Mireio - 4

Süzlärneñ gomumi sanı 3777
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2152
23.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
34.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
40.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
beorrari. Ta beorrak sudupil-begi-belarrieri eragiten zien. Rodano ibaia laister begizta zuten. An
zetzan bere uberkan lasai. Aitzulo santuko bidezkariak bereola egiten du lo, bideak akituta, arru
zuloan. Ilargia dizdiz ari zen ur gañean. Ibaiean
arraunka zoazin iru ontzilari.

Iru ontzi-zaiak. Iratxoen dantza.

Ontzikoak! oiu egiten du giza-iltzaile koldarrak; ontzi-azalean naiz goñubean eramanen al
nauzute nere beorrarekin? —Ator usu, azi on,
erantzuten dio maxi-mintzo batek. Krisaillu izekia gora dute, ta arraunen eta agaren tartean an
dabiltza arrain ekurugaitzak. Beta galtzerik ez
dago; arantzak yotzen du. Urbil adi, morrosko,
mugona duk; sar adi ontzian usu. Biurria, gibelean eseri zen. Beorra igerian zoaien ontzi-atzetik, muturra zapioeri lotuta. Arrai aundi ezkatazuriak arrarte barnak utzita, ontzi-gibelean yauzi
egiten zuten, ur nareari eragiñez. —Ontzizai! dio
arraunlari batek, antzia alderoka asi da, begira!
Au esan zuna, alkitoan oiña tinkatuki, arraunean
kiribildu zen aiena bezala. —Oartu nauk aintzintxe, dio ontzizaiak, karga madarikaturen bat
deramagula, Ontzizaia ixildu zen. Ontzi zarra
alderoka zebillen moskorra bezala. Ontzi zarra
zarkildua zen; olak ustelik zeduzkan. Yainkoaren
tximista! esan zun beizaiak lemeari elduz, ikaran
zuti yarririk. Norbaitek eraginda gerogo ta eragiñago dabil ontzia, artzaiak arriz yo ta bizkarrezurra autsi dion sugea bezala. Lagunak, zergatik
astiñaldiok? Ni murgiltzea nai al duzute? Ola oiu-

giten die beizaiak ontzi-mutilleri, orma baño zurbilago. —Oraintxe ezin menderatu dut lemea,
dio lemazainak. Neregatik ontzia yaikitzen da, ta
yauzi egiten du txirdillak bezala. Norbait il duk
ik, doakabea! —Nik? Nork esan dik? Ola bada,
Satanek eraman nazala ipernuko osiñera. —Ai,
aaztu zaidak, esan zun ontzizaiak zurbil zurbil,
aaztu zaidak; gaur duk done Medarten gaua.
Gau ontan, ibaiean ito guziak atera bear dite
beren zulo ta zurrunbilloetatik, eta aurpegia
agertu bear dite, denik ondarrenean egon ta ere.
Ara, asi dituk lerro luze luzean. Ara, gaixoak!
Oiñutsik ziyoazek ibai-ertz arrizura. Soiñeko loituetatik, ille lizunetik ur arre tanta lodiak yariotzen dituk. Itzalean, zumartxurien azpitik, lerro
lerro zoazik, argi irazeki banarekin. Izarretara
begira zeudek. Zango kuzkurtuak ondarretik
erauziz, buruak oraino limuria daritela, ontzia
kalakan eta alderoka zerabilte, ekaitzak bezala.
Une oro itzal berri bat ateratzen da ertzera gogo
biziz. Bai atsegiñez artzen dutela arnas garbia ta
alorretatik datorren urriña! Ikus nola begiak
aldatzen dituzten Crauko zabaldira. Oinbesteko
zurmiñaldi ondoren, atsegin zaie naski, igitzea,

ta soñekoetatik ura dariela begiratzea! Une oro
limuri ondarretik itzal berri bat agertzen da.
Guziek ikaraz iñarrosten dute osiñeko loia. Badire zaarrak, gizaki ta emekiak, aragi ta ortzik
bageko gizagaxoak. Perka ta mazkar arrantzara
yoan, eta perka ta mazkarren yanari izatea gertatu. An ondarrean diyoan talde naigabetua baal
dakusak? Senargaiarengandik alde beren buruak
ikusita. Rodano ibaiari izkutatzeko ta beren naigabea murgiltzeko ondarra eskatu zioten neska
eder ero aiek dituk. Gazteño gaixoak! Argi-illunean ageri zaiek pilpilka gorbelak zikindutako
bulartea, ta dariten tantaka etzekiat malkoa den
ala illeetako ituzura. Ontan ixildu zen ontzizaia.
Murgilduak, esku batean sugarra zeramaten; eta
ixilik eta astiro zebiltzan ibai-ertzean. Gelldiune
artan euli-furrunda ere oartu ziteken. —Ontzizai!
esan zun Camargarrak ikara lauorritan; ez ote
dabiltza zerbaiten billa illunbetan? —Bai, zerbaiten billa, zoribagea! Burua alde guzietara itzultzen dite. Lurrean bizi ziralarik erein zituten
siñiste-egiteen eta egite onaen billa zebiltzek.
Gogo dutena billatu orduko, parrastan amiltzen
dituk artaldea ozkirri atsegiñera bezala. Ta egite

ona eskuetan artu orduko, lore biurtzen zaiek,
eta mordoxka bildu ezkero Yainkoari zeramaioe
alaiki ta arekin zeruko ateak irikiazten zizkiote
Yondone Petiriri. Yainkoak ola ematen ziek erioosiñean yausi zireneri, beren buruek erosteko
asia, batzuk ordea, egundu orduko, atzera urpera sartzen dituk. Yainko-nardatzaile, gaixoen
zanpatzaile, saltzaille, gizailtzaile, artalde erkitu
ori, alperrik zebillek zeruratu dezaken egite on
baten billa. Ibai-ondarrean oztopo egiten dite,
arkoskoetan bezela, beren pekatu gaitz eta eriotzekin. Mandoa iltzen duk, eta makil-ukaldiak
bukatzen dituk; aiek ordea, uiñen marruan zeruko barka-eske ari dituk noiz arte ez dakitela...
Alako batean, lapurrak bezala eltzen dio
ontzizaiari Urrik. —Ontzian ura! dio errukarriak.
—Atxukilla or dago, erantzuten du lasai ontzizaiak. Asten da Urri ontzia txukatzen eriosuar...
Gau artan, Trinkelako zubian iratxoek dantzan zebiltzan. Eupa mutil, ekin, Urri, aspertu
bage! Beorrak abokoa autsi nai dik izututa. —Zer
dun, Zuri, zer dun? ildakoek ikaratzen al aute?
esaten zion nagusiak, illeak lazturik. Gerogo ta
illunago ageri zen ibaia. Ura irixten da atzeneko

oletara. —Nik ez dakit igaritan, ontzizai, esan du
Urrik. Ontzia aterako da? —Ez, esaten dio ontzizaiak. Begien itxiriki batean pulunpatuko da.
Baño ibai-ertzean lerroan dabiltzan itzal oriek,
oinbeste ikaratzen auten oriek unama-muturra
botako zigute, esan zuen, eta ontzia Rodano
ibaiean pulunpatu zen.
Illunbetatik, murgilduen krisallu zurbil ikaratietatik, ibaiaren alden besteñoko argi-izpia
sortu zen. Ta armiarma, eguzkia sortzean bere
aritik zilintzaka bezala, ontzikoak ere iratxo
ziren, eta argi-izpiari eltzen zioten, eta arin ziyoazen batetik bestera. Urri ere, ura akalderaño
duela, unama aldera esku estuak luzatzen ditu.
Gau artan, Trinketallako zubian iratxoek dantza
zuten.

VI
SORGIÑA
Bikendi zerraldo arkitzen dute
Crauko zabaldian.
Argi-urratzean moko-meeak asten dire kantari. Lurra eguzkiaren begira dago, iintzez ta
ozkirriz yantzirik. Olaxe, neska eder, apain ostubearrak, itxedoten dio «goazen usu» esan dion
mutillari.
Crauen barna iru gizon doazi. San Chamas
aberatsaren perian izandako iru abere-zain dire.
Abereak salldu ta dirua, oi dutenez, mus-zorroan
deramate, ta alai diardukite bidean. Alako
batean, —Ixo lagunak! dio iruretan batek. Sasitartean zinkurin batzuk aditu-iduri ditiat aintzintxetik. —Yondone Martiñen ezkilla edo Malsanakoa, esan zuten besteak, edo iparrak eragiten
dien ostoen otsa.
Ontan, añar-tartetik garbi entzun zuten miñoiua. Tink egin zuten. Biotz erdiragarri zen oiu
ura.

—Yesus, ene! esan zuten irurek. Zerbait gertatzen duk emen. Eta ziñatuz, geldi geldi zuzendu ziren karraxi-tokirantza. Karraxiak gero ta
bizigoak.
Luzaro bage, ikuskarririk negargarriena ikusi
zuten. Belartartean eta arkosko gañean auspez
zetzan Bikendi gizagajoa. Eskuñetara lurra gorriturik zedukan eta zumeak barreiatuak. Atorra
zarpildurik, belarra odoldurik, eta bulartea zauriturik, mendi bakarrean, izarrak beste lagunik
bage, an eman zizun gaua; ta goizeko argi zerbelak betazalak legundu zition, eta aren zaiñ illetan bizia berrituz, begiak idiki zition. Berela iru
gizonak bideari utzi zioten, eta zegoan tokira
yetxirik, beren soiñgañekoekin bide-oe bat egin
eta besoetan artuz, Basaka bordara eraman
zuten, bertanena baitzen.

Mistralek Provenzako olerkariei deia.
Ene gaztetango adiskide mami izandako Provenzako ollerkariak! nere noizbaiteko kantak
entzuten ari zaratenak! I, Romanil, erriko niga-

rrak eta neskatxen irriak eta udaleneko loreak
kantuan laztantzen dakikana; i, oian eta ibaiertzetan ire biotz maiteminduarentzat itzala ta
ozkirria arkitzen dukan Aubanel lerdena; i, ere
lanekin Tollobrari Nostradamus izarlariak baño
izen aundiago eman diokan Crosillat argia; baita
i ere, Matietar Anselm, maats-aienpean goxo
goxo eserita nexka lilluragarriei begira gogoernari egoten aizena; i, Paul maite, gizon gitxia;
i, Tavan nekazaria, kantu arruntetan aitzur
gañean dabillen kirkirra kantatzen dukana; i,
Dumastar Adol, Duranzako ugoldeetan kantuarnasa artzen dukana; Prantziko izkuntzari gure
eguerdikoeguzkiaren beroa ematen diokana;
nere Mireio gaxoa koxkor ta lotsati zelarik, bere
borda utzita mundu zabalerakoan Pariseraño
eskutik eraman dukana; i, atzenik, Garcin, olerkari gorengoa, aize-suak gogoa eragiñez astintzen auna, Arlensgo Mariskal sutsuaren seme...
zuek oro nere adiskide olerkariek, ni goiko galdorrera igo bitartean, eguras ezazute bidea zuen
arnas zerutarrarekin.
—Egun on, Yaun Erraimun, esan zuten iru
aberezainak, iritxi orduko. An beiko sasian arkitu

dugu gazte gizagajo au. Eun-txatar piñak billa
itzazu, bulartean zauri aundia du ta. Arri-maiaren gañean ipiñi zuten Bikendi. Gertakari gaiztoaren otsera an etorri zen Mireio, lasterka ta
arnas-estuka. Baratzatik zetorren, esku bat meakezurrean, saskia bete barazkirekin. Landako
langille guziek ere ara ziren berela. Mireiok besoak zerura zabalduki oiu erdiragarriz esan zuen:
Yainkoaren Ama! ta saskia lurrera erori zitzaion.
Bikendi! zer egin dizute? Ene Yainkoa! Nork odoldu zaitu?
Altxatzen dio poliki burua maiteari, ta luzaro
begira, mutu, luryoa, oñazezarri egiñik bezala,
malko larriz bularren muñaska bustitzen du.
Bikendik igarri dio nexka maitearen eskuari, ta
mintzo argalez diotsa: Erruki nitaz, Mireio, ta
Yainkoari otoitz, oraintxe bearrean naun eta.
Ginga-edari onekin agoa ezatuko diat, esan
zion yaun Erraimunek. —Bai, edan usu, esan
zion Mireiok onek birbizten dik eta. Ta nexka
erneak pototxiña artuta ezarri zion edari bizkor
ua, ta bitartean ele goxoz naigabea arinzen zion.
—Yainkoak gorde azanala olako zorigaitzetatik, eta ordain diñala axola ori, esan zion muti-

llak. Eta gero. Zauri au ola egin diñat: zume
baten arrimoan nengonan, eta irrixt eginda, aiztoak biziki zauritu neun. Ez esan nai leoia bezala
burrukatu zenik. Aren itzak berenez zuten maitera yoera, euliak eztira bezala. Ire aurpegiko oñazeak, esan zion geroxego, zauri onek baño tamalagotzen neun.
Asitako saski ederra amaitu bage bearko din,
eta eiotakoa urratu egin bearko. Nik, Mireio, ire
maitez beterik ikusi nai niñan. Ez aldegin gero,
Mireio, ire begi ezti oriek ikusi nai ditiñat; orietan
bizitza edan gogo diñat, labur bederik. Ez diñat
besterik eskatzen, Mireio. Ta besterik egin baezaken saskigille onengatik, an zedukenat beian
aita zarra, urteak auldua, ta lanak akitua. Mireio
naibagetua, ari zen gaztearen zauria garbitzen.
Bitartean beste mutil bat txatarrak antolatzen
ari zen, eta besteak estu ta larri zoazin Alpinara
sendabelar eske. Ontan Yoana Marik oiu: Aitzulora, Maitagarriak, eramazute aitzulora! Zauria
gaiztoago ta sorgiña sendagilleago.

Bikendi Maitagarrien aitzulora deramate.

Iritzi oni zegozkiola, lau gizonak besoetan
artuz Maitagarrien aitzulorantza yo zuten, ipernu-ibarrera. Bausko arkaitz-esian arrabioa maiz
dabillen tokian, sapelaitza egatzen den tokian
izintza-txaparrez estalita dago zuloa. Zulo aren
ondarrean, Basiliketako ezkillak Ama Birjiñaren
ederrean Agur Mari otsegiten asi zirenetik, an
daude Maitagarriak izkutaturik, aitzina munduan
bizi, ta egundaño eguzkirik ikusi gabe.
Ispiritu mei, beste mundukoak, gaiaren eta
itxuraren bitartekoak an zebiltzan arat-onat,
argilarraiñez inguraturik. Yainkoak erdi-legortar
egin zituen, eta eme-gogo ta ederra eman zien,
landaen arima ikusgarri izan zitezen, eta lenengo gizon basatiak ema zitzaten.
Giza-semeak, ordea, ain eder ziran, aiengana
Maitagarriak maiteberotu baitziren; eta giza ilkorrak zerura yaso bearrean, gure griña eroak
yarrai zituten, eta naiago izan zuten gure illunbetan bizi, txori lilluratuak bezala beren goiko
bizitokietatik erorki.
Bikendi zeramatenak aitzuloaren sarrera estu
ta latzean utzi zuten, bere giza irrixtan yetxi

zedin. Bidexka illunetik Mayi bakarra oldartu
zen, Yainkoari bere burua goraintziz. Zulo barnean arpe aundi ta otz bat arkitu zuten, eta
erdian Taven sorgiña, kuzkurtuta, lo-odeiez inguraturik, eta eskuan belar-izpi bat zuela, so ta so,
betillun antzean.
—Ainbeste bear egiten duzun belar-izpitxo!
zion sorgiñak. Yendeek deabru-gari izena ematen dizute, baño zu Yainkoaren aztarna zara.
Mireiok artan begiratzen dio, ta bere agertuaren zergatikoa azaldu baño len, sorgiñak burua
yaso bage darantzuio: banekiñan! Eta gero, mintzo ikaratuz berriro belar-izpiari diotsa: larre-lore
gaxoa, urte guzian zure orri ta azia marraskatzen dute, ta zu gaxo ori, zanpatuago ta ugariago, Ipar Egoen edergarri zara.
Emen Tavenek tink egin zuen. Barekuillo-azal
batean argi aul batek aitzuloko orma zerbelak
gorrixtatzen zituen. Makilla kakodunean belatxinga zegoen kuzkur, ta aren ondoan ollo zuri
bat, eta arkaitzeti zilintzan bae bat.
—Edozein zarala, esan zuen sorgiñak arro
arro egiñik eta eroturik bezala; niri zer? Sinismena begiak itsu doa; maitasunak ere lotaillua

derama, ta yoan bear duten ildotik ez dire okertzen. Valabregako saskigille, siñistea baduk? —
Badut, erantzuten dio saskigilleak. —Ator nire
oin-urratsetatik, dio sorgiñak. Eta isatsez saietsai eragiñez igesi doan sorgiña bezala, itzaltzen
da aitzuloaren baztar batetik. Aizaro (illunbe) bildurgarrietan, sorgiñaren aurretik olloaren karaka entzuten zen eta belatxingarren ega-ukaldia.
—Arin yetxi! Urrillo-belarra gerriratzeko
garaia da, dio sorgiñak, eta bi gazteak, bildurrez
batak besteari elduta ixil egiten dute atsoaren
esana, ta badoazi arkaitzez arkaitz, batzutan
arrastaka, beste batzutan irrixtaka. Ipernuko
zulo artan, lengo arpea baño aundiagoa billatu
zuten. An oiugin zuen Tavenek. —Nostradamusen landare saindua, urrezko abarra, San Joseren
makilla. Moiseren zigor arrigarria!... Ta itz ok
esanez, belaunikatu zen, eskuan zeramatzin
belar-izpiak errosarioz eo zituen. Gero, zutituta
berriz asi zen: urrillo-belarra gerriratzeko garaia
da. Artzen ditu arkaitz-irrikitutik iru aldaska,
bere burua buruntzatzen du aiekin, eta urrena
nexka-mutillena.

—Aurrera berriz! oiugiten du. Ta gerogo ta
arroago, zoko itzaletan ondatzen da. Aurretik
ipurtargi talde bat doakio argi egiten. Gazteak,
bide eder guzik badu bere nekea. Izazue biotz!
Larunbateko izukeriak igaro bear ditugu. Au
esan orduko, aize zakar batek aurpegia astintzen dio, ta atertzen arnasa.
—Belaunika gaitezen! Iratxoen garaipena da
au!

Aitzuloko agerkundeak.
Lurpe artan, kazkabar-erauntsia bezala doa
iratxo-taldea, karraxika ta zurrunbilloan. Igaro
bitartean, iru lagunek izerdi otzak artutik, bekokietan iratxoen, beste mundukoen, ego-ukaldi
izoztua senti dute aizemaka ta iñarroska.
—Zoazte aratago aizaroa astintzera! esan
zien Tavenek. Ots, artalde buruandia! gari ona
iltzen dukana! oa toki gisakoagora. Bai nekagarri ta arrandi aundia! Lurrean egin dezakegun
ongia egiteko olako yendetxoaren bearra izaki!
Izan ere, sendagilleak askotan berez txarra den

gauzetik sendagaia ateratzen duen bezala, guk
sorgiñok ere geren sorginkeriekin gaitzari ona
eragiten diogu. Gure begiarentzat ez da deus
izkuturik. Yende abarrak arri bat edo zartaillu
bat, gaiz bat, edo kako bat dakusan tokian, guk
gauz orien barrenean indar bizi bat dakusagu
irakiten ari den ardo berria antzo. Zubana aus
ezazu, ta edariak gañez egiñen gal gal. Salomonen giltza atera ezazu gauza bazara. Itzegiozu
arriari bere izkuntzan, eta mendiak zure oiutara
ibarrera yetxiko dire.
Atsoak au esan bitartean, beirago zoazin
artzuloan. Ontan mintzo irrigille bat entzun zen
txori mutur-gorri baten antzekoa. —Kaixo! Kaixo,
atxo Taven! eta kantari asi zen:
«Eragiozu arilkaiari, izoba Yoana, eragiozu, ta
arildu ezazu gau ta egun artille aria...» Zoroak
artillea iruin uste ta belarra iruin! Au esanda,
mintzo gaixtoa irri ta irri zebillen aizeetan, ugatza eragotzi dioten xaldiko irrintzilaria antzo.
—Noren mintzoa da ori, esan zuen Mireiok
ikaraz. Nor ari da orrela irriz eta kantari?
—Ots, ots, yarrai zuen ume-mintzo ark irrikarkaraz. Nor da onako nexka eder au? Utzazu

aurpegi-eder, zapikoa altxa dezaizudan; ikus or
barrenean urrak edo puni-sagarrak ote deramatzizun. Ikaraz nexka karraxika astera zoaien,
baño Tavenek diotsa: ixo! ez ikaratu, iratxo au
bitxikeri utsetan dabilla; arako buruarin gogoaldartetsu deritzoen ua da. Gogaldi onak ematen
dionean sukaldea isastuko du; zure olloai iru
alako erronaraziko die, sua piztuko du, ta
burruntzia irauliko. Aldarteak artzen badu ordea,
gaixoa zu! ditekenik naasitxoena da-ta. Suari
aizematen ari bazara, piztea eragotziko dizu;
eltzea egosten badaukazu, laurden bat gatz
botako dio; etzitera baldin bazoaz, gelako argia
itzaliko dizu, ta illunbetan utziko zaitu. Yondone
Tropimera bezperetara yoan nai baduzu, zure
igandeetako yantzi apaiña ondatuko dizu.
—Tira, tira, gorotz-aitzur zarra! erantzun
zuen gogo aldartetsuak, iltze oriek ongi zapa
itzazu... Ez al duzu txirrika koipatu-bagearen
negarra entzuten? Bai, oliaran txidortua, bai,
gabez nexkak lo daudenean, nik oe-yantzia
emeki emeki tiratzen diet, eta aiek ikara lauorritan kuzkurtu egiten dire, ta otoitz egiten dute.

Begira nagokie nola bularrak pilpil egiten dien,
eta irri asko ta asko eragiten didate.
Au esanik eta irri-karkara zeriola itzali zen
gogo aldartetsua. Aitzuloko lillurakeriak atertu
ziren, eta guztia ixilik gelditu zen. Sapaieko ituzur-otsa, aldiz aldiz, lur gardenera erortzen zen.
Ontan, ordea, zulo illun barrenean irudi zuri
bat zegoen arkaitzean eserita. Zutitu zen astiro,
eskua meakezurrean, eta Bikendi zutoina bezain
zurrun gelditu zen ikaraz. Mireiok berriz, aurrean
leze bat ikusi balu, bildurrez bere burua botako
zuen.
—Zer nai duk zorarazle? esan zion iratxoari
sorgiñak. Zergatik darabillak arat-onat burua,
lertxunaren adaburua bezala? Ta urrena, ezurretan erioa zedukan bikoteari esan zion: lagunak,
ez al duzute ezagutzen ikuzlea? Ez al duzute
iñoiz ikusi Vantur gañean, an baitu bere aulkia?
Beitik begira, ta laño zuria dirudi, baño ikusi
orduko, artaldea bil ezazute, artzaiak, eta zoazte
bordara, zorigaizto ikusleak bere albora bilduko
baititu odei zoroak. Eta lixubarako naikoak dituenean, beso-uts yartzen da, ta bizi bizi astintzen
ditu. Ta gero, biurrituz, odeiei ugolde izugarriak

ateratzen ditie, ta orduan ateratzen da tximista,
ta itsaso latz aserrean itsas-gizonak ontzia Ama
Birjiñari goraintzi oi diote, ta itzaiak idiak zirika
deramatzi ikullura.
Ontan, zalaparta izugarrik itza berriro eragozten dio. Bere gisako orroa zen; deabruek
bakarrik uler dizaketen marru ta kisketots eta
pio pio, ta itz-erdiak ziren.
Txin, txin, pun, pun! Nork yotzen ditu orrela
pertz aundi amesgarriak? Oñaze-oiuak, irri-karkarak, erditzen ari diren andreen indar-arnaskak,
iskanbilla ta karraxi izugarriak.
—Ekatzue eskua esan zien Tavenek eta begira buruetako buruntza ori erori! Artan bertan
sendi zuten lurrean laisterka zoaien iize-taldea
kurruxkeka ta purrusteka txerritalde naasia
iduri: batak txixtu, besteak saunka, besteak
kurruxka, besteak irrintzi... Bereolaxe, lurra elurmaindirepean lo dagonean, gau aizetsu ta argian
eiztariek sua piztuz sasitarteetatik lastatxoriak
eta ontzak eraikitzen ditutenean, ikaraturik
esnatzen dire ta zoraturik sareetara doazi sutegi-auspo antzeko otsa ateraz. Sorgiñak oiugin
zuen:

—Ut, bizi gaiztoko txaixkurrak, utikan enegandik! Eta bere baez talde zikiñ ua yoka, argorri koloreko pirrillak, iduriak, eta arrasto argiak
ematen zituen aizaroetan.
Kuzkurtu zaitezte zuloetan, gaiztagiñak, nork
zurrunbiltzen zaitue orrela? Ez al duzue senti Allpinetan eguzki urrea dagola oraindik, zuei aragiek ziztatzen ditizuen akullo orietan? Arkaitz
muturretan tinka zaitezte. Saguxarrentzat argiegi zegok oraindik.
Talde zaratatsua atera zen noranai, ta apur
apurka zalaparta ixildu egin zen.
—Yakizue, esan zien Tavenek bi gazteeri, au
iratxoen etxea dela, egunak goizeko intza lur
etze orixtetara yario dueño. Itzalak bere eriomaindirea zabaltzen duenetik. Atso aserreak
Otsaillari ostiko egiten dion arteño, etzoaztela,
emakume berandutarrak, eliz utsera, iru giltzebiur emanera alki gañean bekokia duzutela loak
artzera. Illunbetan ikusiko ziñukete lurreko losak
yeikitzen direla, ta aldareko argiak berenez pizten direla, ta illak bat-banaka il-yantzietan bildurik yeiki ta belaunikatzen direla, ta geroxago
erio-antzeko apaiza zurbil bat atera ta meza

eman ta Ebangelioa kantatzen, eta ezkillak berenez iraultzen, nigar-otsa dariela. Galdegiezue,
galde, neguan ezkildorretik olio-ontzia xurgatzera Elizara yeisten diren ontzeri, galde ni gezurretan ari naizenentz, eta elizkizun aietako izaki bizi
bakarra kalizean ardoa ixurtzen duen apeza ote
denentz. Atso aserreak Otsaillari ostiko egiten
dionean, zeren artaldeekin zazpi urtez lilluraturik
bere artan gelditu nai ez baduzute zangoak
zurrun eta illeak bildurrez lazturik, bil ezazue
goiz artaldea; sar zaitezte goiz artegietan. Maitagarrien Aitzuloak bere taldea askatu du ta.
«Ta itzartu diren guziek, lauoinka edo egaldi
betean Craura aldatzen dire, ta Varigulako
bidexka biurretan barna ta Fanfarigulako sorgiñen erditik yostaka doaz ezkai-belarrean barna,
urre-katilluan edateko. Ikus nola dantzatzen
diren zumeldiek! Arako dardaraz datorren ua,
Gripe zaitzen duen Garamauda da. Utikan! gaizto zikin deabrua! Gripe, zoaz sarraskia yatera, ta
azkazalez sabela urra iozu. Alare! Aldegiten
dute. Ez ordea, an daude oraino nazkagarri aiek!
Arako an, zornabelarretan iges, gau-lapurra
bezala lurrean kuzkur doana, Bambarocha

mutur-luzea da. Atzapar luzeekin aur negarti
larrugorrizkoak artzen ditu, ta bere adarretan
eramaten. Ez al duzute an Amesgaitza ikusten?
Au yeisten da ixil kei-zulotik lo dagoenaren bular
izerditsura, ta ixilik eta kuzkur, dorreak bezala
zanpatzen du, ta gogoan amets lazgarriak eta
iduripen oñazetsuak sartzen ditio. Entzuten al
duzue ateak erroetatik ateratze otsa? Zabaldietan laisterka dabiltzen Escalineheak dire. An
doazi Marman eta Barban, zelaiean laño itsua
eraikiz. Cevennetatik eundaka datoz arrabiosabela duten erensugeak, eta bidean landetxeetako egatzak erauzten ditue. Zer zarata! Ilargi,
Ilargi, zerk estutzen aun? Zerk eraixten aun ain
gorri ta zabal Baustarren gañera? Begira zakur
saunkaritik, Ilargi kaskariña! Atzematen bai aun,
irentsiko aun taloa bezela; Cambalko zakurra
baita. Baño, zergati kulunkatzen dire zumeldiek
eta ikaratzen garoak? Santelmoren suen galda
okerrak zurrunbilloan datoz, eta Crau legorrean
ostiko-otsa da, txilintx-otsa. Bai! Castillongo
Baroiaren ukaldi aserrea da...
Ontan, zurrungaka, arnaska, ito-bearrez, ixildu egin zen Bausko sorgiña. Baño luzaro bage

berriz eraso zien gazteai: «Begi belarriek izkuta
itzazue zeron soiñ-egalarekin, arkume beltzak
atosten gaitu-ta». —Or beeka ari den orrek?
esan zuen Bikendik. Itxi belarriek eta erne! esan
zuen sorgiñak. Zorigaiztokoa emen oztopatzen
dena! Arkume beltzaren igarotzea galgarriagoa
da Sambucarena baño. Marraka samurra du
entzun duzutenez; ta aren bidez erakartzen ditu
kristau zoroak. Entzuten dioten zoroentzat badu
Eroderen erregetza ta Yudasen urrea, ta erakusten die mairuek non izkutatua duten urrezko
Auntza. Bizi-aldian yeizten dute nai adiña urreauntz ori, baño il-agiñean, azken-zurrunketan
eska ditzatela Elizakoak, eta etsai beltzak saietsetan zartako-erauntsi aundiz erantzuten die...
Ta alare, ari dugun mende gaizto usteldu ontan,
zenbat dire diru-gosek eta okerkerik ozkatuak!
Zenbat, arkume orren amua iresten dutenak eta
urre-auntzari kedatsa erretzen diotenak!
Iru aldiz karaka egin zuen zulo illunean olloak
eta atsoak esan zien gazteeri: «Amairugarren
arpera eldu gara».
Mireio eta saskigilleak keibide aundi baten
pean sei katu beltz ikusi zituten sutondoan. Aien

tartean burnizko pertz bat laratzetik zintzilika.
Erensuge antzeko illintiak agoa bete galda urdiña botatzen zuten pertzaren azpian. —Aia erosteko al duzu egur ori, amona? esan zion Bikendik. —Bai, seme, erantzun zion sorgiñak. Beste
egur baño sugillegorik duk au, basamaatsaren
abarrak ditut eta. —Maatsarenak maatsarenak?
esan zuen Bikendik. Zuk esanda siñetsi egin
bear; baño aski dugu, au ez da irri egiteko ta...
Zeuden arpe erdian porpid-arrizko mai aundi
bat zegoen. Inguruan millaka abetxo zuri garden
zeduzkan tellatuetako izotz-burruntzi antzo,
lerro llerro arte-zaiñetan barna sartzen zirela, ta
muñopean zeartzuloak egiñik: guzia ango Maitagarrien esku-lana. Irudi ta zeuden atalarri bikañak, argi zurbil lañoan bilduak; an ageri ziren
naaste zoragarrian Elizak, yauregiak, abe-bitarteak, naas-maasak, ez Korintok ez Babilonik
iñoiz egin etzitutenak, eta Maitagarri baten
ezpaiñ-aizez itzali zitezkenak. An dabiltza arat
onat Maitagarriak illunbetan argi izpi antzo. Noizbait lilluratu zituten zalldun aiekin. Kartuxa-etxe
paketsu artako ibilguetan maite-bizitza egiten

dirautenekin. Baño, ixo! pake, itzalpean dauden
bikote maitaleentzat!

Sorgin Tavenek Bikendi sendatzen du.
Sorgiñ atsoak batzutan beso gorriok zerura
yaso, ta besteetan lurrera yalki. Porpid-arrizko
mai-gañean, itzik atera bage, Yondone Luenti
martiria bezala an zegoen zabal zabal Bikendi
bularreko zauriarekin. Sorgiña gero ta arroago
zegoen igar-arnasa zeriola, ta zintzurra igarriaizez betea. Oi baño lluzeago zirudin. Berbertan
apar-burruntzallia sartzen du irakiten eta gañezka ari zen tupiñean. Aren inguruan zeuden
katuak esian. Sorgiñak ezker agurgarriarekin
ateratzen du burruntzalia, ta galdosten dio bularra naastekari arekin, eta begiek zaurira zorroztuki, egiten ditu bere araoak eta biraoak eta
gero mintzo apalez zion: «Kristo yaio da; Kristo il
da; Kristo biztu da! Kristo biztuko da!...».
Basoetako katamotz nagusiak iize izuaren
erraiak urratzen ditun bezala, sorgiñak ziñatzen
du iru aldiz zauria. Ta agotik yaurtitzen ditu itz

laisterrak eta otsegiten du etorkizunaren ate
lañotsuan. —Bai biztuko da. Siñesten dut, Muño
gañetik, larren eta arkoskoen tartetik badakusat
urruti igotzen eta aurpegitik odol xorta larriak
darizkio. Ta arkozko ta sasitartetik, bakar bakarrik igotzen da gora, ta gurutzeak makurrarazten
du. Non du Beronike aurpegia txukatzeko? Non
da Kirenaiko gizon ua, gurutzepean erori dadinean zutitzen laguntzeko? Beiñola illea urraturik
nigarrez yarrai zioten Mari aiek non dire? Ene!
Iñor ez dago. Ta an beian, itzal eta auts artean
beartsuak eta eukitsuak begira diotsoe: Nora
doa, zura bizkarrean, nora doa atseden bage
muñoa gora? Kainen odolekoak, gogo lizunak, ez
dute errukirik gurutzea deramanarentzat. Ez
zakur arrikatuarentzat baño geiago. Ai, yuduen
aria! adukan eskua aserrez ozkatzen duk, eta
kuzkur musu ematen diok erraiak ateratzen
ditianari ta ukaldika astintzen aunari! Nai al duk?
Ots bada, Otzikara sartuko zaik ezur-muiñetarako, ta arria arrauts biurtuko duk. Ta gosetean,
galburuaren eta galmintzaren ikatz minduak
ortzak ikaratu ditik. Zenbat astamakil! Zenbat
ezpata! Gorputz-il pillo aundien gañetik sakane-

tako ura yalkitzen duk. Ema itzek ugiñak, itsaso
zakar! Ai, Petiriren aspaldiko ontzia ezpal egin
duk arkaitzetan!... Baño arrantzale maisuak
garaitu ditik ugiñ aserreak. Ontzi berri eder
batean zetorrek Rodanon gora, ta Yainkoaren
gurutzea endaitzean dula, kalunkatzen duk uhaitzean. Yainkoaren ostilika! Erruki neurrigabea,
betikoa, gorengoa! Lur berri dakusat eta eguzki
alai, ta olio-biltzailleak, zugatzeko igalien pean
sorgin-dantzan ari dire, ta igitariak garagar xorta
gañean upelak atsekiro xurgatzen. Eta Yainkoa
ain aundia delako, bere Elizean yauresten dute.
Au esanda Bausko sorgiñak beatzez bide bat
erakusten die bi gazteeri, ta aren mugan argiizpi aul bat dago. Asten dire leiaka mataillak
gorririk, uzkurka, burua makurka. Corda aitzuloaren azpiko bidetik bikote ederra ateratzen da
noizbait, eguzki argia atsartzera, Mendi-aundiko
praileetxea, bere ondakiñ zarrekin arkaitzak
estaltzen dituna, lo zorrotik esnatu ta bezala
ageri zaie. Besarkatzen dute ordun elkar, eta
zumadia barna doazi.

VII
GURASOAK
Bikendik aitari, Mireio eska dezala
adierazten dio.— Aitak uka.
—Bai, aita, bai zoraturik nauka, ez naiz axekan ari, esan zion Bikendik aitari begi lausoak
arengana zorroztuki. Morroiak, berriz, inguruetako zumartxuri garaiak makotzen zitunak, gaztearen mintzoari urubika laguntzen zien.
Intxaur-oskol antzeko txabola-aurrean zegon
yaun Anbrusi, enbor gañean eserrita. Antxe,
aizearen babesean zumeak zuritzen ari zen atalaurrean. Artean Bikendi, atalaurrean uzkur,
zume zuriak yaso, esku bizkorrez biurritu, ta saskia eotzen asi.
Sez Bask ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Mireio - 5
  • Büleklär
  • Mireio - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 3759
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2190
    25.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mireio - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 3872
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2058
    24.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mireio - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 3778
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2123
    24.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    34.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mireio - 4
    Süzlärneñ gomumi sanı 3777
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2152
    23.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    34.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mireio - 5
    Süzlärneñ gomumi sanı 3832
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2164
    24.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mireio - 6
    Süzlärneñ gomumi sanı 3787
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2173
    23.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    34.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mireio - 7
    Süzlärneñ gomumi sanı 3773
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2112
    24.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Mireio - 8
    Süzlärneñ gomumi sanı 278
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 223
    43.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.