Latin Common Turkic

Квентин Дорвард - 13

Süzlärneñ gomumi sanı 3948
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2127
30.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
44.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
Осының бәрі сенің кінәңнан, Оливье, анау ханымдарды қанатыңның астына алғын
және антұрған сығанды солардың вассалдарына тапсырмамен аттандыр деген сенің
келеңсіз кеңесіңнің кесірі!
— Бірақ, тақсыр-еке-ау, менің бұлай етуімнің түп төркіні өзіңізге мағлұмтұғын,— деді Оливье.— Графиняның иелігіндегі жер Бургундия мен Фландрияның
шекаралығында орналасқан, оның қорғаны жау беттей алмастай дерлік берік, ал
өзімізге көршілес жерлерге деген біздің правомыздың қатысы сондай, егер
көршілерімізді көңілдегідей қолдай алар болсақ, онда графиняны Францияның
мүддесін қалтқысыз қорғайтын адамға тұрмысқа беруіне бургундықтарды
көндіруге мәжбүр еткен болар едік қой.
— Несін айтасың, қармақ жемің, шынында да, қызығарлық-ақ еді,—деді
король,— әттең, графиняның қайда келіп паналағанын сездірмей, құпиямызды
жария етіп алмағанымызда шексіз дәулет мұрагерін Францияның пайдасына
күйеуге ұзату мәселесін оп-оңай-ақ шешер едік.... Бірақ, әлгі опасыз итке, пұтқа
табынушы арамзаға істі сеніп тапсыруға сен қалай бардың?
— Асыл текті ағзам, есіңізде ме,—деді Оливье,— қайта менің ақылымды елемей,
оған өзіңіз шектен тыс сенің қалған жоқсыз ба. Сыған әлгі ханымдардың
тапсырмасын орындап, графиняның қамалды қорғауын өтінген, әрі жуық арада оған
көмекке келетінін хабарлаған хатын туысының қолына жеткізіп берген болар еді
ғой, сірә. Бірақ, ұлы мәртебелі тақсыр, сіз осы бір қаңғыбас неменің әлденеге
әулиелігін сынап көрмек болып ұйғардыңыз емес пе, сөйтіп ол, әрине, сәті түскенде
герцог Карлдың да сеніміне ие болғысы келіп, біздің құпиямыздың сырын ашып
беріп отыр.
— Өз қылығыма өзім ұялып отырмын, Оливье,— деді Людовик.— Бірақ осынау
пұтқа табынушылар өздерін Шынар жазығында жұлдыздарға қарап, болашақты
болжай білу өнеріне машықтанған кемеңгер халдейлердің ұрпағымыз деп
санайтындары бекер емес қой!
Ақылдан кенде еместігіне қарамастан, әрі сәуегейліктен өзін де құр алақан
емеспін деп санаған Людовиктің болашақ жайында сәуегейлік жасайтын
сиқыршыларға, астрологтарға, арбаушыларға — күмәнді ғылымның басқа да
өкілдеріне сенгіштігін жақсы білетіндігінен өз ойын ақырына дейін қорғап шығуға
Оливьенің батылы барған жоқ, сөйтіп сыған бұл жолы тіпті өзі үшін де мардымсыз
әулие болып шықты, өйткені, егер бұл жерде дарға асылатынын білсе, сірә, Тур
шаһарына қайтып оралмас еді ғой деумен ғана шектелді.
— Әулие адамдардың,— деді Людовик Оливьеге шынымен-ақ қарсылық
білдіріп,—өз бастарына қатысты оқиғаларды болжай алмайтын кездері жиі ұшыраса
береді.
— Асыл текті ағзам, рұқсат етіңіз,— деді Оливье,— былайша айтқанда, қолына
шырағдан ұстаған адамның төңірегіндегі заттарды көрсе де, өз қолын өзі көре
алмағанымен пара-пар ғой.
— Бірақ ол бөтен адамдардың дидарын жазбай тани тұра, өзінің бет-жүзін көре
алмақ емес,— деп Людовик келісе қоймады,— бұл мысалың қайта менің ойымды
жақсырақ аша түседі... Алайда мұның іске қатысы жоқ. Сыған алар жазасын алып
тынды, енді ол иманды болсын. Бірақ мына ханымдар.... Бұдан былай олардың бұл
арада болуы бізді Бургундияға қарсы соғысқа душар етіп қана қоймайды, сонымен
бірге менің тікелей өз ойларым мен жоспарларыма да кесірін тигізеді. Орлеандық
менің аңғал жиенімнің аңсары біздің сұлу аруымызға ауып та үлгеріпті, сондықтан
мұның өзі оның Жаннамен некелесу жөніндегі мәселеде тайсақтай беруіне әкеліп
ұрындырарына көзім жетіп тұр.
— Асыл текті ағзам, қаласаңыз ханымдарды Бургундияға аттандырып салып,
герцогпен бітімге келе алар едіңіз,— деп қалды уәзір.— Әрине, бұлай ету наразылық
туғызуы да, қиянат деп бағалануы да ықтимал, бірақ мұндай құрбандыққа бару
қажет деп табылса...
— Егер бұдан келер пайда болса, Оливье, бұл құрбандыққа ойланбай-ақ барар
едім,—деп жауап қатты король.— Мен тіс қаққан жырындымын, сондықтан арождан деп аталатын қармаққа түсе қоймаймын. Бірақ осынау ханымдарды
Бургундияға жөнелтіп алып, оларға сарай жанынан баспана беріп, өзіміз ие болайық
деп тұрған олжадан айырылып қалу, ар-ожданнан жұрдай болғаннан әлдеқайда
жаман. Францияға дос көңіл, ал Бургундияға жаны қас адамды герцог иелігіндегі
мекен-жайдың дәл орталығына әрі Фландрияның сойқан қалаларына іргелес жерге
«қондыруға мүмкіндік беретін соншалықты оңтайлы кезеңді пайдаланбай қапы
қалғанымыз тіпті өкінішті болар еді. Жоқ, Оливье, мына қызды шаңырағымызға
жақын адаммен некелестіруден, ие болғалы отырған игіліктен бас тарта алман.
— Асыл текті ағзам,— деп салды Оливье бір сәтке созылған толғаныстан соң,—
сіз бұл қызды бүкіл айыпты өз мойнына алатын, ал өз басы асыл текті өзіңізге
астыртын қызмет ететін, өзіңізге адал кісіге қосуға ризалығыңызды берер ме едіңіз?
Сіз ол кісіден сырт көзге ғана теріс айналар едіңіз.
— Қош, сонда ондай адал адамды қайдан таппақсыз?— деп сұрады Людовик.—
Егер бұл қызды ішіміздегі бір сотқар дворянға күйеуге ұзатар болсам, онда оның
тәуелсіздігін бұрынғыдан бетер нығайта түсіп жүрмеймін бе? Ал менің қыруар
жылдар бойы ұстанып келе жатқан саясатымның осы бір тәуелсіздікті жоюдан басқа
көздейтін мақсаты бар ма? Жалғыз Дюнуа ғана болмаса... Соған— тек жалғыз соған
ғана — мен әзірше сенім көрсете алған болар едім. Қандай қызмет атқармасын
мейлі, әрқашан да француз тағы жолында күрестен бас тартпас еді ол. Бірақ атай
көрмеңіз, байлық пен атақ-даңқ адамды өзгертіп жібереді... Жоқ, мен Дюнуаға да
сене қоймаймын.
— Асыл текті ағзам, қаласаңыз басқа адамды да таба алар едіңіз...— деді Оливье
қайсыбірде өзін мейлінше еркін ұстауға қарсылық білдіре қоймайтын корольмен
әдеттегісінен гөрі әлдеқайда момақансыған, әрі жағымпазданған раймен сөйлесіп.—
Қаласаңыз, көңіл-күйіңіз бен мейірбандығыңызға біржолата басыбайлы адамды
тапқан болар едіңіз, сіздің қостап-қолдауыңызды, өзіне күн мен ауа қалай қажет
болса, сондай қажет ететін адамды; қимыл-әрекет жасаудан гөрі, ойланып-толғануға
көбірек ыңғайлырақ тұратын адамды, әлгі бір...
— Өзіңнен айнымайтын адамды ма, солай ма?—деп оның сөзін бөліп жіберді
Людовик.— Жоқ, атай көрмегін, Оливье, сен тым асқақтап барасың өзің! Мұның
қалай! Мен өзіне сенім білдіретіндігімді арқа тұтып, естисің бе, әлде көрсеткен
қызметіңді бағалап, саған қайсыбірде қол астымдағы вассалдарымның біреуін
немесе басқасын талап-тонауыңа рұқсат беретінімді пайдаланып, кереметтей сұлу
қыздың, оның үстіне графиняның күйеуі бола аламын деп ойлағаның ба бұл? Тексіз
де жетесіз, білім дегеннен жұрдай, ақылды деп мақтап жүргеніміз — түлкі бұлаң
қулықтан басқа түгі де жоқ, ал батырлық дегеннен мүлде ада адам, мына сен
сөйтпекшімісің?
— Асыл текті ағзам, мені нақақтан-нақақ күйдірмек болғаныңыз қалай бұл? Дәл
сондайлық шарықтап биікке көтерілу деген менің ойыма да кіріп шыққан емес,—
деп жауап қатты Оливье.
— Жүрек жарды бұл сырыңды естігеніме қатты қуанып тұрмын, достым,— деді
король,— өйткені мұның өзі сенің естілігіңді танытады. Ал маған сен нақ сол бір
арам ойды күйттеп жүрген сияқты боп көрініп едің... Жә, істің бабына оралайық. Бұл
ару қызды мен қол астымдағы ешбір жанға күйеуге ұзата алман; оның
Бургундиямен одақтасуға бейімірек тұратын адамның сүйген жарына айналып кетуі
ықтимал, сөйтіп, жаман айтпай жақсы жоқ, оларға қол ұшын берудің және герцог
Карлдың тікелей өз иелігінде мықтап лаң салудың орнына Гент пен Льеж
тұрғындарының заңды түрдегі наразылығын бәсеңсітетін Англияға да, Германияға,
да жөнелте алман. Олар да лаңның дәмін татса ғой, шіркін. Ал бұл шаһарлардың
тұрғындары, әсіресе Льеж шаһары көтеріліске шығуға құлшынып-ақ отыр емес пе!
Әттең, қолтықтарына әлі де болса су бүркіңкіреп қойсаң біткені — генттіктер мен
льеждіктер қадірмен жиенімнің бір жылдан астам уақыт бойы мазасын кетірері
шүбәсіз. Ал олардың бұл қимыл-әрекетін граф де Круа тәрізді сотқар біреу-міреу
қолдап-қоштаса тіпті керемет болып шығар еді-ау!.. Жоқ, Оливье, бұл өзі өліспей
беріспейтін күреске басыңды тігуге тәуекел ететін жоспар. Кәне, өзіңнің тапқыр
ақылына салып табарлықтай бір амал жоқ па?
Оливье үн-түнсіз отырып қалды да, әлден уақытта жауап қатты:
— Асыл текті ағзам, графиня Изабелланы Гельдерндік герцогқа, Адольфқа
қоссақ, оған қалай қарайсыз?
— Не дейді!—деді король таңданғаннан даусы саңқ етіп.— Осынау ерекше артық
туған сұлуды туған әкесін тағынан құлатқан, абақтыға қамап тастаған, сөйтіп көзін
жоймақ болып кәрін тіккен қарақшы немеге қор қылуға бола ма!.. Жоқ, жоқ, Оливье,
мұныңыз Францияның тыныштығы мен гүлденуі жолындағы мақсатымызға жетуде
ештеңеден де тайына қоймайтынымызға қарамастан, біздің тарапымыздан
жасалған сұмдық шексіз қаталдық болар еді. Мұның бер жағында Адольфтің иелігі
бізден тым шалғай жерде орналасқан емес пе, бұны былай қойғанда, Гент пен
Льеждің азаматтары оны жек көреді... Жоқ, жоқ, Гельдерндік Адольфіңді көзіме
көрсетпе!
— Менің тапқырлығым сарқылып бітті, асыл текті ағзам,— деп жауап қатты
уәзір,—Графиня де Круа үшін сіз қоятын барлық шартқа сай келетін күйеуді табу
қолымнан келетін іс болмай шықты — өйткені қоятын талабыңыз тым көп-ақ: ол
асыл текті ағзам, сіздің досыңыз, ал Бургундияның бітіспес қас жауы болуға тиісті.
Гент пен Льеж тұрғындарымен ортақ тіл таба білуі үшін теңдесі жоқ кәнігі
саясатшыл, сондай-ақ өз иелігіндегі шағын мекен-жайды құдіретті герцог Карлден
қорғай алатындай айтулы батыр болуға тиісті, мұның сыртында, ол ақсүйек
тұқымынан болуы шарт — ал бұл шартқа асыл текті ағзам, өзіңіз айрықша мән беріп
отырсыз,— әрі бұған қоса асқан ізгі адам болуы керек.
— Жоқ, Оливье, мен олай деп қарысып отырған жоқпын... яғни оның ізгілік
қасиетіне өте-мөте мән бермеймін,— деді король,— ал, бірақ Изабелла де Круаның
күйеуі, меніңше, нақ әлгі Гельдерндік Адольфтей күллі жұртшылыққа әйгілі барып
тұрған сұм болмауға тиісті. Мейлі, күйеуді іздеп табу ақырында менің өз еншіме
тиетін болса, онда мәселен, сен Гийом де ла Маркке қалай қарар едің?
— Асыл текті ағзам, шынымды айтсам,— деп жауап қатты Оливье,— егер
Ардендік Жабайы Қабанды сіздің көңіліңіз қош көріп жатса, онда графиняның
болашақ күйеуінің адамгершілік қасиетіне шамадан тыс талап қойып отыр екен, деп
өз басым сізді жазғыра алмаймын. Мұныңыз қалай! Де ла Марк? Япыр-ау, бұл деген
бүкіл осы өңірдегі атақты қарақшы, қан ішер емес пе! Не алуан зұлымдықтары үшін
әулие бабаның өзі оны шіркеуден аластап отырған жоқ па!
— Біз оның аластауын қайтып алатын етеміз, Оливье,— деді король,— қасиетті
шіркеудің мейірімі зор.
— Япыр-ау, бұл адамыңыз заң жүзінде айыпталған жан ғой,— деп сөзін жалғай
түсті Оливье,— ол Ратисбонн сеймінің үкімі бойынша империя жерінен қуылып
жіберілген.
— Біз оның мойнынан мұндай тыйым салушылықты алдырып тастаймыз,
Оливье. Империя сеймін тезге салу қиын емес.
— Оның ата-тегі атақты адамдар — бұл рас, кескін-кейпі, түр-тұрпаты
тұрғысынан алсақ, ол фламандтық нағыз қасапшының өзі... Жоқ, графиня мұндай
некеге ешқашан да келісімін бермейді.
— Бірақ мен қателесіп кетіп жүрмесем, оның құда түсу тәсіліне жүгінсек,
графиняның көнбейтіндей амалы қалмайды,— деп ескертті Людовик.
— Асыл текті ағзам, өзіңізді шектен тыс кінәмшіл деп ойлап, қателескеніме көзім
жетіп отыр,— деді Оливье.— Басымды өлімге тігіп, ант етейін, қандай қылмыс
жасамасын герцог Адольф де ла Марктің қасында ізгіліктің өнегесі!.. Және де ла
Маркті қалыңдықпен қалай жолықтырмақпыз? Өйткені ол бой тасалап жүрген
өзінің Арденн орманынан бір қадам да аттап шыға алмайтыны ұлы мәртебелі мырза
өзіңізге белгілі емес пе.
— Бұл жағын ойластыруымыз керек,— деді король,— ал бірінші кезектегі
міндетіміз — бұдан былайғы уақытта да біздің сарай маңында тұра беретін болса,
онда мұның өзі Франция мен Бургундия араларындағы қарым-қатынасты үзуге
әкеліп соғуы мүмкін екендігін, сондықтан өздерін бургундиялық қадірмен
жиеніміздің қол астына қайтармас үшін олардың біздің иелігімізден дереу астыртын
кетуін қалайтынымызды әлгі ханымдарға сездірмеуіміз керек.
— Олар өздерін Англияға жөнелтіп салуымызды талап етеді,— деді Оливье,—
сөйтіп жүргенімізде ханымдардың әлде бір дөңгелек жүзді, шашы жалбыраған
келбетті лордқа, бұған қоса қалыңдықтың жасауы ретінде үш мыңдай атқышқа еріп,
қайтадан Фландриядан бір-ақ шыққанының куәсі боламыз.
— Жоқ, жоқ,— деді король,— біздің өйтуге хақымыз жоқ — сен ұғасың ба?
Оларды Англияға жөнелтіп салып, қадірмен жиенімізді қорлауға хақымыз жоқ.
Бұлай етсек, оларға нақ біздің сарай маңынан пана бергеніміздей, герцогты
налытып аламыз. Жоқ, жоқ, біз оларды қасиетті шіркеудің өз қанаты астына алуына
сеніп тапсыруымызға ғана болады. Қастарына шағын отряд қосып беріп, өздерін
Льеж епископының қарамағына жеткізіп сала аламыз, ал епископ ғажап сұлу
Изабелланы сәті түскен бір әдияратқа уақытша орналастыра жатар — біздің
қолымыздан келетіні осы ғана.
— Сонымен, асыл текті ағзам, өзінің қамын ойлап жасаған жоспарыңызды Гийом
де ла Марк естіп білген кезде, бұл әдияраттың Изабелланы одан қорғай алуына
мұрсаты жетсе, онда, мен бұл адам туралы қателескен болып шығамын.
— Жаны бар сөз,— деді король.— Біздің астыртын ақшалай көмегіміздің
арқасында де ла Марк барып тұрған баскесерлерден тонаушылар тобырын жасақтап
ала білді, енді ол өзі паналаған орман ішінде жауға алдырмайтын болды, сонымен
бірге Бургундия герцогына да, әрі Льеждің эпископына да қатер төндіретін қауіпті
көршіге айналып отыр. Оған өзі билеп-төстейтін мекен-жай ғана жетпеуші еді, ал
үйленуінің нәтижесінде бұдан былай мұндай мекен-жайға ие болудың орайы келіп
тұрғанда, қандай қадам жасауға тиісті болатындығын, сайтан алсын, де ла Маркке
біздің ежіктеп түсіндіріп жатуымыздың керегі бола қоймас, деп ойлаймын. Сөйтіп
Бургундия герцогының бүйіріне бір сойқан тікеннің қадалары соншалықты, оны
суырып алу ең кәнігі деген хирургтың өзінің қолынан келе қоюы екіталай болар әлі.
Герцог өз иелігінен қуып шыққан Ардендік Жабайы Қабан ғажап графиняның бүкіл
жеріне, қамалы мен атақ-дәрежесіне ие болып, әрі берік орнығып, мұның
сыртында,— ар-ожданыммен ант етейін, бұлай болуы әбден ықтимал,— Льеж
бүлікшілерінің бастаушысы болып шыға келген кезде, мінеки, сол бір шақта
өзіміздің қадірмен Карлымыз Францияға қарсы соғысуды ойларын, әлде
Францияның өзі оған қарсы соғыс жарияламаса, өз тағдырына ризалық білдіруіне
тура келерін көре жатар едік. Иә, сонымен жоспарымды құптайсың ба, Оливье?
— Асқан сұлу графиняның,— деді Оливье,— Арденнің Жабайы Қабанына қор
болып кете баратыны ғана болмаса, бұл өзі керемет жоспар екен. Ал әділіне көшсек,
өзіміздің ұлы превомыз Тристанның ұсқыны сәл тәуірірек болса ғой, онда тіпті
соның өзі де графиняға жібі түзуірек күйеу болар еді.
— Әйтсе де, сен әлгінде ғана бұл аруды шаштараз Оливьеге де қосқан
болатынсың,— деді Людовик.— Жоқ, сүйікті досым, Оливье де, бауырым Тристан да
— теңдесі жоқ уәзірлер, әрі айтқанымды екі етпейтін орындаушылар бола тұрсаңдар
да, сендер, граф бола алатын тектен емессіңдер. Фламандықтардың асыл тектілерді
айрықша қастерлейтіні, өздерінің асыл текті бола алмауынан екенін сен білмеуші ме
едің? Қара тобырлар өздерінің бастаушылары әрқашан да ақсүйек болғанын
қалаған. Мысалға, Кэд немесе Кид дегенді алайық, Англияда мұны олар тағы не деп
атаушы еді? Өзін Мортимерлер ұрпағымын деп жария етуі себепті де ол қара
тобырлардың басын қоспады ма? Гийом де ла Марктің күре тамырында өзінің
ізгілігі жағынан мендегіден ешбір кем түспейтін Седан князьдерінің қаны ойнайды...
Жә, жетер енді, ал іске кірісейік! Сонымен, шұғыл түрде, әлбетте, сенімді күзеттің
көмегімен — астыртын қашып кетуге тиісті екеніне мен графиня де Круаның көзін
жеткізуім керек. Бұл мақсатқа жету қиынға соқпайды; егер бұлай етуден бас
тартсаңдар, онда Бургундия герцогының тұтқыны боласыңдар деген емеурін
танытсам жетіп жатыр. Сен бұл ханымдардың аттанып кеткенін де ла Маркті
хабардар етудің амалын табуға тиісті боласын, ал бұдан арғы уақытта үйленетін
мезгілі мен қай жерде үйленетінін белгілеу оның өз ісі. Ханымдардың сапарларында
күзетуді кімге тапсыру жағын мен ойластырып та қойдым.
— Асыл текті ағзамның, осыншама маңызды істі кімге тапсырмақ ойы барын мен
біле алар ма екенмін?—деп сұрады Оливье.
— Әлбетте, шетелдік азаматқа,— деп жауап қатты король,— бұл өңірге
туыстығы, қарым-қатынасы, әрі зәредей де мүддесі жоқ кісіге, жоспарымның іске
асуына бөгет болудан ешқандай да пайда көрмейтін, сөйтіп біздің еліміз жайында
һәм өз басым оған айтқым келетін сырдан басқа пәлендей сезік тудыра қоярлықтай
партиялардың тайталасынан мүлде бейхабар кісіге,— түптеп келгенде, бұл істі мен
өзіңді жаңа ғана осында аттандырып салған әлгі бір жас шотландқа тапсырсам деген
ойдамын.
Мұндай шешімнің ақылға қона қоюына күмәнданған адамның әлпетін танытқан
Оливье бір ауық үнсіз қалды да, әлден уақытта ғана барып, сөз бастады:
— Асыл текті ағзам, бұрын нақ қазіргідей, мына бір балаға сеніп тұрғаныңыздай,
беймәлім адамдарға лезде ағынан жарылатын әдетіңіз байқалмаушы еді ғой.
— Менің бұлай етуімнің өз сыры бар,— деді король,— Әулие Юлианды қалай
қастер тұтатынымды (осы бір сәтте ол шоқынып та үлгерді) өзің де білесің. Бұрнағы
күні жатар алдында сиынып, жиһанкездердің осынау қамқоршысына өз
патшалығымдағылардың маған түгел бағынуын қамтамасыз етуге көмектесетін
шетелдік кезбелерді көбірек жөнелте көргейсің деген ақ тілеуімді білдірдім.
Әулиемнің бұл рақымы үшін өзім шетелдіктерді құшағымды жайып қарсы алуға һәм
оларға қамқоршы болуға уәде еттім.
— Сөйтіп сіздің құлшылық етуіңізді қабыл алып, әулие Юлиан Шотландияның
перзенті — мына ұзын сирақты жіберген бе?— деді Оливье.
Людовиктің құдайшыл бейнесінде ырымшылдықтың қандай зор роль
атқаратынын, осы бір мәселені сөз еткені болмаса, ешқандай да өзге жолмен оны
қорлап, намысына тие алмасын Оливье кәміл білгеніне қарамастан, қайталап
айтайын, корольдің осы бір осал тұсы Оливьеге мағлұм болуына қарамастан, ол
сауалын мейлінше бейкүнә сарында қоюға тырысып бақса да, Людовикке бұл
сұрақтың өзін мазақ еткен астары бардай сезіліп, сөз қатушыға ызалы көзбен түйіле
қарады.
— Оңбаған! Сені сайтан деп бекер айтып жүрген жоқ қой! — деді ол.— Әйтпесе
өзінің патшасы мен әулиелерді сайтаннан басқа кім сайқымазақ ете алушы еді?
Қызметіңе зәрулігімнің орнын тіпті тырнақтай ғана әлдененің есебінен толтыра
алар болсам, онда бүкіл құдайдан безгендерге сабақ болуы үшін өзіңді қамал-сарай
алдындағы сонау бір еменге асып-ақ тастатар едім! Көзім ілінер-ілінбесте-ақ, әулие
Юлианның өзі аян бергенін, дінсіз құл неме, сен біліп қой. Әулие жас өспірімді
жетектеп алыпты. Ол баланы қасыма ертіп әкелді де, жас өспірімнің маңдайына
найза дарымайтыны, суға салсаң батпайтыны, дар арқаны бұйырмайтыны жазылып
қойылғанын әрі оның өзі араласатын қандай да іс пен қимыл-әрекет болмасын,
сәтімен аяқталатынын айтты маған. Таңертеңгісін серуендеп қайтпақшы болып
шықсам, қарсы алдымнан түнде түсімде көрген жас өспірім ұшыраса кетті. Ол өз
отанында көк найзаның ұшынан құтылып шыққан — жау бұлардың шаңырақтарын
ойрандап, үй ішін түгел жусатып, қырып салған кезде аман қалған. Ал осы араға
келгелі айналасы екі күннің ішінде тағы да сәті түсіп суға батпай, дарға асылған
жерінде ажал тырнағынан құтылып кеткен, сөйтіп, өзіңе айтқанымдай, маған
шарапатын тигізіп те үлгерді. Ең ауыр, ең қиын-қыстау, тіпті басыма ажал төнген
сәттерде де маған адал қызмет ету үшін оның әулие Юлианның атынан келгеніне
иланатын себебім де сондықтан.
Сөзін осылай тәмәмдаған король қалпағын шешіп, қорғасыннан құйып жасаған,
самсаған тақуалардың ішінен әулие Юлианның бейнесін таңдап алды да, өзі үміт
оты тұтанған немесе, бәлкім, ар-ұяты оянып, әлдеқалай толқыған шағында көбінекөп істейтін әдетіне басып, тізерлеп отыра кетіп, қатты тебіренген мақаммен дұға
оқи бастады:
— Юлиан әулием, біздің құлшылық еткен тілеуімізді қабыл ала көргейсің, бізді өз
рақымыңа бөлегейсің.
Әміршілердің ішіндегі ең кемеңгері саналатын осынау бір жанды жынданған
әлде өзі жасаған қылмысы ойына түсіп кеткенде қатты күйзелетін адамның
күйіндей күйге душар ететін мұндай қылық, Людовиктің басында жиі болатын және
мұның өзі оның жан дүниесін өте-мөте бір қолайсыз жерде баурап әкете баратын
діндарлығынан туындайтын.
Людовик құлшылық етіп жатқанда, оның сүйікті адамы оған жиіркенішпен, әрі
мазақтай қараумен болды, ал өзінің бұл көңіл күйін жасыру оның ойына да кіріп
шыққан жоқ. Өз мырзасымен бетпе-бет жеке қалған кезінде басқа адамдармен
қарым-қатынасына тән жағымпаздық жылпостықтан арылып шыға келу бұл
адамның бойындағы ерекше қасиеттердің бірі еді; ал оның бойынан мысықты еске
түсірерліктей бірдеңе табыла қалса, онда бар күшін қарманып, өз дұшпанын бас
салмақ болып қомданған мысық қана-тұғын. Оливьенің мұндай мінез танытуының
себебі, сірә, мырзасының екі жүзді кісі атаулының шын сыр-сипатын аңдамай
қалмайтын, өзі де барып тұрған екі жүзді жан екендігіне кәміл сенгендігімен
байланысты болса керек.
— Ал, сонымен, осынау жас өспірім, асыл текті ағзам, сізге сауал қоюдан
тартынбайын, түсіңізде көрген жас жігітке, шынында да, ұқсай ма? — деді Оливье
мән-жайды анықтағысы келгендей.
— Егіздің сыңарындай ұқсас,— деді король күллі ырымшыл адамдарша өз
ойының алдамшы елесіне жиі бой алдыра беретін әдетіне басып.—Және де бұған
қоса Галеотти Мартиваллиге гороскоп кестесін жасауға әмір еттім, сөйтіп оның сөз
төркінінен, сондай-ақ байқауларымнан осынау панасыз бозымның тағдыры көп
ретте өзімнің шоқжұлдызым тәрізді шоқжұлдызбен басқарылып отыратынына
көзім жетті.
Людовиктің беймәлім балаға деген өзінің кәміл сенімділігін күмәнданбай
түсіндіруінің себептері туралы Оливье өзі қалай ойламасын мейлі, туған елінен
қуылып жат елде жүрген кезінде астрологияны зерттеумен ерекше ден қойып
шұғылданған король өз қиялындағы білімін біреудің мазақ қылуына төзбейтіндігін
жақсы білетіндіктен оған зәредей де қарсылық көрсетуге батылдық жасаған емес.
Міне, сондықтан да ол осынау жасөспірім өзіне жүктелетін қиын тапсырманы
орындайды әрі өзіне көрсетілген сенімді ақтайды деген үмітін білдірумен ғана
шектелді.
— Өйтпеуі мүмкін болмайтындай шара қолданамыз біз,— деді Людовик.— Ол бір
мәселені: де Круа ханымдарды Льеж эпископының резиденциясына жеткізіп салу
міндеті жүктелгенін ғана білетін болады. Ал Гийом де ла Марктің бұл іске әлдеқалай
қатысы туралы ханымдардың өздерінен артық дәнеңе де білмек емес. Бұл жөнінде
біз тек жол бастаушыны ғана хабардар етіп қоямыз, ал жол бастаушыны белгілеу
Тристан екеуіңнің еншілеріңдегі іс.
— Бірақ мұндай жағдайда,— деп ескертті Оливье,— егер бұл жас жігіттің
сыңайына қарап байлам жасасақ, оның бер жағында өзінің шотландық екенін
ұмытпасақ, Жабайы Қабанның киліккеніне төзбейді ол, сөйтіп заматында қаруымен
қарсы тұрады оған, сонда, бүгін ертеңгісін аман қалғанындай, бұл жолы
жыртқыштың азуынан құтыла қоймас, сірә.
— Егер тағдырдың жазмышы бойынша мерт болса, бұған не шара,— деді
Людовик сабырлы раймен — әулие Юлианның өзі — атыңнан садаға кетейін!— бізге
оның орнына басқа біреуін жіберер. Бізге келген жігіт өз тапсырмасын орындап қаза
тапса, бұған қайғыратын не бар? Бұл былайша айтқанда, ішіндегі шарабы сарқылған
шөлмектің сынуымен пара-пар... Сонымен, ханымдардың аттанып кетуін тездетуіміз
керек, ал бұдан соң граф де Кревкерді олар бізден жасырынып қашып кетті деп
иландыруға тырысып бағамыз. Ханымдарды өзіміздің қадірмен жиеніміздің қолына
табыс етпек болып ұйғарған едік, бірақ, сорымызға қарай, олардың күтпеген жерден
қашып кетуі бұл ниетімізді орындауға бөгет болып қалды дейміз...
— Егер граф бұған сеніп қалатындай тым аңғал болмай шықса, ал оның мырзасы
біздің асыл текті короліміз жөнінде тым шылғи теріс пиғылда болуы себепті
иланбаса ше?
— О жаратқан! — деді Людовик даусы саңқ ете түсіп.— Япыр-ау, нақ бұлай
сенімсіздік көрсету христиан дініндегі адамға тіпті лайық емес қой! Бірақ олар бізге
сенуге тиісті. Біз өзіміздің бүкіл мінез-құлқымызбен қадірмен жиеніміз герцог
Карлге барынша кәміл сенім көрсетеміз, ал егер ақ жүрегімізден шыққан
ықыласымызға иланбаса, онда ол күллі пұтқа табынушы атаулыдан өткен оңбаған
болып шығады. Бургундия Карлың мен жөнінде нақ өзім ойлағандай пікірде болуға
көндіре алатындығыма зәредей де шүбәланбаймын, бұған сен де күмәнданбағын,
сондықтан бұлай етудің қажеттілігі туып жатса, сезікті ойларынан арылту үшін, салт
атқа міне сап, қару-жарақсыз және достым Оливье, өзіңнен басқа қасыма ешқандай
да сақшы ертпей-ақ, оның алдына, оның лагеріне барудан тартынбас едім.
— Ал өз басым,— деді Оливье,— асыл текті ағзам, сіздің Бургундия Карлына
баратын достық саларыңызда қасыңызға ілескеннен гөрі, ұстарадан басқа қолыма
қару ұстап көрмесем де, сүңгілерін самсата кезеп қарсы тұрған швейцарлардың
тұтас отрядының қарсылығына төтеп беруге әзірмін. Неге десеңіз: Карлдың өзіңізді,
мырзам, бітіспес жауым деп санауға негіз боларлықтай себептері тым көп-ақ.
— Сен ақымақсың, Оливье,— деп салды король.— Көреген болуға талаптанған
барлық айла-әрекетіңе қарамастан, ақымақсың. Сырт көзге қораш көрінетін
адамның бойынан кей-кейде нағыз батырлықтың өнегесі табыла беретіндей, нәзік
саясат көбіне-көп асқан аңғалдықтың бет пердесін жамылып алатынын ұқпайсың.
Егер қажет болса, осы қазір айтқан ойымды табанда жүзеге асырамын, сен бұған
шүбәланба, жалғыз-ақ өзім тәуекел етпек ісімді әулиелер қолдай көрсін, сондай-ақ
ай-жұлдызым оңынан туғай.
XI Людовик өзінің осы бір сөздері арқылы, соңынан іске асырған батыл ойды
алғаш рет білдірді: ол құдіретті дұшпанынан өз айласын асырмақ болған еді, бірақ
сөйтіп жүріп өзі мерт бола жаздады.
Оливьемен қоштасып, король тікелей де Круа ханымдардың тұрағына қарай бет
алды. Француз сарайынан жедел түрде аттанып кету қажеттілігіне ханымдардың
көзін жеткізу оған қиынға соққан жоқ: бұл үшін өздерінің Бургундия герцогының
қолына тапсырылуы мүмкін екендігін емеурінмен білдірудің өзі-ақ жетіп жатты; ал,
бірақ өздері паналайтын жаңа орын есебінде Льежді таңдауларына тура
келетіндігіне көндіру оңайға түспеді. Олар Бургундия герцогының ашу-ызасы
басылғанша өздері қауіпсіз жағдайда тұра алатын Бретон герцогы немесе ағылшын
королі қамқорлық ететін Бретаньге әлде Калеге жеткізіп салуларын қиыла өтініп,
жалбарынумен болды. Алайда аталған бұл орындардың бірі де Людовиктің есебіне
сай келе қоймады, сондықтан ақыр соңында ханымдарды оның өз жоспарын жүзеге
асыруға неғұрлым қолайлырақ жолды таңдауына көндірудің сәті түсті.
Льеж эпископы қамқорлығының сенімділігіне ешбір күмән туғызуға болмайтын
еді: бір жағынан, оның діни атақ-дәрежесі қуғынға ұшыраған әйелдерді христиан
дінін ұстанатын қай мемлекет басшысының болса да зорлық-зомбылығынан толық
қорғай алады; екінші жағынан — оның әскери күші, адам саны тұрғысынан, мейлі,
көп болмай-ақ қойсын, бірақ өз басын да, сондай-ақ өзі қанаты астына алмақ болып
отырғандарды да жаудың тұтқиыл шабуылына жол бермеуіне толық жеткілікті
болды. Барлық қиындық эпископтың шағын сарайына аман-есен жетіп алуларымен
ғана шектелмек. Бірақ бұл жағын қамтамасыз етуді Людовик өз мойнына алды:
Бургундия елшісінің қолына табыс етілуден қорқып графиня де Круалар түн
қараңғылығын жамылып Тур шаһарынан қашып шығыпты-мыс, сөйтіп енді
Бретаньге маңдай тіремек деген сыбыс таратамын деді ол. Мұның сыртында, ол
ханымдарға шағын, бірақ сенімді күзет және өздері жол-жөнекей басып өтетін бүкіл
қалалар мен қамал-сарайлардың бастықтарына саяхатшы әйелдерге көмектері мен
шарапаттарын барынша көрсетіп қалуға міндеттеген хат беруге уәде етті.
Ханым де Круалар өз сарайынан пана бермек болған уәдесінен айнып қалған
Людовиктің ізгілік пен қайырымдылыққа жатпайтын әрекетіне қатты налыды,
бірақ ешқайсысы өз реніштерін оған тікелей білдірген жоқ. Олар Людовиктің шұғыл
аттанып кету жөніндегі ұсынысына қарсылық білдірмегені былай тұрсын, қайта сол
түннен қалмай жолға шығуларына рұқсат сұрады. Графиня Амелина той-думансыз
және сауықшыл қауымсыз томаға-тұйық тіршіліктен мезі болған-ды, ал графиня
Изабелла француз королінің мінез-құлқына тереңірек бойлай түскен сайын, егер
бұдан да күштірек желеу табыла қалса-ақ болғаны, Людовиктің өздерін Франциядан
жер аударып жібергені былай тұрсын, сонымен бірге ешбір ойланып-толғанбастан
ашуға булыққан Бургундия герцогының қолына табыс етуден де тайынбайды деген
қорытындыға келді. Ханымдардың тезірек аттанып кеткісі келген тілектері, ең
алдымен, герцог Карлмен жүз шайыспауға ұмтылған Людовиктің өз көңіл күйі мен
дөп шықты; оның үстіне ол асқан сұлу Изабелланың бұл арада қала беруі көптен-ақ
ойын жегідей жеген — қызы Жанна мен Орлеан герцогы екеуінің некесін қию
жөніндегі ой-жоспарының іске асуына бөгет болып жүрер деген қауіптен де ада
емес-ті.
XIII ТАРАУ
САЯХАТ
Король дейді! Король деген немене!
Сиқыршымын, сирағыма келер ме!
Соған сеніп, тұрмайды ешкім жолымда,
Олай болса, тағдыры да қолымда.
«Альбумазар»
Жас шотландықтың өміріндегі оқиғалар мен өзгерістер көктемгі су тасқынының
толқынындай шапшаңдықпен алма-кезек өтіп жатты. Казарма табалдырығынан
аттап кірген бойда-ақ, тікелей бастығы лорд Кроуфордқа шұғыл шақыртылды, бұл
жерде тағы да корольге жолыға кеткеніне қатты қайран болды. Корольдің өзіне
құрмет пен сенім көрсеткісі келіп тұрғанын білдірген алғашқы сөздерінен соң,
таяуда ғана граф Кревкерге қарсы жасалған әрекет тәрізді әлдеқандай бір астыртын
торуыл, әлде бұдан да сұмдық іс болмағай деп ойлаған Квентин қатты абыржып
қалған-ды. Бірақ де Круа ханымдарды туысының шағын сарайына, Льеж
эпископының қол астына жеткізіп салатын — құрамына үш солдат пен жол
бастаушы кіретін шағын отрядтың бастығы етіліп тағайындалатынын естіп
білгенде, көңілі орнына түсіп қана қойған жоқ, сонымен бірге қуанышы қойнына
сыймай тұрды. Бұл тапсырма жігіттің құлағына құйылғанындай, ханымдарға мүмкін
қадерінше қауіпсіз әрі ыңғайлы жағдай жасалып және барынша құпиялық сақталып
орындалуы керек болды. Бұдан соң жас жігіттің қолына саяхат маршруты табыс
етілді, онда өздерінің сапар шегетін жол сілемдері һәм аялдаулары мүмкін барлық
Sez Kazah ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Квентин Дорвард - 14
  • Büleklär
  • Квентин Дорвард - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 4048
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2450
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3994
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2283
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 4063
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2207
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 4017
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2325
    31.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 4032
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2389
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3890
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2156
    32.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3953
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2281
    31.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 4004
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2319
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3913
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2175
    30.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 4049
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2273
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3952
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2264
    31.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3959
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2229
    30.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3948
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2127
    30.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3959
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2383
    29.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 4030
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2232
    33.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3976
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2224
    32.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3943
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2266
    31.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 4051
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2272
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3945
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2254
    31.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3959
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2223
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3956
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2137
    30.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3952
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2369
    29.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 4025
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2243
    32.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3980
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2229
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3972
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2279
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3986
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2268
    31.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3966
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2226
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3971
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2333
    31.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 4047
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2282
    33.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 4002
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2264
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 4047
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2284
    32.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 4005
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2209
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3972
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2220
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3901
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2185
    31.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3917
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2198
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3941
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2211
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3972
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2203
    32.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3953
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2179
    31.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3962
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2227
    31.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 4014
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2182
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3979
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2147
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3935
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2133
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3903
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2172
    29.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3993
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2240
    31.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3986
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2213
    31.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 4010
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2290
    30.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3788
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2093
    28.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Квентин Дорвард - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 199
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 179
    44.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    61.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.