Latin Common Turkic

Ақ Жайық - 39

Süzlärneñ gomumi sanı 4073
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2276
34.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
49.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
56.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
оның сабырлы мінезін, бұл келбетті пішінін, тіпті ақыл иесі екенін
сынан-мінеп, жоққа шығара алмады.
Қален қағазға көзін жүгіртіп қана қойған жоқ, оны оқып шығып
ойлана бастады. Ол Һарон көрсеткен үстел жанына отырмады.
Түрегеліп тұрған бойы Һаронға:
— Рахмет, сұлтан. Аядай жерде кешеден бері отыра-отыра зеріктім.
Түрегеліп тұруға мен үйренген адаммын, енді бірнеше сағат тұрсам да
ауырламаймын,— деді. Оның шынында да іші тар, қапас, қандалалы
бөлмеге кері оралуға зауқы да жоқ еді. Бірақ оған бармау үшін мына
қағазды толтырудың келісі келмейтінін бірден сезді. Басынан аяғына
дейін айыпты адамның қылмысын мойнына алып кешірім сұраған
қағаздан айырмасы аз. «...Мен кінəмның ауыр екенін білемін бірақ сот,
тергеу орындарына əділдікті ашып кешіреді деген сенімім зор...» деген
жерлері ойланған адамға бетін бүркеп қойған дозақ сияқты. Ұзақ
үңілсе қағаздың сыры ашылатынын Һарон да байқап қалып:
— Іс басталғаннан кейін жауап алу шарт, ал жауап алған жерде
осындай формальный жақтары болады. Тезірек толтырсаңыз... Менің
де қызметім бар еді басқа жерде, сіздің де айнала беруіңіз шаруаңызға
ыңғайлы емес қой,— деді ол, учительдің шаруасына жаны қатты
ашитын адамша, аяған болып.
Учитель асықпады. Ол қағазды тағы бір аударыстырып, сырт
жағына үңілді. «...Кінəмның ауыр екенін білемін...» Мұндай сөздер ат
ұрлап, кісі өлтірген, болмаса басқа бір əлеумет тыныштығын бұзған
қылмыстыларға махсұс10. Бұл қалай болғаны?
— Імм...— деп басын изеді.— Əлеумет тыныштығын бұзу қаупі. Ие,
соған тиым салу...
Қален бұл жолы жағын асықпай сипап қағазды Һарон төренің
алдына таман ысырып қойды.
— Мені осы үшін шақырсаңыз, бұл жаңылыс іс, төре. Əлеумет
тыныштығын бұзу Қызылүйден шыққан салықшылардан басталып
жатыр. Ешнəрсеге түсінбейтін надан жігіттерге «алып кел, шауып
кел!» деп, жұмсауды тоқтатқан жөн. Қазақ мал баққан момын шаруа,
оған ел болуды, шаруасын өңдеуді түсіндіру керек, оңы мен солын
айыртып, білімге, жарық дүниеге қол созуды үйрету керек. Мына осы
Қызылүйді кім билеп тұр. Бұл баяғы патша үкіметі ме, болмаса
халықтың қамын жейтін, əділ тəртіпті қолдайтын хакімдер ме, осыны
да білмейді ел. Сол елді келіп шетінен бөріктіріп атын тартып алып,
өзін сабап, солдат боласың деп жігітін айдап, салыққа малын қуып
саттырып жатқандарды не дейміз? Əлеумет тыныштығын бұзу осы
болмас па? Сұлтан, осы сияқты бейбастақ істі істеп жүрген жандарды
тыйсаңыз жұрт сізге ең мейірімді алғысын айтар еді. Сіз шақыртпай-ақ,
мен өзім келмекші едім...— деп учитель тамағын кеней түсті.
Һарон орнынан түрегелді. Сырт көзге жуас, ақкөңіл, реңді жауапкер
мұндай қарсы айып көтерер деп ол ойлаған да жоқ еді. Сұлтанның
əкімдік, өктемдік серпіні өзінен өзі еріксіз бұлқынғандай болды.
— Уəлаят тəртібін қалай жүргізуді сұрау үшін алдырғаным жоқ,
Көптілеуов. Қайда, кімнің алдында тұрсын, білесің бе өзің? Сендей
большевик үгітшісін қазір жерге қазықша қағып жіберуге менің
құдіретім.
Қален оған таңырқағандай қарады; ол атағы бар, лауазымы зор
сұлтан істі ойлап-пішіп, ақылмен шешер деп еді. Олай болмады, төре
күш көрсетті.
— Олай болса, сұлтан, сіз мені, Жаһанша адвокаттың өзімен
сөйлестіріңіз. Сол кісінің алдына жүгінейік. Менің айтарым көп еді,
бірақ сізбен əңгіме бітпейтін болды,— деді.
— Мен не, ойыншық болдым ба саған?— деді Һарон сол көтеріңкі
дауыспен.
— Жоқ, сіз ойыншық емессіз. Шаруаға жағымсыз іс істеліп жатыр
деген менің сөзім сізге ойыншық болды білем. Ел қамын жейміз деген
адамның бірі ғой, ауылда болып жатқан бассыздықты сол əділ қазыңыз
Жаһанша Досмұқамбетовтың алдында сөз етейік. Менің сізге басқа
айтарым жоқ, сұлтан, ғапу етіңіз,— деп, Қален бас киімін киді.
2
Тап сол күні Жымпиты қаласындағы бұрынғы крестьянский
начальниктің кеңсесі болған көп терезелі қарағай үйдің ең түпкі
бөлмесінде
Батыс
уəлаятының
бастығы
адвокат
Жанша
Досмұқамбетов пен доктор Халел Досмұқамбетов екеуден екеу оңаша
əңгімелесіп еді. Адвокат Жанша Орал қаласынан таң біліне шығып,
жолда Ханкөл мен Көпірлі Аңқатыда екі рет ат ауыстыртып жектірді
де. Жымпитыға ертеңгі сағат онның шамасында жетті. Оның бұл
сапары да аса суыт, қимылы да өте жедел еді. Келген бойы үйге көп
аялдамастан қаланың ішінде жегетін жеңіл фаэтонына мінді де, ол
жолшыбай Халелді алып «махкамасына» келген-ді.
Алдыңғы бөлмеде ұлықтың алдын тосып жаңа ғана кірген қолқанат
офицер Қаржауов, есікке таман толық денелі ел билері тəрізді екі адам
жəне олардан əрі босаға жақта бір шаруа отыр еді. Досмұқамбетовтер
кіріп келгенде бұлар, молданы көрген шəкірттердей, орындарынан
ұшып-ұшып түрегеліп жапырыла тағзым етісті. Би əлпетті толық
келген екі адам тіпті еңселері еденге жеткенше, бейне бір сəжде
қылған жандардай еңкейіп қалды. Бірақ кірген екі ұлық бұлармен
амандасып, болмаса бас изесіп жатпады, кipген бойы іркілместен
ортадағы бөлменің есігінен ене берді. Қауырт жұмысы жөнінде
мəлімдеме жасауға асыққан Жаншаның əрі сенімді, əрі басқалардан
жақынырақ көретін офицері Қаржауов ілесе кіру ниетімен оларға ере
түсіп еді, соңында келе жатқан доктор Халел оған қайырылып қату
пішінмен қабағын түйіп, кері қарай қолын сермеп қалды. Офицер басқа
ұрған балықтай, кілт тоқтады да доктор кері сермеген қолымен кірген
есігін жауып кетті. Кейінде қалғандар мұны байқап үлгірмеді, олар сол
еңкейгені əлі еңкейген күйінде, қол қусырғандары бүгілген қалыпта
қалғанды. Ал, Қаржауовқа бұл ұлықтардың соңынан ере кіруге рұқсат
етпегені соққыдан жаман тиді, оның өн бойын ар ашуы кернеп кетті.
Ол ерте демей, кеш демей, Жаншаның кеңсесі түгіл үйіне де іркілмей
ене беретін; еркін сөйлесіп, ұлық пəрменін мүлт еткізбей орындайтын,
өзі жəне рулас, əрі сенімді, əрі өткір жалаң қылыш сияқты болатын.
Көлденең жұрттың көзіне де ол Жаншаның тонының ішкі бауындай
көрініпті, қолқанат офицері атанған. Соңғы кезде оны қала халқы
қорықса да, сыйласа да ауыздан тастамайтын болған-ды. Əсіресе оның
қаталдығын кездесе кеткен екі адам əңгіме етпей қалмайтын: «Əне,
Қаржауов кетіп барады!», «Жігіт бермейміз деген Олжаорыстың
Қаржауов он адамын айдап келіпті!», «Ант ұрған, казак-орыстың
атаманынан да қатал қарсылық қылған бір Бұғанайды қылышпен
жауырыннан тартып жіберген екен, кешікпей бəлнесте өліпті ғой?»,
«Қаржауов шыдатпас, түсі суық!» Базардағылар əңгімелеп тұр:
«Қаржауовтың қамшысы тимеген Бұлан жоқ дейді», «Жаншаға
сүйенеді ғой, əйтпесе көрер ек оның мықтылығын!» десетін.
Сол Қаржауов оңаша сөйлеспекші болған Досмұқамбетовтермен
бірге түпкі бөлмеге кіре алмай, бірнеше секундтай көгеріп тұрып
қалды да, кенет кері айналып:
— Көтер бастарыңды, жарайды!— деді қатал үнмен. Еңкейген екі
қара сақалды адам мен шаруа реңді кісі бастарын көтеріп, үкімет
басшысы кірген есікке меңзей елжіреген үнмен:
— Мерейі үстем болсын тақсырдың. Алла ғұмырын ұзақ етсін, ұлық
төренің!— десті.
Əскерге алынған жігіттерге «хан салауатын» айтқызып үйретіп,
Жанша өтіп бара жатқанда бас идіріп бата бергізіп əрекеттенген
офицер мыналардың бұл алғысына көтеріліп қалды; тіпті бұл
елжіреген ізгі тілек Қаржауовтың тап өзіне айтылғандай жылы
көрінді.
— Рахмет! Жарайды!— деді ол жайланысып қайтадан отыра
бастаған ұлық тосушыларға. Оның даусы аздап бастапқы қалыптан
жұмсағырақ шықты. Бірақ сонда да ол түсін суытқан, қабағы қату
күйінде қалды.
Осы кішкене қаланың бар билігі бір өзінде ғана сияқты боп жүрген
өр көкірек офицер, басшылардың құпияласу себебін іздеді. «Былтыр
күзден бері біріндеп құрала бастаған, биыл көктемде кемеліне келіп
үкімет болған уəлаятқа мен аз еңбек сіңірдім бе? Отына күйіп, суығына
тоңып Ойыл мен Текенің, Ілбішін мен Шыңғырлаудың арасын
шаршылап шапқыламадым ба? Атын жиысып, əскерін құрастырмадым
ба? «Қазақ ел болсын!» деген ұранға мен қызбадым ба? Мені енді неге
шеттетеді? Əлде екеуінен өзге жан естімейтін уақиға туды ма? Əлде
менің жақпас бір қылығым бар ма?..» деген ойлар Қаржауовтың
қабырғасын қақыратып жібергендей қынжылтты. Ол бұрылып
бөлмедегі адамдарға қарады. Қос қара сақалды күбірлесіп əңгімелесіп
қалыпты да, əрегірек отырған шаруа бүрге шаққандай тыпыршып,
теріс айналып күйбеңдеп қалған. Осы адамның жүзі көлденеңнен
қараған Қаржауовқа таныс сияқты көрінді. Оның ойына кенет:
«Топырлап есік алдын босатпайтын осындай дау-жанжалмен арыз
əкеліп жүрген дəукестер-ақ мазаны алып бітірді. Осы хайуандардың
кесірі əлгілерді ығыр қылып тастаған. Артына қарамастан, тығылған
адамша кабинетке кіруге асықты» деген топшылау келіп қалды. Жəне
көптен бері көп арызшыларға өз билігін айтып келістіріп үйренген
Қаржауов:
— Сен не жұмыспен келдің?— деп мошқады, өзіне таяу отырған қара
сақалды, толық қара кісіні. Толың қара кісі Қаржауовты сыртынан
жақсы білетін жəне сөзге де шебер адам екен.
— Рахмет, мырза, сіздің атыңызды сыртыңыздан естіп жүздесуге
құмар едік. Қазір Алланың қалауымен сол тілек қабыл болды. Мен бір
дау-далабаны, өтірік-өсекті қудалап дуанға шауып ұлықтың алдын
аңдып, сыртынан қарауылдап жүрген жан емеспін. Бетегеден биік,
жусаннан аласа, жақсыдан рауаят, ізгіден шапағат көксейтін,
сыртыңыздан мерейіңіздің үстем болуын тілеп жүрген бір жаман
ағаңмын. Ұлық дəрежелі елі құрметтейтін сүйікті Жаһанша мырзаға
ауыз екі айтпақ болған бір жəйтім бар еді. Соны айтып, сол кісінің
пəтуалы аузынан шыққан таптырмас асыл ақылын өз құлағыммен
естуге мағшуқ болып едім. Үйіне тура баруға қымбатты жұбайы
ренжіп қала ма деп, махкамасына келіп едім. Егер де сіз Жаһанша
мырзаға: «Қарындасыңыздың хал үстінде жатқанын айтуға, тағы да
басқа аманат əкелген Хайырша қазидың інісі келіп тұр» десеңіз, мен
сізге екі дүнияда Алла тағала разы болсын дер едім. Ал, мына кісі,
Халел доктордың жақын адамы, Беріш. Алыстан іздеп келген. Ол
кісінің үйін таба алмай, бағана таңертең менімен кездесіп, екеу болып
осы жерге келіп отыр едік, деп ол қасындағы өзінен де толығырақ қара
сақалды үлкен кісіні қолымен нұсқап, өзі басын иді.
«Мына кісі Хайырша қазидың інісі, ал мына кісі Халел доктордың
жақын адамы», деген сөздер Қаржауовтың қатал пішінін ыстық суға
малып алған қайыстай жібітті. Хайырша қазидың қара сақалды інісінің
сөз лебізі мен келген жұмысының жай-жапсары Қаржауовтың
əкіреңдеуіне жол қалдырмауы былай тұрсын, тіпті оның алдында
қызмет етіп, рай білдіруді керексітті. Өзі ішке кіре алмай, ұлықтарға
тап сол минутте қолы жетпей тұрса да, Қаржауов:
— Жақсы, жақсы, ақсақал. Мен қазір мағлұмдаймын. Сонан кейін ол
кісі сізді қабыл алады. Өзім бəрін де реттеймін,— деді. Сонсоң ол есік
жақтағы жүзі таныстау көрінген шаруаға бұрылып еді, бұл шаруа тап
бұдан үш күн бұрын өзі... «көрген» адам болып шықты.
— Сен тағы неге келдің? Əлде менің бітіміме риза болмай шағым
беруге келдің бе?— деді.
Қаржауов қадала түсті, оның үні бұрынғыдан да қатал естілді.
— Мен бе?.. Мен сол жесірімді тартып алған масқаралардың
қылығына шыдай алмай келдім, Рақым мырза. Аз ата, нашар ата
құдайдың құлы емес пе? Бұғанайсын деп мұндай қорлық жасау
шариғатқа да, заң-закүнге де хилап емес пе? Сіз айттыңыз... Бірақ
ғадалат бар... əділ қазы...— дей беріп еді, Қаржауов оның қасына жетіп
барды.
— Сен тағы енді менің үстімнен шағым ғарза беруге келген екенсің
ғой. Мен кім, білесің бе, өзің? Менің айтқаным — айтқан, істегенім —
істеген. Бұл жерге аяғыңды аттап басушы болма. Келген ізіңмен кері
қайт. Ал, бұлай етпейді екенсің ғой, бір бұтыңнан ана бағананың
басына іліп қоямын. Жоғалт қараңды,— деді ол түсі бұзылып.
Шаруа күйбеңдеп, беліндегі белбеуін жөндеп қойды. Басындағы
бөркін алып қайта киді. Əлденені күбірлеп есікке қарай жылжыды.
Екі қара сақал ішінен: «Мына сорлыға тықыр таялды-ақ.
Қаржауовтың үстінен шағым беріп мұның маңдайының соры да бес елі
екен» деп ойлады. Өздері назарын аудармаған болып сақалдарын
сипап, қолымен ұшын қайырып əкеліп ауыздарына салып, тамақтарын
кеней түсті.
3
Екі Досмұқамбетов кірген бойы түпкі бөлмеге кетті, бұл Жаншаның
қызмет кабинеті еді, ал ортадағы ұзын бөлме — мəжіліс залы болатын.
Еденіне үлкен қалы кілемдер төселген, іші кең кабинеттің кіре
берісіндегі киім ілгішке Жанша қара қалпағын іліп, төрдегі үстел
жанына барды да, Халел өзінің үйреншікті орыны — оң жақ
бұрыштағы биік креслоға отырды. Ол қалпағын терезе алдына қойып,
сүртігінің етегін жөндей түсті. Бір жұманың ішіндегі барлық халжайды естуге жəне үкімет басшысының Оралда бітіріп қайтқан
жұмыстарын тыңдауға құмартқан доктор Жанша сөзін бастағанша
асықты. Ол ұзын бойлы Жаншаның ірі қолымен шашын
тараштағанына, қатырмалы тік жағалы ақ көйлекке таққан қара
бантигін түзегенінен, қыры сынбаған қара желеттің омырауын тағы
бір сипап өткеніне наразы пішінмен қабағын шытты. «Мың кісінің
алдында мінбеге шығып сөйлейтіндей... бой түзеп, сөз қуған осы
адвокаттардан берекетсіз халық жоқ», деп ойлады Хал ел мақпал
бұлықты жұмсақ креслоның кенересінен қос қолдап ұстаған күйі
адвокаттың зор мұрынды, қара сұр бетінен көзін алмай.
Екі Досмұқамбетовтің мінездері де, түрлері де екі басқа, сырт көзге
де бірден көрінетін айырмалары мықты еді. Жанша сүйекті, келбетті,
ашық, билеп-төстеп еркін сөйлейтін жəне əрі жиі, əрі қатты күлетін
адам. Ал, жез сағақты сопақ көзілдірік киген орта бойлы, дөңгелек қара
сақал қойған, қараторы доктор өр мінезді жан. Қазір ол қадалған
жерінен қан алатын сүлік сияқты, қабағын шытып орындықта тік
шаншылып отыр. Ескі заманның көзі — аяқтары оймышты үлкен
қоңыр үстелдің жанында тұрған бойшаң Жаншаның қасында Халел
ұсақ көрінеді, оның үстіне қақырайған биік, арқалы үлкен орындық
оны шамадан тыс кішірейтіп көрсетіп тұр, ол,— бейне ұяда отырған
өткір көзді кішкене күйкентай сияқты.
Адвокат көп күттірген жоқ, қоңыр дауыспен, қолын жиі-жиі сілтеп
қойып, екпіндете сөйлеп кетті.
— Қалада ең алдымен көзге түсетін нəрсе,— деді Жанша оң
қолының сұқ саусағын шошайтып: — Бір қазақ жоқ. Мұның жақсы
ырым екенін ішім бірден сезді. Қоржынның басы оңға қарай, Текеден
Жымпитыға ауған. Көрмейсіз бе, көше де, базар да, махкаманың
алдары да далбай-тымақ, малақай, бөрікке лық толы. Тап осы үйдің
төңірегінде қазір қаптап кетеді. Өз қотырын өзі қаситын өз үкіметі
іргеде тұрғанда халық қайда барушы еді. Қазекең біледі. Бұрын Текенің
іші солай еді. Қазір онда тек ел қазағы базарда кездеспесе, көшесінде
де, тіпті қаптап отыратын земствоның алдында да біреуінің төбесі
көзге түскен жоқ. Қазақ чиновниктері де сиреген. Мақтаныш емес пе,
Халеке, ə?— деді Жанша дауыстап күліп.
— Мақтануға əлі ерте,— деді Халел езу тартпастан.
— Ертесін, əрине, ертерек. Бірақ бар нəрсені көрмеуге де болмайды.
Егер де мата, шай, шекер саудасын біздің саудагерлеріміз жақсылап
жүргізсе Жымпиты бірер жылдың ішінде ауызға аларлықтай
əкімшілікпен бірге шаруашылық жағынан да күш алар еді... Ал, Текенің
қазіргі түрі: ғаскер тұратын казарма. Іші-сырты бірден ғаскер. Мерген,
Қожақар, Князь жақтан тағы да көптеген полктар келіп жатқан
көрінеді...
— Жақында болған ұрыс немен тыныпты?
— ... Ол ұрыс Бұзаулықтан төмен Еділ бойынан шыққан қызыл
отрядтарға қарсы шыққан генерал Акутиннің операциясы көрінеді. Бір
дивизияға жуық қызылдар күшін талқандап жіберген. Акутин енді
Самар түбіне қарай жорыққа шықпақ. Ақ казактар соғыс үшін туған
жауынгер заңғар емес пе, ə? Ха-ха-ха!
Алдында бір ғана кісі отырса да адвокат Жанша, сот залында сөйлеп
тұрғандай, қолын əсемдеп сілтеп, салалы саусақтарымен əлденені
нұқып көрсетіп, қызып кетті. Оның қатты күлгені алдыңғы
бөлмедегілерге естілсе де, сөзін ешкім құлағы шалар емес, қосқабат
терезелер тысқа дыбыс шығармастай тас жабық, перделері де түрусіз.
Қақпа алдындағы жəне ұзын көше жақ бұрыштағы қарулы
жасауылдар, күзетшілігіне насаттанғандай, айбатты пішінмен бейне
қаққан қазық сияқты шаншылып-шаншылып қалған. Олардың мынау
ұлықтар кірген үйге шет құлақты тостырмау былай тұрсын, тіпті
бейсауат көзді бұл үйге ұзақ тіктіріп, тоқтап қаратарлық түрі жоқ.
Халел Жаншаның сөзіне ұйып тыңдағаны соншалық, тіпті кірпік
қақпастан, көзін айырмастан сөйлеушінің аузынан шыққан сөзін
санағандай қадалып қалған. Жанша əңгімесін жалғастыра берді.
— ... Наказной атаман қалада жоқ, Толстовтан нұсқау алу үшін
Гурьев қаласына жүріп кеткенге ұқсайды. Правитель Михеевтің көңілі
қазір көтеріңкі, үні өзіне-өзі палуан адамның үніндей ашық шығады,
жүзі де өте жарқын көрінеді. Махкамасында əңгімеміз сол келіскен
қару-жарақ, машина жəне ғаскер жұмысына үйрететін военспециалист
жөнінде болды. Ал, саяси жағдай, болып жатқан уақиғалар жайында
бастықтың үйінде сөйлестік...
— Үй жағдайында еркін сөйлеседі ғой адам.
— Əрине, өте еркін сөйлестік. Михеев сияқты аса сақ, аса сөзге
ұтқыр адамның тамырын ұстап сыр тарту үшін: «Бейбастақ ескен бала
да үйдің əңкі-тəңкісін тап осындай етіп шығармаушы еді, Ресейдің
темір тəртібі қашан қалпына келер екен? Елірген баланың құлағын
жұлқу осыншама ұзаққа созылды» деп едім, правитель менің бетіме
ұзақ уақыт қарап отырып: «Сіз адвокат Жиғанша Досмухамедович,
тиеген жүгі ауып қалып, жолда мехнат шеккен пішеншілерді
көргеніңіз бар ма? Мына біздің іс тап сол тамызда терлеп-тепшіп, ауған
пішенді қайта тиеп жатқандар сияқты», — деді. Сөзден сөз шығады,
менің ойыма тап сол мезет болған бір уақиға түсті, бастан кешірген
жайымды айтып, оған мысал есебінде былай дедім: «Мен жас кезімде
ауылда, кəдімгі қазақтың самиян сары даласында, орта дəулетті шаруа
əкемнің қолында өстім. Қысқы, жазғы мекен-жай, шабындық, егістік
жеріміз, толып жатқан жылқы мен қой бар еді. Сол малға пішен шауып,
оны жинап, тасып, үйетін жалшы, көмектесетін ағайындармен бірге
мен де жұмыс басында болатынмын. Ауыл өмірі өте жақсы ғой: кең
дала, иісі мұрынды жаратын шалғын шөп, кешке дейін шомпып, құлаш
ұрып, жағалық ойнап, қалжырап, ерінің көгергенше ішінен шықпайтын
өзен суы — өткен жастық шақтың бір қайта айналып келмейтін, сағым
сияқты қолға ұстатпай əрілеген кезі емес пе?.. Міне сол алыстағы
өмірдің бір суреті əлі есімнен кетпейді. Шөп көп сиятын үлкен-үлкен
ырдуан арбаға тиеп бір күні шөп тасыдық. Хохолдардан үйренген
əдетіміз бар, ол кезде парлап ат жегетін болғанбыз. Біздің үйде,
жаңылмасам, хохол арба да ең бірінші рет қоныс тепті ғой деймін.
Арбаның бір-біріне он шөмеледен тиеді ғой деймін. Өйткені мен бір
тура тауға шыққандай болдым — алдыңғы арбаның үстінде мен
отырғанмын. Менің бітірер жұмысым: «шүу-шүулеп» аттардың
делбесін қағып, тоқтатпай айдап отыру. Пішен болған жерде сона
болатыны мəлім емес пе, айғырдай бір сарқасқа сона сол қолдағы торы
аттың қарақұсша шүйіліп, жұқа шабының астына бір кіріп, бір шығып,
қайта шүйіліп, қайтадан сүңгіп, маза бермей-ақ қойды. Бастырықтың
нақ басынан ұстап алып, аттың термен көпіршіген сауырына төне
тоңқайып, шыбыртқымды ыңғайлап ұстап, сонаны соғып түсіруге мен
де əзірлендім. Шыбыртқым ұзын еді, бірақ мен оны қатырып, үшін
сағасына қайырып байлап, қысқартып алғанмын. Аттар құйрығын
бұлғап қойып, бастарын тыным таппай шұлғиды. Кейде тіпті артқы
аяғымен шыдамсыз шабын үйкелеп соғып қалып келе жатты. Тап сол
кезде арба жанында келе жатқан пішенші жігіттер ұзақ əңгімеге кірісіп
арбаны да, атты да ұмытып кетті-ау деймін, екеуінің маған төбелері
көрінбеді жəне «бала, делбеңді қағып қой» демеді. Аттар түсе берісі тік
Қисықсайдың жарлау қабағына да келіп қалды. Мен сайды да,
жарқабақты да, қақырайта тиеген пішенді де ұмытып кеттім: есідертім шүйіліп келіп аттың жұқа шабына қойып кеткен ызылдауық
сонаны соғып түсіруде болды. Көріп келе жатқанмын, дыз ете қонып
бір минуттей тоқтаған жерінен қызыл моншақ шыға келеді. Сол арсыз
сона торы аттың күнге күйіп, шабдарлау тартқан сирек түкті шабына
қадала түсті... Арғы жағы менің есімде жоқ, тек шыбыртқымның шапқа
сарт еткенін, аттың ыршып кеткенін, арбаның ойға қарай жантая
түскенін, өзімнің əлдеқайда домалап кеткенімді ғана білемін. Əлі
есімнен кетпейді, күн өте ыстық еді. Көптеп жабылып арбаны қайта
тұрғызып, шөпті қайтадан тиегенше шөлдеп тіліміз ауызға симай
кетті. Соны ойласам қазір де аузым іші құрғақсып тұрған сияқты, ұлы
дəрежелі мырза. Сіз осындай жүкті айтасыз ғой. Ауған жоқ, ауған жоқ,
тап осы сияқты дегеніңіз тамаша теңеу. Енді, бірақ осы жүкті арба
сияқты аңсызда құлаған мемлекетті... дедім. «Білем, білем, Жиғанша
Досмухамедович сіз сияқты балалың істеп арбаның делбесіне ие бола
алмай жүгін жығып алған Александр Федоровичтің аңғырт ісін түзетіп
жатырмыз, көп болып түзетіп жатырмыз. Кавказ бен Доннан, Сібір мен
Оралдан, Каспий мен Орынбордан көтерілген даңқты қазақ ұлдары,
оларға көмектесіп жатқан ер жауынгерлер тез тұрғызады; бұған сенім
зор,— дейді.— Енді мына қызыл өрттен құтылу керек. Өрт салушы
ішкі жақта болғанмен, ана Россия түкпірінен əкеліп қоныстандырған
біздің мұжықтарымыз да соны үрлеп жатыр. Надан басшылардың
кезіндегі жер дауынан туған киргиз ағайындардың да алакөздігі сол
өртті қоздыруға дем береді. Қазір ақылды басшы, батыл қимылды
қосшы керек. Войско үкіметінің серігі жастың қуатын аямай
жұмсайтын шағы осы ғой деп үміт етеді біздің қажырлы Наказной
атаман генерал Мартынов,— дейді Михеев. Генералдың сөзі де, ойы да,
істеп жатқан əрекеті де, төңкеріспен тез күресуде шыныға түсер кезіңіз
келді, тыл тұтастығын берік ұстау сіздің көмегіңізді керексітеді»
дегенге тоқтайды.
— Сіз не дедіңіз, адвокат?
— Менің айтарым белгілі ғой, Халеке. Жымпиты үкіметі ұйымдасу
дəуірінде тұр. Күш көп, айлық мол, адам жеткілікті. Ал, осыны
тəртіптеп алғанша бізге ағайындық көмек керек, құрал-жабдық, дəрідəрмек, инспекторлық жəрдемге мұқтажбыз, мұны сіздердің жомарт
қолыңыз санаспай ұсынатыны маған айдан анық,— дедім. Солай емес
пе, Халеке, ə? Ха-ха-ха.
— Солай. Дұрыс айтылған сөз. Орынды. Күш те, байлық та мол деп
тауып айтылған. Осал еместігіңді досың да біліп қойсын. Ағайының да
белді болсаң, бар болсаң сыйлайды,— деді Халел.
Доктор Халел Жаншаның соңғы сөзіне азырақ тоқпейіл тартқан
адамның пішінін көрсетіп кеңи түсті. Орындыққа шалқалаңқырап
отырып жағасын босатты, көзілдірігін алып сүртіп қайта киді, ішкі
желетін ағытып, ақырын ғана желпіп қойды. Ішінен: «Сөзшеңсің!
Сөйлесе білесің! Айла-амалға жүйріксің...»— деді. Бұл іштей ризалығын
əбден бекітіп күдіксіз етпекші болып адвокатқа:
— Қолма-қол көмек қай түрде?—деп сұрады.
— Екі мың винтовка патронымен, он екі пулемет, бұл да оқ
жабдығымен. Полковник Белоус штаб маманы ретінде келмекші
болды. Тағы басқа интенданттық мүліктер. Сонсоң Халеке, бір жеңіл
машина... автомобиль ала берді.
Сенімді, іс білетін бір жігіт бар еді. Əңгіменің аяғын сұлтан Һарон
төре мен доктор Ехлас бөліп жіберді, бұл екеуі кірген бойы
Досмұқамбетовтермен қол алып амандасты да, ауыр жайды баян етті.
— Ұлұғ мəртебелі Жаһанша мырза, сіздің жоғарғы хұзырыңызға
арналған донесениені оқып шығуға лұқсат етіңіз,— деді Һарон төре,
іззетпен тік тұрып. Жаһаншаға қарап құлақ қағып.
— Айтыңыз, айтыңыз, хұрметті сұлтан Һарон төре, құлағымыз сізде,
— деді Жанша.
Ол бұл суыт кірген екі үкімет мүшесінің бір жағымсыз нəрсені
айтуға келгенін шамалады да, бірақ сыр бермей жайбарақат қалыпта
тыңдаған болды.
Һарон төре формалы киімінің төс қалтасынан төртке бүктеген
бедерлі бланкеге қара сиямен жазған мəлімдемені алып жазып жіберді
де, сол қолымен тез-тез қос миығын кезек сипап өтті. Сонсоң тамағын
кенеп қойып қатаң дауыспен:
Ұшбу жылы саратан айының 21 пəнчəмбі күні, Көпірлі Аңқаты
болысының волостной правителі Бекбасов мағлұм етті: оның
хұзырындағы нөмір төртінші ауылдың киргиздары большевик
Əйтиевтің ағуландыруымен сход ашып, желік сөз сөйлеп, жаңа
құрылған Жымпиты уəлаяты хұкіматына бойсұнбауға қарсы
наразылық көрсетуге, төре нəшелніктерге бағынбауға, волостной,
аулный старшиналарға келіспеуге, Войско правительствосын
танымауға бас ұрып, байлам еткен. Бұл сходты құрушы сол аталмыш
нөмір төртінші ауылдың киргиз учителі Қален Көптілеуов болғаны
анықталды. Қайсы учитель, сенімсіз учитель болғаны үшін бұрын да
учительдік қызметін атқарудан босатылғаны мағлұм. Теріс ниетті
Қален Көптілеуов учительді əлеумет істеріне кесел жасағаны үшін
тергеу астына прокурор санкциясыз, мен өзіме берілген үлкен
хұқуқыңызбен, бағынышты тұтқын еттім. Осы айтылмыш істер, яки
учитель Қален Көптілеуов хақында сол нөмір төртінші ауылда
тұратын киргиз Жүніс Шалов дейтін бір беткей қыңыр қырсық
жүретін адам жігіт жинап, жасақ құрап, қару тауып, екі жүзге жуық
киргиздарды волостной правительге қарсы ереуілге шақырған,
правитель волостнойды кіріптар етіп байлап алу пиғылыман
саратанның жиырманшы күні шаһаршамбыда атпен келіп шабуыл
жасаған. Волостной правитель Бекбасов мылтық асынып, найза
көтерген, қылыш таққан ереуілшіл ниеті бұзық айтылмыш
киргиздардан қашып шыққан. Бұл қисық Жүніс Шалов 1916 жылы
патша ағызам хазіретлəрінің биік указы еғлан етілгенде Герман
патшасының Россия империясын соғыс арқылы бағынышты етуіне
тілек білдірген, тыловая работыға киргиз балаларын бермей
волостной управительге күш көрсеткен. Бұл тұғырысында Ояз
крестьян начальнигінің махкамасында 227 распоряжение барлығы
мағлұм.
Жоғарғы жазылған мағлұмдаманы сіздің жоғарғы хұзырыңызға бас
иіп жолдап, алдыңғы уақытта беретін парманыңызды бұлжытпай
орындайтынын сендіруші: Жымпиты уəлаяты хұкіматының ішкі
жағдайын тəртіптеуші начальник сұлтан Һарон төре Қаратаев мөр
басып қолымды қойдым.
Ұшбу жылы, саратан айының 22-інші, жұмға күні өз апартаментімде
составит қылынды,—
деді.
Сұлтан миығын тағы бір сипап өтті, сөйтті де ол мағлұмдаманы
Жаншаға ұсынды. Халел Досмұқамбетов Һарон төренің əлде
«мағлұмдамасына», əлде пішініне шошынды ма, орнынан ұшып
түрегелді. Бірақ ешнəрсе айтпастан Жаншаға қарап: «Осы да іс пе?»
деген наразы көзқараспен қайта отырды. Жанша:
— Отырыңыз, сұлтан! Жақсы. Ал, сіз не айтайын деп едіңіз, Ехлас
мырза?— деп Шұғыловқа бұрылды. Жаншаның да өңі құбылып кетті,
бірақ ол Халелдей шыдамсыз мінез көрсетпеді, ойға салыстырып іс
істейтін адам сияқты қысылмаған шырайда қалды. Ол тіпті қуақы
сөздер айтуға тырысты.
— Мұны не дейді, Халеке, қазақ ұлтының ежелден келе жатқан
алтыбақан алауыз мінезінің қалдығы, жаңа аламан дейміз бе? Солай
деп атаймыз ба? — деді қарқылдап күліп.
Бірақ оның бұл күлкісі өзінен өзі шыққан еркін күлкі емес, əріден
келмеген, бергі көмейден ғана лықсып шығып кеткен күлкі тəрізденді.
Халел Жаншаға қарай қалды. «Не істеу керек екенін айтпай, мұндай өте
нашар жағдайда бала сияқты кеңкілдеудің не керегі бар?! Бұл аяқ
астынан шыққан ала ауыздық емес, бұл мағынасы терең ала ауыздық.
Үлкен руларды бастайтын адамдар аяғынан қаз тұрған хұкіматты
қолдаудың орнына төбесінен қамшы үйіруі жыларлық іс... Бұл тегін
емес. Мұның түбінде үлкен бүліктің ұрығы жатыр. Мұны қоздырушы
бар...» Халелдің түсі көрер көзге қуқылдана бастады. Бұл ойы оның
қанын ішіне тарта құбылған осы қуқылдануынан да, қатты түйілген
қыртысты қабағынан да күні бойы қаққан қазықтай шаншылып
отырған кісінің қазір ұшып тұра келіп, жарқ еткізіп көз тастауынан да
айқын көрінді: Халелдің риза болмай қалғанын, əсіресе «күлкіге
салады» деп ойлағанын Жанша да сезді. Ал, Ехлас Жүністі құбыжық
етіп көрсетуге тырысты.
— Бір қарын майды бір құмалақ шірітеді дегендей, осындай бір есер
адамдар елді бүлдіретін болды. Медіресені мектеп етемін деп мешітте
бүлік шығарыпты. Бірақ хазірет, ишандар қатты ренжіп, тиым саламыз
деп уағадаласса керек. Ауылының үстінен көлденең көк аттыны
жүргізбейтін бір пəле — «мен сайлаған хан жоқ, ата-бабам хан мен
сұлтанға шоқпар соғумен өтті, мен сол ата жолын қуған кісімін», дейтін
көрінеді. Надан халық айқай-шуды жақсы көрмей ме, шабамыз,
қиратамыз, деп бардың дəулетін көре алмайтын сөздерді қошемет
тұтады екен,— деді.
— Ата тегі кім еді өзінің, сіздерге жақын ба,— деп сұрады Жанша
Ехластан.
— Жақын дегенде — бір рулы елміз. Ата тегі ел бұзған тентек. Біздің
қарт: «Бұл соғылған мұнан елу жыл бұрын бала кезінде-ақ патшаның
көзін құртамыз деп айқайлайтын. Əкесі «Ел ауада», найза шаншып,
садақ тартқан бас бұзар» дейді. Һарон төренің жазғаны ақиқат: 1916
жылы волостной правительді шауып алуға аттанған əпербақан адам,—
деді Ехлас.
— Қален де сіздерге жақын ба?
— Туысқандыққа екеуі де бірдей, бір аталы ел... Бұл екеуінің ең
жаман жағы: кедей, қойшы, жалшы, кем-кетіктердің бəрі ақыл сұрап,
солардың елірткеніне құтырып кетіпті. Волостнойға қарай шыққанда
жолдағы елдерді ертіп, қара көбейтіп келе жатыр дейді.
Һарон жарлық күтті, Халел ала ауыздықты қалай басудың жолын
ойлады. Ал, Ехлас онсыз да төрт жағы бірден теңелмейтін бақыттың
жолын бөгей беретін қырсықтарды жоқ етуді тіледі.
— Ехлас мырза, алдыңғы бөлмеде Қаржауов бар сияқты көрінді.
Соны шақырып жіберсеңіз,— деді Жанша оған.
Ехлас басын иді де, тез Қаржауовты шақыруға шықты.
Бұл кезде алдыңғы бөлмедегілер төрдегі төрелердің жə шығарын,
жə шықпасын біле алмай сарғая күтіп, əрқайсысы өз ойымен болып
отыр еді. Жаншаның қарқылдап күлгені оларға да естілді.
Қос қара сақал дыбысын шығармай өзара сыбырласып, біріне-бірі
іштегі ұлықтың күлкісін мақұлдағандай жымың-жымың етті. «Жесір
дауымен» келген шаруа Қаржауовтың сөзінен кейін кетпекші болып
ыңғайланды да, бірақ іштегілердің көңілді қарқылы оны да екі ойлы
етті. Оның ойына: «Бəлкім шығып қалар. Мүмкін хан əділ билігін
айтып салар, ол Қаржауов емес қой дойырын ала жүгіретін», деген қу
үміт келді. Сондықтан ол күйбеңдеп, айналақтай түсті. Жəне осы кезде
Қаржауов ішке кіріп кетіп еді. Ол алдыңғы бөлмеде қабылдау күткен
қарапайым адамдармен бірге отыруға арланып, Досмұқамбетовтердің
үстіне кіре алмаса да, орта бөлмеде теңселумен болды да, шыдай
алмай тағы да алдыңғы бөлмеге шықты.
Ұлықтар кеңесінен шет-қақпай қалған офицерге бар пəле осы
алдыңғы бөлмеде отырғандарда сияқтанды. «Неге топырлайды,
куəлікке келгендей, сіресіп отырғанын көрдің бе? Бұлар түгіл мені де
кіргізбеді...» Оның көзі «Дəукес қазаққа» түсіп кетті. Кет дегенді
құлағына да ілмеген, алтынын жоғалтқан адамдай күйбеңдей
қалыпты. Қаржауовтың ашуланғаннан өті жарылып кете жаздады.
Sez Kazah ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Ақ Жайық - 40
  • Büleklär
  • Ақ Жайық - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3992
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2207
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3983
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2294
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 4133
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2298
    35.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3959
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2183
    36.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 4053
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2211
    36.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    60.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 4016
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2238
    33.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3920
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2349
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3840
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2190
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 4039
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2311
    35.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 4002
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2247
    35.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 4073
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2333
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 4151
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2253
    36.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 4055
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2281
    34.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 4050
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2318
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 4131
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2218
    36.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 4072
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2321
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 4100
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2314
    36.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3963
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2273
    36.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3994
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2136
    34.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 4045
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2280
    34.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 4147
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2157
    37.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    61.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 4109
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2151
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 4033
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2343
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 4102
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2211
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 4150
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2151
    37.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    60.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 4090
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2112
    35.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 4102
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2159
    36.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 4085
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2281
    35.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 4099
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2231
    35.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 4159
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2214
    37.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 4168
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2203
    36.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 4211
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2234
    35.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 4154
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2350
    34.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 4209
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2266
    35.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 4185
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2217
    37.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 4208
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2298
    35.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 4117
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2249
    36.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 4106
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2255
    35.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 4073
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2276
    34.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 4174
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2288
    35.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 4204
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2251
    37.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    60.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 4143
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2093
    38.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    62.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 4228
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2347
    35.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 4204
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2224
    36.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    60.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 4142
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2172
    34.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3990
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2389
    30.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3961
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2299
    33.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 4213
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2193
    35.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 4106
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2143
    37.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 4097
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2206
    35.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 4149
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2307
    34.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 4131
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2136
    36.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 4038
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2193
    34.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 4077
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2434
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 55
    Süzlärneñ gomumi sanı 4046
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2310
    32.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 56
    Süzlärneñ gomumi sanı 4008
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2225
    35.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 57
    Süzlärneñ gomumi sanı 4065
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2140
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 58
    Süzlärneñ gomumi sanı 3931
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2154
    33.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 59
    Süzlärneñ gomumi sanı 4080
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2338
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 60
    Süzlärneñ gomumi sanı 4020
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2219
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 61
    Süzlärneñ gomumi sanı 4100
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2081
    38.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 62
    Süzlärneñ gomumi sanı 4059
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2065
    37.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    60.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 63
    Süzlärneñ gomumi sanı 4191
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2306
    37.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 64
    Süzlärneñ gomumi sanı 4179
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2357
    35.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 65
    Süzlärneñ gomumi sanı 4153
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2151
    37.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    60.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 66
    Süzlärneñ gomumi sanı 4192
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2090
    35.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 67
    Süzlärneñ gomumi sanı 4106
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2179
    37.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    61.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 68
    Süzlärneñ gomumi sanı 4126
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2278
    36.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 69
    Süzlärneñ gomumi sanı 4094
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2274
    35.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ақ Жайық - 70
    Süzlärneñ gomumi sanı 2664
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1521
    39.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    61.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.