Urretxinddorra - 1

Süzlärneñ gomumi sanı 3349
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1677
16.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
26.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
30.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
Bingen Aizkibel

URRETXINDDORRA

AIZKIBEL’DAR BINGEN

URRETXINDDORRA
1918
Grijelmo-Alargun-Semien irarkolea,
Arbolantxa-1
ABANDO-n
EUZKELTZALE-BAZKUNA-ri

USO ZURIJA
Uso zurija,
gentzeaz ua
ire kayola
lagatzen;
ua basora
poz andijenaz
azkatasuna
abesten.
Oyan-artian
kumak yagozak
ire etortia
itxoten.
Amatxu-barik
ikusi yuen
euron abija
goiz baten;
ordutik ona
yagozak ittun
abar-artian
txio-itten.

Egaz-egitten
euren ondora
ua, usotxu,
lasterren!

SABIN-EN ABINTZA
Negar samin dagixu, ene Euzkadi mattia,
zeure aurpegi illunak darakus alegia,
ta zure bijotz onoi birrindduta dago;
zer-eta negar ori, neu-aberri gaxua,
eta zegattik illun dozu zure gogua,
ta intziriz eta alaka, zer dala-ta zago?
Sorkaldetik euzkija agiri oi-danian
euzko-lurra urreztetan beren argi-izpi-pian,
asten zara, amatxuboi, bijotzez nekausten;
ta euzkijak barriro bere mosu gorrija
eskutetan daunian, ama tamalgarrija,
zure nekauste ori ezta, ez, amaitzen.
Nire Euzkadi gaxua, nire ama mattia,
amarik ederrena ta atsekabez betia:
gauza gustijak baño nik mattiago zaut;
zure naibage oro neuriak ba-litxaz lez,
nik jasan gura neukez, al ba-neu, zure ordez,
ta zure aldez, ama, nik il be gura daut!

Baña bai-dakit ondo negarron zegattija,
zer dala-ta illun dagon amaren aurpegija:
zu len azke ixan zintzan eta oin otseña!
Mendiko txorijak lez zeban azkatasuna,
batta zure semien egizko mattasuna;
baña aspaldijan ori betiko galdu zan.
Lenago buru-jabe, buru-bakarra zintzan,
eta zure lagijai emon zeutsen inddarra,
Batzar Nagusijetan, Areitz deuna-pian;
orduban euzkotarrak ziran abertzaliak,
ta bai-zindduben zintzo matte zure semiak
aberrijaren aldez emonik odola.
Gero... gustiz ederra ta ona zaralako
areyuak sartuta, zure erijotzerako
mendi-ibarrak, etxiak, birauz bete dira;
Euzkera zar ederra, askitzak, ekandubak,
zure gogo zinddua ta, azkenez, semetxubak,
zure seme mattiak!... gustija galdu da.

Betiko?... Amatxuboi: gustiz gaxua zara,
zure semiok bere gaizto-gaiztuak gara,
ta zure zoritxarra andija da, ziñez;
iñoiz-ez-iñoiz galdu, baña, itxarokintza,
zure seme batek, ba, entzun dau zure deya
ta bera gertu dago ilteko zu-aldez.
Ni naz: ementxe nozu, euzkotarren semia;
bijotz osoz matte dot euzko-abenda zarra,
txorijak axia lez ta arraintxubak ura;
zure sorosi-deyak nigana eldu dira;
neu-alegin gustijak zuretzat gitxi dira;
ama: zu illezkero nik eztot bixi gura!
Negarrez ikusten zaut, ene Euzkadi mattia,
zure aurpegi illunak darakus alegia,
batta gexorik dago amaren bijotza;
zure seme gustijak zugaz aiztuta dagoz,
Euzkadi-ko ortze ederra gautegun dago lañoz...
Ezta ardura, amatxuboi: ona neu-abintza!

Mendi ta ibarrez-ziar, basetxerik-basetxe
jungo naz, ta beldubak Kisto-ikaskintza letxe,
Aberri-maiasuna erakutsiko dot;
ta zure itxarkundia laster ikustiarren
ogasun ta bixitza damokedaz pozarren.
Gauza gustijak baño nik mattiago zaut!

AMA-SEMIAK
Ene semetxu
matte-mattia,
neu-bijotzaren
kutuna;
ortze-zatija,
lirain politta,
ire amaren
zoruna;
ene semetxu,
ene bijotza,
ene begijen
argija.
Zegattik negar
dagik, enetxu?
Zegattik eztok
lo gura?
Iñoren bilddur,
kutunxuboi, az
ire amaren
altzuan?

Gixon gaiztuak
zemau ete-au?
Jo ala minddu
ein dauska?
Ez-egin negar,
matte-mattioi,
ez-ixan bilddur,
politta.
Nire altzuan
egonezkero
etxauk iñoren
bilddurra.
Gauza gustijak
baño mattago
au ben-benetan
ameak.
Ta bere umetxu
iñok jo baño,
galdu lenago
bixitza!

AZKATASUNA
Zugatz-abar-artian
txio-txioka
eta ijuti dabillan
urretxinddorra,
pozik bai-dago,
ta pozik egon daike
azke dalako.
Arkaitz-oyarrez-ziar
amatxu-billa
dabillan oreintxuba,
beti ijutika,
pozik bai-dago,
ta pozik egon daike
azke dalako.
Iren errijon bertan,
miñez alaka
eta intziriz aguan
euzko gaxua:
pozik ezago,
ta ezin egon, azke
ezazalako.

ABESTIJAK
Azke beti bixitzeko
asko dira jayuak;
ori dala-ta bestiak
sarturazo espetxian.
Opilla ostu dabela,
epaipe dagozanak!
Errija ostu dabenak,
ortik dabiltz bakian!

OLESKARIJA
Enbeita’tar Kepa
oleskari ospetsubari
Aberrijaren oleskarija
ni naz ta nire bijotzan
ene Aberri gaxuantzako
mattasun-garra izpi da;
enaz jakittun, ez aberatza,
ezer eztaukat ludijan
gauza bat baño: neu-aberrija,
Euzkadi gaxo-gaxua.
Nire asaben etxe zurija
aspaldijon itxi neban
euzko-anayai irakasteko
irakaskintza aberkoya;
ordutik ona mendirik-mendi,
uririk-uri ibilten naz,
edonun eta edonoz beti
abes-eiten lotuteka.

Mendi-gallurren ganetaraño
sarri-sarritan igon naz
ta Jaungo-gana eskar otoya
bijotz sutsutik urten da.
Geure erri onen polit ederra!
Bere basuen orleya!
Euzkadi au dan mattagarrija!
oi, baña, bera dan gaxua!
Mendi-basetxe baztertubetan
sarri-sarrittan sartu naz,
euzko-artua jaten nebala
otza kentzen sukaldian;
ta agura-atsuak euren illobai
antziñeko aseliak
edes-egitten eutsiezala
ni adi-adi nenguan.
Agura zar-zar bat-edo-batek,
ule-luze ta zurija,
Aberrijaren edesti ittuna
edestu ein daust zotinka,
bere semiak aiztuta dagon
amearen edestija,
nire bijotza samin-samiñez
entzutiaz bete dauna.

Ta gurasuen etxe zurija
berialaxe itxi neban,
ta uririk-uri, mendirik-mendi,
atseden-bage ibilten naz,
edesti ori an, or ta emen
irakasten abestijaz.
Entzun, ba, orok neu-abestija!
Ni naz euzko-oleskarija!

DEUNA ALA GUDARI?
Euzki odoltsuba mendijen ostian
dil, eta illazkija dago odei-artian;
illazki zurbilla,
argijaren billa
gabaren aurreko
agiri oi-dana, euzkija il daneko.
Bere jauregijan dago zaurittuba.
Sartzen da leyotik azken-izpitxuba
gelea argittuten.
Berak irakurten
deunen edestija
dago, atsegintsu yakon idaztija.
Noxian-bein adi, begijak itxitta,
oldoztun dirudi. Orman eskegitta
ezpata luzia
dago, irabazlia
aizkidien aldez,
arerijo, batta anayaren kaltez.

Zetaz oldozten da euzko-gudarija?
Bein eta birrittan deunen edestija
bai-dau irakurri,
ta eskar-itturri
ixan da beretzat;
etsi dau zintzoro eredu edertzat.
Ta bere bijotzan gudaka gogorra!
Deunaen bixitza bai-da mattekorra,
donoki-bidia!
Ezpata luzia
aintzaren geznari
bai-da!... Zein autetsi? Deuna ala gudari?
Euzki odoltsuba mendijen ostian
il da, ta illazkija dago ixar-artian.
Zaldun euzkotarrak
deun-edesti zarra
itxi ta bai-daki
ointxe zer ein: Deuna ixango da Iñaki!

ESPEKUA
Axe-barik, eguzki-bakua,
dagokijon miñez alaka,
bere oñak burdin-oñestunaz,
espetxe-illunan;
aberrija gaxua dala-ta
aurpegijan negarren atza,
gotillun ta adikatu bai-dago
abertzalia.
Bijotz-larri, aurpegija-ittun,
irudija bai-da ixukorra;
bere izteak dar-dar eiten dabe
makal-makalaz.
Narru-azur-utz da gixaxua,
aragija intziriz gal-eban,
gixon-antza baño berak eztau,
inddarrik ezta.

Lurran dago; oñestun-gañian
bere gorputz argala datza,
ta begijak negarrak itxitta;
lo dagi-ala?
Ez lorik; aberrijaz oldozten
dago sutsu gixon zintzua,
ain matte-matte daun aberrijaz,
aberri ittunaz!
Azkatasun Euzkadi-rentzako,
azkatasun euzkotarrentzat
gura eban euzkotar gaxua...
espetxian da!

TXADON-JUALIA
—Uriko txadon-joliak,
joten daun alegia!
Zer jazo da, ba, uri ontan?
—Txadontzain donia il da.
—Gixaxua! Ta bera ildda,
nok joten dau jolia?
—Iñok bez, joliak berak.
—Zer gero?
—Ulerkaitz ezta:
txadontzañaren gorputza
dago, ziñez, obijan,
baña torrian betiko
dago bere gogua.
—Uriko txadon-joliak,
joten daun poz-alaya!
Zer jazo da, ba, uri ontan?
—-Gixon gaiztua il dala.
—Gixaxo! ¿Ta nok joten dau?
—Nok? Jualiak berak.
—-Txadontzañaren goguak

joten dau, ala?
—-Ezta.
—Nok, ba?
—Goteungia bera
dago joten, urrian.
—Zer gero?
—Pozez beterik
gixon gaiztua il da-ta,
ta geztoki bildddurkorran
beste gogo bat daula.
—Baña adittu. Bai-da ixilddu
jolia. Zer ete-da?
Barriro joten dau alai!
Barriro ittun-ittunaz!
Zoratu da jualia?
— Ezta.
—Zer, ba?
—Ete-da
txadontzañak goteungia
torretik jaurti daula?
Entzuzu: talan, tolon!
entzuzu: tolon, talan!

EUZKO-DANTZAKETA
Udabarri-arrats baten, eguzkija iltten zanian,
oskorri-margodureaz mendijak apainduten,
urrun-urrun entzun neban, muna jagira igotian,
euzko-txistuba zelayan, atseden-baga joten.
Danbolin-otsaz axiak ekarran alattasuna,
dantzaketak gogo orotan erazotako poza;
noxian-bein niganaño urrutiko poztasuna,
santzo ta abestijen anots alaya elduten zan.
Eta urrun, zelai-erdijan, itturitxuba-onduan,
arratsaldeko euzkijak urreztetan ebanan,
gastiak dantza-egijen alai ta bizkor moltsuan,
dantza zar, bizkor, ederra, gudari-dantzaketa.

BIDAZTIJA
Bidaztija
Oben-nekia dala-ta,
batetik bestetara
ibilten nazan bidazti
obendi gaxua naz.
Luiki Donetik
nator ointxe,
ortotsik eta
billotsik be;
ilgo naz laster
gose-otzez.
Gose-ixaten nazanetan
joten dot atietan,
ta etxataz errukitzen
bein baño geyagotan.
Nik eztot uste
eingo dozunik
bestiak egin
dabena,
ta zure etxeko
bazterren baten

emongostazu
lekuba;
eta nik barriz
egingo dautzut
bijotzetiko
eskarra.
Etxaguna
Ua, ua, bidaztijoi,
ua beste lekura,
eutzaz ardura-ixateko
astirik etxoguk-ta.
Bidaztija
Gaba da ixukorra;
ibilli ezin;
axe otz gogorra.
Ilgo naz battin!
Etxaguna
Ta guri zer, eu il-arren?
Ez-etorri gugana
eu azala-ta asaldetan
etxekuen alaya.

Bidaztija
Batzarretik
naldenke;
bazter baten
nagoke.
Ardurez ixan;
gurazkero
txarri-kortara
bai-naz jungo.
Etxaguna
Ez kortan, ez iñun bez
ezaz ona sartuko.
Ua laster, bidaztijoi,
astija ez-galtzeko.
Bidaztija
Agur, ba; emendik nua
errukijaren billa.
Urrian, ai, bera idoro
baño lenago ilgo naz!
Au-ta-be,
bidartijaren

onespena
darkezu.
Jaungua-k
Goiko eskarra,
betikorra,
bemotzu.
Bidazti
gosetubaren
gaiztetsa, ba
entzuzu:
Ogija ta alaya ugari
eukiko al-dozubez!
Agur; bidazti gaxuau
dua etxerik-etxe!

TXORIJAREN ABESTIJA
Kayola-barru
txio-txioka,
dagon txoritxu
politta
ixilli-barik,
dirudijanez,
bai-dago pozik
zorijaz.
Ez uste ori:
bere eresija
abesti ittuna
bai-da-ta.
Askok kayolan
txorija ikusten
gau eta egun
txioka,
pozik dagola
uste dabe, ta
ittun-ittunaz
dago, ba.

Eztau abesten,
ez, negar-dagi,
espekuaren
negarra!
Lenago azke
zan axietan
ta orain dago
kayolan;
kayola argija,
eta apainduba,
espetxe baltza
beretzat!

GORAÑO
—Edurrak estal yozan
amillen artetik,
nora ua, gastioi?
nora ua ain arin?
Edur-artian laster
jausiko az, noski,
ta gustijak itxitta
bai-az ilgo, battin.
Atzera-eik, gastioi,
etxera atzera-eik,
len-bai-len gose-otzez
ezpa-dok gura il.
—Ez; aurrera-yagiket,
enok ardura ni;
nire garaitz-ixarrak
goyan argi-yagik;
mugara eldurarte
iñun lotu ezin.
Bakar nayaguala?
Jungo nok bakarrik.

Etxuat gose, edurra,
ez otza-bilddurrik,
mendi-gallurreraño
elduko ba-nok ni.
—Gorrotoz itxututa
etsayen artetik,
nora ua, abertzale?
nora ua ain arin?
Irañak dozala-ta
jausiko az, noski,
ta gustijak itxitta
lotuko az, battin.
Atzera, ba, jeltzale,
etxera atzera-eik,
len-bai-len atsekabez
ezpa-dok gura il.
—Ez; aurrera-yagiket,
etxaustak arduraik;
aberri-itxarkundia
goyan yakusat nik,
ta gora eldurarte
iñun lotu ezin.

Bakar nayaguala?
Jungo nok bakarrik.
Enok ezetsa, irri ta
etsayen bilddur ni,
ikusiko ba-yuat
azke gure Euzkadi.

MATTIENA
Nik bai-dot mattetxuba.
Bera dan ederra!
Kutun ederragorik
eztago ludijan.
Baña ederra dala
gure mattetxuba,
matterik mattiena,
bera dan gaxua!
Euzkadi dau ixena,
ixen eztitsuba;
euzkotarren aberri
zar-zarra bera da.
Ezta euzkija bera
baxen argitsuba;
eztira euzki-izpijak
beren eregubak
baxen mattagarrijak
leun eta bigunak.
Matte-matte dauzala
seme-alabeak
amatasun andijaz

euren begira da;
baña eurak eztabe
matte-ixaten ama;
barriz, eresten dabe.
Au da zorigatxa!
Nik bai-dot mattetxuba,
bera dan ederra!
Ta ederra ixan-arren,
bera dan gaxua!

JOSU GURUTZALDUBARI
Illundu da euzkija, itxasua asaldatu,
ikara ein dau lurrak, oztija begikatu,
ta tximistargi-ostez, orru-daik ostotsak;
txadon-euna eten da, berbixi dira il asko,
ta ludija oñazez lotu da bixi-bako.
Dana amattuta dago! Il da Goiko jauna!
Ortxe dago: gixonak gurutzian jositta,
Goi eta beko jauna, gaiztuak ezetsitta,
Jaungo-Seme bakarra eta Aloroduna;
ortzia, ixarrak, gauza gustijen Egillia,
Miren Ama Neskutza-n Seme matte-mattia,
ludira gure aldez ilteko jatsija.
Il da! Ta eralliak eztira gurutz-pian
dagozan gudarijak, ez ilten danartian
berari ixeka eiten dautsaen dollorrak;
Kisto-erijotzaren errudunak gu gara,
guk Bera ipiñi dogu gurutzan orretara;
gure oben gustijak dira bere erallak.

Garbai-garbai gadixanl Gurutzaren aurrian
ta gure Josu-Kisto il, gurutzaldu-bian
apal belaunbikotu gadixan min-miñez;
ta autortu dagitsogun, oben ein dogunarren,
bere espan deunetatik iñoz entzutiarren:
«Gaur berton donokijan nirekin agoke».

BASETXIA
Nire basetxe zarra,
euzkijaren argija
lengoz ikusi neban
asaben kayola;
nire basetxe matte:
euren azken-egunak
antxe igaro ebezan
guraso mattiak;
nire basetxe polit:
gomutaen txadona,
ta matte dodazanen
zaindoki ta abija;
nire basetxe goren:
bertan amama onak
edestuten euskuzan
asaben askitzak;
nire basetxe jagi:
jaungo-ganantz egitten
mendi tontor-tontorran
jarritta dagona;
nire basetxe apal:

uso zurija legez
ta mattasun-txadona
urrun dirudiña.
Eder, polit, apala...
eztakit zelan esan,
baña nire gogua
pozez betetan da
solotik uriraño
bigurtuten nazala
ikusten dodanian,
ikuskantz ederra!
Eztakit zelan esan
baña au, ziñez, bai-dakit:
edonoz nagonian
ittun ta alegiaz
basetxia ikustiaz
ittuna ta alegia
laster aiztuten dodaz,
ta alai-poztuten naz.
Bere orma-barruban
nire begira dagoz,
epebako, nik matte

dodazan gustijak,
ta barrura sartuta,
semalabak laztandu
eta nire emaztiak
mosu-etten daust-ta.
Ai, nik galduko ba-neu
iñoz nire kayola!
Nire basetxe zarra
iñoz ezpa-neuka!
Agur, alai ta poza,
agur, nire itxarua
agur, agur betiko
mattetan dodana!
Jaun-goikua-k ezpegi
ori jazoten gura;
niretzat basetxia
nire bixitza da;
bertan bixi-ixan nintzan
ta il ziran gurasuak,
ta bertan daukot beti
bijotz mattekorra.

SABIN-EN DIDARRA
Nire Euzkadi gaxua il-zorijan eguan,
begijak Jaungo-gana otoiz zuzenduta,
negar samin-samiñez buru-jabetasuna,
antziñeko Lagija, eskatzen eutsala.
Bere bularra dauko arantzeak jositta,
bere gorputz lerdena zauri utza einda,
ta semiai begizka, negarrez ta otoika,
Aberrijak deskatse mattasun-apurra.
Bere semiak, baña, beraganatu-barik,
gor ta bijotz-gogorrak berarentzat ziran,
ta gero ta geyago ezesten eben bera,
ta gustiz aiztu eben aberri gaxua.
Ainbeste ardura-ez, ezets eta gorrotoz
oñazez lurra-jota, zotinka eguan,
ta gustijak aiztuta, gero eta auldubago,
bijotza-otz eguan il-zori-zorijan.

Ilgo da, baña il-aurrez alegiña dagike
ta abots motel-motelaz diraus onetara:
«Oraindiño eztaukot matte naun seme duñik?
Abertzalerik ezta?» Ta inddarge ixiltzen da.
Ta bat-batez edonun, goi-gottik etorritta,
abertzalen didarra zoli entzuten da,
axe gogorrak legez oyu dagin didarrau:
«Euzko-azkatzallia, nor ixango da, ba?»
Mendi garai-garaitik urrun dan uriraño
axe biguna legez egazten da anotsa,
ta bat-batez urrundik entzuten da didarrau:
«Nerauk azkatu daiket euzko-aberrija».

***

Eztakutzube-ala, ikuskantza bai-litzan,
gixon baten irudi zerden argitsuba?
Eztakutzube-ala bera-arpegi ederra
eta bere bekoki sutsu ta zabala?

Bere begi zolijak tximistak darijoez,
ta arrenka legez dagoz bere espan samurrak;
zutik, iru margodun ikurrin euzkotarra
eskuman daukolarik axian zibuka.
Itz-dagi, bere buru urreztetan dabela
goxeko euzkijaren izpitxu bigunak,
ta goyan ikurriña darabillanartian
itz-dagi, ta diñona entzugarrija da.

***

«Nerauk azkatu daiket euzkotarren errija.
Astiz bai-neban entzun bere didar deuna.
Ezin bijotza itxi ta seme eskar-gaiztuak
laster erungo dodaz aberri-bidera».
«Itxon, Aberrijori, itxon, iru margodun
ikurrin euzkotara zabaldurartian.
Ezta aurrerantz entzungo nire bijotz samurra
oraintxe mindduten daun atsekabe-deya!»

«Itxon, laster-bai-laster azkatasun-eguna
zu, Ama, piztuteko etorriko da, ba,
ta egun eder ori argittuko ezpa-da
orduban ixango da, ziñez, erijotza».
«Euzkotarrok: amentxe gure ikurrin mattia:
Jaungo ta Lagi-Zarra da bere ikurritza;
berari jarrai ekin. Abertzaletasunak
bakaulkija ixan begi zuben bijotzetan».
Jaungo ta Lagi-Zarra berresaten anotsak
edonun zabaltzen da Jel-azi donia,
ta baso-txaboletan, jauregijetan legez,
gero eta geyago da inddarrez ernetan.

***

Baña, nun ete-dago lenagoko didarra
beñolan egin eban abertzale ona?
Euzko goren-gorena, Irakasle bikaña,
euzko-azkatzallia, nun ete-dago, ba?

Abertzale gurena! Sabin gaxo-gaxua!
Ezeban, ez, ikusi berberak sortuba.
Euzkadi itxartuteko bixi-ixan zan bakarrik,
ta donokira gero, au lortuta, jun zan.
Ezta ardura; oraintxe len baño altsubago
Urtzi-ri gure aldez eskatu al-dautsa.
Eskatuko al-dautso Sabin matte-mattiak!
Laster ikusi daigun euzko-itxarkundia!

EDURNE
Edurne mattetxu, Edurne lerdena,
neskatil-artian azan ederrena,
Edurne liraña,
Edurne bikaña,
nire neskatilla,
nik matte yonadan neskatil zurbilla:
Gaur don jai-eguna; alai don urija;
landan gertu yagon, ba, txistularija;
eurrez gixoztia.
Bat bez alegia!
Oro gertu eta
asten don alaitsu euzko-dantzaketa.
Ni gertu nayagon, Edurne, ire billa.
Nun sartu da, baña, nire neskatilla?
lagunen artian?
gurasuenian?
Gaur jaya dalarik
lotu da etxian Edurne bakarrik?

Ez; or ago oldoztun. Zetzaz eta zetan?
Zegattik ezator nirekin dantzetan?
Oro alai-pozik
eta gu bakarrik
emen, aurrez-aurre...
Orok gure lepoz eingo yone barre.
Ezton jaramoten? Nire itz samurra-arren
ezaz alattuten, mattioi, pozarren!
Eztonala gura?
Ezton, ba, ottura?
Edurne lerdena:
bai-yagon, bai, ondo Edurne ire ixena!

ABERRI MATTIA!
Aberri mattia!
Ludiko gauzarik ederrena,
bijotzez matte-dodan lorea,
negarrez nik dakustan gaxua,
alairik geltzen dodan mattia,
nire gogo zindduak joranez
jaretsi gura daun elburuba,
donoki-bidia.
Aberri mattia!
Berau da nire gogo-ametsan
gautegun nik ikusten dodana,
gauzarik samurrena bai-litzan,
bere argi leunaz erakarten
neu-gogo-almenak ta bijotza,
begikatzen eztan ikuskantza.
Ederra beria!
Aberri mattia!

Aran, ibar, zelai orlegijak,
menditzar jagijak, munotxubak,
itxasua, itxasertzeko bitsa,
edo ortzeko illazkija ta ixarrak,
ortze, ludi, itxasua ta oroi
begizka nagolarik, edonun
da bere irudija
Aberri mattia!
Eta axien bunbada gogorrak,
zugatzak makurtzen dabezala,
ta ortzian ostots ixukorrak,
ta tximista-argijak, goi-ekatxak,
otz-edurrak, txingorrak ta euzkijak,
gustijak gogoratuten dabe
nik aiztu eziña
Aberri mattia!
Zegattik orrenbeste mattetu?
Zer dala-ta gogua zoratu?
Ire neke-miñak dirala-ta?
Ire edesti gustiz aintzatsuba?
Etxakiñat; baña au-ta-be asko
matte-aut. Ire ixena yakiñat.
Ixen pozkarrija!
Aberri mattia!

Negar dagin-ala?... Nik azkatu!
Nai yonat aberrija laztandu!
nai yonat eu-oyubok ixilddu!
nai yonat eu-negarroi legortu!
nik gura aut, ama, pozik ikusi
ta zoruntsu, negarrez egundo!
Beti alegia!
Aberri mattia!
Gaxuoi! Auxe nire amesa
ta negar samin onen zijua.
Nire Euzkadi nekiaren nekez
gotillun ta adikatuta dago,
ta nai dot nire inddar gustijetaz
bijotzez ta gogoz, bera aintzaldu.
Bai-da il-agiñian
Aberri matia!
Aberrijaz aiztuta zagozan
euzkotarak, bijotz-gogordunak:
ez arritu, negarrez ta alaka
gautegun ba-naz ni, gixaxua!
ikuskantz eder baxen ittuna
edonun-edonoz dakust-eta.
Zorigatxa iria!
Aberri matia!

URRRUNDIK
Urrundik ikusten dot
uritxu mattia
aran bare ixiltsuban,
mendijen artian.
Bera mattagarrija!
Bera, bai, politta!;
egaz jungo nintzake
ni pozik bertara.
Baña nire gura-arren,
ezin juan ara,
ezin, ta zabal dago
arako bidia!
Nagonetik urira
ordu bat bere ezta,
ta beti lez ariñak
dira nire izteak.

Bera ta neu-artian
esija da, baña,
ni lako ororentzako
igaro-eziña.
Nire urija Parantze-n
ei-dago jarritta,
ta ni nagon tokijau
España-ko ei-da.
Bijak euzkeldun dira
ta abendakidiak,
ta au-ta-be... olan dira
ludiko gauzeak!
Guda odolgiruak
Pantze-n asi zala
eruan nai nindduben
ni guda-tokira.
Iñok Euzkadi-aurka
iñarduban, baña?
Ez. Ta Euzkadi azke,
zetako gudea?

Eta gudara-barik
ona eldu nintzan,
gabez, ixil eta arin,
mugea igarota.
***
Ordutik egunoro
emendik urija
ikusten egoten naz
gogo ittun-ittunaz.
Asabaen abija,
semien kayola:
ni naz txori gaxua,
andik igesija.
Noz abi orretara
bigurtuko naz, ba?
noz sartuko ete-naz
nire etxe zurira?
***

Urrundik ikusten aut,
uritxu mattia;
azan mattagarrija,
alai ta politta!
Oi! txorija ba-nintzok
juteko eugana,
mugaldia betiko
atzian itxitta!

ABERRI-DEYA
Euzkadi gora! Aberrijaz
aiztuta zagozanak:
ez-ete-dozube entzuten
menditzarren artian,
ibar ta zelayez-ziar
edatuten dan deya?
Ez entzun-gurarik, ala?
Orren bijotz-gogorrak
ete-zarie Euzkadi-ren
sorosi-deyarentzat?
Ikusi ittun, eratsitta,
Ikusi ezetsitta,
ikusi negarrez beti,
ikusi, bai, alaka,
Ikusi bere begijak
Jaungo-ri zuzenduta,
ta bere beso makalak
gora, semien billa,
beragaz aiztu dagozan
bere seme eskargiak!
Eztakutzube gaxua,

eztakutzube deika,
or-emetik billatuten
semien mattasuna?
«Ene semiak: zegattik
nigandik aldenduta?
Zuben ama nazala-ta
lotsa zarie-ala?
Beste errijak baxen duña...
gustirik duñena naz!
Enaz Arrigorriaga,
Gordexola, Mungia-n
euzko zintzo ta senduak
izkilluz aldeztuba?
Enaz-ala, buru-jabe
iñoz ixan nintzana,
neure aldez il zirala
eurrez nire semiak?
Enaz-ala gudarijen
aberri aintzatsuba,
lurralde ez-ezaunen billa
ixontzi txikijetan
ludijari biraketan
ebiltzanen errija?
Enaz deun askoren ama...,

zeuron jayoterrija?
Olan ba-da... Bakit, baña:
Enabe matte euzkuak!
Eztira asaba zindduen
seme zintzo zindduak.
Amea ezesten dabe,
ta beragaz aiztuta,
arrotzen ikurrin-atzez
juten dira joranaz.
Arren, nire seme oyek:
entzun nire didarra;
niganontz etorri laster
arrozkerija itxitta!
Enaz nire buru-jabe,
zorigaiztun utza naz.
Berotu nire bijotzau
zuben bijotzen subaz!
Abestu, gora Euzkadi!
Abestu Aberrija!
***
Zuben ama gaxuaren
sorosi-dei etzija

urgazija eskatuten
eztozube entzun ala?
Eztozube entzun gura be?
Orren bijotz-gogorrak
Euzkadi-ri entzuteko
ixango zarie, ba?
Azkatasun-irrintzija,
entzun ez euzko-lurran?
***
Gure asaba zindduak,
oi! jagiko ba-litzaz
esateko: Bigurroyek:
nun dago euzko-odola?

SABIN-EN ILLOBIJAN
Ementxe datza beti-betiko
euzkotar baten gorputza;
bere gogua donokiraño
aspaldi jun zan egazka.
Etzan gudari, ez aberatza,
etzan jakittun, ez deuna,
bakar-bakarrik abertzalia,
baña abertzale zintzua.
Euzkotar ori: ikasi nai bok
mattasunaren inddarra,
erdu illobira eta adiraldu
euzkotar onen bixitza;
ta bera lako abertzalia
egiñezkero buruba,
bera lakua ta aberatz, deuna
ta jakintsuba ixango az.

UDABARRI
Negu gogorra, otz-edurtsuba;
bixitz-bagerik da lurra;
oro ittun dago, sukaldietan
sendijak dagoz batzauta.
Itxaron, baña: negu-ostian
elduko da udabarrija:
orduban lurra berbixiko da;
gustija ixango da alaya.
Negu gogorra, otz-edurtsuba
ixan dau geu-aberrijak;
ittun eguan; arrotz-artian
bere semiak egozan.
Itxaron, baña: negu-ostian
elduko da udabarrija;
ordun Euzkadi berbixiko da
ta ixango da zoruntsuba.

OBENAREN NEKIA

Ogasun-billa aberrija
itxi dokan euzkotar:
urrun ire gurarija
lortu-barik, mingarrija
ixango dok bixitza.
Azan zoro ta erua
ulertuko dokanan,
jayoterriko itxasua,
lurra ta aberri gaxua
gomutalduko dozak.
Ire guraso mattiak,
ogijarren itxitta,
gomutan iraungo yazak
ta mingotz eure begijok
malkoz beteko dozak.

Gertuko az bigurtzeko
lasterren aberrira,
len lez zoruntsu ixateko.
Oi, gurako dokaneko
ixango dok eziña!

NI... NON NI
Kopeta-urretsu, neska pollita,
gorputz-lerdena, mattekorra:
bijotz-bijotzan sortubak, entzun
mattale onen abestijak.
Matte-egarrijaz ire mosuba
nik geldu gura-yonadanan,
buruba aldera, begijak itxi,
ta ezin lortu gurarija.
Nire bilddurra ete-az, neska?
Ezton neuria eu-bijotza?
Ala nekian nekez jaritxi
mattasun ori biar-yonat?
Aiztu don-ala itturritxuban
sarrittan bijok alkarregaz
uri-zelayan dantzatostian
pozez barreka gengozala?

Aiztu don-ala? Sarri-sarrittan
agirtzen intzan solo-onduan,
ikuskantz eder zoragarrija!
itxirazoten niri lana.
Aiztu don-ala? Landa orleyan
gure mattasun on sutsuba
bijok bein esan bai-gayeutsonan
alkarri, lotsaz gorittuta.
Eta egarriz errekatxura
egin gayonan edatera,
baña goguan matte-egarrija
bai-zonan gettu ur aregaz.
Ezaz, biarba, i gomutetan
nik emon neusnan loratxubaz,
ire bularran, bijotz-onduan,
jarri ebanaz, mun-egindda?
Ta ni orduban zorabijauta
lotu nintzonan; eguzkija
mendi-ostian ilten bai-zonan
etxera eldu giñanian.

Ta eldu yatan guda-mutilla
juteko aldi bilddurkorra;
euzko ixan-arren, neskatilla-amak
itxi, ta laster, atzerrira!
Oraintxe pozik nire mattiak
bigurtuten non ikertzera;
ama mattia idoro yonat...
ez, baña, neska polittena.
Zegattik ori, ene mattetxu?
Guda-mutillaz aiztu az, ba?
Aldijaz-ala enon ezautzen?
Lengua non, ba; bai, berbera!

TXORITXUBA
—Txoritxuboi: norantz ua egaz-eiten axian?
Abitxuba lagatzeko edurra dok basuan;
atzera, txori gaxuoi, ago geldi abijan.
—Txoritxubau mattezkero ez galazo bidia;
antxe, urrun, itxi yuat burdiñezko kayola,
eta idoro gura-yuat nire abi mattia.
—Nora ua, txoritxuboi, nora ua bakarrik?
ire eguak berotzeko eztago euzki-izpirik;
abitxuba idoro baño len lotuko az illik.
—Enok bilddur, ez ardura, abija idorozkero;
an yagozak umetxubak nire begira gero;
kayolan espetxalduta bai-nok egon luzero.
—Oyanetan eskutauta bai-yagok eiztarija;
bere ondoz juatian eingo dauska zaurija,
eta abija eztok iñoz ikusiko, txorija.

—Jaubia lotan eguan ta itxi yuat kayola;
bai-yakijat orain bera nire billa dagola,
baña nik azke betiko ixan gura yuat, ba.
—Ondo yagok, txoritxuboi, ondo yagok, zin-ziñez;
menbetasunetik iges egaz-eiten dok axez,
il-zorijan egon-arren goi-azkatasun-atzez.
—Bai-yakijat mendijetan oin dokala edurra;
bai-yakijat eiztarija begira yaguala;
bai-yakijat ni-zorija dokan ittun gogorra.
—Au-ta-be aurrera ua. —Aurrera, bai, nayuak;
kayola lagatziarren iltia dok gozua.
Egaz-etten, aizkidioi, itxi txori gaxua.

ATTITTA-ILLOBEAK
—Attitta: zegattik ittun?
Zer daukozu, attitta,
orren illun, orren larri
egoteko? Zer da, ba?
Zer dala-ta negar ori?
Gexorik zago-ala?
Nai ba-dozu etorteko
Sez Bask ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Urretxinddorra - 2
  • Büleklär
  • Urretxinddorra - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 3349
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1677
    16.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    26.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Urretxinddorra - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 3306
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1755
    16.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    24.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    28.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Urretxinddorra - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 348
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 231
    22.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    32.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.