Latin

Ярлылар йәки өйҙәш ҡатын - 3

Süzlärneñ gomumi sanı 4531
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1835
34.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
italki
Йәмилә бөгөн шәһәрҙең мосолман байҙары ниндәй ерендә тора, шуны ғына ҡарап ҡайтты. Иртәгә, бер ҙә ҡурҡмай ғына барып, шуларҙан эш һорамаҡсы булды.

Бәҙри Йәмилә янына килеп: “Эш тапманыңмы?” — тип һораны. Йәмилә: “Юҡ, тапманым. Иртәгә ысынлап сығып эҙләп ҡарармын тип торам”, — тине. Йәмилә һалҡын өйөндә кискә ҡәҙәре ултырып, кис ятырға Бәҙриҙәргә керҙе. Уларҙан ҡалған бик шыйыҡ ыумасты ашап йоҡларға ятты. Иртән торғас та үҙ өйөнә сығып киткән булды, һәр

ваҡытта уларҙан ашарға өмөт итеп торған төҫлө тороуҙы бер ҙә күңеле яратмай ине. Яратырлыҡ та түгел шул! Бәҙриҙәр үҙҙәре лә Йәмиләнән аҙ ғына артыҡ, берәр һәфтә ҡар яумай торһа, асҡа үлергә кәрәк.

Өйөнә кереп бер аҙ ултырғас, сараһыҙ булараҡ, сығып китергә әҙерләнде. Ишектән сыҡҡан ваҡытта, ҡайҙа барғанын белмәйенсә, бер алға, бер артҡа атлап, арҡан менән тартып барған төҫлө, ихтыярһыҙ бара ине. Туғрыһы, эште һылтау ҡылып, беренсе дәфғә һоранырға сығып китте.

Шәһәрҙең уртаһындараҡ бик гүзәл итеп бина ҡылынған ике ҡатлы йортта бөгөн ҡатындар мәжлесе буласағынан, өйҙөң эсе-тышы берҙәй таҙа итеп әҙерләнгән ине. Был йорттоң хужа ҡатынынан башлап аҫырау ҡыҙҙарына ҡәҙәре матур ғына кейенеп, шатлыҡ менән киләсәк ҡунаҡтарҙы көтөп алырға торалар ине. Бик ҙур бер эш буласаҡ кеүек, камил дәрәжә ижтиһад вә диҡҡәт илә һәр эште мөҡәммәл итергә тырышалар ине.

Күп ваҡыт уҙманы. Матур аттарға, ҡиммәтле саналарға ултырған ҡатындар берәм-берәм килә башланы. Өй хужаһы тарафынан: “Әйҙәгеҙ, рәхим итегеҙ, әйҙәгеҙ, әйҙүк, юғары сығығыҙ, бөгөн бигерәк һалҡын” тигән һүҙҙәр менән ҡаршы алыналар ине. Бында килгән ҡатындарҙың әҡсәре, был шәһәрҙең мөшһүр фамилиялы байҙарҙың ҡатындары булып, матур кейемдәр, яҡшы аттар, ныҡлы күсерҙәр менән киләләр. Үҙҙәренсә, был дәрәжәгә үҙ тәдбир һәм аҡылдары менән ирешкәнбеҙ, артыҡ булып яратылғанбыҙ, тип уйлаған төҫлөләр ине.

Өйгә кереү менән, өҫтәренән ҡалын кейемдәрен һалып, һимеҙ-һимеҙ ҡатындар ҡиммәтле камзул, ебәк күлдәктәр,ынйылы ҡалпаҡтар менән генә ҡалғас, өҫтән ҡарағанда, ысынлап тикшермәгәндә, матур ғына бер манзара хасил булған ине.

Кейем-фәлән йәһәтенән быларҙың араһында бер-береһенән рәҡәбәт итешеү булғанға күрә, күҙҙәре бер-бёреһенең кейемендә булдығы кеүек, һүҙҙәре лә, шул кейем-фәлән һымаҡ, әһәмиәтһеҙ мәсьәләләр тураһында ине.

Тыуғандан бирле кешегә ҡатышып өйрәнмәгән, донъяның әсе һәм сөсөһөн күрмәгәнгә, ҡыҙ ваҡыттарында тәрбиә күрмәй, тар ғына бер бүлмәлә ғүмер һөргәнгә, уҡыу-фәлән менән сыбалмағанға күрә, был ҡатындарҙан артыҡ файҙалы нәмә өмөт итерлек түгел ине.

Быларҙың донъяла бөтөргән эштәре — ирҙәренең хай-уаниәһен үтәү, аш мәжлестәренә барып ҡайтыу ғына булып, ҡалған башҡа эштәре был икеһе әсән генә эшләнә ине.

Быларҙың күбеһенең әхлаҡ һәм тәрбиәләре, яратылыштары теге Йәмиләнекенән бер ҙә артыҡ булмағанға күрә, Йәмиләнең ашарға таба алмайынса, кейемһеҙ-ниһеҙ, һалҡында ҡалтырап, ҡайҙан ғына берәр һыныҡ күмәс табылыр икән тип, был өйҙөң янынан уҙып барыуы, бындағы йәнле нәмәләрҙең атлас һәм ебәктәргә сумып, төрлө ниғмәттәр ашап ултырыуҙарын бер ергә килтереп сағыштырылып ҡаралһа, бер ҙә килешмәгән төҫлө булып тора. Сөнки быларҙың һәр икеһе инсан балаһы булып та, был иһә ҡыяс ҡабул ҡылмаҫлыҡ дәрәжәлә ниғмәт эсендә, икенсеһенең үлер дәрәжәлә михнәт эсендә йөрөүе күңелде болғандыра, донъянан биҙҙерә, тормошҡа тамам асыуландыра ине.

Йәмилә, был өй янынан уҙып барған ваҡытта, ҡапҡа төбөндә туҡтап, бында кереп киткән ҡатындарға ҡарап ғәжәпһенеп тора ине. Шулай бер аҙ ҡарап торғас, ҡапҡа асыҡ булғанға күрә, аҙ булһа ла тамағым туймаҫмы икән, берәр күмәс һынығы бирмәҫтәрме икән, тип ҡапҡанан керҙе. Ҡурҡа-ҡурҡа барып, аш бешерә торған бүлмәнең алдына туҡтап, керергә йәсәрәт һәм батырсылыҡ итә алмай торҙо. Аллаға тәүәккәл итеп ишек асып керҙе.

Өй тулы ҡунаҡтар саҡырған, күңеле ғәйәт тәкәбберләнеп йөрөгән хужа ҡатыны, бер хәйерсе ҡатынының кереп килгәнен күргәс, бындай ҡатындарҙың буйлә ваҡытта, шәйлә урынға кереүе яраймы һуң? Был ниткән эш, тигән кеүек:

— Был ниндәй хәйерсе ҡатыны тағы?! Галош йәиһә башҡа нәмәне урлап алып китмәһен! — тип ҡысҡырҙы. “Бар сыҡ, бында ни эшләп йөрөйһөң?” — тигән аш бешереүсе ҡатындарға ҡушылып: — — Ни эшләп йөрөйһөң бында? Бар кит! Ҡара һин оятһыҙ, бер көн берегеҙ бер галошты урлап алып киткән ине әле, һин тағы берәр нәмә урларға йөрөйһөңдөр!—тип ҡыуҙы. — Йәмилә ҡып-ҡыҙыл булып, ни әйтергә лә белмәй, бур кеше төҫлө, кире сығып китте. Ҡапҡа төбөндә торған тәрбиәһеҙ уҫал малай ҙа әллә ниндәй насар һүҙҙәр әйтеп: Бар, бар!” — тип арҡаһынан төртә-төртә сығарып ебәрҙе.

Љәйрәтле бай ҡатыны кәйефләнеп, бөтә донъяға баш кеүек булып йөрөгән ваҡытта, нисек ундай хәйерселәрҙең бында һорауһыҙ-ниһеҙ кереүенә асыуланмаһын? Уйлә ярлы, насар кейемле ҡатындарҙың бындай өйгә кереп, бысратыуына ни өсөн рим булып торһон?

Бына һин тағы!

—Ниңә ҡарап тормайһығыҙ, ҡунаҡтар барлығын күреп тораһығыҙ бит! — тип хадимәләргә тәкрар асыуланды.

Ҡунаҡ ҡатындары саф һауалы йылы өйҙә, матур кейемдәр кейеп, тәмле аштар ашап, ап-аҡ биттәренән бөртөк-бөртөк тирҙәр сығып ултырғанда, Йәмилә, был күргән хурлыҡтарынан аслыҡтарын онотоп, ике күҙенән бөртөк-бөртөк йәштәре тәгәрәп, бит алмаһы өҫтөнә төштө. Бәғзе бөртөктәре унда ла тормай, күкрәк өҫтөнә тамып, боҙ булып ҡатты. Ни эшләргә белмәй, үҙенән-үҙе оялып, туп-тура өйөнә ҡайтып китте.

Беренсе дәфғә сыҡҡан ваҡытта уҡ ҡаршыһына былай килеүе, үҙенең шул дәрәжә мөхәббәтһеҙ күренеп, ҡыуылып сығыуы Йәмиләнең өмөтөн киҫте. Бәҙригә күренергә оялып, тура үҙ өйөнә кереп бикләнде лә, шунда уҡ үкһеп-үкһеп, балаларҙан да артыҡ илай башланы.

Ул, бай ҡатынына асыуланырға ла, ни эшләргә лә белмәйҙер, үҙемдән булған насарлығым һәм килешмәгән эшем сәбәпле ҡыуылып сыҡтым, тип уйлайҙыр. Ул байҙарҙың шул дәрәжә насар ҡыланыштарының тәрбиәһеҙлектәренән икәнен уйларға Йәмиләнең фекере етмәй. Үҙенең ярлы булыуы сәбәпле, ҡыуылып сығыуын хәтеренә төшөрһә лә, башҡаһына аҡылы ирешмәй ине.

Уның ҡашында, бай ҡатыны әллә ни төҫлө ҙур булып күренгәнгә, уның һәр бер эшен урынлы тип белде. Ул белмәй ҡыланмайҙыр, тип уйланы. Аһ, бисара Йәмилә! һинең яратылышың уларҙан бер ҙә кәм түгел! Фәҡәт һиндә мал юҡ, мал! Ни сара, донъя һәм ундағы тормоштоң сәбәптәре һине был хәлдә тота. Байҙарҙың ишеге алдына ла ярарлыҡ түгел итеп күрһәтә, һин ярлы булдың. Тәрбиәһеҙ үҫергә тура килде. Насар иргә осраның, унан айырылып, яңғыҙ ҡалдың. Ашарға булмағас, асҡа үлергә риза булмайынса, байҙар ишеге төбөнә бер һыныҡ күмәс һорап барҙың, һине кергән ерҙән, эт кеүек, ҡыуып сығарҙылар. Һин ни саҡлы ярлылыҡҡа өйрәнгән булһаң да, быға сыҙай алманың. Ихтыярһыҙ ике күҙеңдән йәш ағыҙҙың.

Шулай булһа ла, һаман бер кешегә лә үпкәләмәй, иң саф тәбиғәтле кешеләр кеүек, ғәйепте үҙеңә иснад итәһең. Ләкин был эштәрҙең һәр береһендә үҙеңдән булмаған сер һәм сәбәптәр барҙыр, ә инде һинең шул ике күҙеңдән йәш ағыҙып ултырыуҙан башҡа бер сараң да юҡ. Аслыҡ, яңғыҙлыҡ хәсрәтен күҙ йәшең менән генә йыуған булаһың.Йәшеңде ағыҙһаң, бер аҙ ғына булһа ла, хәсрәтең баҫылған кеүек була. Ҡап-ҡара ғына матур ике күҙең һәр ваҡыт йәш ағыҙып тороу өсөн генә яратылған икән.

Йәмилә инде ҡайҙа барырға ла белмәй, мейес башына менеп ятты.

Әлдә уның аҙ булһа ла ҡыҙғана торған Бәҙрие бар. Ул тағы Йәмилә янына керҙе. Йәмилә тороп ултырғас, шешенеп бөткән күҙҙәрен һөрткәс, Бәҙри уның ҡайҙа барғанын, ни эшләгәнен һораны.

Йәмилә тураһын әйтергә оялып, “бөгөн эш эҙләп сыҡҡан инем дә, бер ҙә таба алманым”, тип яуап бирҙе.

Бәҙри:

— Улай булғас, ни эшләмәксе булаһың? Нисек булһа ла ашарға тапмайынса тороу ауыр бит, — тине.

Бәҙриҙең был һүҙенән, һоранып булһа ла, ашарға табырға кәрәк тигән мәғәнә аңлашыла ине. Йәмилә:

— Һораныуҙан башҡа бер ҙә эшләр эшем юҡ инде. Бәҙри:

— Эйе! Был шәһәр ере, бында бер кем дә белмәй. Улай-былай һораныу бер ҙә ғәйеп эш түгел.

Йәмилә:

— Нисек итеп, оялмайынса, бер ҙә танымаған кешегә нәмә һорап барып керәһең? Бөгөн дә (күҙ йәшен һөртә-һөртә) бер ҡапҡанан эш эҙләп кергән генә инем, байҙың ҡатыны асыуланды. Шулай булһа ла иртәгә берәй эш табырға тырышырмын.

Бәҙри:

Табырға кәрәк инде, иртәгә мин дә һинең менән бергә сығып ҡарармын. Икәү булғас, әллә берәр эш табылыр. Бөгөн ашағаның юҡтыр әле?

Ҡайҙан алып ашайым. Бер ҙә табыр ер юҡ бит. Бәҙри:

— Йә, һау бул әле, ирем ҡайтыр инде, бөгөн туҡмас бешерһәм, шуны бергә ашарбыҙ, — тине лә сығып китте. —

Йәмилә менән Бәҙри эш эҙләп сыҡҡансы, Шәйехтең ҡайҙа киткәнен белеп ҡуяйыҡ әле. Юғарыла беҙ Шәйехтең, иртән торғас, тәҙрә төбөндә ни нәмәлер уйлап, ташлап сығып китергә ниәт иткәнен яҙған инек. Ете-һигеҙ көн булды. Шәйех шул китеүенән кире ҡайтманы. Йәмилә һәр көн ҡайтыр тип көтһә лә, һаман ҡайтмағас, ҡайтыуынан өмөт өҙә башланы. Был көнгә ҡәҙәре Йәмилә Шәйехтең үлекме, терекме икәнен, ҡайҙа киткәнен белмәне. Шәйехтең ҡайҙа киткәнен, беҙҙән артыҡ, Йәмиләнең белгеһе киләлер.

Шәйех был ваҡытҡа ҡәҙәре, йөрөмәгән ерҙе ҡалдырмаған, завод, прииск кеүек ерҙәрҙең һәр береһен йөрөп бөткән ине. Шуның өсөн уның ҡайҙа икәнен белеү бик ситендер. Шулай булһа ла, бер көн, теге ярлылар тора торған ерҙә Шәйех тураһында һүҙ асылды. Шәриф бик диҡҡәт менән тыңлап, Шәйехтең ҡайҙа, кем менән киткәнен белеп ҡайтып, Йәмиләгә хәбәр бирҙе. Шәйех Йәмилә янынан сығып киткәс, үҙенең иптәштәре менән тура вокзалға төшөп, шунан Урал тауҙарының шәреҡ тарафындағы мәшһүр Кучкар приискеһенә киткән, имеш. Бында бер кешегә: “Мин инде ҡатынымды тәрбиә ҡыла алмайым, үҙ көнөн үҙе күрһен, мине көтөп тормаһын”, — тигән, имеш. Шәрифтең алып ҡайтҡан хәбәре шунан ғибарәттер.

Йәмилә был имеш хәбәрҙе ишеткәс, бөтмәҫ күҙ йәшенең ҡалғанын тағы түкте. Был ваҡытҡа ҡәҙәре, әллә ҡайтыр әле, тип торған өмөтөн тамам өҙҙө.

— Ҡатынды ла ал имеш, бер йыл ҡәҙәре тор ҙа, инде үҙ көнөн үҙе күрһен, миңә кәрәкмәй, — тип ташла ла кит имеш. Был ни тигән һүҙ? Был ҡатындар ни өсөн был дәрәжәлә ҡәҙерһеҙ? һис булмаһа, яҙылған ете һум мәһәрен дә бирмәгән. Бисара ярлыраҡ кеше ҡыҙҙарының һарыҡ ҡәҙәре лә ҡәҙере юҡ имеш.

Бәҙри менән Йәмилә, иртә торғас та, кисәге вәғәҙәләре буйынса, эш эҙләп сыҡмаҡ булдылар. Бәҙри, күптән донъя күргәнгә күрә, уның өсөн шәһәр араһында йөрөү ауыр күренмәне. Башлап йөрөүсе булғас, Йәмиләгә лә бик ауыр төҫлө күренмәне. Көндәр ғәйәт һалҡын булғанлыҡтан, быларҙың кейемдәре һалҡындан һаҡланырлыҡ булмағанға күрә, нисек булһа ла сараһын эҙләргә керештеләр. Бәҙри үҙенең бишмәтен кейеп, иҫке ҡыҙыл яулыҡ менән билен бәйләне. Ҙурыраҡ яулығын башына бәйләне. Йәмилә яңыраҡ күлдәге эсенән иҫке күлдәген кейеп, иң эстән Шәйехтең иҫке күлдәген кейҙе. Уның өҫтөнә камзулды кейеп ебәрҙе. Һәр икеһе аяҡтарына сабата кейеп сығып киттеләр.

Ҡайҙа ла барып керергә белмәйенсә, урам буйлап баралар. Ни ҡәҙәре оялмайынса кермәк булып барһалар ҙа, туп-тура барып: “Һеҙҙә эш юҡмы?” — тип һорарға йәсәрәт итә алмайҙар ине.

Йәмилә менән Бәҙри кеүек башҡа ҡатындарҙың да өйҙән-өйгә йөрөгәндәрен күргәс, быларҙың йәсәрәте арта башланы, Фәҡәт был ҡатындар хәйерселеккә өйрәнеп, мили л ҡылғандар, теләнеп йөрөүҙә бер ҙә ғәйеп һәм оят юҡ тип белгәндәр.

Бында инде Бәҙри менән Йәмилә лә, бисмилла тигән кеүек, бер йорттоң капкаһынан барып керҙеләр. Кереү менән, ундағы уҫал эт, бер ҙә оялмайынса, өрә башлағас, Йәмиләнең йөрәгенә һалҡын һыу ҡойған кеүек булып китте.

Шул минутта кисәге кыуып сығыуы иҫенә төштө. Артҡа сигенергә уйланы. Ләкин донъя күргән Бәҙри бер ҙә ҡурҡмай, гүйә йәсәрәт күрһәтеп, эткә илтифат итмәй, алға табан китте. Барып ишек асып ҡарап, кире япты. Йәмилә, йә хоҙай, ни булыр инде, тип ҡурҡып тора ине. Шул ваҡыт аҫырау ҡыҙ сығып:
italki

— Һеҙгә ни нәмә кәрәк? — тине.

Йәмилә өсөн иң ауыр нәмә ана шул “ни нәмә кәрәк?” һорауына яуап биреүҙер. Уны һәр ваҡытта шул “ни нәмә кәрәк?” харап итә.

Ҡапыл ғына сығып, туп-тура “ни кәрәк?” тип һораған кешегә ни тип яуап бирмәк кәрәк? һис булмаһа, һораусы кеше инсафлыраҡ булып, тәрбиәле һүрәттә, әкрен генә: “Берәй йомошоғоҙ бар инеме?” — тип һораһа, һүҙ башланып китер, яуап табылыр ине.

Быларға ҡаршы сыҡҡан ҡыҙ, ҡаты тауыш менән, “ни кәрәк?” тип һораһа ла, Бәҙри бер ҙә ҡаушамай, туп-тура: “Абыстайҙы күрәһе йомошобоҙ бар”, — тигәс, аҫырау:

— Абыстайҙа ни йомошоғоҙ бар һеҙҙең? — Бәҙри:

— Йомошто үҙенә әйтербеҙ. Аҫырау: — — Юҡ, булмаҫ, ул хәҙер бушай алмай, ашҡа барырға әҙерләнә.

Бәҙри:

— Улай булһа ла, беҙҙе күрә алмаҫмы икән? — Аҫырау:

— Йә, күп һөйләп торма, йомошоң булһа әйт, булмаһа бар, кит! — — Беҙгә берәй эш булмаҫмы икән? Шуны абыстайға әйтегеҙ әле. —


— Ниндәй эш булһын бында? Шулмы йомошоғоҙ? — — Әллә булыр ҙа, бар әйтеп ҡарағыҙ әле. — — Булмаҫ, булмаҫ! — тип ишекте яба башланы. — — Улай булһа... — — Ниндәй “улай булһа” тағы? — — Аҙ-маҙ нәмә бирмәҫме икән? — — Бына инде ҡыҙыҡ! Ул ни нәмә бирһен һеҙгә? — — Саҙаҡа... (Беренсе дәфғә саҙаҡа һораны.) Аҫырау ишекте ябып кереп китте лә бер телем күмәс киҫәге сығарып бирҙе. — Быны күргәс, Бәҙриҙең ҡулы ихтыярһыҙ күмәскә табан һуҙыла ла, алып ҡуйынына тыға..

Йәмилә был ваҡытта оялыуынан ҡып-ҡыҙыл булып, ни эшләргә белмәйенсә, Бәҙригә ҡарап:

— Әллә ҡайтайыҡмы? Бер ҙә күңелем тартмай,-—-ти. — Бәҙри:

— Юҡ әле, әҙерәк эш эҙләп ҡарайыҡ инде. — Бынан сығып киткән ваҡытта, китегеҙ-кит тигән кеүек, эт өрөп ҡалды.

Урам буйлап барған ваҡытта сапан ябынған икенсе бер ҡатын килгәнде күреп, былар теге ҡатын килеп етмәҫ борон туҡтап, юл биреп торҙолар. Сапан ябынған был абыстай битен Бәҙриҙәр тарафына асып ҡарап үтеп барғанда,

Бәҙри:

— Абыстай, һеҙҙә йомош бар ине, — тигәс, был ҡатын быларға әйләнеп туҡталып:

— Йә, ниндәй йомош? — тине. Бәҙри:

— Бына был иптәшкә берәй эш булмаҫмы икән, уның бер ҙә ҡараусыһы юҡ, эш булһа, эшләр ине, — тине.

Теге абыстай, аҙыраҡ уйлап тороп, Йәмиләнең өҫтөнә диҡҡәт менән ҡараны. Был ваҡытта Йәмилә, бик ҙур дәрәжәле бер кеше алдында торған кеүек, ҡурҡып ни әйтер икән инде тип, ҡайғырып торҙо.

Абыстай шәфҡәтле һүрәттә генә:

Белмәйем, ниндәй эш булыр икән һуң, ирең юҡмы ни? — тине.

Бәҙри Йәмилә өсөн яуап бирҙе:

— Уның ире бар ине лә, әллә ҡайҙа киткән, бер ҙә хәбәре юҡ, шуның өсөн аптырап ҡалды. Ире бер юнһеҙ нәмә шунда, — тине.

Абыстай:

— Ә улай икән, нисек булыр икән? Беҙҙә эш булһа ла, күп булмаҫ шул. Иртәгә беҙгә кил әле, иҙән йыуып, самауыр ағартып ҡайтырһың.

Йәмиләнең күптән бирле бындай йомшаҡ һүҙ ишеткәне булмағанға күрә, был һүҙҙәргә бик шатланды. Үҙен ярат-тырырлыҡ бер сифатта торорға тырышты.

Бәҙри:

— Абыстай, һуң һеҙҙең өй ҡайҙа?—тине. — — Бынан йыраҡ түгел, ана теге һары ҡапҡалы йорт, — тип ҡулы менән ишара ҡылып, күрһәтеп китте. — Бәҙри менән Йәмилә лә тамам мәҡсудтары хасил булған кеби шатланып, бер-береһенә — иллә һуң яҡшы кеше икән!—тип һөйләшә-һөйләшә ҡайтып киттеләр. Бәҙри, мин сыҡһам, тапмай ҡайтаммы һуң, тигән төҫлө:

— Ана шулай ныҡлап эҙләһәң, шәһәр ерендә эш табыла ул, ҡала ерендә оялып, ҡурҡып торорға ярамай, — тине. Йәмилә, тәбиғи, Бәҙригә мөсәлләм булды, уның эш табыуына ышанды. Ҡайтып барғанда, юлда тура килгән юнышҡы, ағас киҫәктәрен йыя-йыя барып, ҡосаҡлап алып ҡайттылар.

Йәмилә нисек ас булһа ла, иртәгә эш эшләп, тамаҡ туйҙырасағына ышанып, туҡ кешеләрсә торҙо. Теге аҫырау биргән бер һыныҡ күмәстең яртыһын ашап ятты.

Иртән торғас, бер ҙә туҡтауһыҙ, һары ҡапҡаны эҙләп тапты ла, кереп тә китте.

Теге абыстай, ҡайҙан был ҡатынға тура килдем, әллә ниндәй уҫал нәмәлер, юғиһә ире ташлап китмәҫ ине, юнле ҡатынды ир ташлап китәме һуң, тип вәсвәсәләнеп, ҡабул итмәҫкә уйлай башланы.

Йәмилә, бер ни әйтергә лә белмәй, ишек төбөндә һөйәлеп тик тора ине. Абыстай, быны бик ныҡ тәфтиш итергә кәрәк тип:

— Кисә мин эшкә саҡырған инем саҡырыуын, беҙҙә, ахыры, эш булмаҫ, һеҙҙең кем икәнлегегеҙҙе белмәйем, ирең ниңә ташлап китте һуң?

Йәмилә, эш булмаҫ тигән һүҙҙе ишетеп, тағы хәсрәтләнеп китте һәм — ирең ниңә ташланы? —тигән һорауға ҡыҙарып:

— Мин уның ниңә ташлап киткәнен үҙем дә белмәйем инде, уның минең менән тораһы килмәгәндер.

— Ни өсөн тораһы килмәй? Әллә бик уҫал булдыңмы? — тигәс, Йәмилә ҡып-ҡыҙыл булып: — — Юҡ, абыстай, ҡаршы бер һүҙ ҙә әйткәнем юҡ. — — Бер ҙә сәбәпһеҙ ниңә китһен? — — Белмәйем шул. — Абыстай, кисә вәғәҙә ҡуйғанға күрә, кире ҡайтарып ебәрергә оялды ла: “Улай булһа, самауыр ағарта белһәң, әйҙә әле, самауыр ағартып ҡара”, — тине. Йәмилә ҡып-ҡыҙыл булып, ҡалтырай-ҡалтырай самауырҙы ағарта башланы. Абыстай, нисек булһа ла бер ғәйеп табырға торған төҫлө, бик диҡҡәт менән ҡарап торҙо.

Бындай ерҙә йөрөп өйрәнмәгән кеше, тәбиғи, бик юҡ нәмә өсөн дә ҡаушай торған булғанға, Йәмилә лә ҡаушай һәм ҡалтырай ине. Шулай ҡаушай, ҡалтырай торғас, яңылыш самауырҙың ҡапҡасын ҡулынан төшөрөп тә ебәрҙе. Йәмилә, ни эшләргә белмәй, тиҙерәк ҡапҡасты ҡулына алып, йәнселгән ере юҡмы икән, тип ҡарай һалды.

Теге абыстай шунда уҡ:

— Эй ҡыҙым, бер ҙә эш рәте белмәйһең икән, булмаҫ, ағарта алмаҫһың, ҡуй шунда, ҡалғанын үҙем булһа ла ағартырмын инде, — тине.

Йәмилә ни эшләргә белмәй, бик өмөтһөҙ, ҡайғылы ғына һүрәттә, ике ҡулын бергә ҡаушырып, баглап торған булды.Абыҫтай: Ана шулай эш рәте белмәгәнгә күрә, ирең һине ташлап киткән шул Самауыр ҙа агарта белмәгәс, нисек итеп донъя көтөргә кәрәк. Былай һине бер кем дә эшкә алмаҫ, — тине. Йәмилә был һүҙҙәрҙе ишеткәс, камәл дәрәжә оялып, “уф!” тип ебәрҙе, һәм күҙенән ике бөртөк йәш бите өҫтөнә тәгәрәп төштө. Күңелдән: “Шулай уҡ бәхетһеҙ булдым, бер ҙә төшөрмәҫ ерҙә, ҡапҡасты төшөрөп ебәрҙем”, — тип уйланы. Абыстай:

— Улай бер ҙә эш рәте белмәйенсә нисек үҫтең? Башлаған самауырыңды ағартып бөтөр инде, — тине.

Йәмилә тирләне, ҡыҙарҙы, нисек булһа ла, самауырҙы ағартып бөтөрҙө.

Абыстайҙың, был дәрәжә наҙҙарына ҡарағанда, әллә ниҙәр бирер тип уйларлыҡ булһа ла, бер әсем сәй менән бер ашарлыҡ күмәс биреп, Йәмиләне оҙатты.

Инсан, ни ҡәҙәр ауырлыҡтар күрһә лә, сабыр итә, ауырлыҡтарға ҡаршы һуғыша, үҙе ғали булғыһы килә. Шулай ижтиһад итә торғас, бәғзеләре маҡсудтарына ирешергә муафәҡ булалар. Бәғзеләре тормоштарын еңеләйтәләр. Бәғзеләре һаман шулай, тормош майҙанында, һуғыш менән көндө үткәрәләр. Бәхетһеҙҙәре, шул мәғишәт майҙанында мәғлүб булып, тормоштоң ҡаты тулҡындары араһында, юҡ булып китәләр.

Беҙҙең Йәмилә, үҙенең фекере ирешкәнсе, хәле бөткәнсе, ризыҡ әҙләп йөрөй. Унда бара, бында килә, ләкин һаман яңғыҙ тамағын туйҙырып тороуҙан ғажиз ине. Ҡағылып-һуғылып йөрөй торғас, таныштары арҡыры ишетеп, үҙе кеүек сәфилә һәм бәхетһеҙ ҡатындар менән бергә, шырпы фабрикаһына эш эшләргә барып керҙе. Бында шырпы манып тороп, көнөнә ун биш тин көнлөк ала башланы. Бында эшләүселәрҙең иң аҙ ала торғаны ла — Йәмилә һәм Йәмилә менән шырпы шылдырып тороусылар ине. һәр көн ун биш тин. Өҫтән ҡарағанда, бик аҙ булһа ла, аҡса күрмәй үҫкән, ризыҡ табыуҙан ғажиз ҡалған Йәмиләгә бик күп күренә ине. Тураһы, өйҙән-өйгә йөрөп, бер һыныҡ күмәс эҙләүҙән, бында эшләп, һәр көн ун биш тин аҡса алыу бик яҡшы ине.

Ундағы әллә нисә дәрәжә эҫелеккә, әҙәм сыҙай алмаҫлыҡ һаҫыға өйрәнеп киткәнсе, Йәмиләгә бик ауыр булды.. Бара торғас, Йәмилә быларҙың һәр береһенә күнә башланы. Ул унда һәр көн бара, эшләй, тирләп-янып ҡайта, шуның менән тамағын туйҙыра ине.

Йәмилә былай үҙе башлап аҡса таба башлағас, Шәриф менән Бәҙри үҙ-ара һөйләшеп, Йәмиләне өйҙәш итеп үҙҙәре янына керетеп алмаҡсы булдылар. Йәмилә быларға өйҙәш булып кереүҙе бик яратҡанға күрә, билғәйен вәррәйес ҡабул итте.

Был көндән һуң, был ярлылар өйҙәш булып, эшләп тапҡан аҙ-маҙ нәмәләрен уртаҡлашып, бергә-бергә көн итә башланылар. Йәмилә Бәҙриҙәргә өйҙәш ҡатын булды. Был эшселәр, йәғни Шәриф менән Йәмилә, көндөҙ хеҙмәт итеп, кис ҡайтып, бер ҙә хәсрәтһеҙ төҫлө, бик татыу торалар ине.

Берәр көн, эш булмайынса, ас ҡалырға тура килһә, уларҙың быға артыҡ иҫтәре китмәй. Ярлылыҡҡа тамам өйрәнгәнгә күрә, иртән нисек буласаҡ вә нисек үтәсәк, быны ҡайғыртмайҙар ине.

Аптырап тороу, ас көйөнсә көн үткәреү былар өсөн ғәҙәт һәм тәбиғәт булып киткәнгә күрә, юҡлыҡтан шикәйәт итеү бөтә башлаған ине.

Быларҙың тамағы арыш икмәгенә туйып торһа, башҡа бер нәмә лә кәрәкмәй, икмәккә туйған көндәрҙә хәсрәттәре булмай торған ине. Быларға иң ләззәтле нәмә — берәр телем икмәкте тотоп, пар ярым сынаяҡтан нәүбәт менән сәй эсеп үҙҙәренә лайыҡ һүҙҙәрҙе уртаға һалып һөйләшеп, мөхәббәт менән ултырыу ине.

Шәрифтең түрҙә аталыҡ дәрәжәһендә, Бәҙриҙең самауыр янында әсә вазифаһында, Йәмиләнең Шәрифкә күренмәйенсә нәмәхрам булып самауырға ышыҡланып ултырыуы, балалары иркәләнеп Шәриф менән Бәҙри араһында ултырыуҙары был фәҡир ғаиләне тамам бер-береһенә бәйләндергән ине, Шәриф һүҙ башлағанда, башҡалар ихлас менән тыңлап, уның һәр һүҙен туғры тип хөкөм иткән төҫлө ултырыуҙары, Хоҙайбирҙенең һирәк-мирәк: “Ҡара әле, әсәй, Гөлөй мине үсекләй”, — тип ҡысҡырыуы, быларҙың араһында ла көслө-көсһөҙҙәрҙең барлығын белдерә ине.

Быларҙың көндәре шулай үткән мөддәттә артыҡ хәсрәтләнәсәк түгелдәр ине. Фәҡәт был рәхәтлектәре оҙаҡ дауам итмәне. Күңел өсөн булһын, бер бөртөк ҡар яумай башланы. Ҡар яумай башлаһа, был ярлылар, ҡороға ташланған балыҡ кеүек, тыпырҙап, ғажиз ҡалғанға күрә, быларҙың тамам эштәре туҡталып ҡала ине.

Әлдә был ваҡытта Йәмилә аҙ-маҙ табып торғанға күрә, шуны уртаҡлашып ашайҙар ине. Ҡыштың ғинуар ваҡыты булғанға күрә, көн һаман һалҡын булып, сығыу менән туңдыра, ҡалтырата башлай ине.

Әллә нисә көн аслы-туҡлы торған Шәриф, бик һалҡын булһа ла, ғәҙәтенсә, балтаһын тотоп сығып китте. Юғарыла зекер ҡылған, ярлылар тора торған урынға барып торҙо. Ике-өс сәғәт эш көттө, камил туңды, һалҡын эсенә ҡәҙәре үтте. Аталыҡ шәфҡәте менән, балаларҙы туйҙырыуҙы ниәт итеп, үлер дәрәжәгә килде. Аһ, бына шулай торғанда, бәхетенә эш табылып, эшләргә китте. Кискә ҡәҙәре эшләп, саҡ өйөнә ҡайтып керҙе. Бының эсенә ҡәҙәр үткән һалҡынлыҡ уны ауырыуҙар йөмләһенә керткән ине. Ас булыуына ҡарамаҫтан, бер нәмә лә ашамайынса, сәй генә эсте лә, тиҙерәк йоҡларға ятты. Тән буйынса ауырып, иртән урынынан да тора алманы.

Шәриф ауырығандан һуң, ашарға табыу бурысы Бәҙри өҫтөнә тейеш булып ҡалды. Был көндән һуң Бәҙри ҙә, Йәмилә менән бергә, шырпы фабрикаһына барып эшләй башланы. Иртүк тороп сәй эскән булалар ҙа, тиҙ-тиҙ шунда китәләр. Көн буйы эшләп, кис ҡайталар ине. Бында эшләп торғанда, быларҙың хәле бер көйөнсә яҡшы барҙы.

Ләкин ярлылыҡ, бәхетһеҙлек илә мөбтәлә булған кешеләрҙең һис бер эше, бер көйөнсә, яҡшы дауам итмәй, бәлки, бик тиҙ икенсе төрлөгә әйләнеп китәлер.

Былар шунда яҡшы ғына эшләп йөрөгән ваҡытта,

шырпы фабригында лә ҡаза ирешеп, ут сығып, бағаналарына ҡәҙәр янып бөттө.

Шырпы фабригы тарафынан быларҙың ризығы киҫелде. Быларҙың баштарына тағы ни эшләргә, ҡайҙан ашарға табырға, ҡайҙа барырға, тигән сөәлдәр төштө. Ас көйөнсә бер-ике көн тороп, өсөнсө көн Бәҙри, ни эшләргә белмәйенсә, аптырап саҙаҡа һорарға булһа ла китмәксе булды.

Инде Бәҙри, яңғыҙ башым булһа, бик рәхәт булыр ине, тип, Йәмилә кеүек булаһы килә башланы. Яңғыҙ ҡатынға ике бала менән бер ирен туйҙырып тороу, әлбиттә, еңел бер эш түгел.

Иң элек башлап, бөгөн йома ваҡытында, мәсет ишеге алдына бармаҡсы булып, сығып китте. Бәҙриҙең уйынса, мәсет ишеге алдында һораныу хәйерселектең еңелерәк дәрәжәһе күренде. Ундағы хисапһыҙ хәйерселәр араһында тороуы артыҡ намыҫһыҙлыҡ кеүек тойолмай ине. Мәсет алдына, йоманан бер сәғәт мөҡәддәм, ҡарттар менән ҡарсыҡтар, аяҡһыҙ-ҡулһыҙҙар, тол ҡатындар менән эш таба алмаған ирҙәр, етем балалар, йәш кенә ҡыҙҙар шығырым булып килеп тулған ине.

Беҙҙең Бәҙри ҙә, үҙенә хәйерселек ғәләмәте булған, биленә капсыҡ ҡыҫтырған көйөнсә, туп-тура мәсет ҡапҡаһы төбөнә килеп, груһ-груһ ярлылар сафына кереп китте. Күп тә торманы, мосолман йәмәғәте, йома намаҙын әда ҡылмаҡ өсөн, мәсеткә кереп көтә башланылар. Ярлылар, өҫтө-өҫтөнә тығылып, ҡыҫылышып: “Бай ағай, бер тин генә саҙаҡа! -тип ҡулдарын алып барып тыҡтылар. Бер байҙың алдына, “алла өсөн” һуҙылған, йөҙҙәрсә ҡулдарҙың сәхиптәре ауыҙынан сыҡҡан: “Абзый, бер тин генә саҙаҡа!..” тауыштары күктәргә сыҡты. Ас ауыҙҙарҙан, хәсрәтле күңелдәрҙән сыҡҡан был әҫәрле һүҙҙәр, илтимсе илә булған сөәлдәр туҡ ауыҙлы, шат күңелле кешеләргә артыҡ тәьҫир итмәй ине.

Яҙғы көндә арыҡланған, ябағаһын ҡойған арыҡ тайҙар кеүек булған был ярлылар, тулҡын кеүек, ары-бире йүгерәләр, алай-былай китәләр, ҡысҡырышалар ине. Башҡа ярлылар күпме аҡса алғандарҙыр, беҙҙең Бәҙри был йома көн һигеҙ тин ярым аҡса алып ҡайтты. Был һигеҙ тин аҡса, бер ғаиләнең тәрбиәһе өсөн, әлбиттә, күпкә бармаҫ. Шунан һуң, һәр көн йома ла булмаҫ. Шуның өсөн шәмбе көнгә ашарға табыуҙы Бәҙри үҙенә бурыс кеүек күрә ине. Бәҙри шул бурысты әда итеп, еренә еткерер өсөн, иртән торғас, ҡапсыҡ тотоп, теләнергә сығып китте. Мосолман, рус тип, милләт айырмаһына ҡарамай, рәттән йөрөп, ваҡ-төйәк икмәк киҫәктәрен йыйып алып ҡайтты.

Был күмәс һәм икмәктәрҙең иң тәмлеһен һайлап алып, ауырып ятҡан Шәрифтең алдына ҡуйҙы ла:

— Ашап ҡара әле, бына был аҡ күмәс бик тәмле, әллә майға ҡушып бешергәндәр инде, әҙерәк терелеүеңә сәбәп булмаҫмы икән? — тине.

Шәриф, ҡалтырап торған ҡулы менән, саҡ-саҡ тотоп, күмәсте ауыҙына килтереп, ҡабып алды ла:

— Юҡ инде, бер ҙә ауыҙымдың тәме ҡалмаған, һаулыҡ— ҙур байлыҡ икән, ағай! Бына нисек, май кеүек тәмле күмәсте лә ашағы килмәй, — тине. — Бәҙри:

— Аҙыраҡ торғас ашарһың. Ауырығас, шулай була инде, — тине лә, үҙе, ҡапсыҡты бушатып, Хоҙайбирҙе менән Гөлйыһанға берәр киҫәк икмәк бирҙе. Мейес алдында күлдәгенең ҡулбашына ямау һалып ултырған Йәмиләне лә буш ҡалдырманы. Уға ла бер киҫәк биреп, үҙе лә бер киҫәк алып ашарға кереште. Икмәк һағынып, ас торған ярлылар өсөн, был иҫке, ҡатҡан киҫәктәр ни тиклем тәмле икәнлегендә шөбһә бармы? Мөхәббәт менән бер-береһенә ҡарашып, алдарына төшкән валсыҡтарҙы сүпләп ултырыу быларҙың күңелен аса ине. Ситтән ҡарап торған кеше, әллә ярлылыҡта ла берәй төрлө ләззәт бармы икән, тип уйларлыҡ ине. — Юғарыла нисек идеке яҙылған, өйөндә, һикеһе өҫтөндә, Шәриф ятҡан еренән саҡ-саҡ ҡуҙғалып, тороп ултырҙы. Уның йөҙө һарғайған, ирендәре кипкән, күҙҙәре бик йәмһеҙләнеп эскә батҡан, ҡап-ҡара иҫке яулыҡты, башы ауыртҡанға күрә, башына бәйләгән ине. Күлдәге яңғыҙ ғына булып, һаҫып, ҡарайып бөткәнгә күрә, бөгөн Бәҙри йыуып киптерергә ҡуйғанға, ваҡытлыса ғына, күлдәк урынына сәкмәнен кейгән ине. Янында бер туҫтаҡ менән һыу, уның янында бер телем арыш икмәге тора ине. Ятҡан еренән торғас, бик ауырлыҡ менән, ике аяғын алға табан һуҙып, мамыҡтары сығып, ялбырап торған юрғанды аҡрын ғына ябып ҡуйҙы, үҙе биҙгәк тотҡан кешеләрсә, дер-дер ҡалтырай, бер нәмәһе етешмәгән кешеләрсә, тирә-яғына ҡарана ине.

Өйҙә Шәрифтең уф-уф тип тиҙ-тиҙ уфылдауынан, Хоҙайбирҙенең мейес башында әллә нәмәне, тыҡ-тыҡ иттереп бәреүенән башҡа бер тауыш та юҡ ине.

Бөгөн аҡса таба торған йома көн булғанға күрә. Бәҙри мәсет ишеге алдына теләнергә тип киткән ине. Аҙ булһа ла, артыҡ файҙа булырын уйлап, Гөлйыһанға иҫке нәмәләрҙән махсус бишмәт тегеп, билен быуҙырып, бик мөкәммәл “кескәй хәйерсе”һүрәтенә кертеп, уны ла алып киткән ине.

Йәмилә башҡа эш табыуҙан ғажиз ҡалғас, Бәҙри менән мәсет алдына барған ине.Былар, кискә ҡаршы, бик ҡыҙыу ғына атлап, кайтып керҙеләр.Үҙҙәренсә, бик йыраҡ ергә барып,бик күп эш бөтөргән кешеләр кеүек, уйнап-көлөп ҡайтҡан булдылар.

Гөлйыһан ҡайтып кереү менән, Хоҙайбирҙегә ҡарап, үҙенең нисек йөрөгәнен һәм ҡайҙа барып ҡайтҡанын сабыйҙарса маҡтанып һөйләне. Бәҙри төрлөсә уйлап, ашау-эсеү өсөн, нисек булһа ла, аптырамаҫ кеүек күренә. Уның өсөн ауыр күренгән нәмә — Шәрифтең ауырып ятыуы ине.

Кис булды. Йәмилә үҙендә бер ауырлыҡ һиҙә башланы. Был ауырыу башҡа ауырыуҙар кеүек түгел, әллә нисек ине. Ауырыуының яйын, рәтен һөйләгәс, Бәҙри: “Ә, тулғаҡ икән”, — тине. Йәмилә үҙенең ваҡыты етеп килгәнде белеп йөрөгәнгә күрә, бик хайран булып, быны ишеткәс, ниңәлер йөҙө ағарып китте. Яңғыҙ сағымда тамаҡ туйҙыра алмағанға күрә, балалы булғас, нисек булыр һуң? Яңы ғына ҡыҙ булып йөрөп, ҡатын булған инем, инде балалы ҡатын буласаҡмын. Уйлап торһаң, был бик еңел бер эш түгел, тигән мәғәнәләге фекерҙәргә төштө.

Был — кис, төн буйына ауырыны. Иртән торғас, Бәҙри самауыр ҡуйып, Шәриф менән Йәмиләгә сәй яһап бирһә лә, берәй сынаяҡтан артыҡ эсә алманылар. Бәҙри өсөн Йәмиләнең ауырыу булыуы ҡыйынлыҡты дәхи арттырҙы. Яңғыҙ ҡатынға ике ауырыуҙы тәрбиә итеүе, тураһы, бик ауыр эштер. һәр көн хәйер һорашырға, өйҙән-өйгә йөрөп, теләнергә тура килә, уның өҫтөнә тәрбиәсеһеҙ ятҡан ауырыуҙарҙы ла ҡарау Бәҙри өҫтөнә йөкләнде. Бына бөгөн дә сығып китте, өйҙә ятҡан ауырыуҙарға Гөлйыһан ғына һыу-фәлән биреп торҙо.

Бәҙри теләнеп ҡайтҡансы, кис тә булды. Ҡайтыу менән һыуға барып килде лә, ирен тәрбиәләп, унан һуң Йәмиләнең хәлен һорап, теләгән нәмәләрең бармы, тигән булып һораны. Был ваҡытта Йәмиләнең хәле бик ауырайған ине. Бәҙригә ҡарап, аҡрын ғына тауыш менән:

— Хәлем бик насар, һөйәктәрем таралып бара, бик оялам, ике араға минең шаршауҙы ҡороп ҡуй әле, — тине.

Бәҙри, хеҙмәт итергә әҙер генә торғанға күрә, бик тиҙ тороп, шаршауҙы ҡороп та ҡуйҙы. Ваҡ-төйәк эштәрен бөтөргәс, самауыр ҡайнатып, сәй эсергә керештеләр. Ләкин был сәйҙәре, әүәлдәге сәйҙәре кеүек ләззәтле, хозурлы түгел ине. Ике сырхау ике урында уф-уф тип ята. Йәндәре камил рәнйеп, үҙҙәренең ауырыу икәнлектәрен тороштарынан уҡ белдерәләр ине.

Бәҙри бер сынаяҡ сәй яһап, Шәрифтең алдына ҡуйған булды, икенсе сынаяҡ аҫтына яһап, Йәмиләгә бирҙе. Улар сәй эсһә, үҙенә күңелле булыр төҫлө була, хәл теле илә “эсегеҙ әле” тигән кеүек ҡарап торҙо. Ул бөтә вөжүде илә уларҙы ҡыҙғана ине.

Уларҙың бер ҙә әсәһе килмәгәнгә күрә, шул берәр сынаяҡ сәйҙе эстеләр ҙә, донъянан өмөт өҙөп, ҡул һелтәгән кешеләрсә, урындарына яттылар.

Бөгөн Гөлйыһан менән Хоҙайбирҙе лә, әүәлдәге ит бешергән көндәге кеүек, шат түгелдәр ине. Бала булһалар ҙа, ҙурҙарҙың был хәлдә булыуы быларға тәьҫир иткән ине. Шулай булһа ла, Хоҙайбирҙе:

— Әсәй, миңә атай сынаяғына сәй яһап бир, — тине.

Былар бик күңелһеҙ сәй эскән ваҡытта, шаршау артында мөйөштә йәмилә ыңғыраша, өмөтөн яңғыҙ аллаға ғына бәйләп, ауыҙынан ҡат-ҡат: “Уф алла!”—тигән кәлимәне сығара ине.

Йәмилә аллаһы тәғәләнән генә ярҙам эҫтәмәй, кемдән ярҙам эҫтәһен. Барса ғажиздәрҙең иң ахырҙа илтижа итәсәк, һоғанасаҡ урындары — аллаһы тәғәләлер.

Бер аҙ торғас, ҡараңғы төшөп, өйҙө бигерәк күңелһеҙ бер хәлгә килтерҙе. Бәҙри бер өслө генә лампа табып яндырып, тәҙрә төбөнә ҡуйҙы. Бер аҙҙан һуң Бәҙри ҙә, балалар ҙа йоҡоға киттеләр.

Йәмилө яңғыҙ ғына һаташып ята бирҙе. Уның күҙенә әллә нәмәлер күренә. Ул үҙенең бик ауыр бер хәлдә икәнен бәғзе ваҡытта гына һиҙә, бәғзе ваҡытта билкөллөһө һушһыҙ булып, уҙенән үҙе хәбәрһеҙ рәүештә ята ине. Өйҙө тышҡы яҡтан ҡар баҫып киткәнгә күрә, эсенә бер тауыш та ишетелмәй. Өй эсендә Шәрифтең ғыжлауы менән Йәмиләнең ыңғырашыуы, уларға ҡушылған фәҡирлек ғәләмәте булған, һис туҡтауһыҙ һайрап торған, хәсрәтһеҙ сиңерткә тауышынан башҡа тауыш та юҡ ине. Был ярлыларҙы ауырыу илә фәҡирлек, үлектәр хәленә керткән донъянан хәбәрһеҙ яһағанға күрә, гүйә, был өй үлектәр урыны булып, сиңерткә тауышы ғына өйҙә йән эйәһе барлығын белдерә ине.

Тәҙрә төбөндә ултырған, үҙ уйынса, бик күп яҡты бирәм тигән төҫлө торған өслө лампа туҡтауһыҙ, күңелһеҙ генә нурын сәсә, бик ижтиһад менән булһа ла, тар ғына өйҙө яҡты итергә тырыша ине. Тәҙрәнең боҙо лампа йылыһы менән, аҙ ғына иреп, күҙ йәше кеүек булған, һалҡын тамсылар яһаған ине.

Љөмүмән ҡарағанда, өйҙөң эсе, үҙалдына-үҙе ярлылыҡтан зарлана, Йәмиләне ҡыҙғана төҫлө ине. Йәмиләнең эсендә булған бәдбәхет бала, әйтерһең, бындай михнәтле донъяға, хәсрәтле өйгә, ярлы тормошҡа тыуаһы килмәгән кеүек. “Инде мин тыумам, тәрбиәсеһе юҡ әҙәмде үҙем менән бергә ошо өй кеүек ҡәбергә алып барырмын” тигән кеүек, был донъяға килмәҫкә, тыумаҫҡа талаша, Йәмиләне һушһыҙландыра ине.

Sez Başkort ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Ярлылар йәки өйҙәш ҡатын - 4
  • Büleklär
  • Ярлылар йәки өйҙәш ҡатын - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 4698
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1780
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ярлылар йәки өйҙәш ҡатын - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 4635
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1762
    35.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ярлылар йәки өйҙәш ҡатын - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 4531
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1835
    34.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ярлылар йәки өйҙәш ҡатын - 4
    Süzlärneñ gomumi sanı 875
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 566
    46.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    63.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.