Ama euskeriaren liburu kantaria - 09

Süzlärneñ gomumi sanı 3966
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1897
33.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
Arek ez dakiala artzen bengantzarik;
Baña deabruagaz bagenbiltzan txarto,
Zorigatxa etzala etxean paltako.
Ea, neuk ez dakidan lau bei ta sei txarri,
Galantak igaz zelan ill deuskuzan guri;
Zortzi urteterdian ea, ez dakidan,
Zelan Urkiolara bera ez dan izan;
Eta iñoz ez dodan entzun plageari,
Kandela bigaz bear jakola eiñ argi;
Eta jarri beutsazan berak amazazpi,
Izan zala zor zarra pagetea gaiti;
Baña, oraiñ urtero ipiñirik bitxo,
Egon gura dabela deabruaz kito;
Ez dakigun gertatu igazko antzean,
Amar buru illtea geiago etxean...
A-or, irurogetasei urteko atsoak,
Lotsa bagarik bota eustazan bertsoak!
***

Oraiñ, zer diñostazu zer dala Iñazi?
–Sorgiñaren izena aurki dau merezi,
Usola azkenean zuzendu dau urak!
Iñazi, kastigauko urrean dau suak!
Gureko zorigatxa bada negargarri,
Zuenekoa, ez da oso bildurgarri?
Errezki zabal eta nasai naz jarriko,
Entzunik zure kejak gaur Jose Prantzisko!

MUTILL-ZAR
Artzeko ustez egazti andia,
Ez itxi galtzen eskuko txoria.

Jose, mutill zar bere kulpaz aurkitzen zan,
Pobreagaz ezkondu zerren nai ez eban;
Bizi zan etxearen zalako jaubea,
Nai eban dote asko aukana andrea;
Diruduna ez eze, nai eban langiña,
Baita izan zedilla zolia ta fiña;
Bigun, leial, sotill ta umill ta apatza,
Itz baten esateko on ta aberatsa;
Azkenez ez eban nai etxean errana,
Izan zedin guraso zarrentzat arrana;
Ezpada konpondurik aserrerik baga,
Izan balitz legetxe etxeko alaba;
Entregaurik zar biai ekarren dotea,
Bizi modu eder bat laurak egitea.
***

Orretara oi eban Josek ames asko,
Baña ustel urteten ziran beretzako,
Zergaitik andia zan ak eukan faltea,
Alan etzan millagro ori gertatzea;
Jaiokeratik eukan begi bat okerra,
Zuzena gerran eutsan baleak atera;
Zeiñtzuk gaitik arpegiz Jose zan itxusi,
Naiz da begi okerraz naikoa ikusi;
Zeñbat baño geiago nai eban bestea,
Kristalezko bategaz disimuletea!
Baña zelan ez eukan tokia egoki
Jarri ezinda eutsan bertan bera itxi;
Orregaitik Josegaz iñor aberatsik
Errian ez egoan ezkonduko zanik;
Alperrik pauso asko berak eban emon,
Gaztezaro guztia atan juan jakon;
Amabost urte santu eta oso osoak,
Pasau zituan lotsaz artzen ezezkoak;
Eta zitualako berrogei lepuan,
Bizarra zuritua erdia mosuan;
Azkenez gobiernu txarra zelan eukan,
Amar urte geiago iruditzen eban.

Orregaitk mutill zar, eutsen danak deitzen
Arpegia eutsela orregaz gorritzen;
Ez da arritzekoa bizitzea ala,
Larogei urtekoa eukalako ama;
Eta bera zalako aiñ zantar, zitala,
Neskatxarik etxean gura ez ebana;
Jose, aurkietan zan zeñbat maizter baño,
Etxejauna izanik askoz okerrago;
Lan asko, txarto janda; jantzita ez ondo,
Neu enintzan mutill zar a legez egongo;
Bai, ekarzan gaur praka zar zar zulatuak,
Biar modu txarrean berak konponduak;
Alkondara zurian bardin botoi baltza,
Josek garbiro eukan mutill zarren antza;
Ez egoan ibilli zetan itanduten,
Bere taiuan eban zer zan azalduten;
Bere artean barriz, o! zeñbat alditan!
Ibillten zan bakarrik onelan berbetan!
«Euki dot eskuetan sarritan txoria,
Naiz da ez izan neuk nai besteko andia;
Au da enebalako iñoz nai pobrea,
Oraiñ mutill zar naz ta biar agurea;
Eta aguratzean, zer jat gertatuko?

Iñok bere enau ni ikusi gurako;
Orduan izango da, nirea tristea!
Deituko deustelako mutill agurea;
Eta gaur bizi banaz ganorarik baga,
Zer izango da nigaz zartzaroan bada?
Mutill zar nazalako banaz barregarri,
Ez dot izan bearko gero negargarri?».
Orra Jose zetara mutill zar zan bizi,
Bere erruz naikoa eginda ikusi;
Zorioneko edo gaiztoko dirua,
Gitxiago maite dau askok Jaungoikua
Geiago dabelako zeñbatek sinistzen,
Zoriontasun dana an dala aurkitzen;
Baña diruan balitz utsik zoriona,
Zelan bizi alegre pobre dan gizona?
Alan bere intxaurra austeko arria,
Aurkitu oi dalako nun nai egokia;
Josentzat oraiñdio bazan andrageia,
Bete ez arren diruz eukan egarria;
Zeñi deituten eutsen Juanatxo Erlea,
Fintasunez berakatz bardiñik bagea;
Gañera kristiñau on, zoli ta noblea;

Aberats asko baño Josentzat obea;
Noren aita ta amak barriz zelan eben,
Jose mutill ondrautzat beti ezaututen;
Pentsau eben eurentzat suiñ egitea,
Juanatxo Erleagaz bera ezkontzea;
Eta alabea zelan beti zan otzana,
Egiteko aita ta amaren esana;
Ekialako barriz Jose mutill zarrak,
Zer nai eben Juanaren aita eta amak;
Mandatutxo bat egin ezkero txoria,
Esku eskuan eukan naiz izan txikia;
Alantxe euki oi dauz gure Jaungoikuak,
Ordenaurik gizonen estadu moduak;
Berak Joseri bere eutsan lagun egin,
Ordenauta eukanaz bai, ezkondu zedin;
Ara bada, non eta zelan erabagi,
Eban Juanatxo zala beretzat konbeni,
Ara, zelan eutsazan idigi begiak
Oraiñ eskribiduko dodan istoriak.
***
Feriara auzoko Pedro eta bera,
Joan zirean baten salbenta ikustera;

Pezeta zuri bana arturik etxean,
Afaria tabernan jateko ustean;
Plazara jatsi eta ganauai begira,
Luzaro ebiltzala jira eta bira;
Errifa-errifa! joian erren bat deituaz,
Eskumako besoa goruntza jasuaz:
Eskuko billetea nori enpleauko,
Prediketan ebala onelan ederto.
–Bosteun, bat gitxiago ditut bereala,
Saldu, eta bat daukat oraiñdik eiñ baga,
Eta beronentzako gaur da suertea,
Tontakeria bat da au ez erostea;
Ea, norbait alimau bedi artutera,
Osteruntzean ni neu, noa jaubetzera;
Eta gero alajak neuretzat guztiak,
Izango dira danak andi ta txikiak;
Alperrik artuko dau askok sentimentu,
Neu izango naz baña, poz eta kontentu;
Peseta bategaitik ez da, ez txantxea,
Millaka erlen gauzak puntuan artzea;
Amabi kutxillo ta amabi kollara,
Amabi lauortzeko guztiak zidarraz,
Salako erloju bat, sei poltsikokoak,

Baña euren artean iru urrezkoak;
Baita diamantezko belarritakoak,
Erregiñak daukazan baño obagoak...!
Nor arrapauko alan uluka joiala,
Albotik Pedrok urten eutsan bereala:
–Txotxo, obe dok beti eskuan txoria,
Gordetea seguru naiz izan txikia;
Largau bagarik egan doiala aidean,
Andiagoa dan bat artzeko ustean;
Ire peliguruan sartu egin bage,
Poltsan obeto juat pesetea gorde;
Norentzako alajak urtengo direan,
Nok jakik suertea ikusi artean?
Ori dakiana dok gure Jaungoikua,
Ez, i lako berbari eta barritsua;
Neure peseteagaz apaldu tabernan,
Obeto juat egin bapo illunkeran;
Baña Jose zelan zan erreza sinistzen,
Ondasunak larregi ebana poztuten;
Pesetea poltsatik egiñik atera,
Billetearen truke emoten dau bera;
Baña, beretzat izan ete ziran prendak,
Kantetan eban legez kalean errenak?

Arek bat esan eta, urten beste batek,
Eginda, artu eban petardua Josek;
Fortuna jausi jakon lumero biari,
Bosteunegaz erratu iya bereari;
Orduan esan eban: «Pedrok errazoia,
Euki dau, gordetean poltsan pesetia;
Egingo dabelako apaldu tabernan,
Ura bearko dot nik iturrian edan»;
Azkenez esan eban zizpuru artean:
«Geiago nekau baga, aberats atzean,
Obe dot emaztetzat Jaunatxo Erlea,
Pobre on bat dalako neuretzat artzea;
Ez dakidan gertatu errifeaz legez,
Pesetea galduta prendarik artu ez».

TXOMIÑ-NAGI
Gipuzkoako euskeran
Mondragoiko uri noble ta euskaldun garbiari
Anbotoko beleak
Anboton gura.
(Esaera zarra)
Anbotoko beleak, beti bertan bizi,
Nai izatean ez du arrazoi an gitxi;
Baña, ez iritzirik nik orri egoki,
Nere erria emen bertan bera utzi,
Ta ama alargunari erantzunda txarki,
Amerikara nuen gaztetan igesi.
Ogeitamar urtean leku urrutian,
Bizitu naiz ni beti erdi miserian;
Biotz onek zuela arantza erdian,
Onuntza abiatu artean ontzian,
Eta bart sartutzean nere baserrian,
Esan zidaten «ama illa da aspaldian».

Ai! nere ama ona sentimentuz ill zan!
Soill geratu zalako bere alarguntzan,
Noren kartak len artzen nituen sarritan,
Erantzuten nagia baña, nola nintzan,
O! zeinbat pena eman nizkion bizitzan!
Beti nitzaiolako seme muker izan!
Baña, etzaizkit aztu aren kontsejuak,
Berak gañean daukan lur bedeinkatuak,
Goizetik ikusi nau isurtzen malkuak,
Begiok jarri arte oso gorrituak,
Busti nairik amaren ezur legortuak,
Ni gatik bear baño len lurperatuak.
Orrela pagatu det zor bat txit justua,
Zeiñ dan biziak illai lagundutzekua;
Arkitzean ixillik toki aiñ santua,
Izketan neri baña asi zait barrua,
Eta billox jarririk bertatik burua,
Ama gatik euskaraz eiñ det erregua.

Andik urrena gero sartu naiz elizan,
Euskaldun fededunak bear duen gisan,
Jaunari orazio lenengo eginikan,
Gero ikusi det non batiatu nitzan,
Iñon geratu gabe andik irtenikan,
Bisitak egin ditut amar baserritan.
Bai, nere erritarrak dakuskigu omen,
Paseko egaztiak joan da etortzen,
Alaxen Txomin-Nagi etorri naiz aurten,
Uda ta negu asko kanpoan ein arren,
Eta nola onuntza nitzan alderatzen,
Zijoakidan biotz estu au lasaitzen.
Bilbotik netorrela atzoko trenean,
Ai, Udalatx txuntxurra begiaz jotzean,
Ez dakit zer pasatu zatan biotzean,
Gogoraturik nola aitz orren oñean,
Denborarik onena nuela lurrean,
Igaro ait-amakin ume nitzanean.

Billatutzean gero nere baztertxuak,
Lenago bezalaxen txit gobernatuak,
Aritz, pago, gaztañaz, jantzirik basuak,
Arto, baba ta gariz, aberats soruak,
Esan nuen «ementxen nere gurasuak
Bizi ziran igaro gabe itxasuak».
Ikustean azkenez euskal-baserriak,
Gure oitura eder garbien tokiak,
Eta len bezelaxen gaur nekazariak,
Botatzen dituztela beren izerdiak,
Esan nuen oraindik euskaldun ernaiak
Bizi litezke ondo, ez baña nagiak.
Ni desengañatuta gaur nator onera,
Nere baserriaren jabe egitera,
Non bizi nai nukean ill arte aurrera,
Ikusitzean berriz erri au onela,
Pakez danak anaiak balira bezela,
Nola igexik egiñ emendik atzera?

Ez da orrelakorik berriz gertatuko,
Beste beiñ lotsari au ez det nik artuko,
Lengo bizimodura enaiz biurtuko,
Zergatikan lanean naizen saiatuko,
Nola ditudan berriz lur onak ta asko,
Bizimodua, ez det samur aterako?
Nere eskuan daukat ori egitea,
Badaukat osasuna, gañera pakea,
Urtero beti daukat dirua artzea,
Zartzarorako diña laster pillatzea,
Eukirik jatorririk aulako etxaldea,
Nola igex ein nuen billa suertea?
Ni naiz ori eindako lelo aiñ andia,
Txomiñ Nagi geiegi kalera jetxia,
Ni makurze ez arren lurreruntz gerria,
Artu nuena oso asmo galgarria,
Amari utzirikan nere baserria,
Probatzera joana mundu bat berria.

Baña gura nuena eitean probatu,
Laster igerri nion nuela erratu,
Ala ere gaixoak, egiñik sendatu,
Oi badu biotzeko poza kanporatu,
Ez det orain egingo nik ere agertu,
Aiñ urrutitik banaiz ondo erriratu?
O! urte miñ garratzak ziñaten bukatu,
Agur! zuekin ez det gura gogoratu,
Agur! bai, Amerika zuk jakin ezazu,
Enazula geiago eingo arrapatu,
Nere errira atzo nitzanean sartu,
Zerutxo baten antza niolako artu.
Etzuen asko uste onelako festak,
Emen arkitutzea ez nere biotzak,
Nork pozik dakuskien euskaldunen gauzak,
Makilla dantza eta bertsozko jolasak,
Ta ainbestek dituztela ganadu galantak,
Ez gitxik, premioak artzeko esperantzak.

Pozik ikusten ditut nere erritarrak,
Zuek erriagatik egindako lanak,
Gloria merezi du gaur gure Euskarak,
Ollo batek bezela txitotxo laztanak,
Dituelako gorde oitura on zarrak,
Bere erraietako umeak diranak.
Zoro bat izan nitzan ni gazte denboran,
Igaro nuelako guztia kanpoan;
Bizi bear nuena amaren onduan,
Lagun egiñarekin bere zartzaruan,
Euskaldun seme onak oi duten moduan,
Illtzean arkiturik oiaren albuan.
Diru goseak nindun emendik eraman,
Berau gatik itxasoz, o! zeinbat dijoan!
Emen nai duenari lurrean egiñ lan,
Arako kontsejurik ez diot nai eman,
Zergatik ez dakiten zeinbat gisajo an,
Txarki bizi ta nola txarrago illtzen dan.

Esango det oraindik egi bat tristea,
Izozturik topatu nuela an Fedea,
Beroagoa ere, ez Karidadea,
An triste bizi oi da suerte gabea,
Ugari badute ere gaur libertadea,
Obe lukete utsik Kristoren legea.
Beste gauza bat ere orain Txomiñ-Nagik,
Esango det iñori egin gabe gaitzik,
Ameriketan dabiltz txakurrak oiñ utsik,
Gosea padezitzen ez dutela gitxik,
Onela egin badet gezurrakin itzik,
Esan beza nerekin etorri dan Patxik.
Urrutiko intzaurrak asko ta andiak,
Esaerau dakite gaur iya guztiak,
Billatuko balira naiz izan erdiak,
Izango luke zerbait itxura egiak,
Baña, topatutzean urri ta txikiak,
Ez ditu zabalduko gizonak begiak?

Ez diot kendu gura iñori kreiturik,
Geiegi ez altxatu baña Amerikarik,
Aberastzeko ez da arako bearrik
Emen ere billatu ditudalako nik,
Len pobre ziradenak aberats egiñik,
Arriskuan buruak ipiñi gaberik.
Altxatuko det goren Euskaldun Erria,
Ni jaio ta azteko izana kabia;
Mundu guztian onek geien du grazia,
Intza oi dan bezela Zerutik jetxia,
Au ez da iritzia, ezpada egia,
Ta egiak non nai dauka garbi arpegia.
Antziñako esanak, geienetan egi,
Irtetzen dira, zeren ondo ziran jarri,
Ez det nik izan gura utsik bertsolari,
Baizikan itxuari egin ere argi,
Ez dedin ni bezela lazoan erori,
Gorputza ta anima ipiñirik larri.

Zor diot duda gabe Jaunari eskerra,
Zergaitik bere eskuz ni nauen onera,
Erakarri aitonen euskaldun lurrera,
Nere ezur gogorrok deskantsatutzera,
Aien ondoan sartu nazaten lurpera,
Pakean lo dezadan berakin batera.
Orregatikan, nai det nik erri onetan,
Nere bizi laburra azken arte eman,
Bere arkaitz ta mendi eta ibarretan,
Bizirik gurasoen oitura zarretan;
Iraunik beren fede ta siniskeretan,
Bildu nadin berakin gero zeruetan.
***
Ai! baneuka oraindik eztarrian boza!
Entzun dezaten denak nere itzen otsa!
Diot berru-barrutik enaizela lotsa,
Agertzeko argiro gaur nere biotza,
Txomiñ-Nagik gaur artu emen dedan poza,
Albalitz eun urtean nai nukela goza.

Diot berriro po au, andia dedala,
Euskara degulako oraindikan Ama,
Bere seme on beti bagera gu ala,
Elkarturik anaiok gaur geran bezela,
Sendaturik aspaldi daukan zauri zarra
Fueroakin oraindik biziko gerala.
Nik beintzat Euskarakin nai det bizitzea,
Baita berau sendatzen nekea artzea,
Euskaraz euskaldunai beti egitea,
Naiz izan aberatsa, oro bat pobrea,
Bizi dakigun emen euskaldun fedea,
Erdarak dakarrena baño txit obea.
Nik ez det oraindikan oberik billatu,
Lur asko egin arren munduan aratu;
Gure euskal-fede au dezagun maitatu,
Bestekin egin gabe sekula trukatu;
Euskaldun sabelean nola giñan sortu,
Euskaldun besoetan gaitezen amaitu.
***

O! belea, zuk ere ill arte Anboton,
Jarrai, ez dezulako lur oberik iñon,
Amerika zaleak an bitez an konpon;
Perun, Buenos-Airesen, Chilen zein Mejikon,
Guri oi digulako lur onek utsik on,
Zuk Anboto bezela, nik nai det Mondragon.

MANU-ZANTARRA
Manu-zantarrak baten galdurik poltsea,
Periara joiala ontzakoz betea,
Praketan aurkitzen zan estu eta larri,
Eta errian eban laster iragarri;
Topauta eroaten eutsanari zintzo,
Ontzako bat saritzat eutsala emongo.
Eta Martinek zelan topau eban bera,
Periara joiala Manuren antzera,
Iñoz ez lako poza sarturik barruan,
Barreka ziarduan egun ososuan;
Baña poltsa kontua bertatik auzuan,
Ebillan zabal zabal, lekuan lekuan,
Ekiela guztiak Manurena zala,
Eta sari ederra eskintzen ebala;
Au gaitik joan jakon bereala Martin,
Amaseiko gorria artze arren arin.
Baña, Manuk abegiz artu bearrean,
Poltsea utsiturik laster mai gañean,
Banan banan asi zan diruak kontetan,

Eta kontaurikoan onelan berbetan:
«Amaseikoak ziran ogei ta amabi,
Baña, guztiak emen ez dira agiri,
Emen billatuten dot nik bateren utsa,
Beragaz nor bait dago pozik jaubetuta;
Martin, onexegaz naz oso arrituten,
Ez dakit au onelan zelan jazo leiten;
Saritzat ontzako bat emon nai nebana,
Plagaren batek ostu bera deusku bada;
Poltsa barruan ziur ogei ta amabi,
Dakit periarako nituala jarri».
Martinek ezauturik Manuren asmua,
Zelan etzan besterik ezpada marrua;
Diño «Manu, nai ditut neuk barriro kontau,
Iya dagozan ondo nituzanak topau,
Bereala egingo neuk dot pruebea,
Eroan daian zuzen egiak berea;
Eta sartuagaz bat diru danak poltsan,
Musturreraño zelan guztia bete zan,
Diñotsa, nonda emen lekurik geiago,
Ogei eta amaika sartuteko baño?
Ba zureak beukazan ogei ta amabi,
Ez dala zure poltsa, au dakusgu garbi;

Alan beran artuta banoatsu Manu,
Billatzera al badot zuk dozuna galdu».
Geiago ez da baña, Manuren aurrean,
Poltseagaz ikusi Martiñik lurrean.
***
Bai, ordurik ona oi dau Manuk buruan atz,
Martiñ barriz bizi da arenaz aberats.
Dana gura dabena guztiak galduten
Manu legez munduan asko da ikusten.

SEME ON BAT
Praisko otzara-giña zan seme bat ona,
Bere guraso zarrak maite ebazana;
Ama ill eta aitaz zanean geratu,
Denpora gitxi barru egin zan ezkondu,
Baña, aurrera bere bizitza barrian,
Gazteak zarraz ziran bizi armonian;
Itzal andi bat artzen eutsela berari,
Jaten emonik ondo, jantziagaz garbi.
Baña, zelan oi diran emen gora berak,
Orregaitik bardiñak ez dira denporak;
Zorigaiztoan sortu egin zan gerrea,
Zorigatx guztietan bardiñik bagea;
Eta bear guztiak orduan amaitu
Zirealako Praisko egin zan larritu;
Jatorduan sei lagun batzen ziran beti,
Aita, bera, andrea, iru seme txiki,
Eta zelan ez eukan irabaz-biderik,
Praisko ipinten eban onexek tristerik;
Au ikustean bere aita zan estutzen,
Egunik egunera baita joian galtzen;

Eta semeak eban laster erabagi
Topetea leku bat obea berari.
Euki agian antxe falta baga zer jan,
Zerren gosea zek ill etxean ez eukan.
Arturik damuz bada astelen batean,
Goixetik aita zarra bere bizkarrean,
Abiau zan bidean ospitalerantza,
Bere biotzarentzat naiz izan garratza;
Gañera zelan bizi ziran baserrian,
Erritik apartetxo egoan tokian.
Atseden bearrean Praisko zan aurkitu,
T'arrizko zubi baten zirean gelditu,
Non aita zarrak eutsan kontau semeari,
Gertaldi bat bardiña jazoa berari;
Esanaz: «neure seme, gaur berrogei urte
Dira egin nebala beste orrenbeste,
Zuk ni legez nekarren aita bizkarrean,
Zeu legez nekau nintzan ni bere bidean,
Eta petril onetan giñan bere jarri,
Azkenegoko berbak egiñaz alkarri;
Emen neban nik aita azkenez laztandu,
Emen ak egin eustan barrutik zizipuru,
Emen bota zituzan errekaz negarrak,

Etxataz bere aztu ak emen esanank:
Ospitalera bera nik eroatea,
Izan zan egun atan bizia kentzea,
Urrengo egunean egin zan lurpetu,
Lenengo arratsean zalako amaitu...».
Au entzutean Praisko ulleak zutitu,
Eta arri egiñik oso zan gelditu;
Eta jarri zanean bere konortean,
Aita zarra arturik laster bizkarrean,
Berealaxe eban etxera biurtu,
Berari ez ekion kontu au gertatu;
Andik gero luzaro aita bizi arren,
Topau eutsan zer jana an, or, edo emen;
Azkenez besoetan ill jakon etxean,
Larogeta amabi eukazan urtean;
Eta Praisko egin zan bera bere zartu,
Iru semeak ondo eginda lagundu.
Zeintzuk barriz gaur dira aiñ ederto bizi,
Eurak ditugu bada errian nagusi;
Lenengoa abade, bigarrena juez,
Gazteena alkate danen borondatez.
Zeure gurasoakaz zer dozun egiten,
Pagu bardin bardiñak deutsu itxaroten.

PEDRO OGIGIÑA
«Jaungoikoak etxea egiten ezpadau
Izerdiak alperrik botako dira».
Dabiden 126en Salmoan.
«Jaungoikoak nai badau au edo bestea,
Pedro, nik gura neuke aurten egitea»;
Au da gure Petraren betiko kantea,
Neuri gogoan sartzen etxatan koplea.
Neu beintzat aberastu egiñ naz lanagaz,
Eta ez goitik jausi oi dan iñontzagaz;
Gau ta egun ekiñik beti ogigiñan,
Bestelan Petra ta ni gaur ezer ez giñan.
Betse bertso bat bere Petrak dau kantetan,
Aserratzen nabena ni bene-benetan;
Gizonak asmau arren gauzea batera,
Zentimo izateko egin dana jaio,
Pesetea sekula ez dala izango;
Eta ni jaio arren oso miserian,
Zelan bada gaur nago leku eregian?
Petrak aitatu arren beti Jaungoikoa,

Alegiña etxaku guri Jaunbekoa?
Nik esango dot beti egiñik al dana,
Aberastuten dana; aberastzen dala,
Diñot zentimo jaio egin izan dana,
Dirudunak peseta egin leikeala;
Diñot dakusdazala nik mundu onetan,
Pobre jaio ziranak illten dirutzetan;
Ez dakusguz garbiro dabenak eredau,
Kale onetan bere aberasturik lau?
Ez baleutsez benturaz senideak itxi,
Ondasunak jausiko jakezan zeruti?
Aberastu al ditu orreik Jaungoikuak
Ala aide aberats eta dirutsuak?
Jaungoikoa ondasun kontuetan sartzen
Dala, ezelan bere nik ez dot sinistzen.
***
Onelan zan Pedroren betiko semoia,
Petrak baña emoten ez eutsan fedia;
Bakotxak jarraiturik beti bere teman,
Jatordu guztietan ebiltzan demandan,
Arritzeko kontua baña da benetan,
Ikusten dan aldantza sarri gizonetan,

Nok sinistu gaur pentsau egiñik onelan,
Biar egin leikela guztia bestelan?
Zeñek esango leuke minututxo bian,
Pedro aldatu zala bere eretxian?
Zelan ta nok aditu munduko kontuak
Ezpadira ikusten gauza ezkutuak?
Auxe gertatu jakon Pedro ogigiñari,
Munduan jakon legez gertatu askori.
Bazan bere berekor eta zailla teman,
Birtute bat begoan ederra Pedrogan;
Seme ta alabarik ak zelan ez eukan,
Limosnak egiteko guztiz prestua zan;
Bere biotza berez zan argizagia,
Ikusitean pobre errukigarria,
Zeintzuk esaten eben Pedro ogigiña,
Bilbo guztian zala lenengo ongiña;
Alantxe bizi zala fama andiagaz,
Ondasun asko eta osasun onagaz.
Sarritan oi dan legez munduan jazoten,
Negargarri bat Pedrok bere dau izaten,
Uste uste bagarik bere arrebea,
Antoni aurkitu zan senarrik bagea;

Obra barri batean goi goitik jausirik,
Juan Jose geratu zan lurrean ill otzik.
Orduan bai, Pedroren biotz ain noblea,
Aibeste gura eutsan Antoni maitea,
Iru seme alaba gaztetxoren ama,
Alargun ikusirik naigabetu zala!
Ze laster gogoratu jakon arrebea,
Bertatik zerbaitegaz sokorrietea;
Ze bearrekoa zan ari laguntzea,
Ogi bat bazan bere sarri emotea;
Eta bere emazte P bere zelan,
Egoan bera legez eretxi orretan,
Ogi bat egunero agindu ei eutsen,
Familian goserik euki ez egien.
Baña ogi bategaz Pedro zelan etzan,
Nasaituten, ezpada geiago nai eban,
Ogiaren barruan iñok jakin baga,
Abiau zan dirua bialduten bada;
Bost pezetako eder zabala ixillik,
Ogi danetan eutsan ipinten sarturik.
Baña asteak joan asteak etorri,

Zelan bizkortzen etzan bapere Antoni,
Egun baten kalean tope egitean,
Itandu eutsan zelan aurkitzen zirean,
Pentsaurik erantzungo eutsala barreka,
Antoni asi jakon baña, zizpuruka;
Esanaz biotzetik, «ai! neba maitea,
Asko estimetan dot zure mesedea,
Zure ogiagaitik gu gagoz bizirik,
Bestelan gaur gengozan mundutik joanik;
Bera pezeta baten plazan dot salduten,
Eta erreal bigaz artoa erosten,
Enparetan danagaz sarritan babea,
Eta beste askotan dakargu esanea,
Ona gaurko artoa ta esnea bere,
Pozik nire umeak jan egingo dabe;
Alantxe bizi dira Pedro, zure llobak,
Juan Jose izan zanak itxiriko lorak».
Pedrok entzunagaz bat ain berba samurrak,
Iruntsiteko latzak zirean ezkurrak,
Gañera ikustean beraren asmuak,
Oker zirala urten ta galdu diruak;
Aldendu zan egiñik agur bat tristea,
Ikusirik Antonik eukan suertea;

Esanaz bere kautan ixillik barruan,
Petraren berbak zeintzuk eukazan goguan:
Gizonak asmau arren gauzea batera,
Goikoak erabagi oi badau bestera,
Zentimo izateko egin dana jaio,
Pezetea sekula ez dala izango.
Andik aurrera barriz ordu guztietan,
Etxean zein kalean ak eban kantetan:
«Petrak diñoan legez nik leku altura,
Igo dot Jaungoikoak ebalako gura;
Utsa dala bakarrik gure alegiña,
Sinistzera jarri da Pedro ogigiña».

JULIAN-ARGIÑA
Oraiñ berrogei urte Jualian bizi zan
Bilboko etxe baten lenengo bizitzan;
Argiña izan arren aberats moduan,
Nai ebalako bizi eroso munduan;
Eta zelan zan bera puskat bertsolari,
Alper jokulari ta baita barregarri;
Gañera bakotxari emoten berea
Beti beti izan zan ardura bagea;
Errentak bere danak zelan zituan zor,
Etxe-jaubeak eutsan baten egin gogor,
Esanaz: –ara jakin egizu Jualian,
Enozu ikusiko geiago aurrian.
Ditudalako iya pare bat zapata,
Gitxienez urratu zugana jiraka;
Orregaitik daukadaz tripok irakiten,
Alan bere zuk barre deustazu egiten,
Ez al daukazu lanik aurtengo urtean,
Niri ez pagetako sei illabetean?
–Don Kosme egunero bearrean nabill,
Baña ugazabetan dirurik eztabill;
Aurtengo alogerak ditut kobretako

Kobretean gogoa zorrak pagetako;
Baña zelan ekian au zala guzurra,
(Zergaitik Don Kosme zan zolia ta zurra)
Erantzun eutsan onek: – obe da Julian
Etxe au libretea zuk biar goixian,
Eta baldin egiten badeustazu ori,
Pozik nik parkatuko deutsut zorra zuri,
Ta biok adiskide apartauko gara,
Gizonak itz obeto ezin leike bada.
Etzenduke obeto etxe bat merkea
Billaturik errentak zuzen pagetea?
–Ez Jauna naiago dot kargau errentea,
Ta gaur artean legez emen bizitzea;
Eta berori egin arren asarratu,
Asarrea egingo nik deustsat parkatu;
Ta alkarri parkaturik nik eta berorrek
Etxe merkerik ez dau bear Julianek.

ANTON-UME
Anton zalako nano ta txiki gelditu,
Anton-Ume jenteak eiten eutsan deitu,
Ez dakigu ze neurri berak eukan ziur,
Baña, bai, kaneari emon eutsala ur,
Zergaitik Anton Ume etzan iñoz neurtu,
Orduan talletarik etzalako usu:
Baña askotan ziran ipiñi posturak,
Alde bitan jarririk sendo ondasunak,
Kana bat baietz, ezetz, Antonen gañean,
Baña geratzen ziran danak len añean;
Zalako beti beti Antonen esana;
Kaneak ez ebala egiten gizona,
Ezpada bear zala jaritxi ondrea,
Gizona geien jantxi oi daben lorea;
Luze, labur, erdiko, andi eta txikin,
Jaunak guztiak ondo ebazala egin,
Orregaitik neurtzera ezin eben jarri,
Ogei milla erreal eiñ arren eskiñi,
Ez eban ezelan nai ze altura eukan,
Paperak zabaltzerik bazter guztietan,
Munduak egin eion burla eta barre,

Baño gurago eban beti izan pobre;
Osterantzean Anton ona zan benetan,
Aberats zeiñ pobreak danak serbietan,
Zalako kristiñau bat leial ta justua,
Zintzotasunez barriz inor ez lakua;
Baña gisajoari zer gertatu jakon,
Iragarri nai neuke egun baten Bilbon;
Sekula iñoz ez da orduan tabernan,
Gosearen goseak Anton sartu eban,
Non peseta batena egiñik gastua,
Deskuiduz emon eban peseta bikua;
Errakuntz ori baña, ak eban gabean,
Ezautu poltseari begiratutean;
Orduan ak ez eban sei gautan begirik,
Itxi barru estua nasaitu eziñik.
Ta zazpi garrenean auzoko Peruri,
Tabernetan sarritan jaten ebanari,
Azaldu eutsan bere biotzeko miña,
Zeñek osatzen eutsan egin alegiña.
«Ez estutu bapere esan eutsan Anton,
Fama guztiz andia artu dozu Bilbon,
Peseta bat gastua beste bat propiña,
Diñoe dala ori Antonek egiña,

Gastua pagau eta bakarrik doiana,
Zuri ur emoteko ez dala gizona,
Nik bada lo egin dot bart zure tabernan,
Non zure alabantza asko entzun neban,
Danak kantetan eben bizi bedi Anton!
Laburra izan arren dalako gizon on,
Berari deitu arren Anton-Ume, danak,
Gizona ez dabela egiten bi kanak,
Andiak bota arren kerizpe geiago,
Txikia leitekela izan gizonago;
Anton ez dala izan sekula umea,
Agirian dogula bere pruebea,
Bete daiala, zein ez neurrian kanea,
Beintzat bete dabela gizonen legea,
Gorputzak ez dakala barriz zer ikusi,
Gizona oi dabela obrak erakutsi,
Orra peseta batek Anton zer dakarren,
Penok botarik egon zindekez pozarren...».
***
Orduan Anton-Ume jarrita poz pozik,
Etzalakoan bera besteko gizonik,
Oeratu zan laster apalduta arro,

Ur tragu bat edanda egitearren lo.
Sentimentuz sei gautan len egin ezarren,
Gero aste osoa ein eban lo baten.

BIZIMODU MERKEA
Paulo aurkietan zan igazko neguan,
Ur utsaz illabete santu ta osuan.
Beste gauzarik artu ezin da bizirik,
Alan bere pentsetan ez eban illterik;
Eta ezin asmauta zelan zan gauz ori,
Itandu eutsan zer zan mediku bateri,
Zeñek erantzun eutsan baña bereala,
Berba guztiz gitzitan esaten eutsala.
–Paulo zuk daukazuna kalenturea da,
Bizitzeaz luzaro alan zaukazana,
Berak dirautsun arte etzara illgo zu,
Janariak legetxe serbietan deutsu.
–Jauna, eskerrik asko, on da jakitea,
Obeto dudetatik barriz urtetea,
Eta zelan dan berau bizitza merkea,
Beste mesedetxo bat nai dot eskatzea,
Berorrek daki erraz jarten personea,
Kalenturaz erretan zarra zeiñ gaztea,
Beragaz jarri beidaz andra ta umeak,
Sez Bask ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Ama euskeriaren liburu kantaria - 10
  • Büleklär
  • Ama euskeriaren liburu kantaria - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3742
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1888
    29.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ama euskeriaren liburu kantaria - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3700
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1895
    29.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ama euskeriaren liburu kantaria - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3785
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1937
    31.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ama euskeriaren liburu kantaria - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3681
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1941
    29.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ama euskeriaren liburu kantaria - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3901
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1999
    29.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ama euskeriaren liburu kantaria - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3825
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2033
    28.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ama euskeriaren liburu kantaria - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3953
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1951
    29.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ama euskeriaren liburu kantaria - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 4026
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1910
    29.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ama euskeriaren liburu kantaria - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3966
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1897
    33.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ama euskeriaren liburu kantaria - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3968
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1972
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ama euskeriaren liburu kantaria - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3657
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1965
    29.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ama euskeriaren liburu kantaria - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3735
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2051
    28.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ama euskeriaren liburu kantaria - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3899
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1903
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ama euskeriaren liburu kantaria - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3810
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2132
    25.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ama euskeriaren liburu kantaria - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 2220
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1357
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.