,
Гьакъыкъатны йибермесдей тутагъан,
Мубаракдыр бизин Къази Мугьаммад.
Насигьаты кюллю кимге батагъан 2,
Къапул халкъны дин ёлуна тартагъан,
Гьар гюн сайын даражасы артагъан,
Мубаракдыр бизин Къакъа Мугьаммад.
Малайикдай йымышакъ табиаты,
Сари явдай ягъыла насигьаты,
Ислам халкъны бирлешдирмек адаты.
Мубаракдыр бизин Къази Мугьаммад.
Масъалалар гелсе арив чечеген 3,
Дин ёлларын халкълагъа уьйретеген,
Гьар ким гелсе илму алып гетеген,
Мубаракдыр бизин Къакъа Мугьаммад.
Илму булан амал этип билеген,
Суал этсек арив жавап береген,
Гёлентгисин гёрсе шайтан оьлеген
Мубаракдыр бизин Къази Мугьаммад.
1 Шариатны.
2 Гьар тынглагъан адамгъа этеген насигьаты сингийген, деген
маънада.
3 Соравлар берилинсе гьазир жавабын онгарагъан, деген
маънада.
303
Алиммен деп мен-менлиги болмайгъан,
Оьз напсындан халкъны тёбен гёрмейген,
Шар 1 ёлундан тайып сёзюн бурмайгъан
Мубаракдыр бизин Къакъа Мугьаммад.
Уллу-гиччи демей гьюрмет этеген 1,
Къыйын-тынчы болса чавуп етеген,
Бир-бирине арив гьюрмет этеген
Мубаракдыр илмулу къардашларым.
Шариатда оьлчеп сёзюн сёйлейген,
Шайтанлагъа юрюме ёл къоймайгъан,
Бир Аллагьны эсгермекден тоймайгъан
Мубаракдыр бизин Къази Мугьаммад.
Оьз напсындан айры бирин гёрмейген,
Бир-бирине гьусудлугъу болмайгъан 2,
Бир-биревден айрылышып турмайгъан
Мубаракдыр илмулу къардашларым.
Экевю де бир-бирине ошагъан,
Бары сыйлы къылыкъланы къуршагъан,
Зикру гьалкъагъа шавукъланып тушагъан
Мубаракдыр илмулу къардашларым.
Макътав Аллагь бизге уллу рагьму этген,
Шулай къардашлагъа бизин тюз этген,
Талайлыдыр булагъа гьюрмет этген
Мубаракдыр илмулу къардашларым.
Шавукъланып зикру гьалкъагъа гиреген,
Гьар илмуну булагъыдыр чыгъагъан,
Ким багьс этсе 2 ажиз этип йыгъагъан
Мубаракдыр илмулу къардашларым.
Дин къардашлар сизин къадрусун 3 билигиз,
Эртен-ахшам мажлисине гиригиз,
Бир Аллагьгъа шюкрю-макътав къылыгъыз
Мубаракдыр илмулу къардашларым.
Шариатны йибермесдей тутагъан,
Устазланы буйругъун юрютеген,
Гьарам къошмай гьалал рызкъы ютагъан
Мубаракдыр илмулу къардашларым.
Зайып Абдулгъани болмай етмеге,
Тойгъунчагъа арив сугьбат этмеге,
Сиз къарагъыз бизге де дуа этмеге
Мубаракдыр илмулу къардашларым.
1 Шариат.
2 Багьс – бир илму масъаланы арагъа салып, ону уьстюнде
ойлашыв, эришив.
1 Уллу болсун, гиччи болсун оланы тёбен гёрмейген, деген
маънада.
2 Бир-бирин гюллемейген, деген маънада.
3 Сизин къадругъузну, еригизни, гьалыгъызны.
304
305
Мен болмайман гьар гюн сайын бармагъа,
Сугьбат этип берекетин алмагъа,
Хуржунум 1 ёкъ берген затын алмагъа
Мубаракдыр илмулу къардашларым.
Мен бир зайып къулунгман,
Гунагьлар кёп этеген,
Гъафурун-Рагьимсан Сен 1,
Тавба этгендокъ гечеген.
Мен бир зайып юрек булан етеген,
Юхуда да арив сугьбат этеген,
Сакълап билмей бергенин зая этеген
Мубаракдыр илмулу къардашларым.
Астагъфируллагь Аллагь 2
Герти тавба этдим оьзюм.
Гунагьларым кёплюкден
Уяла мени юзюм.
Дин къардашлар зикру гьалкъагъа етигиз,
Магьшаргюнде ярыкъ болсун бетигиз,
Гьар вакътиде бизге де дуа этигиз
Мубаракдыр илмулу къардашларым.
Кёп гунагьлы бусам да
Ялбараман мен Сагъа,
Гунагьларым афву этип 3,
Рагьму къыл Аллагь магъа.
Йигирма тогъуз гьарп
Алифны арагъа салып,
Тилеймен Аллагь Сенден,
Герти зайып къулунгман
Геч, Аллагь, гьали менден!
Ай Аллагьым башладым
Гьали Сенден тилеме.
Сенден къайры мен барып,
Ер билмеймен йылама.
Сенден къайры мен барып
Тилеме ер ёкълукъдан,
Мен Сенден уяламан
Гунагьларым кёплюкден.
1 Аркъа дорбам.
306
бини шагьат этип,
Бу
Герти бирлеймен Сени.
Ибадатгъа, тагьатгъа
Машгъул эт, Аллагь, мени.
1 Гунагьланы гечеген рагмулу Аллагьсан Сен.
2 Гунагьларымдан гечмекни тилеймен Сенден Аллагь.
3 Гунагьларымны гечип.
307
Тини гьюрмети учун,
Тавпикъ бер тагьат этме 1.
Насугьдай тавба къылдым 2
Гючюнг етише гечме.
Дальны гьюрмети учун
Салма бизге надамат 1.
Гьар-бир балагьларынгдан
Сакъла бизин саламат.
Сяни гьюрмети учун,
Сябит этгин иманым 3.
Дюньяда тургъан чакъы
Сен болгун 4 мени яным.
Зяльны гьюрмети учун
Ай мени Зяль-Жалалым 2.
Жан базаргъа етгенде
Сен болгун мени яным.
Жимни гьюрмети учун,
Ал жанымны тюзелтип.
Жан базаргъа етгенде
Къойма мени уялтып.
Раны гьюрмети учун
Рагьатлыкъ бер жаныма.
Иблис мальун гелмесин
Жан базарда яныма.
ХIини гьюрмети учун,
Гьалал рызкъы бер магъа.
Герти кюйде тавба этип
Бойнум бергенмен Сагъа.
Хини гьюрмети учун,
Боласан рагьму этип.
Сени эсгермекликден
Къоймагин 5 хантав этип.
Заны арачы салып,
Гелгенмен рагьмунг якълап.
Гъыйбат, бугьтан, зинадан 3
Боласан бизин сакълап.
1 Сагъа къуллукъ этмеге.
2 Герти гьакъ юрекден этилинеген тобагъа айтылына «Насугь
тоба» деп.
3 Иманымны тыгъыс эт.
4 Сен бол Аллагьым.
5 Къойма Аллагьым.
1 Пашманлыкъ.
2 Аллагьны 99 атларындан бириси, ону маънасы: Уллулукъгъа
да, сыйлылыкъгъа да тийишли болгъан, Оьзюгер иман салгъан
къулларын, Оьзюню валилерин дюньяда яхшы ишлеге тюзлеп
сыйлайгъан ва даражаларын гётереген, ахыратда буса этген яхшы
амалларын къабул этип женнетлени ичинде оьр даражалагъа
гётереген Аллагьым.
3 Гъыйбат – адамны кем гёрюп, ону артындан багъшалагъа бар
кемчиликлерин айтмакъ.
Бугьтан – адамны сёгюп, онда ёкъ затланы айтып, багъшалагъа
яман гёрсетип, ону артындан яла япмакъ.
Зина – Гебинсиз къатын гишиге иштагьланмакъ.
308
309
Синни гьюрмети учун
Къабурда саламат эт.
Мункар-Накир суалда 1
Жавапларымны тюзелт.
Щинни гьюрмети учун
Шол 2 магьшарда уялтма.
Гунагьым авур этип
Савап яным чююлтме 3.
Съадны гьюрмети учун
Тилеймен тутуп атын
Магьшаргюнде насип эт
Расулну шапаатын.
Зъадны гьюрмети учун
Тилеймен Аллагь Сенден.
Ол 4 къыйынлы магьшаргюн
Ачув алма Сен менден.
Тъы-зъыны гьюрмети учун
Сират, мизан къургъанда 5
1 Къабургъа гиргенде Мункар-Накир деген эки малайик сорав
алагъанда.
2 Шо.
3 Мизан терезеде савап янымны енгил этме, деген маънада.
4 О.
5 Аллаутаала сиратны да, мизанны да къургъанда.
Сират – къыяматгюн бары да халкъ оьзюнден юрюйген
кёпюр.
Мизан – муъминлени дюньяда этген яхшы амаллар болду,
яман амаллар болду барын да тартып оьлчейген мизан терезе.
310
Адиллик, пазлунг булан
Озюнг Гьаким болгъанда.
Айынны гьюрмети учун
Рагьму къыл шо гюн магъа.
Сени бирлигинг учун
Ялбараман мен Сагъа.
Гъайынны гьюрмети учун,
Магьшаргюнде къайгъыртма.
Китабым солдан берип,
Жагьаннемге айыртма.
Фини гьюрмети учун
Жагьаннемден азат эт.
Онгдан китабым берип,
Женнетингни насип эт.
Къафны гьюрмети учун
Къабул этгин 1 тилевюм.
Зайып гьалыма къарап
Геле мени йылавум.
Каф деген калам булан
Камил этгин сёзюмню.
Дюньяда, ахыратда
Сен тюзлегин оьзюмню.
1 Къабул эт Аллагьым.
311
Лам деген калам учун
Артда тюзлегин оьзюм.
Болсун ахыргъы сёзюм
Лам-алиф 1 гьюрмети учун
Тавпикъ бер шюкрю къылма.
Сенден разилик алып
Женнетлеринге гирме.
Мим деген калам учун
Менлик болмасын затым.
Талайлы къулларынга
Ёлдаш этип яз атым.
Яны гьюрмети учун
Насип эт тюз болмагъа,
Женнетлени ичинде
Жамалигинг 2 гёрмеге.
Нун деген калам учун
Нюрлю этгин иманым 1.
Иблис мальунге къаршы
Сен болгун мени яным.
Йигирма тогъуз гьарпынг
Тилейбиз васила этип 3.
Шуланы гьюрмети учун
Къара бизге рагьму этип.
Вав деген калам учун
Васваслыкъларым тайдыр.
Лаънат болгур Иблисни 2
Мени чархымдан айыр.
Гьюрмети учун тилейбиз
Токъсан тогъуз да атынг.
Биздей зайып жанлагъа
Болсун Сени рагьматынг.
Гьа деген калам учун
Гьар-бир ерде тюзелтип.
Гъафурун-Рагьимсан Сен
Боласан рагьму этип.
1 Мени иманымны нюрлю эт Аллагьым, деген маънада
2 Аллагьым, Сен оьзюгер налат берген Иблисни.
312
Аллагьдан рагьму излейген
Бу зайып Абдулгъани.
Дин къардашлар, дуадан
Айырмагъыз сиз аны.
1 Лам-Алифни.
2 Аривлюгюнг.
3 Арагъа салып.
313
Дуадан айырмагъыз
Олтургъанда, тургъанда.
Сююнмекден не пайда
Гёзю булан гёргенде.
Гёзю гёргенде сююп,
Айрылгъанда унутса.
Дин къардашлар боламу
Шолай ишин юрютсе.
Васила 1
Амин, амин я Аллагь
Гъафурун-Рагьим атынг.
Биздей зайып жанлагъа
Болсун Сени рагьматынг.
Ай Аллагьым тилейбиз
Аввал къапунга гелип,
Оьз мюршидлерибизге
Бизин арзыбыз берип.
Сугъуриден тилейбиз
Гунагьлардан тавба этип 1.
Жамалутдин Къумугъы
Ярагъиюгъа барып,
Сизин арачы салып
Шайыхлагъа ялбарып.
Сизин булан барабыз,
Шайыхланы алдына,
Накъшубан тарикъатда,
Силсилада барына.
Имам Шафии булан 2,
Дёрт де имамдан тилейбиз.
Къыркъ бир тарикъат 3 башы
Гилениге йылайбыз 4.
1 Яхшы адамланы арагъа салып, шоланы гьюрметинден Аллагьдан
тилемек.
1 Муну маънасы: Этген гунагьлагъа тоба этип, Абдурагьман
Сугъурини арачи этип Аллагьдан ону гьюрметинден
гунагьларыбыздан гечмекни тилейбиз, деген маъна. Яда
Абдурагьман Сугъуриге ялбарып: Гьей Абдурагьман Сугъури
биз сагъа ялбарабыз, бизин учун сен Аллагьдан тиле бизин
тобабызны къабул этсин, деген маънада. Бу эки де къайданы
къайсы да ярай.
2 Мазгьапланы имамларыны уьчюнчюсюдюр: Имам Абу-Гьанифа,
имам Малик, имам Шафигьи, имам Агьмад булагъа Аллагьны
рагьмусу болсун.
3 Тарикъатны.
4
Абдулкъадир Гийлени деген шайых. Бу валилени инг де
уллусуна саналына.
314
315
Мюршидлеге арз этип,
Ильяс дадама етип,
Гилени бизге къара,
Сен дертлеге эт чара.
Сен къарамай къайтарсанг
Болур юреклер яра.
Болдум юрегим яра,
Гунагьым ойлап йылай.
Гьамзат, Аббас да булан 1
Шугьадаълардан 2 тилей.
Асгьабул-кагьфилери 1
Гелгенбиз сизге етип.
Магърип нукъабаълары 2
Сизге гелип тилейбиз.
Мисри нужабаълары 3
Сизден кёмек излейбиз.
1 Пайхаммарны ата ягъындан агъалары.
2 Къазават этип, шагьид болуп оьлюп гетген асгьабалар ва
табиинлер.
3 Пайхаммарны заманында табулуп, пайхаммарны гёрмей,
пайхаммаргъа бек гьашыкъ болуп оьлюп гетген гиши.
4 Аллагьны валилери.
5 Этмеге зат билмей гьайранлыкъдабыз.
1 Аллагьны сыйлы къуллары, оьзлени Аллагь анакъда 309 йыл
юхлатгъан. Оланы хабары Къуръанда белгиленген.
2 Нукъабаълар деп Аллагьны бир тайпа валилерине тагъылагъан
ат. Нукъабаълар ер юзюнде уьч юз болуп турадыр. Нукъабаълар
он ишни уьстюндедир: Кёп ибадат этмек, сюювюн ахыратгъа
салмакъ, напсы гьавасы буюрагъан затланы къоймакъ, даим напсын
тарбиялап турмакъ, кёп товбагъа тюше турмакъ, гьар ишде Аллагьгъа
сыйынмакъ, оьзю-оьзюне гьисап суаллар эте турмакъ, Аллагьны
къудратларын пикру эте турмакъ, гунагь ишлерден сакъланмакъ,
чархын ибадат булан енгмакъ. Бу уьч юз Нукъабаъланы арасында
бир уллусу боладыр, огъар Умду, яда Къутбу деп айтылына.
3 Бу да Аллагьны бир тайпа валилерине тагъылагъан ат. Нужабаълар
ер юзюнде къыркъ болуп турадыр. Олар даим халкъны гьайында
болуп, оланы гьал юклерин гётерегенлеридир. Олар гьакъ затгъа
тюгюл эсе агьамиятын бакъдырмайдыр. Нужабаълар сегиз
ишни уьстюндедир: Тийишли кююнде игит болмакъ, тёбен
юрекли болмакъ, эдепли болмакъ, даим ибадатны уьстюнде
турмакъ, Аллагьдан гелген затлагъа сабурлукъ этмакъ, Аллагьны
гьюкмюлерине рази болмакъ, даим Аллагьгъа шюкрю эте турмакъ,
халкъны алдында айып иш этмеге уялагъанда йимик Аллагьны
алдында да айып ишлер этмеге уялмакъ. Нужабаълар барысы
да асыл къылыкълылардыр, ва Аллагь берген ниъматны аявлап
хадирин билегенлеридир. Бу къыркъ да Нужабаъланы арасында да
бир уллусу боладыр, огъар Къутбу яда Умду деп айтылына.
316
317
Шугьадаълар тилейбиз,
Гече гюндюз йылайбыз,
Увайсул-къараниден 3
Герти кёмек излейбиз.
Увайсул-къараниге
Герти къувун салабыз.
Авлияълар бакъмаса 4
Гьали адап къалгъанбыз 5.
Адап, гьалыбыз битип,
Гунагьлагъа тавба этип.
Шамны будалаълары 1
Сизге де ялбарабыз.
Бизин учун сиз барып
Ахъярлагъа къарагъыз 2.
Ахъярлар сизге къувун
Сизден амал, бир дарман,
Сиз бизге къарамайлы
Амал ёкъдур гьар заман.
Автадлар 1 гелдик сизге
Барыбыз да йылама.
Амаманлардан 2 тилей
Сизин булан барабыз.
Рижалул-гъайиблеге 3
Герти къувун салабыз.
Барыбызда жыйылып
Къутбулагъа 4 барайыкъ.
1 Бу да Аллагьны бир тайпа валилерине тагъылагъан атдыр.
Будалаълагъа Абдаллар деп де айтылына. Олар ер юзюнде
къыркъ болуп турадыр. Олар оьзлени пикрусуна тарыкъсыз
ойланы, бош хыялланы гелмеге къоймайдыр. Олар алты ишни
уьстюндедир: Аллагьны эсгермекни каламындан къайры
каламланы къоймакъ, гечелер аз юхламакъ, оразалар тутуп
ач кюйде турмакъ, халкъ булангы тынчайывун къоймакъ,
адилликни тюзлюкню уьстюнде турмакъ, янгызлыкъда
турмакъ.
Абдалланы хасиятларындандыр бир ерге сапар
чыкъса, оьзюню къавумуна оьзюню суратында бир чарх къоюп
гетмек. Будалаъланы да бир Къутбусу яда Умдусу бола.
2 Ахъярлар деп айтылына къыркъ да Абдалны арасындагъы етти
инг де яхшыларына. Бу еттини де арасында бири уллусу бола.
3 Биз айтып гетгенде йимик Умду шо бир тайпа валилени
арасындеги уллусу бола.
1
Бу да Аллагьны бир тайпа валилерине тагъылагъан ат.
Автадлар ер юзюнде дёрт эргиши болуп турадыр. Олар ерни
дёрт де рукнусуна пайлангъандыр; бири Гюнбатыш якъда, бири
Гюнтувуш якъда, бири Темиркъазыкъ якъда, бириси буса Къыбла
якъда. Автадлар сегиз ишни уьстюндедир: Кёп ораза тутмакъ,
гече халкъ юхугъа басылгъанда гечелени тонгатмакъ, Аллагьны
буйрукъларына боюн салмакъ, шагьардан туруп гунагьларына
тоба этмек, бары да ишлерин Аллагьгъа табушдурмакъ, бары да
затны Аллагьдан гёрмек, гьар затда Аллагьгъа юрек салмакъ, гьар
заман Аллагьгъа бой бермек.
2 Бу да Аллагьны валилерине тагъылагъан ат. Амаманлар ер
юзюнде эки болуп турадыр. Амаманлар сегиз ишни уьстюндедир:
Юреги даим Ахырат булан байланмакъ, Аллагьдан къоркъуп
гунагьлардан сакъланмакъ, яхшы затлар булан буйрукъ этмакъ,
яман затлардан гери урмакъ, герти сёйлемек, этеген ибадатын
халис Аллагь биллагь учун этмакъ, халкъны алдында айып иш
этмеге уялагъанда йимик Аллагьны алдында да гунагь иш этмеге
уялмакъ, даим муракъабада турмакъ.
3 «Рижалул-гъайиплер» деп бары да уьсте эсгерилинген тайпа
валилеге айтылына.
4 Къутбу деп айта шу эсгерилинген валилени арасындеги уллусуна.
Масала: Нукъабаълар уьч юз бар буса, оланы арасында бири
уллусу бола, шогъар Къутбу деп айтылына. Шону мисалыннадыр
Нужабаълар да, Абдаллар да, Автадлар да гьарисини бир уллусу
боладыр.
318
319
Умдулар 3 сиз де ярай
Бизге мадад тилеме.
Къутбул-гьавсу аъзамлар 1
Нетер 2 экен къарайыкъ.
Бар 1 аламны бир йимик
Юреклерин тынчайтсын.
Кёмекчи ёлдашларым,
Тезлик булан етигиз.
Бизин учун Аллагьгъа
Арив дуа этигиз.
Юреклерибиз йылай
Гелгенбиз Сенден тилей.
Сени бирлигинг учун
Къойма Аллагь бизин шулай.
Бизин бетибиз къара
Бир Аллагьдан тилеме.
Сизин булан баш уруп,
Биз гелгенбиз йылама.
Къойма Аллагь бизин шулай
Гелгенбиз мадад излей.
Биздей зайып жанланы
Тюгюлсен дертин билмей.
Сизин гьюрметигизден,
Аллагьым гечер бугъай.
Бары аламгъа бирче
Бир рагьму этер бугъай.
Дертлерибиз билесен,
Бары сыр Сагъа ачыкъ.
Бизге языкъсын, Аллагь,
Эркин рагьмунгну ачып.
Гьабибни гьюрмети учун
Бир Аллагьым рагьму этсин.
Рагьматынг эркин Сени
Гунагьым кёпдюр мени.
Оьзюм асси бусам да Аллагь
Герти бирлеймен Сени.
1 Къутбул-Гъавс буса ер юзюнде бир болуп тура. Къутбул-Гъавс
деп айтылына – шу эсгерилинген бары да вали тайпаланы ва
оланы къутбуларыны инг де уллу Къутбусу деп. Къутбул-Гъавсда,
эсгерилинген бары да валилени амаллары ишлери болмагъа герек.
Къутбул-Гъавс ер юзюнде валилени инг де чинг де уллусудур.
Къутбул-Гъавс олай валидир оьзюгер халкъ гьажатлы болагъан,
ону дуасына гьажатлы болагъан. Неге тюгюлде КъутбулГъавусланы дуасы шексиз къабул этилине. Булай валилерден
болгъан Пайхаммарны заманындагъы Увайсул-Къарани деген
шайых.
2 Не этер.
320
Къувун салып йылайгъан,
Мен зайып Абдулгъани.
Дин къардашлар дуадан,
Айырмагъыз сиз аны.
1 Бары да.
321
Дин къардашлар дуа этсе
Бир Аллагьым гечежек.
Булагъа къувун салса
Шексиз кёмек этежек.
Ону гетерме дарман
Ашамакъны аз этмек.
Оразаны кёп тутуп
Сыйлы ашланы къоймакъ.
Сыйсыз къылыкълар
Зикругъа лазим болуп 1,
Шайыхгъа сугьбат болмакъ 2.
Къатынланы, яманланы,
Мажлисинден арек болмакъ.
Ай, мискин, пикру айла 1,
Аллагь деп зикру айла,
Сёгюлген къылыкълардан
Тазаланма ой ойла.
Раббани 2 къылыкъ булан
Къылыкъланмагъа къара.
Шу яман къылыкълардан
Тазаланып гёр чара.
«Гьирс» деген яман къылыкъ,
Къабурун яллатагъан.
Къурсакъ, фарж 3, шагьват озуп
Инсанны алдатагъан.
Ол 3 сыйсыз къылыкълардан
«Битанат» деген къылыкъ.
Чархдан тайдырма къара
Шону яманын билип.
Битанатны маънасы
Шону заралын билмек.
Дюньягъа, ахыратгъа,
Къазанмай боп-бош турмакъ.
Битанатны агьлюсю
Магьрюм, магъбун агьлюдюр 4.
Дюнья ва ахыратны,
Ниъматлардан 5 къурудур.
1 Эт.
2 Аллаутаала пайхаммаргъа уьйретген яхшы къылыкълар булан,
деген маънада.
3 О «гьирс» деген яман къылыкъ инсан гьарам ашны ашамагъа
да, зина этмекге де, яман ишлер булан машгъул болмакъгъа да
болушлукъ эте, деген маънада.
1 Аллагьны эсгермекликге боюн берип, даимчилик этмек, деген
маънада.
2 Камил устазны къанатыны тюбюне гирмек, деген маънада.
3 О.
4 Шайтан оьзлени алдатгъан адамлардыр, деген маънада.
5 Ниъматларындан.
322
323
Ону гетерме дарман
Ёкълукъну тергеп билмек.
Дюньясын да юрютюп
Ахыратгъа къазанмакъ.
Ол сыйсыз къылыкълардан,
«Тамъ» деген яман къылыкъ.
Пикру этип къараса,
Бола яманын билип.
Тамъны маънасын билсенг,
Оьз гьалындан пикру этмек.
Гелегени ёкъ туруп
Халкъдан зат умут этмек.
Халкъгъа яхшы гёрюнмек,
Малыма мал къошар деп.
Халкъгъа гёзюн къаратмакъ
Бир гесек зат тюшер деп.
Инсанны сыйсыз эте
Малгъа тамагькар 1 болмакъ.
Нечакъы мал болса да
Болмажакъ гёзю тоймакъ 2.
Аллагь буюргъан къадар
Гетежек къачып къайда?
1 Дамагькарлыкъ – сутурлукъ, ачгёзлюк, акъчагъа-малгъа
малигенлик.
2 Гёзлери тоймажакъ, деген маънада.
324
Аллагь буюрмагъан зат
Бермежек сагъа пайда.
Минг керен умут этсенг,
Буюрмагъаны гелмес.
Буюргъанын ашамай
Бир де жанывар оьлмес.
Ол сыйсыз къылыкълардан
«Гьусудлукъ» этип гюймек.
Халкъгъа яхшылыкъ болмай
Оьзюгер болмакъны сюймек.
Ону гетерме дарман
Тавба къылмаса гьаман.
Пашманлыкъдан, къайгъыдан
Къутулмажакъ ол адам.
Ол сыйсыз къылыкълардан
«Бухлу» деген къылыгъы.
Берме борч болгъан ерде
Малны къызгъанмакълыгъы.
Ону гетерме дарман
Мал уьлешмек, тагьат къылмакъ 1.
Такъваны 2 сыйлы билип
Аллагьгъа ювукъ болмакъ.
1 Аллагьгъа ибадатлар этмек, деген маънада.
2 Аллагьдан къоркъмакълыкъны.
325
Бухлулукъ 1 айыпланы
Загьир этеген затдыр.
Халкъланы юреклерин
Оьзюнден къачырадыр.
Бухлу гиши 2 дюньяда
Айыпдан къутулмайдыр.
Ахыратда азап да,
Болагъанын билмекдир.
Ол сыйсыз къылыкълардан
«Гьикъду» деген къылыкъдыр.
Даим ичине тутуп
Ачувну сакъламакъдыр.
Ону гетерме дарман
Ойлап заралын билмек.
Ачувну тутгъан чакъы
Азапны ичинде гюймек.
Оьзю ачувлангъан гиши
Яхшылыкъ тюгюл гёрмей.
Оьзюне зарал этмей
Гечип къойгъаны къолай.
Ол сыйсыз къылыкълардан,
«Гъазбу» деген къылыкъдыр.
1 Къызгъанчлыкъ.
2 Къызгъанч гиши.
Къаркъарасы къайнашып,
Герти ачувланмакъдыр.
Ону гетерме дарман
Гёрсетебиз билмекни.
Ачувланмагъы булан
Пасат ишлер болмакъны.
Ол сыйсыз къылыкълардан
«Ужбулукъдур» мен-мен деп,
Оьзюню эсине гелмекдир
Бар 1 халкъдан сыйлыман деп.
Ону гетерме дарман
Ойлашмакъ осаллыгъын.
Халкълар оьзюнден афзал 2
Оьзю тёбен болмагъын.
Ол сыйсыз къылыкълардан
«Кибру» деген къылыгъы,
Кибруну маънасыдыр –
Озюню уллу гёрмеги.
Ону гетерме дарман
Яманлыгъын билмекдир.
Оьзюню тёбен гёрюп,
Халкъланы оьр гёрмекдир.
1 Бары да.
2 Артыкъ, сыйлы.
326
327
Такаббур агьлюлени 1
Къуръан, гьадисде сёкмек.
Аллагьны уллулугъун
Азаматын тергемек 2.
Ол сыйсыз къылыкълардан
«Жубну» деген къылыгъы.
Барма борч болгъан ерден,
Къоркъуп бармай къоймагъы.
Ону гетерме дарман
Осаллыгъын билмекдир.
Къоркъуп бармагъан булан
Жан артда къалмамакъдыр 3.
Жубну къылыкъ 4 тюз эте,
Айыплы болмакъгъа да,
Адамланы арасында
Гьакъарат 5 болмакъгъа да.
Шужагьатлыкъ – игитлик
Эргишиге макътавлы.
Эргишилерде болгъан
Хасиятны афзали 1
Ол сыйсыз къылыкълардан
Бу дюньяны «кёп сюймек»
Ону маънасын билсенг
Мал жыймыш 2 татли болмакъ.
Ону гетерме дарман
Пикру этип къарамакъдыр.
Дюнья малын берсе де
Гьеч гёзю тоймажакъдыр.
Нечакъы мал сюйсе де
Аллагь бермегенни алмас.
Аллагьгъа бакъгъан къуллар
Гьар яндан магьрюм къалмас.
Бу дюньяны кёп сюймек
Гьар хатаны башыдыр.
Муну сюймей къойгъанны
Бир Аллагь ёлдашыдыр.
1 Уллу юрек тутуп, оьктемлик этегенлени.
2 Юреги оьктем гиши шо аврувдан къутулмагъа сюе буса, огъар
пикру этмеге герек: Аллагьдан къайрыгъа уллулулукъ, оьктемлик
лайыкълы гелмей деп.
3 Къалмайдыр.
4 Къоркъанчлыкъ.
5 Эксик, абурсуз.
1
Эргишеде табулагъан къылыкъланы инг де сыйлысы, ва
агьамиятлысы, деген маънада.
2 Жыйымыш.
328
329
Мунда айтылгъан сёзлени
Юрекден тайдырмагъыз.
Зайып Абдулгъанини
Дуадан айырмагъыз.
Мунда айтылгъан бу сёзлер
Англайгъан сизге-бизге.
Мени дин къардашларым
Дуа аманат сизге.
Мунажат– дуа бёлюк
Оьз напсындан мюкюрлюк
Мен зайып бош юрюдюм,
Заманымны оьтгердим,
Дюньяны татли гёрдюм,
Сен рагьму айла Раббим 1.
Нече санавда болдум,
Напс гьавада юрюдюм,
Душманым 2 ювукъ гёрдюм,
Сен рагьму айла Раббим.
Гьар санымда сав эдим,
Амалда зайып эдим,
Мен оьзюмню алдатдым,
Сен рагьму айла Раббим.
Халкъгъа фатва 3 айтадим 4
Оьзюм ойлашмай эдим,
Дюньягъа инанадим 5,
Сен рагьму айла Раббим.
1 Эт Ессим.
2 Душманымны.
3 Насигьатлар, ваъзалар.
4 Айта эдим.
5 Инана эдим.
330
331
Мен дюньягъа алдандым,
Къуллугъун этип талдым,
Гьакъыма гебин алдым,
Сен рагьму айла Раббим.
Душманланы дос тутуп,
Болгъан юрегим яра,
Насугьдай тавба къылып
Гелдим Сагъа ялбара.
Яшап да мен не гёрдюм,
Гьайван йимик юрюдюм,
Гьали чи бек гьёкюндюм,
Сен рагьму айла Раббим.
Я Рабби, ялбараман,
Мен Сенден уяламан,
Гечмесенг азаплыман 1,
Я Раббана, я Рагьман.
Гьалымны яхшы гёрдюм,
Амалны абил билдим 1.
Таныдым сени напсым,
Сен рагьму айла Раббим.
Аврусам къул боладим 2,
Сав болсам унутадим 3,
Дюньяны бек тутадим 4,
Сен рагьму айла Раббим.
Мен дюньяны дос билдим,
Намазны ала 5 къылдым
Малны, дюньяны, яшны,
Душманын гьали билдим.
Sez Kumık ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Равза - 10
  • Büleklär
  • Равза - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3570
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1490
    39.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    65.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Равза - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3335
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1531
    36.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Равза - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3220
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1562
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Равза - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3337
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1564
    36.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    63.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Равза - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3355
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1408
    38.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    62.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Равза - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3230
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1461
    36.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    63.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Равза - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3285
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1348
    37.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    63.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Равза - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3473
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    33.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Равза - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3311
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1510
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Равза - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3277
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1339
    37.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    63.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Равза - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3350
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1488
    34.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    60.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Равза - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 2339
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1240
    38.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    62.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.