Urretxinddorra - 2

Süzlärneñ gomumi sanı 3306
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1755
16.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
24.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
28.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
amari esangotsat.
—Ez amari dettu, illoba,
ixango dok alperra;
gexo-barik eta senddo
yagok nire gorputza;
bakarrik min-etten yostek
zartzaroko oikerijak.
Gorputza seudo, bai, baña
illik yuat bijotza.
—Olan ba-da, zer daukozu?
Naibageren bat-ala?
gure basetxia kentzen
iñor eldu ete-da?
aurten uztea da urri?

eztago ogirik?
—Ezta;
euzkotar ororen miña
dok nik yaukeadana,
aberrijaren oñaza...
—Nik eztulert, attitta.
—Gauzaok ulertuteko
ezaz adiñekua;
laster ekin-ekittiaz
bai-dok jakingo, baña.
Adi: beñolan euzkuak
oro azke zuazan,
uretan arraña legez,
eta txorija axian,
piztijak oyan-artian
ta basuan oreña,
odeyetan arranua
eta leyetan artza;
eurak euren mendijetan
etten yuen txadona,
ta bertatik Urtzi-gana
garbi yoyan otoya;
eurak mendijen artian
iragi basetxiak,

euren basetxe zurijak,
azkatasun-txadonak;
eurak, be, euren soluak
landu inddar gustijetaz,
ta itz batez, euren lagijak
eiten yuezan eurak,
antziñeko Lagi-Zarra,
erri-jabetasuna.
Menbetu-guraz ezeben
eurak artu izkilluba;
aberrija aldeztuteko
bakarrik ta sarrittan;
eurentzako aberrija
gauza donia zuan,
eta Jaun-goikua-z urrengo
gustirik mattiena.
Bai-zuazan zoruntsubak
orduban euzkotarrak,
euren Jaun ta Lagi-Zarra-z
azke zuazan-eta.
Orain, ostez... gixaxuok!
ezkozak ordukuak;
galdu yuaguz otturak,

galdu, be, Lagi-Zarra,
ta gure Euzkadi gaxua
yagok il-agiñian.
—Attitta: noz galdu doguz
gustijoyek?
—Illoba:
urte batzuk dozakala,
nire ustez luzegijak,
Urrilla-ogei-boskarren
egunan, egun baltza!
atzerrittarrak iñartziz
ken-yeuskuben Lagija,
beñolan gure asabak
odolaz aldeztuba,
guk gure bixitza baño
mattiau yuaguna.
Ordutik ona, illoba,
jopu gozak euzkuak.
Ta gauzaok oldozturik
barre-eingo ete-yuat?
Euzkadi ittun yaguala,
ni, ostez, poz eta alai?
Barre-eingo yuat?
—Attitta:

ez barrerik; malkuak
begijetatik urteten
itxi, bai. Baña esan:
eztira ixango barriro
azkatasun-egunak?
—Bai; gogoz ekiñezkero.
—Zuk diñozun lez ba-da
ez negarrik: gurendea
ekitten lortzen ba-da
laster-laster, attittaoi,
garalle ixango gara.

EDURRA
Asi da jausten eurrez edurra
euzko-mendijen ganera;
oro zurittu; zidor-bidiak
dagoz gustiz estalduta;
otz gogorrak dau lettu gustija,
dardarka dagoz txorijak;
amaren altzo beruan dago
otza kenduten umia.
Beñolan bere, gure Euzkadi-ra
eurrez edurra jausi zan;
ordutik ona jausi ta jausi
edur-edurrez bete da;
ixoztu dira bere gogua,
bere semiak... gustija;
bere altzuan otza kenduten
umerik eztago, baña.

ARTZAÑAREN EDESTIJA
Artzaña mendi-mendijan,
ardijak zaindutiaz,
alai eguan errutsu
otso uzu-artian;
edurra mendijan zala,
naiz eguzki berua,
bai neguban, batta udean,
bera zan zoruntsuba.
Ule zuridun artzaña
berarekin bixi-zan,
antziñeko jazokunak
edesten eutsazana.
Zoruntsu zan artzaintxuba,
azke-azke zan-eta;
ezeban beste jaberik
Urtzi baño, ta ardijak.
***
Bein mendijan gixon batek
aurki-eban artzaña,

ta gixon aberatz ari
begikua ixan yakan.
—Nirekin urira juan
gura-dok, artzaintxuba?
Antxe nire jauregijan
oparo bixiko az;
emen lez otz ez goserik
eztok ixango bertan.
Artzaintxubak, zoratuta,
bayetz esan eban, ba,
eta artzain zarra lagatzen
jauregira jatsi zan.
***
Gixaxua! Jauregijan
oparo bixi-ixan zan,
baña azkatasun ederra
betiko galdu eban.
Mendijan jaube bakarra
Jauna eban gaxuak,
eta urijan oro ziran
jabe uzubak beretzat.

Eta barriro mendira
bigurtu gura-ixan zan,
baña bere ugazabeak
juten gatazo eutsan.
***
Laster artzaintxu zorua
ittun-ittunez il zan;
ta mendijan artzain zarra
erail eban otsuak.

JAYOKUNDIA
BAKALDUNAK
Sorkalderriko ortze garbijan
ixar barrija agiri da;
donoki-deya da berau eta
jarrain biar edonora.
Artu daiguzan aberaskijak,
urre, kedatza ta abaña,
ta jun gadixan ixar-atzetik
gurtzen Jaun-goiko-Semia.
ARTZAÑAK
Jaunaren gotzon donokittarrak
itz-egin dausku goi-gottik
Jaun-goikua-ren Seme bakarra
jayo dala iragarririk;
itxi daiguzan gure ardijak
onena artuten bakarrik,
ta Belen-era eruan daigun
Josu Umiari eskiñik.

HERODES
Bat bez ni baño altsubagua
Juderri oso-osuan;
ni naz emengo Bakalduna ta
gixa-emien jaubia.
Baña Belen-en beste Bakaldun
altsubago jayo ei-da;
erail dagigun azi baño len
ta ni nausija ixango naz.
MIREN NESKUTZA
Ene semetxu matte-mattioi,
Jaun-goikua-ren Semia:
otzez dardaraz ago, gaxuoi,
ta billotsik askatxuban.
Azan ederra, azan kutuna,
ire amaren bijotza!
Gixa-emiak matte-ixateko
ta gaizkatzeko jayua!

AMA KISTARRA
Lo, lo, semetxu matte-mattia,
gaur dok gaurik argijena;
lo, lo, gotzonak inguratuta,
ire amaren altzuan.
Belen-en jayo dok Josu Umia!
Pozak artu yok ludija.
Belen-go Ume barri ta ona
ixango al-dok laguna!
ABERTZALIA
Pozik gaur dago nire bijotza,
pozik, bai, pozik gogua,
gixa-emien Gaizkale deuna
gaur gaberdijon jayo da.
Aberrijaren gaizkalia be
euzkuak dogu jayua:
Gaizkale deunak gure gaizkale
ludittarra sortu eban!

PADURA
Euzko-mendijez-ziar izkillu-dei gogorra
entzuten da, erkijen adarrots ixukorra,
bizkattar baretsubak gustiz asaldetan,
eta gixon senduak entzuten dabenian
bizkor ta sutsu jagi, ta basetxe-attian
zutik, etxeko jaunak diño: Zer ete-da?
Alde gustijetatik anotsak erantzuten
«Zer da?» baño besterik ezta iñun bez entzuten.
Zer da mendi-baria asaldetan dauna?
Eta aran-barrenetik elduten da abarrotsa,
etsai-gudoztiaren zurrumurru, izkillotsa,
gero ta zolijago zabalduten dana.
Atzerrittarrak dira; Luyaondo-z aurrera
Bizkai-ra sartu, eta gurasuen etxera
elduko dira laster, berau azpiratzen;
Ordoño dabe buru gudarozte nabarrak;
senduak dirudije, errutsubak, azkarrak,
ezeren bilddur-barik aurrerantz-egitten.

Nok Bizkaya-ren kaltez azpiratu-gurarik?
Berau azpiratzeko ezta iñun bez etsairik
Bizkaya-n birkattar bat ixango da-artian!
Aberrija antziñetik ixan da buru-jabe,
arrotzak oña berton iñoz jarri eztabe;
ezta aurrerantz ipinten laketu euzkuak!
Mendi-gallurretatik artzañak ikusitta,
laster mendirik-mendi, artaldiak itxitta,
areyuaren barri zabalduten duaz;
ta mendi goyenetan erkaldien adarrak
gudara joten dabe, eta uri-mendi-ibarrak
-ziar entzuten dira, bijotzak sutetan.
Erkaldiak ta uritxu bakotxak bere talde
izkilluzten diñardu, aberrijaren alde:
orok batez Bizkaya aldeztuko dabe.
Ezta iñor bere etxian geratuko bilddurrez,
zarrak eta gastiak samurkiro itxi dabez
matte-dabezanak ta gertzen diñardube.

Eta arrotzak Padura-n sartu baño lenago
euzkotarrak goyetan gero ta urdurijago
euren begira dagoz, gertuta izkillubak;
gustittariko dira: lugin-arrantzaliak,
su-arotzak, artzañak; oro abertzaliak
ta Bizkaya-ren aldez ilteko gertubak.
Bizkai-ziar aurrera dua arrotz-gudoztia;
iñor aurkittu-ezaz errija bezautia,
odola ixuri-barik, esten dau erraza;
baña Padura ibarran sartutian didarrak
entzuten dira, batta euzkotarren adarrak
eta guda-santzuak, irrintzi ixukorrak.
Tximista baxen bizkor bizkattarren pillua
atzerrittarren aurka mendijaz bera dua,
azkonak erabillik, sumin ta irrintzika;
eta otso-ganera txakur uzubak legez
ganera jausten yakez kementsu baña atsegez,
ta su-ta-gar ekitten arrotzai jarkika.

Batzuk eta bestiak gixon azkarrak dira;
bildddurra ta ardurea euretzako eztira,
amaika gudakatan sarritan egonak;
batzuk maurotarraren atxin guda ein dabe;
zer dan jopukerija bestetzuk eztazabe;
alik gogorren orok ekingo dabe, ba.
Eurrez-eurrez odola; lurran autsezko odeyak;
edonundik garraxi, oyu, sorosi-deyak;
kirats iguingarrija zabaldu ta artzen da;
zaurittu dagoz asko, erijotza-begira;
jausten diranen ala, negarra ittoten dira
gudaka diñarduben-garraxi-oyukaz.
Gogor dagi arrotzak naya betetiarren;
gogor, be, bizkattarrak euren sendijakarren.
Nok irabaziko dau gudaka gogorra?
Atzerrittarrak, noski; burdiñezko janzkijak
daukez, ta bizkaiarrak iñundik ezpatiak
ezin sartu etsayai, burdiña dala-ta,

Augattik asten dira samar adorakauten
alegiñak alperrik geyenetan ixaten,
baña laster barriro bizkortuten dira:
euretariko batek soin-erdijan zulua
dakus, ta antxe jo-joten, eratsitta areyua,
sabel-sabelan sartu! deya entzuten da.
Orduban euzkotarrak len baño gogorrago
ekitten dabe; lurra gero eta geyago
gorpu-illotzez beteta, odola eur-eurrez;
menditzarraren ostez euzkija beztuten da;
laster jaritxi biar eyotza ala gurenda;
gudaka diñardube pizti uzu-antzez.
Areyo-buruba il dau Bizkai-emakumiak;
ta ikaraz ixututa areyo-gudoztia
asten da iges-egiten bizkattarren aurrez;
euren jarrai euzkuak etsayak burrustuten
dagije lerrokadak deuseztu ta apurtuten,
areyorik aranan lotzen eztala bez.

Luxondo-ra elduta, bertan gelditzen dira;
izten dautse arrotzai igesten atzerrira,
eta atzera-dagije. Eurena gurenda!
Estegiz Jaun bikaña ta gixon errutsubak
eurrez il dira, baña eurak dira aintzatsubak;
Bizkaya, lenago lez, buru-jabe bai-da.
Euzkotar garalliak guda-zelayan bertan
garaitz-ereserkija gogotsu abesetan,
Jaun Zuria auten dabe Bizkai-ko Buruba.
Antziñetik Bizkaya ixan zan buru-jabe;
arrotzak oña bertan iñoz jarri eztabe:
ezta aurrerantz sartuko etsairik Bizkai-ra!

AURRERA!
Zaldija laroinka, basuaz aurrera,
aulkijan etzunda, arnasa-oska,
tximistia legez zidor-bide-ziar,
gaste epebakua aurrera dua.
Bere burubari joranez diñotso:
—Astiz nire ama laztanduko dot?
Il-zorijan dago; arin ezpa-nua
eztot laztanduko illotzik baño.
Arin, nire zaldi, nire zaldi zuri,
nire zaldi bizkor, arin laroinka!
Il-zorijan yagok neu-ama mattia;
osakija yaukat. Arin! Aurrera!
Bat-batez bidian, esker-eskumatik,
mamu gelgarrijak agirtzen dira;
neskatil lirañak, edurrez jantzitta,
gozo-samurkiro diñotsoenak:

—Nor zaldiz, ain arin, basuaz aurrera?
Itxon, gaste zoro, geldi ta, atzera!
Gu gara basoko mattagarri onak
zoruna zuretzat dakartzugunak.
Eregu laztanak zuretzako doguz;
gure mattalia ixango zara.
—Il-zorijan dago neu-ama mattia;
osakija daukot. Arin! Aurrera!
Bat-batez bidian, esker-eskumatik,
mamu gelgarrijak agirtzen dira;
baso-jaunak dira, ulez estalduta;
makilla gogorra dabe eskubetan.
—Nor zaldiz, ain arin, basuaz aurrera?
Itxon, gaste zoro, geldi ta, atzera!
Oyanon gu gara baso-jaun altsubak;
ala dakartzugu; erdu gugana.
Geurekin oyanon jaun ixango zara;
zu baxen altsurik ezta basuan.
—Il-zorijan dago neu-ama mattia;
osakija daukot. Arin! Aurrera!

Bat-batez bidian, esker-eskumatik,
mamu gelgarrijak agirtzen dira;
zorgin itxusijak, itxuski-gañian,
betoker, agin-ez, makurtu, zarrak.
—Nor zaldiz, ain arin, basuaz aurrera?
Itxon, gaste zoro, geldi ta, atzera!
Gu gara zorgiñak; itxusi ixan-arren
asko dagikegu; erdu gugana.
Ludiko gixonik pozena zarake,
gura-dozun aña daukakezu-ta.
—Il-zorijan dago neu-ama mattia;
osakija daukot. Arin! Aurrera!
Arin, nire zaldi, nire zaldi zuri,
nire zaldi bizkor, arin laroinka!
Itz atzipekorroi belarrijak itxi
astiz elduteko ameagana.

***

Zaldija laroinka, basuaz aurrera,
mamu gelgarrijak atzez itxitta,
gaste epebakua ameaganaño,
bijotza-taupaka, laster eldu zan.
Astiz! Il-zorijan eguan amea;
semiak mattero mosu-ein eutsan,
mosubaz bixitza barriz emon eutsan,
ta bijok betiko zoruntsu dira.

ASTUA
Ortzetik euzki beruak
bidaltzen dauz izpijak;
oskarbi dago; basua
alai ta orlegija;
txorijak txio-txioka,
ta latsak murmurroska,
aberriak ijutika
oyan-zidorrez-ziar;
barazki-lorak berbixi
margotsu ta usaintsubak,
eta urrun mendi-gallurrak
jagitten dira gorantz
ortzian edan-gurarik
euzkijaren argija.
Bedartzez estalduriko
zidor orlegi-ziar,
astotxu baten gañian,
lerden eta liraña,
astuaren albuetan
barazki-zare bijak,

soloko emoi gozuak
bertan eruazala,
buruban zapi zurija,
ta soñan txal gorrija,
neskatillik lerdenena
alai bakura joyan.
Are, arre! —iñotsean
astuari joranaz,
aspaldittik joyalako
astiro ta narrezka—
Arre, arre, geldi-barik,
gogattuten nok-eta;
ariñago ezpa-ua
belu elduko gozak!
Ostantzian emongoskat
makillada gorrija!
Arre, arre, bigurrori,
arin, arrapaladan!
Bestelako pizti txarra,
asto-edo etxakijat!
Arin, arin, geldi-barik;
aldija aurrera yuak
ta Bilbo-ra eldu biar

zortziretako beintzat.
Adi: arin junezkero
Bilbo-ra eldutian
zamuka bigun barrija
antxe erosiko dauskat,
eta galartzu politta
ipinteko buztanan.
Ariñago?... Auxe ondo!
I azan menbeko ona!
Baña, zer gero? Geldittu?
Jaramonik ez ala?
Josu, Miren ta Joseba!
Asto au dan astua!
Onetara neskatilla
astuagaz elezta,
geruau ta asarriago
alperrik iñarduban.
Astua, bai, geruago
ta astiruago joyan,
ta alako baten bigurra
bapaten geldittu zan.
Au ikusirik neskatxa
asi zan makillaka;

baña astua, buru-makur,
apurtxu bez aurrera.
Epebakoz jatsi zan, ba,
ta barriro aztinka,
belarrijak beroturik
buztanetik be teinka,
zematu, jo, didar egin...
gusti-gustija alperra:
nekatu zan eta astua
beti lengo lekuban.
Azkenez ulertu eban
alper-alperra zala
eta beste erabakija
nai-ta-ez artu eban.
Bakura jun biar-eta
oñez ara jungo zan.
Barazki-zariak artu,
itxi bertan astua,
mutillen ardura-pian,
ta asarre aldendu zan.
Orkarte batzuk eginda
entzuten da zarata,
buruba bigurtu, eta,

ori dok ostekua!
Astua, tximista legez,
arin-arinka joyan
ta barriro oratuteko,
neskatxaren nekiak!

AGURRA
Begoña-ko Miren: gixon ittun onen
azkengo agurra samurrez entzun;
euzkotar gaxua nerau dozu, Ama,
aberrija izten dot juteko urrun.
Emazte ta seme-alabak oraingo
ixontzijan dagoz; itxaso-ziar
zorun-billa guaz, egundo orain-arte
gozartu eztogun zorijon-billa.
Agur, Miren deunoi: gugaz errukittu;
ez-itxi semiok itxasuan itto;
gure Zaindarija ixan zakigu.
Agur, Neskutz onoi, Donokiko Ixarra:
arinddu len-bai-len gure zoritxarra,
gure lemazaña ixan zadi zu!

AURREZ-AURRE
Eguzki dis-ditsuba
sorkaldetik ortzez-ziarka dua,
aurpegi argitsuba
erakusten arrua,
eta lurra urreztetan.
Aurrerago danian,
itxasuen gañian,
ta sarkalderaño eltzen danetan,
aurrez agertuten az,
ta bera, azan ederraz
itxututa, mattia,
jausten don uñetan lotsaz betia.

BASATXONUA
Arkaitz jagi-gane, mendiko tontorran,
odeyen artian, berago lañua,
urrundik paguso zurijaren antzez
da basatxonua.
Gabez illazkijak ta ixarrak burestun
ederra dautsoe; argiz arranuak;
gautegun goi-goyan, ortzian egazka
da basatxonua.
Bertotik Jauna-ri otoya igoten da,
berton gurtzen dabe jauna gixoztiak,
berton obendijen bijotz ustelkorrak
garbai-damu dira.
berton jazo dira alatz andijenak
bertontxe dongiak eurrez ondu dira,
bertotik goraño gotzonak daruez
bijotz onetsijak.

SUKALDIAN
Eskaratz zabalan sendija batuta
sukaldian dago; atan edurra,
txingorra ta otza; barruban berua;
gastañak erretan danboliñetan.
Txipli-txapla-pun,
gau txarra pozarren
igaro daigun.
Neskatil ederrak iruten diñardu;
etxeko anderak maya gertauten;
erretan attea; umiak ixillik,
attonaren ipuin zarrak entzuten.
Txipli-txapla-pun,
gau txarra pozarren
igaro daigun.
—Bein, antzin-antziñan, akelarre baten
zorgin itxusijak batzaldu ziran;
umetxu politta zorgiñen artian
kikilddu, bilddurrez, dardar eguan.
Txipli-txapla-pun,
gau txarra pozarren
igaro daigun.

Umiak adurraz espanetan dagoz
attonaren ipuin zarra dala-ta;
attea irribarrez; samurkiro ama;
alaba politta oldoztun-samar.
Txipli-txapla-pun,
gau txarra pozarren
igaro daigun.
Umiak dakuse kebidiaz bera
zorgin itxusijak itxuski-gañan;
alaba samurrak sutzarra-barruban
mutil mattiaren itxura apaña.
Txipli-txapla-pun,
gau txarra pozarren
igaro daigun.
Txadonan zortzirak jo dauz jualiak;
agureak diño: gaurko naikua;
ameak: bai-dago aparija gertu;
ta bai-duaz alai gustijak maira.
Txipli-txapla-pun,
gau txarra pozarren
igaro daigun.

Lusagarra ugari; gura-aña txarriki,
ura baxen eurrez be sagardaua;
umiak jangarraz, jangarraz nausijak;
aginkada onak, zurrut obiak.
Txipli-txapla-pun,
gau txarra pozarren
igaro daigun.
Mai luze-inguruban sendija batuta
apaltzen diñardu; atan edurra,
txingorra ta otza; barruban berua,
bai eskaratz bertan, bai urdalletan.
Txipli-txapla-pun,
gau txarra pozarren
igaro daigun!

ARATOSTE!
Txaide-zeyak-ziar ijuti-didarka,
mozorro zoruak ikusten dira;
batetik bestera, goteungiak legez,
gustijai zirika, zarata andijaz.
Eztira bardiñak mozorro gustijak;
gustittaiko dira, txiro ta aberatz;
batzuk giron zinddo-itxuraz jantzitta,
bestetzuk dongien janzki ixukorraz.
—Ezetz ni ezautu! Gixon ala eme?
Etsai ala aizkide? Mutil ala zar?
Eukin ibilteko mozorro au itxi;
nik matte-audana eztakik-ala?
—Ken, ken, mamu ori, ut emendik urrun!
mozorroz ta gusti ezautzen aut, ba;
gogo zindduaren areyo zittala;
mozorrua-barik, bardin gustijak.
***

A, geu-aberrijon aratoste-egunak
iñun ez lakuak, aspaldi dira!
Batetik bestera mozorro zoruak
iñarduten dabe, oroi zirika.
Eztira bardiñak mozorro gustijak;
gustittaiko dira, txiro ta aberatz,
batzuk abertzale-janzkijaz jantzitta,
bestetzuk etsayen janzki ixukorraz.
—Ezetz ni ezautu! Zittal ala zintzo?
Etsai ala aizkide? Abertzalia?
Eukin ibilteko uste orreik itxi;
ik baxen mattia yuat errija.
—Ken, ken, mamu orrek, ut emendik urrun!
Mozorruak-arren ezautzen zaudaz:
erri gaxuaren areyo zittalak;
mozorrua-barik, bardin gustijak.

NEGAR-NEGARREZ DAGO
Negar-negarrez dago
Amatxu gaxua;
negar-negarrez dago
Semia il yako-ta.
Bere bekoki leuna
ixerdiz bustitta,
bere begi bigunak
malkoz lañotuta.
Espan samur-samurrak
miñez tximurtuta,
eta aurpegi zurbilla
edurra lakua.
Gotillun, adikatu,
bijotz-ikareaz...
Bera baxen ittuna
iñor ez ludijan!

Zer-ete-daukon, Ama?
zegattik negarra?
il yan ire Semia!
il don Ezilgorra!
Bakar-bakarrik ago,
bijotza-lertuta.
Gixonen Gaizkalia
gixonak erailda!
Negar, negar, Amatxu,
amarik mattena!
Negar, bai, negar-egin
gogoz ta bijotzazl
Baña begi samurroik
zuzendu gugana;
geu, be, gonaz, Amatxu,
ire semetxubak!

ARRANUA
Arranuak gorantz dagi
odei baltzen artetik;
euzkirantz egazka dua
bertan edan gurarik.
Arranua nausikiro,
ixarretaz ziarka,
egarzti gustijen buru
axian da zibuka.
Arranua lurrasotik
urrun-urrun egazten,
azke da, goi-gottik bia
ezetsaz begiratzen.
Ixakijen loikerijak
berarentzat eztira;
bian dagoz lokarrijak;
azke bera goi-goyan.

Lurra da narrazkijentzat,
itxasua arrañentzat,
egaztijentzat axia,
arranuentzat goya.
Eguzkijaren izpijaz
berotuten da berau;
bere abija ixarretan
oldarrez ipinten dau.

***
Arranua baldin ba-nintz
goi-gorantz egitteko,
eguzkijaren izpija
ortzian edateko!
Arranua baldin ba-nintz
ludittik urrunera
egazteko, loikerijak
emen bian lagata!

Arranua baldin ba-nintz
gixemiai igeska
goi-goyan azke-ixateko,
an, gotzonen artian!
Liorra narrazkijentzat,
itxasua arrañentzat,
egaztijentzat axia,
guretzat donokija.
Jaungua-ren eguzkijan
edan gura neuke nik;
nire abi betikorra
donokijan ipiñi.
***
Arranua, arranuoi,
i azan zoruntsuba,
ludi zittal au lagata,
azke goyan egazka!

LARATXORIJA
Donostia’r Joseba Andoni abeari.
Ortzargija dagir; lurraso-gañian,
illunaz ostian,
euzkijaren izpi bigunak datoz;
aran-mendi-ibayak, loratxu politta,
lozorrua itxitta,
berbixi ta ludi osua da poz.
Oyanan piztijak itxartuten dira;
eguzki-begira,
asten dira beka, urruka, zaunka;
basuan txorijak txiruli-txioka,
ijutika, urruka,
ospatuten dabe euzkijan aintza.
Oyan-oyanian, zugatz tantai baten,
samur abesaten,
txiru-liru dago larratxorija,
poz-pozez beterik, agirtzen dalako
jauna-k emondako
ixadi-bixitza dan ortzargija.

Aberrijan be bai-da larratxorija,
beren otzargija,
alik ederrena, ikusten dauna;
eta bere poza ezittu-eziñik
beren estarrittik
abesti samurrak urteten dira.
Geu-aberrijaren abeslarijori,
euzko-larratxori:
gure egun-sentija abestu bizkor;
euzkua iratzartu eure abestijaz;
eguzki barrijaz
Euzkadi-n gurenda nausija yatork.

SUTZARRA
Deun Jon! Mendirik-mendi, ixar igazkor-antzez,
su-min distiratsuba ijutika dua;
mendi-gallur-tontorrak ixijotuten dira;
garrak dar-dar-dagije, ortzerantz egazka.
Deun Jon! Gar andi batez argittu da illundija;
beriala beste bat urrun agirtzen da,
urrunago beste bat, ta beste bat urrengo...
Laster mendi gustijak bai-dagoz sutetan.
Deun Jon! Basetxe zuri zarreko enparantzan
neska-mutillak dagoz sutzarrai biraka,
ta eskutik elduta, alai eta pozarren,
oinketan diñardube, santzo ta ijutika.
Deun Jon! Deun Jon! Egunik alayena guretzat,
gogo-gaste ta bijotz-sutsu garanontzat;
ortzian iñoz baño argijago euzkija;
sutzarrak dirala-ta ga
ba ezta illuna.

Ta sutzarrai biraka orok abes-dagije:
«Deun-Jon-an zorgin, eltxo ta zorri gustijak
erretan dira, baster osuak garbitturik.
Aupa, bizkor gustijak, subari biraka!»

***
Argi-egik, sutzarroi! Izpi-egik betiko,
asabaen basetxe zar-zarra argijetan!
Euzko-basetxietan itxungitten ez itxi
antziñeko ixakera, mattasun-berua.
Mendijez-ostez iri begira yagozakan
atzerrittar goseti ta areyo malmutzak
ezagije iñoz-iñoz itxungitten ikusi,
eugaz ilgo dalako euzko-basetxia.
Argi-egik, sutzarroi! Izpi-egik betiko!
I az gu-aberrija jabon yuan suba;
emen dozak ondiño zorgin, eltxo ta zorri
itxelak, aberrija zikintzen yuenak.

Eurak sakaildurarte, argi-egik, sutzarroi,
argi-egik, batez-be, Deun-Jon-gau onetan.
Aberriko basterrak garbi geraturarte,
aupa, bizkor gustijok, subari biraka!

EUNLIA
Jauregi zarreko torretzar-barruban,
odeyen artian, mendi-gallurran,
urrezko arijaz oyaltzen diñardu,
atsedendu-barik, eunlari zarrak.
Bela baltzak
kua, kua, kua, kua
leyuetan.
Jauregi zarreko torretzar-barruban,
gixadittik urrun, ixar-artian,
abestuten dago joranez eunlia,
urrezko arijaz lan-etten daula.
Bela baltzak
kua, kua, kua, kua
leyuetan.
Belaen karrankak jauregi-barruban
asaldetan dabe bertako ixilla;
eunle zarrak, baña, jaramonik bage,
gogoz jardunari ekitten dautsa.
Bela baltzak
kua, kua, kua, kua
leyuetan.

Bela gosetijak gogor diñardube
leyarretan joka, an sartu-gurez;
jauregi-leyarrak gogorrak bai-dira
eta ezin sartu barrura belak.
Bela baltzak
kua, kua, kua, kua
leyuetan.
Azkenez, asarrez, atsuak diñotse,
bere lan ederra lagatu-baga:
«Zeren billa zatoz, bela zittal oyek?
Zer gura-dozube, ainbeste kuaz?
Bela baltzak
kua, kua, kua, kua
leyuetan.
Ona sartu-ete? Baña zetarako?
Zer dagikezube jauregi zarran?
Gose ba-zarie alboko basterrak
ustaz eta gariz betiak dira.
Bela baltzak
kua, kua, kua, kua
leyuetan.

Baña nik bai-dakit zer gura-dozuben:
gura-ta-ez sartu torre-barrura,
oyal eder auxe mokoka urratzeko,
ta buru-ixateko jauregi zarran!
Bela baltzak
kua, kua, kua, kua
leyuetan.
Ken, ken, bela oyek, ut, emendik alde!
Ona etzarie sartuko iñoz, ba.
Aberri-oyala eunduten diñardut,
abenda zarraren oyal ederra.
Bela baltzak
kua, kua, kua, kua
leyuetan.
Antziñan asitta, gixaldijak-arren,
eztot bera amattu, ta luzaruan
nik ekingo dautsat, oyal aldintsubau
ororen gelgarri ixango dala.
Bela baltzak
kua, kua, kua, kua
leyuetan.

Ut, ut, bela oyek; gose ba-zarie
beste garatera jo edo-biar;
nik urrezko oyalau dagidanartian
etzare sartuko jauregi zarran».
Bela baltzak
kua, kua, kua, kua
leyuetan.
Jauregi zarreko torretzar-barruban,
leyuak itxitta, beleai gorra,
urrezko arijaz eunduten diñardu
abenda-oyala eunle zar-zarrak.
Bela baltzak
kua, kua, kua, kua
leyuetan.

ORTZARGIJA
(Victor Hugok idatzi eban
olerkija euzkeralduta.)
Ortzargija dagir, oskorriz jantzitta,
ametsezko eunaz eskutau-samar.
Zegattik, neskatil, eu-atia itxitta?
Loratxu polittak iñontzaz bustitta;
lo-dagin-ala?
Ni non ittunaren itxaro bixija
eu-atian deika egunak yiñon.
Egaztijak yiñon: ni non eresija.
Ta nik, intzirika, diñosnat: mattia,
mattasuna non.

ILLOBEA
Illoba kutunarekin
bixi-zan agurea,
ta bera baxen ederrik
ezeguan ludijan.
Agura kutunarekin
bixi-zan illobea,
ta bera baxen samurrik
ezeguan ludijan.
Attittea ta illobea
alkarrez bixi-ziran
ta bata bestia-barik
ezin bixi ludijan.
Sarritan esaten eutsan
illobari atonak:
«Iñoz ilgo nokanian
yaukuadan gustija,
nire jarauntsi osua,
ixango dok iretzat;
i az nire ondorengo
bakarra, ta au dala-ta

neu ildda gero, ludijan
oparo bixiko az».
Illobeak erantzuten
eutsean: Attittea:
eta zu baño lenago
ilgo ba-naz? —Attonak
ezeban attuten gura
illobeak esana,
eta berari begira
gautegun egoten zan.
Ta bein... illoba gaxua!
donokittik jatsi zan
gotzon bat eta mattero
erun eban egazka.
Lotu zan bakar-bakarrik
agura gixaxua,
lotu zan illoba-barik,
bera be il-agiñian,
bere jarauntsi jorija
nok oñordetu-baga.
Bere illobatxubaz ostez
egaz-ein gura-eban;
Ezin; lurrari lotuta

egozan bere eguak.
Ordutik, zoratuta ija,
batetik bestetara,
agura gaxua dabil,
urtiak makurtuta.
Ta bidian umeren bat
iñoz aurkitzen ba-dau,
geldi, ta aurpegiz-aurpegi,
umiari begizka
begi samur-ittunetaz
luzaro egoten da.
Ta bere ogasunaren
zatiren bat damotsa
esaten: Eutsi, mattioi,
au nire jarauntsija;
artu ta eruan laster
illobatxubagana;
donokijan i-begira
gotzonakin yagok-ta,
umiak eztozalako
ludijon bixi biar.

IXIL...!
Ixil, ixil, anai orrek!
Zaratarik ez emen!
Sabin, geuria, lo dago...
Ez-iratzartu, arren!
Pozik atsedeten dago.
Bai-dago nekatuta!
Lotu-barik, ama-billa
arantz-ziar juan da.
Amatxuba ildden eguan
ta berak gaizkatu dau;
orain umezurtz ezkara;
baña bera da nekau.
Ixil, ixil, anai orrek!
Zaratarik ez emen!
Sabin, geuria, lo dago...
Ez-iratzartu, arren!

SEYASKA-ABESTIJA
(Gabonetan)

Din, dan, seyaskan
lo dago Josu Umia;
din, dan, altzuan
dauko Ama samurrak.
Dingi-lin, danga-lan,
dingi-lin, dan.
Ori seyaska ona
Jaungo-Semia-rentzat!
Din, dan, artzañak
gurtzen etorri dira;
din, dan, aurrian
sorkalde-Bakaldunak.
Dingi-lin, danga-lan,
dingi-lin, dan.
Erdu, erdu gustijak!
Josu Umia itxartu da!

Din, dan, Ameak
mosuka dau Semia;
din, dan, Semiak
zabaltzen dauz espanak.
Dingi-lin, danga-lan,
dingi-lin, dan.
Bere espan gorritxubak
diran bigun samurrak!
Din, dan, kutuna:
eistak, arren, mosuba;
din, dan, gogua
argittu ire mosubaz.
Dingi-lin, danga-lan,
dingi-lin, dan.
Ni nazan zoruntsuba!
Mun-egin daust Umiak!

UGARTIA
Itxaso zabalaren erdijan, ugartia
bakar-bakarrik dago, arraintzarraren antzez.
Antzin-antziñetatik leku berberan datza
ekatxak, itxasua ta gixaldijak-arren.
Atxez egiñak dira beren errai gogorrak
ta bunbadeak-arren iraunkor deusezkatxak.
Noz, itxaso-erdijan, bera-altzotik jagitta,
agiri zan bertantxe ugarte zurgarrija?
Noz, itxas-egaztijak lengoz bere ganera
jatsi ziran ortzetik, abijak egitteko?
Noz, ez-ezagun-billa jun ziran itxastijak
bertaraño lenengoz legorreratu ziran?
Iñor-ez-iñok daki. Antziñetik bertantxe
ugartegija dago. Gixonaren begijak
eztau sortzen ikusi, ezta iltzen ikusiko,
aldija bera baxen iraunkorra dalako.
Bere inguruka dagon itxaso neurbagiak
bein baño sarrijago beren uintzar gorijak
Sez Bask ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Urretxinddorra - 3
  • Büleklär
  • Urretxinddorra - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 3349
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1677
    16.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    26.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Urretxinddorra - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 3306
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1755
    16.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    24.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    28.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Urretxinddorra - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 348
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 231
    22.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    32.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.