Latin

Зымцахә еиқәу - 4

Süzlärneñ gomumi sanı 2978
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2173
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
Игәгьы рызҭынчуп, иакәымала иныҟәом,
Ирбарҭоуми Алма гәҭыӷьӷьала дшырзыҟоу.
Ажәабжьқәак неибырҳәоит амҩа иахьықәу,
Рыԥсгьы неиҭаркуеит акәараҷҷа ахықәан.
Уажәы-уажәы Алма, ихәыцрақәа дрыма,
Аҭыӡшәаҟаҵаҩ Ҭиарбеи Алоуаа дахьрылоу,
Хьымӡӷыс иахьырымшьо ашҟа дымҩахыргоит,
Ианрарҳәалак лафны инахыргоит.
Алоуаа драшьамзар, дышизныҟәаша идыруеит,
Рхыԥшацәгьа дазхәыцуеит, – Ҭиарбеи ихдыррагь…
Ихәҭаҵәҟьам шьҭа Алма, – зықәра неихьоу,
Ҟамчык ихҟьара. Ҭиарбеи еергьҳәа данеихо…
Аҟәыӷа ду Алма ихәыцрақәа ԥхеиҵеит,
Иара дышиашоугьы мҩашьауа ихеиҵеит.
Дызлаз ихәыцрақәа дрылҵны даацәажәеит,
Аӡәымзар аӡәы изыбжьамгало ажәа.
Имцым, нас, иҟамзи Алма дзеигәырӷьоз,
Аиааирақәа иман аҩныҟа данеихоз.

Игәы дырҟәандартә игәалашәо ҵҩа рымам,
Игәгьы дынҭахәыцуеит: урҭ еиҳахарыма…
Еишьҭалан инеиуеит, аҩнынӡа инаӡароуп,
Аиааирақәа ирыцҵоуп, иахьнеиуа ирымӡароуп.
Ақыҭаҿ, зехьынџьара ажәа наӡароуп,
Гәаҭеи аиааира зегьы ираҳароуп.
Уи ала ирдырып ишылырхыз амҩа,
Гәаҭеи ахьцәырҵыз – ҽакала ишамуа.
Иаԥызгаша ыҟам, иаԥызгаша иироуп,
Ииргьы иазҳаанӡа иазҟазоугьы дшәыроуп.
Аиааира рыманы агәашәгьы инҭалеит,
Аишьцәа еиқәгәырӷьо шьапымшла еишьҭала.
Хара имгакәа, иахьаҵәҟьа еиқәныҳәап,
Аҭаца даарымгазаргь, еиԥшхааит гәарԥныҳәа.
Иаԥу узаԥыхуам, ашьҭақәа узырӡуам,
Ажәытә еиԥш, Алма аиааира дахӡыӡоит.
Агәылацәа надгал, еиқәныҳәеит гәҭыӷьӷьала,
Ара «бзиала уаабеит» ҳәа иарҳәоит ҿыӷәӷәала.
Араҟагьы амаҵ иуан маӷрахьарҵәа,
Баалоу Мазлоу, – илшонаҵ дхьаҵуам.

57. Гәаҭеи аӡбахә еимдырҟьоит
Уаҵәынахыс маҷк аԥсы адыршьаргьы,
Аԥхӡы канаҭәароуми уинахыс шьарда.
Гәаҭеи гәцаракны иаздырхиароуп ҽа еицлабрак,
Егьыҩроуп лыԥхала, – иагароуп аиааира.
Шьҭа Хьымцагь аҽыбӷа дыԥнашәеит, данаалоит,
Гәаҭеигьы Хьымцагь еибадыруеит гәаҭала.
Ишцац ицалароуп, еиҳау ахь еихароуп,
Гәаҭеигьы алшамҭа зегьы ираҳароуп.
Баалоу Мазлоу иус иҽанраала,
Ргәы дақәшәартәгьы дныҟәоит ҟазшьала, уаҩрала.
Аиааира ҳгалоит ҳәа Хьымцагь дымтәароуп,
Ихы данақәгәыӷ – есааира ҩадароуп.
Иахьеиԥш иаарыдгылоит, иааиуеит еицлабрак,
Ишырҳәақәаз ала, Нарҭоуҟа инаԥхьоуп.
Нарҭоугьы еиндаҭлароуп, рымчқәагьы ԥыршәап,
Аҽырҩра аҟынӡа иҟамлароуп иаԥыршәан.
Гәаҭеи агәра агароуп еиҵоу ишанымшәо,
Аҽырҩырҭа адәы иаҵәа агәы шахымшәо.

Абжьыуаа рқыҭақәа рылшарақәа ҟәнушьом,
Аԥсны зегь иадыруеит аиааирақәа риушьа.
Аҽыҩқәа рааӡоит, аҽыбӷа рыԥсалоуп,
Аиааира зымпыҵымшәо ыҟоуп шықәсыла.
Убарҭгьы рылшамҭақәа Алма иԥшыхәхьеит,
Азыҟаҵараан азнеишьақәа иԥсаххьеит.
Макьана Гәаҭеи ахьырзымдыруа гәныргоит,
Даргьы лымҳаҭасла аӡбахә еимырдоит.
58. Агәыӷрақәа башамхарц
Абар, иааигәахоит Аиааира иазыркыз
Аҽырҩра амшгьы, иахәҭаҵәҟьоуп изқәыркыз…
Аҽыҩ-жәла бзиақәа наргашт Лазҭоуаагь.
Иаԥыргарцгьы иақәыркуеит сынтәаҵәҟьа
Нарҭоуаа.
Абарҭқәа имаҳацкәа иаҩшәар ҟалома.
«Иаԥсоу аиааироуп!» – иҿыҵакуп Алма.
Агәыӷрақәа башамхарц аџьа батәыми,
Иҟало здыруада, гәыӷрала дҭәыми.

59. Ҩӡыбжьараа иаԥыргеит
Абжьааԥнеиԥш, ажәлар еизеит, иахьа ныҳәоуп,
Аиааира ԥшьа ахьӡала амш лаша рныҳәоит.
Ақыҭақәа рҟынтәи аҽыҩқәа еиԥхныҩлоит,
Ахҭысқәа рылҵшәа ҳәа, – макьана узаԥыҩлом.
Ҳазшаз иоуп издыруа, аиааирагьы зтәхаша,
Аҽыҩқәа еиԥхныҩлоит, икарҭәоит аԥхӡаша.
Иазыҟала сеидру, Гәаҭеи рыцәхҟьазшәа,
Аҽыҩццышәқәа иаԥыргоит, еилкаам изыхҟьаз ҳәа.
Зегь рышьҭахь иаанхартә еиԥш, – иахьа акәым
ианыҩуа,
Еихсыӷьуам, аҽышьҭыбжьқәа адгьыл ианыҩуеит.
Аҩбатәи аикәшара Хьымца итәызаап,
Аҽышькыл днангылеит. Аӷәрагьы ктәызааит, –
Аԥсыӡ еиԥш днарылҵәрааит, иаамгауа ҟьарак,
Аӡәаӡәала ишьҭахьҟа иныжьуа, ибазшәа еимҟьарак.
Гәаҭеи шьамхылас раԥысуеит аргама,
Иахыҽхәо џьоук ҿырҭуеит: «Аԥхьахә агама?!»
Абар, абыржәоуп, – иднардырит алеишәа,
Аиааира ишаԥсоу. Аҷытбыжьгьы аҩшәом.

Аԥхьа иҭалеит, Гәаҭеи зыцәуршәозеи,
Лазҭоуааи Нарҭоуааи уажә аҩбатәигь рзымгеит.
Ҩӡыбжьараа еизеит, – ҩаԥхьа аԥхьахә ҿыц рымоуп,
Алма дрыгәҭылак еидныҳәало игылоуп.
Уааԥсырала имаҷым, шьха қыҭоуп Ҩӡыбжьара,
Ираҭәарымшьартә еиԥш, адуцәа рыбжьара,
Иузамакуам, жәытә аахыс аҽҟазара рылоуп,
Узрывалом, раԥсуара аԥхьа игылоуп.
Гәаҭеи ҩаԥхьа аԥхьахә, аҳамҭагьы ацны,
Ианаршьеит, џьоукы ргәы ԥжәауазаргьы, ишьыцны.
Аброуп иҿарашҟа дахьхьаԥшуа ашла,
Мшаҽнеиԥш, аиааира даԥылоит хҭырԥашла.
Аброуп иара ишықәсқәа зынӡак иахьихашҭуа,
Ижәҩақәа шьҭых данықәсуа ари ашҭа.
Иԥсҭазаара иацызҵо мшуп, егьихашҭуам,
Иабацәа рыхьӡгьы каиршәуам, дагьашьҭоуп.
60. Аԥхыӡмаана
Даазқәылаз Алма хәыцрақәак дрылоуп,
Ҭаҳмадак, узҳәом, игәы нурхоит.

Игәы ԥшаалоит, иажәра данҭагыла,
Аргама ибоит, нас, ҵеи диҭынхом.
Иԥхыӡқәа ракәзар, дзыхҭаркуа змааноузеи?
Еишьҭалан инеихуеит ҽнак иуахьад.
О, илаԥш рхызаргь, рымҩа ҭбаа дроуӡоит,
Еихьымӡа-еиԥымӡо еишьҭахуп, зныхгьы
рҽыԥхьак.
Амҩа ишықәу ахәлара рыхьӡахуеит,
Еижәылан инеиуеит, мап, ихынҳәӡом.
Дрыхьӡахуам, дрышьҭоуп, харантә иԥхьаӡахуеит,
Еилшәарак рымамзаргь, илаԥш рыхьӡом.
Гәаҭеигьы зрылоу шьҭа еилыргамкәа,
Амҵәыжәҩақәа аанахәан жәҩанахь ицоит.
Иаргьы дааҭгылеит, ҭыԥкаҿы дамкуа,
Ибом ауахьадгьы, рцәаарагь дахьӡом.
Гәаҭеигьы шнеихуа ажәҩан инхыӡлоит…
Дҳәыҵәыҳәыҵәуан Алма. Ус, аҭҳарцәҳәа
дааԥшуеит.
Изымбатәбароу шаноуп дзеиԥхыӡуа…
Иахиҳәаара издыруам, игәы еилашуеит.
Ирбац иакәӡам, иажәра ихьӡазар?
Дзеиԥхыӡуа дарҟьалоу ижәҩа ҭҟьаны…

Игәы иаҭахуп макьана имаӡазарц,
Макьана изҳәом, нас, дзықәшәаз нҭкааны.
***
Анкьа илшоз илшом, маӡоума,
Игәеилгара ицзаргь, иааԥсоит ишьамхы.
Ахы инардыруеит, – ишықәсқәа иӡома,
Аиарҭа даанахәан дрымбацзаргь шамаха.
Дызтәозма, Алма изыҳәан гәаҭеиран,
Данҿазгьы аҽыҩқәа ирылан иԥсы.
Анхара-анҵыраҿ акәзаргь, дхандеиуан,
Аҽыҩқәа кыр дрықәтәахьан, ибаҩ ласын.
Дазшан, аҽыжәла бзиақәа аниҵон,
Изаныз ауахьадгьы иааӡон ихаҭа.
Аҽыжәла бзиа имаз ахҭниҵон,
Иқыҭаз ахьӡ-аԥша дашьҭан, ихәҭан.
Аҽыҩқәа ԥишәон хәба-фба иреиҵамкәа,
Алашагьы хьӡы аман, хәмаррак иазкын.
Дааиуан Алма, игәы џьбара еицамкуа,
Ихәышҭаарамца шеиқәыц еиқәын.
Арԥысроуп иҟоу… – Иқәра даргәамҵуеит,
Илшақәоз илшом, ибоит лабҿаба.
Мшаҽнеиԥш, дбылуам уи, дақәуҵар амца.
Аҽыбӷаҿ игәы ааирҟәандоит иашьеиԥа.

61. Ахәны ԥшӡа…
Рацәакгьы хырҩ аиҭом игәыҵха, –
Изҳәашам: «макьана сымҩа хароуп».
Иԥхыӡгьы ҭаха имҭо иҿыцхоит,
Дахьхәыцуа дызгәылазхало иароуп.
Аха Алма дреиуам згәы казыжьуа,
Дуашәшәырам, зынӡаҵәҟьа игәы ишьҭыртә.
Гәаҭеигьы Хьымцагьы мҩабжара изныжьуам,
Ҳәашьагьы имам:«Исылшаӡом шьҭа!»
Аԥсны иаԥызго ҳәа аӷәӷәақәа еиндаҭлоит,
Ирылаҳәоуп амш, – иазԥҵәоуп аҿҳәара.
…Руаӡәк иоуп ишәарҭоу, ихьӡуп Суҟаҭла,
Иҽыжәлагьы – шьабсҭоуп, ицәгьоуп ахьӡара.
Дацәшәартә еиԥш, Алма гәкаҳара иныԥшуам,
Гәынхәҵысҭала идыруеит иутәу-иҳәатәу.
Иахьымҩаԥысуа – аԥшәма иҿыԥшуеит,
Суҟаҭлагь Ахәны ԥшӡа ақыҭа датәуп.
Ахәны ԥшӡа шьарда аҽыҩқәа рацәоуми,
Акы иазымгар, ҽакы иадыргап.
Ҩӡыбжьараа рыхьӡгьы урҭ иреицәоума,
Аиааира шырԥыхьашәо рбап, агәра ргап.
Гәҭахәыцрак дналагала, даанахәоит, –
Уажә Алма ахәыцха шимамгьы ибоит.

Иқәра ихаршҭ, игәҭыхагьы днахан,
Игәы маӡа инҭиҳәааит:«Аиааира аагоит!»
Гәаҭеи хиахароуп, Хьымца деихароуп,
Уажәоуп изыԥсоу анддырбаша, уажәоуп!
Мамоу, ҽԥныҳәак риҭом, ирыдиҵом харак,
Аиааира! Аиааира! – иссирӡоу ажәоуп.
***
Амҩа ахьыҟам ԥсҭазаарагь ыҟам,
Ԥсы зхоу зегь рымҩа иаԥшьуп рыԥсынҵры.
Зықьҩыла рымҩа хоуп уажә Ахәныҟа,
Аҽырҩра аӡбахә змаҳац дҟаларым.
Иаауеит гәыԥ-гәыԥла ргәыӷрақәа рыма,
Риааирақәа иреигәырӷьо рыҩныҟа ихынҳәырц.
Ихәыцуеит ҿымҭ, – егьырҭ ирурыма,
Иаԥызго – аҵысгьы ихылԥа инҭаҳәып.
Иахиҳәаара издыруам, Алма дыгәжәажәоит,
Лаԥықәшәак ахы инардыруеит маӡа.
Иахьа изыԥсоузеи ииҭаху ажәа,
Аҭакгьы ҟазҵаша илаԥықәшәа имӡа.
Ахәны иԥшӡоуп аҽырҩырҭа ашҭа,
Адәы иаҵәа еиужьны акыр инаскьоит.
«Абар, иахьрылоу Гәаҭеи, Гәаҭеигьы гәашәҭар, –
Аҽыҩқәа ирыҵамхарц, уажәнатә иццакуеит.

Гәаҭеи ҽазныкгьы аԥхьахә агароуп,
Абжьаратәгьы акәым, актәи – хьӡы змоу!»
Рыбжьы дыргоит иахьеицу Ҩӡыбжьараа,
Иаԥызго рбароуп, макьана имаӡоуп.
Аԥснынтә нҭыҵ данцоз, – шаҟантә игәра ргазеи,
Дхынҳәуамызт аиааира аамга.
Шаҟантә ашьыццәа ицара ԥдыргазеи,
Саиааиуеит аниҳәа, иажәа агәра ган.
62. Шәарыцаҩзар – ахҭа иҭазыршәуа
Ишимбац ала, Алма даагазҽазит,
Мшәан, иажәра ихьӡама, игәы дажьоу?
Иӡаргьы инаҭои, шәымҭак днеилышшазаап,
Ҩӡыбжьарантә Ахәнынӡа маҷгьы бжьам.
Ахәныҟа ааира ус имариамхеит,
Ианалацәажәоз кыр еимдырххеит.
Гәаҭеи аԥсаҵәҟьоуп, ахьӡгьы иаԥсамхои,
Алма дызбарц зҭахымхаз рымчқәа мхеит.
Ари Алма илымҳа иҭасзаап, изымбатәбаран,
Иааргарцгьы рҭахымзи аҭыԥан ҽакы.
Иахьа, иахьаҵәҟьа Алма зегьы идирбароуп,
О, баша ишнарга-аарымго аӷәра аҿакы.
Ахәныҟа имҩахыҵит иазҿлымҳау,
Атәыла акәакьқәа рҟынтәи ӡәырҩы.

Ианеизақәа атәарҭақәагьы рзымхеит,
Иаарылаҩит:«Аҩызцәа шәӡырҩы!»
Ҩӡыбжьараа рҭыԥқәа маншәалоуп,
Лазҭоуаа ԥыҭҩыкгьы рбоит наскьашәа.
Иахьа ажәҩан ԥҭацқәакгьы хшәалом,
Ҩӡыбжьараагь неидгылашт иаацәырга ашәак.
Аҽырҩра рыԥсы алоуп, ирҵасуп,
Уажәыҵәҟьа Гәаҭеи иахыҽхәоит зегьы,
Ҽхырцәажәарам, ицәырыргом цасҳәа,
Аргама иубоит, иазыбылуеит ргәы.
Харазаргьы, Гәаҭеи узрыларҩашьом,
Абла-ҵар Алма илаԥш наӡоит,
Игәырӷьара изаҭарым ӡашьа,
Гәаныла аминуҭқәа ҭынч иԥхьаӡоит.
Аҽыҩқәа еишьҭагылоуп, инеиуеит,
Ибарҭоуп, инықәгылт иаша ацәаҳәа.
Иныҵдырҟьартә ихиоуп, игәаҭеиуеит,
Уажәымзар уажәы иҵҟьоит ахысбжьы раҳар.
Зны улаԥш наиҟәугаргьы иқәшәоит, –
Суҟаҭлагьы дрылоуп иԥынҵа хәхәаӡа.
Уажә Алма ажәакгьы иҿыҵшәом,
Ихәыцрақәа еиԥуҟьаргьы, мап, иҭахӡам.

Суҟаҭла ҩардаџгьы дизхәыцуоу…
Иԥхыӡқәа днарылашәкәа дцаргьы ҟалоит.
Игәнигозар иаҩсхьоу, ихыҵуа?
Иныҟәара ԥкымкәа Ахәныҟа даалоит…
Уажә аӡаӡ еиԥш лакьакьак инаҭоит, –
Иналаршә-ааларшә хьӡык иаҳауеит:
«Ҳаумырԥхашьан, Суҟаҭла, Суҟаҭла!
Уҩызцәа ҳауп, ҳуцуп, есқьынгьы ҳаауеит!»
Ахысбыжьгьы налҩит аҳауа,
Асабагьы ргыла иҵҟьеит аҽқәа.
Нас, дарбан игәырӷьаша ҳауа?
Ихы дназҵаауеит Алма. Џьарак дакуам.
Дыздыруа рацәаҩыми, изхьаԥшлоит,
Дырбарҭоуп ихылԥарч ақә ҳаракӡа,
Инхьаршәҭ-аахьаршәҭуа икәымжәы аԥшьқәа,
Уахьихәаԥшуа, изуҳәап хьаасгьы икӡам.
Аха ахәаԥшцәа ҭынч удыртәома,
Еилалоит-еилыҵуеит, еицыҳәҳәоит шә-бжьык…
Ҩӡыбжьараагь еилымшәо еидтәалоуп,
Лахҿыхроуп, иубашам еиқәышьшьы.
Аҽыҩқәа асаба дыргылоит,
Џьара-џьара рцәаарагь убом еилургартә.

Зны-зынла ахәаԥшцәагьы гылоит,
Угәы узлартәозеи, иаԥызго еилкаам.
Азныказ, уажәы-уажә игахуан:
«Уеиҵамхан, уеиха, Суҟаҭла, уеиха!»
Рыбжьы ҿаца Алма игәы ахәуан,
Урҭ рышҟа дагьхьаԥшуам абырг шамаха.
Аҵыхәтәантәи аикәшара иаӡбоит
Аиааира, иароуп зегь рылаԥш ззырхоу.
Аҽыхацәагь ихәом шьҭа Гәыӡбеи,
Зегь рышьҭахь днеиуеит, егьыҟам дызхәо.
Ишамуагьы рбарҭоуп мариала,
О, раԥхьагьы инеироуп анарха змоу.
Иауам, нас, иауҵәҟьом уаарала,
Еиԥхныҩуеит ашьацқьақәа злоу.
Аҵыхәтәантәи аикәшараҿ иааихьеит,
Аԥхьа инеиуа деилкаам.
Џьоукы-џьоукы ҿырҭуеит: «Даиааихьеит!»
Заа иҟарҵоит рхатәы лкаа.
Досу – иара итәы иагароуп,
Аӡәгьы иузилхуам аҵәы.
Зегь рылаԥш ззырхоу агәра ргароуп,
Раԥхьа дырбароуп руаӡәы.

Абар, иззыԥшыз ашана,
Ҩыџьа нарылҟьеит ԥхьаҟа.
Егьырҭ аанхагәышьеит, иааԥсама?
Адыррагьы цәгьоуп изыхҟьа.
Еихьымӡа-еиԥымӡо инеиуеит,
Хьымцеи Суҟаҭлеи ццакуеит.
О, рҽышьҭыбжь адгьыл ианыҩуеит,
Амрагьы рыбла хнакуеит.
Аҩыџьагь аиааира иаԥсазаап,
Рҳәоит инеимдо, лабҿаба.
Хьымца ишәазаап-изазаап,
Знызаҵәык ашьхәа нарба.
Илымҳа иҭаҩуеит: «Аҳаҳаира!»,
Днеиуеит дышьҭхысаа, дааихьеит ааигәа.
«Суҟаҭла, Аиааира! Аиааира!» –
Иҭырцаӡеит иҩызцәа рыбжьқәа.
Абар, ацәаҳәа – зегьы ззыҩуа,
Хьымца ааигәа днахьыԥшит.
Суҟаҭлагьы ишьҭахьҟа дааиуеит,
Ахыкәлааиԥш дивҟьарц, игәы неилашит.
Суҟаҭлагьы ибоит, шьҭа дзаԥысуам,
Ииури, иҽыҩ изыхәжәом.

Уаҩ иимбац хҭыскгьы мҩаԥысуам,
Хьымца ԥхьа днеиуеит уажәы.
Игәеисра ианацла дышьҭыԥеит, –
Алма уи даара дазԥшын.
Днатәеит игәы ҭыԥа-ҭыԥо,
Аамҭацказ цәқәырԥаҵас деилашуан.
Ирыларҳәеит актәи аҭыԥгьы, –
Хьымца ишҭаиршәыз ахҭа.
Ирыларҳәеит аҩбатәи аҭыԥгьы, –
Ииашоуп, Суҟаҭла ихәҭан.
63. Ацәгьеи абзиеи рышьхәа еивҵоуп
Рнапеинҟьабжьқәа ықәыҩуеит ашҭа,
Адгьыл хыџхыџыртә уажәы.
«Машәырума? Иҟалаз гәашәҭа!» –
Акаҩҳәа ирыламҩи бжьык.
Иаразнак илымҳа инҭаҩит
Алмагьы, – злымҳа ҵару.
Мшәан, иаалырҟьан иҟалаз хҭысуп,
Дхәыцуеит, – сцару-сымцару.
Изымӡо агәыҵха инаҭеит,
Хьымца иахь икылкаа дыԥшуеит.

«Саарыма, нас, иҟалаз гәаҭан?» –
Алма ихы дазҵаауеит.
Деиҵбыми, дҩагылан, дҩарылҵит,
Аишьцәа рахьтә еицу руаӡәык.
Ирҳәашам, ҭыӡшәак рылҵит,
Мырҵеик ирылеиҵеит аҵәы.
Аиааира иманы дҭалеит, –
Лыԥхала дахыст ацәаҳәа.
Нас, иҟалеи, идеизалеит,
Хьымца иоуп зыӡбахә раҳа.
Еидтәалоуп ажәабжьк рмаҳаӡацкәа,
Алма изычҳауам шьҭа.
Ус, дкылҟьа дааит, дымнаӡацкәа,
Аишьцәа ззыԥшыз ихаҭа.
Шәымҭак ауп ибжьысыз, – иԥшуазма,
Аҭыԥаҿ инеит ргәы еилашуа.
Аус еилмыргакәа изтәозма,
Ирдыруеит Алма ихыԥша.
Машәыру, арԥызбак импыҵҟьоу,
Сзашьҭои ҳәа, цасҳәа цәгьарак.
Иубарҭам, акгьыҟам уззыҵҟьо,
Алма изыцәгьоуп ахгара.

Адәы иаҵәа шьацла ихҟьами,
Хаҳәкгьы уԥыхьашәом зынӡа.
Аӡә имышьҭа ӷәӷәала ирыхьӡазар, –
Шьыцҩык, абзиара зҭахӡам.
Гәаҭеи хыԥхыԥуа ишнеиуаз,
Иҟала сеидру, иааҭгылт.
Инадыххылт аҭыԥан еиуаз,
Иахьыз џьашьо ҳамҭакы.
Ихәмаруа ҵәыргылак иахымԥеит,
Мап, еимҵакьачак иазкым…
Дынҽыжәҵын Хьымца дынкаԥеит,
Аӷәрагьы шикыц икын.
Гәаҭеи днаҿаԥшит, ишанхазшәа,
Еимҟьаран аблагь дынхыԥшылт.
Еиҭаҵуам, шьамҭлаҳәк ацраҳәазшәа,
Аӷәрагьы иацныҟәом, иаагылт.
Ихҭамкӡакәа азқәа шьышьыхуа,
Ахахәдагь инықәшь инапы,
Амаӡа изаҵхыр ҳәа иахьуа,
Дакәшеит, еибгоуп ашьапы.
Игәы дажьарыма, изызҳәоузеи,
Алаԥш иакыма маӡа.

Дшыгәжәажәоз Алма дихьымӡеи,
Иашьцәагь еигәныҩит, еизеит.
Ус, ашьҭахьтәи арӷьашьап шьҭнахит,
Ихарҟәал иакуп, иқәацом.
О, Алма игәыԥшаара днахеит,
Иахьыз еилымкаа дцаӡом.
Иԥҵәам. Ихҳәыцызар, изыхҟьазеи?..
Алма инапы дажьаӡом.
Игәҩаран, аԥхыӡ имбахьази…
Иаҵашәаз сеидру, маӡоуп.
Аҩныҟа, аҩныҟа ихынҳәыроуп,
Аҟаза иҟынӡа ицатәуп.
Изхароу дидырыр ииҭом ҿааҳәыра…
Иаарлас адкьац ианҵатәуп.
***
Иузахмырԥо узлацәшәахуеи,
Исыцрасрызеи угәахәуеит.
Еиҵахаргьы узыхьӡаша,
Иазкоуҭәалоит аԥхӡаша.
Даақәыԥсычҳауа дызтәашам,
Даҽакалагьы иӡбашам.

Гьаргьаласҵас игьежьуазааит,
Иузынкылом, уажьауазааит.
Иузаргаҵәҟьом аҽԥныҳәа,
Уаанагахуеит аказыҳәа.
Ушьамхнышлартә уҭанаргылоит,
Зегьы рҭыԥаҿгьы иаргылоит.
Уԥсҭазаара ҭагәҭасуеит,
Ишьшьылаҳаны имҩасуам.
Иахароузеи аҽыҩгьы,
Иабаҭаху хыҩҿыҩгьы.
Иахьа тәым ҟамчык ахьымсит,
Ацәаҳәа шкәакәа иахымсит.
Имырҳаит, нас, измааноузеи,
Ианаиааи, изыхурҟьозеи.
***
Машьынала аҩнынӡа
Инаӡазааит хәылԥазынӡа, –
Икарахаз Ҩӡыбжьараа,
Ирыҭатәуп аџьшьара.

Егьҳаҭыруп. Ирацәаҩымзи,
Иахьантәарак еицымзи.
Машьынала иааргазаргь,
Харамзи, инеиаанӡа ихәлазаргь.
Иааԥсазааит, нас, Гәаҭеигьы,
Алмагьы игәнигеит.
Иаанеи-ааиргьы, ицыркьыԥоит,
Аҵәыргылагь изахыԥом.
Акәадыргьы ацәыхьанҭоушәа,
О, зны-зынлагьы ихьҭоушәа,
Инарыхьҭшьуеит иӡыӡымкуа,
Адунеи ду иара азымкуа.
Аха ашҭагьы изҭыҵуам,
Ара аишьцәагьы еидыҵуам.
Еидныҳәало иахьтәашаз,
Еиднамгалеит баша.
Ишеиццаз еиԥш ихнымҳәи,
Иааидхалеит акгьы рзымҳәо.
Ирымбои, нас, ихәыҷқәоума,
Уажәы Алма ихы дазынхома.

Даанырмыжьит ихала.
Агәыла ҷкәын дцеит ҩхала,
Аҟаза инапы аҭахыми,
Гәаҭеи агәаҵагьы хәыми.
Ҩӡыбжьаранӡа ихарами,
Акыр иқәымхахи амҩа.
Ашьаҳәырӡыӡ акәшамыкәша,
Итамтамуа иҩахыкәшан,
Иазырурыз, нас, ичгәышьеит,
Ԥсыхәа арҭарцгьы иаҿгәышьоуп…
Иаразнакҵәҟьа дырбазаап, Агәашә даадгылеит аҟаза.
Рыԥсы даԥшәмахарц агәыла,
Ахьырԥаргьы неиԥылеит.
Иаԥу ҵасуп, хашҭра ақәӡам, –
Дынҽыжәырхит пату иқәҵан.
Аԥсуаҵасгьы аԥсшәа неибырҳәеит,
Ҳаҭырлагьы рмаҿа еимырхит.
Аҟаза ҳәа изышьҭоу Бакәра,
Еидараҵас даҵоуп иқәра.

Аха дашьцылоуми, дҟазоуп,
Ихьынапқәагьы накьысроуп.
«Абаҩԥҵәа ацәыхаразааит,
Амашәыргьы аҟәыблаазааит.
Ихҳәыцит сызҳәом, егьԥымҵәеит,
Иҭԥагәышьеит, ирыланымҵәеит».
Абас иажәа ааҿахиҵәеит,
Аха уи ала иус нымҵәеит.
«Иҭԥазаргь, ианзахымԥагь,
Иҭатәароуми аҭыԥан».
Ҩаԥхьа иажәа хациркызаргь,
Иааҿахиҵәеит, иазыԥшызаргь.
Инацәкьарақәа ирдыруеит,
Ашьаҳәырӡыӡгьы ианыруеит.
Махәҿалагьы дхьысҳам Бакәра,
Агәыр аҵагьы имбакәа,
Игәалашәом макьана,
Агәхашҭра дузаҿакуама,
Игәалашәоит ажәытәгьы,
Ихашҭӡауам аҿатәгьы.

Иҭԥазаргьы, иҭартәоуми,
Ишахәҭаз еиԥш, еиқәыршәоуми.
«Аҟазагьы дыхәшәыми,
Ишәыбаргәуи дахьшәымоу!»
Самырҟәылкгьы налеиҵахуеит,
Инацәкьарақәагь неиҵыхуа.
Маӡа азныказ дацәшәазаап,
Аха далгеит, – еиқәиршәазаап.
Адкьац ианҵа ианҿеиҳәа,
Шәахылаԥш ҳәа нареиҳәеит.
Ара дыҟоуми Мазлоугьы,
Иара Хьымца, – оума злоугьы.
Аха Алма дызтәагәышьом,
Џьара иблақәа еимдагәышьоит.
***
Ашькыл ишьапы нкылда,
«Иаанхоит, – иҳәеит, – кьылда…» –
Ихы нарықәкны еизаз.
Акәадыр аҟынӡа дҩеизаап.

Иҽы аӷәра аҿархха изкызгьы,
Иҭабуп ҳәа ииҳәаз шизкызгьы,
Ибжьы нҭыга аӷьеҩҳәа,
Абзиараз ҳәа нареиҳәеит.
Ҭаҳмадазаргьы Бакәра,
Дацәымшәаӡозаап аӷәра.
Ианҭигаша адкьацгьы,
Аҿҳәара назгәеиҭан,
Иныҵирҟьеит иҽызгьы,
Дамырааԥсеит дызҿызгьы.
Маӡа ишьхәа наирбазаап,
Иааирхәмарит. Дааҽырбазааит.
64. Ахәыцра хьанҭақәа
Иҭабуп ҳәа цқьагьы изымҳәеит,
Ибжьы изҭымгеит, аҳауагьы изымхеит.
Иахьеиԥш Алма дмааԥсацызт,
Игәгьы каҳаны дрымбацызт.
Аха маӡа ишьара дықәлеит,
Шьҭа иашьцәагьы дәықәлеит.

Даргьы рыҩныҟақәа рахь ицароуп,
Мшаҽнеиԥш, русқәа ирыхьӡароуп.
Иҽанраалан инаскьеигеит.
Гәаҭеи зықәшәазгьы гәнигоит.
Имариоума, ашьапы ҭԥазар,
Аха асҟакҵәҟьагьы дзацәшәазеи?
Уажә дзызхәыцуа – аамҭа бжьалоит,
Аҽазыҟаҵара иацәҟьалоит.
Мызқәак рылагьы еиқәшәароуп,
Досу ирылоу ԥибашәароуп.
Аԥхьахә хада зго ҳәа еиндаҭлоит,
Даацәырымҵшеи уа Суҟаҭла.
Аха уанӡа? Ихы дазҵаахуеит:
«Ҳазхиахома? Иахьеиԥш иаахуеит».
Азҵаарақәа дыхҭаркуеит,
Азҵаарақәа деимаркуеит.
Ҳазшаз иоуп узықәгәыӷша.
Иҟамлазаргьы, нас, гәаӷшақә,
Игәнигаӡар инаҭои,
Данышәароуп, дҭаҳмадоуп.

Аха игәы иауам, дыгәжәажәоит,
Аԥсҭазаарагь дыԥнашәоит.
Ишиламӡогь дназхәыцуеит,
Иааигәаларшәауа ихыҵуа.
Хынҭаҩынҭарак даанахәеит,
Игәабзиарагьы – днахеит.
Ихы ишаҭаӡом даазқәылаз, –
Иара имҩоуп, зны дызқәылаз.
Аха шьарда илшахьазар,
Аиааирақәа игахьазар,
Ачемпион ҳәа ахьӡ ихызар,
Изныкымкәан даԥсахазар,
Иагирхаргьы – гәыбӷан имам.
Зегьыҵәҟьагьы дрыхьӡарыма…
Аҽыбӷаҟаза дузыршәома,
Игәеисрагьы еиқәуртәома.
Иԥсҭазаара зыдҳәалоу
Ихатәы мҩала дцалароуп.

***
Дзыниазеи, мшәан, иажәра ихьӡама?
Даазқәылаз гәыԥшаарак ҵигеит.
Иқәыԥшрагьы ниас ицама?
Ишәымҭагь ашықәсқәа иргеит.
Гәаҭеигьы акы ҳәа изацлеит,
Иахарои, Хьымцагь дзыхурҟьои.
Ҳазшаз иҭаххазар диргәамҵуеит,
Зегь илаԥш рхуп, зегь еимирҟьоит.
О, гәнаҳарак даҵан издыруам,
Дназхәыцт, игәалашәом зынӡа.
Идырыр, быжь-ӡиаскгьы дрыррын,
Быжь-шьхак дырхысны днаӡон.
Агәамч аҭаххаргьы иабаҟоу,
Ицеит, илшарақәагьы цеит.
Иԥшӡоуп адәы иаҵәа араҟа,
Инеилап аҽыҩқәа рышьҭақәа анҵо.
Зегь рымҩақәа рымоуп, еиԥшымзаргь,
Аӡә имҩа шьарда ихароуп.
Аӡә имҩа ҽаӡәы дазыԥшымзаргь,
Анҵәамҭаҿ дгылоуп, иааигәоуп.
Аԥсҭазаара шәкыла еиларсуп,
Нырцәыҟоуп мҩазаҵәык ахьгоу.

Насыԥла зыҵәҩаншьапы арсу,
Џьанаҭ дымцашеи, иқәнагоуп.
Издыруада иалызхуа умҩа,
Ҳазшаз уаниҵеит игәарԥха.
О, уақәиҭуп, алаԥшра умоуп,
Иара акәхоит, мышкызны иуҭынхо.
Изымдыруа дыҟаӡам ашла, –
Дзыхьӡаз ауп иџьынџь иазынхо.
О, аԥшәма данагымха ашҭа,
Ҩнаҭоуп, нас, иҟоуп рҿаҵахәы.
65. Хымчыбжьа ирықәуп
Шьҭа хымчыбжьа ирықәуп иԥшижьҭеи,
Гәаҭеи рацәакгьы ицыркьуам.
Ахылаԥшцәа амоуп ишеижьҭеи,
О, Алмагь дгәамҵуам, дгәынқьуам.
Даазқәылаз дуашәшәырахеит, илшом,
Лаӡаралагьы – имчгьы хом.
Уажә икәшамыкәша аусқәагь дыршом,
Ихы днахашшаалоит, рҳәом.
Гәаҭеигьы алахь неиқәылеит,
Адәы ԥшӡа гәхьаанагоит маӡа.
Иацәхҟьазар ҟалоит аԥхьагыла,
Еиԥхныҩроуп рҳәаргьы, ихиаӡам.

Ианнеигьы, ус, баша имыҩроуп,
Хьымӡӷуп, аҽыхацәа аҭахӡам.
Ахала зегь раԥхьа инеироуп,
Уи акәхоит ҽԥныҳәа змаӡам.
Уажә иҟаиҵалакгьы дзаԥыҩлом,
Знапы иану аамҭоуп зегь зыӡбо.
Гәаҭеи аҟазшьала изыҩуам,
Макьана ишалымшо ибоит.
Аҽырҩырҭа ашҭаҿ еиқәшәароуп,
Ирбароуп Алма дзыԥсоу.
Макьаназы иҟоуп ашәара, –
Даауам игәыӷрақәагь нкаԥсо.
Дназхәыцлоит, уаҵәы ишмариамхо,
О, уанӡа шаҟа аԥхӡы каҭәатәу.
Еиндаҭлозар, – актәи еиҵамхо,
Насыԥла иҩырц шаҟа аҭаху…
66. Зуахҭа ааигәаӡаз…
Иниасит иахьцаз рымбаӡакәа, –
Аԥсаатә еиԥш, хымз ԥырӡеит.
Алма егьиҳәеит имӡакәа:
«Ахәныҟа ҳцартә иҟамлаӡеит…».
О, ныҳәак еиԥш, имҩасит лыԥхала,
Аҽырҩра аӡбахә иаҳаит, дгәышуам.

Абарҵаҿы дтәоуп уажәы ихала,
Абырг агәашә ахь дыԥшуа.
***
Абжьааԥнеиԥш, иниасит амшгьы,
Аамҭа ацашьала ицоит.
Дҩагылт иазеиӷьашьо мҩамшгьы,
Аҩныҟа дныҩналт амшқәа ԥхьаӡо.
Ашара ҳаԥгала ҳәа, дныҳәеит,
Уи иажәа иалоуп есуаха.
Иаҳхылаԥшу гәыкала диҳәеит,
Аҭынчра ҳтәыла еиқәнархарц.
Аиарҭа ааигәамзи, дышьҭалеит,
Иԥымҵәо деиԥхыӡуан еҵәак.
Дшазԥшыз хланҵы инҭалеит,
Икыдшәан, инкыдлеит ҽа еҵәак.
Абас иԥхыӡқәа дышрылаз,
Иԥсҭазаара ԥхыӡхеит, – дмааԥшӡеит.
Аухазаҵәык акәын лахьынҵала
Изԥҵәаз, зуахҭа ааигәаӡаз.
67. Аҽықәыргылара
Аҽыз кәадырны ашҭа иҭагылоуп,
Аҽыҩ иадырит, алахь еиқәуп.

Ҽазных иубар, – аҽхыцәгьа узынкылом,
Уажә аӷәра иахом, ҷкәынак иркуп.
Аҽыз кәадырны ашҭа иҭагылоуп,
Аҽыз ааԥсом, о, шәыла иҭаҳәҳәоуп.
Аԥстәгьы гәырҩоит, иадыруазаап гәыла,
Аҽыбӷаҟаза иҽызгьы ҭынхоуп.
Иахьа лахьеиқәроуп ашҭа ҭзырҭәаазгьы,
Аџьынџь иаԥхаз дшаԥсаҵәҟьазгьы рбоит.
О, ҽыжәла бзиоуп аԥшәма дзықәтәазгьы,
Аҽыбӷаҟаза иҽызгьы џьабоит.
О, иқә-иҵас азарҳәаҩцәа агым,
Ажәытәра иамгаз қьабзны иаԥҵоу.
Абар, шьҭа абла нҭаауеит амырхәага,
Хьаан ргәы ахәра ианҵоу змырӷьаӡо.
68. Гәаҭеи иҟалаз адырит
Иадырит, иҟалаз адырит,
Гәаҭеи ахьҭаку ихкаауп.
Аџьынџьаҿ ажәлар еилаҭыруеит,
Иаҭаауа ашҭа иазкуам.
Алма дагуп, еилагылоуп,
Абар, хымшуп, дабаӡом.
Иаауеит, иаауеит еишьҭагыла,
Лахьеиқәроуп, – амра ҭашәаӡом…

Алма иҽызоуми игылоу,
Иароуп дзықәтәаз, иџьабоит.
Гәаҭеигьы наргар иавагылон…
Ҽыҩуп, еиҷаҳаит, иабоит.
Иаԥырҵуам, иадгылоуп агәара,
Аҽыз еиԥш, ихырқәақәоит иаргьы.
Ахкаара иҭыргароуп, иргароуп,
Ахы инықәдыршәроуп ашәгьы…
Абас ихәыцуан иахьантәарак,
Агәара ишадгылаз иаанхеит.
Шьыжьи шьыбжьони рыбжьара,
Аџьынџьахь шьардаҩ аахьеит.
Асҟак еизо иазырбахьадаз,
Цәгьарак аҵыхәала иаауа.
Азарбжьы мҭыҩцызт иахьада,
Иахааным, мап, иаҳауа.
Зегь ӡбоуп, аџьалуп, иузахырԥом,
Анцәа деиӷьеишьан, дигеит.
Иулшо маҷуп, кыр уазхьыргьы,
Ицаз ицәашьхәы адыркуеит.
Асасцәа дахьқәа мҩахигон,
Еилымх ирықәиҵон пату…
Дызлаԥсаз ала дымҩаԥыргеит,
Иҽыбӷаҟазарагь ҳәатәын…

Аџьынџь аанхеит иқәықәмашәықәма, –
Иараӡәк дахымзи ара.
Иаарым ишаац иҩыза-иқәла,
Иныҳәауа ахәышҭаара.
69. Аџьынџь иаҭәашьоуп Хьымца
Дыҷкәыноуп, нас, Хьымца, дахнамгои,
Алма иеиҿырцаа рацәан.
О, иаб иашьа ихыԥша даанамгои,
Ҵоуп, макьана ихьшәацәам.
Гәаҭеи ҩаԥхьа аҩра иазктәыми,
Иахьуам, арӷьашьап цыркьуам.
Иахашҭхьеит, гәыӷрала иҭәыми,
Дәык анықәлара иазхьуа.
Данааиуа, данымааиуа азымҵеит,
Абла ҭраа Хьымца изыԥшуп.
Иацеиԥш, иахьагьы изымцеит,
Иҩыр, ԥхӡыкгьы наҿашып…
Избахуадаз Алма иуахьадгьы,
Иашьцәа иргеит еихшаны.
Арахь, изышьцылоу иузадгом,
Аџьынџь ахь иаауеит еибарԥшны.
Еизынхаз аишьцәа еицәажәан,
Хьымца иабжьаргаз мариам.

Иарҳәеит Алма иҭынхажәа,
«Аџьынџьгьы иаҭәашәшьа…» – иҳәахьан.
Иара даԥшәымахеит ашҭа,
Ахьӡ зҭынхаз аҩнаҭа.
Иазныжьуп Алма ду ишьҭа, –
Иацын Алма игәаҭа.
70. Агәарабжьара-ҽы
Хьымца дызҵалаз еидаран,
Иныҟәгатәын аџьынџь ишахәҭоу.
Иқәыӷәӷәон ижәҩа ихьанҭаран,
Иҭаршәлатәын Алма ихҭа.
Адгьылқәа рҵыхәа убаӡомызт,
Анхамҩагьы беиан, иҭбаан.
Хьымца акрура дацәшәаӡомызт,
Игәашьамх ӷәӷәан, дагон дышьҭԥаа.
Дзақәтәом есымша Гәаҭеигьы,
Мазлоугьы дажәит, избаӡом.
Ҭыԥкаҿ ирҳәуазар, еиҭеигом,
Ирҳаргьы, иара иаҳаӡом.
Алма даныҟаз еиԥш иҩуам,
Аҽырҩраҿ Гәаҭеи иаԥнагом.
Зны-зынла ақыҭауаа иреиуоу
Еиндаҭлоит, иаԥнагартә еиԥш иубом.

Зныкоуп Лазҭоунӡа ианнеигьы, –
Агәылара анеира мариан.
О, ирацәан анеи-ааигьы,
Аҽыҩқәагь рацәамхеи ара.
Ахԥатәи аҭыԥгьы азымгеит,
Аргама ишьақәҟьеит хьӡы згахьоу.
Аԥхьа днеит Сагьаса еилымга,
Уи ахԥатәи данаԥсаха иахьоуп.
Уинахыс – рқыҭа данзалымҵ,
Гәаҭеигьы анырзымга џьара,
Азыҟаҵара уаҳа ианалымҵ,
Аҽыҩ ацәыхҟьеит хьыӡрацара.
Алма иҽы џьоукы ирызрымҭеит.
Изгаша ҟаларын, – иазҵаауан.
Хьымца ихьымӡӷишьеит, изымҭиит, –
Аахәаҩцәа еишьҭала иаауан…
Аамҭа аныбжьыс, егьырхашҭит,
Иахәҭамкәа гәарабжьараҽхеит Гәаҭеи.
Алма дабом, – иҭалаӡом ашҭа,
Мазлоугьы шьҭа аҩны дымтәеи…
Зных ауахьад инарыцлон,
Ҽа зных агәарабжьара ибжьан,

Шәшьырак иныҵагылон ихәыцуа,
Иазхәыцлозҭгьы Алма иҟазшьа?
***
Алма иуахьадгьы неицылон…
Иацеиԥш рҿынархеит амҩа ҭырҭәаа.
Дәы ԥшӡак ҳаскьынла еинылан
Иахьыҟаз иазцалон, ргәы дырҭәуан.
Уахь рхы дырхеит еишьҭагыла,
Гәаҭеигьы нарыцлеит иахьцоз.
Иашьцылам, – рҵыхәаҿ идыргылеит,
Иагәамԥхо ируакзаргь, игәышӡом.
Шоуроуп, ԥхынгәымза иҭагылоуп,
Ҳаскьын ҿак инацрыхап Гәаҭеи.
Хьымца иусқәа еиқәылеит,
Мазлоугьы дахылаԥшуам шьҭа.
Маҷк ихаразаргь, иазнеироуп
Адәы ԥшӡа, ҳаскьынла ихҟьоу.
Уанӡа инылсуеит бнатоурак,
Еималазаргьы, амҩа иацәхҟьом.
Шәарҭарак ыҟам, бнаразаргь,
Лыԥхала иахьнеишагьы инеит.
Башахеит, – арахә ҭаҳәхьазаап,
Иаҵәаракгьы ыҟамкәа ианиеит.

Рҽыԥсаҟьан ҳаскьын ҿак ишашьҭаз,
Ишыԥшаауаз хара иагеит.
Мап, идырҩашьаӡом рышьҭа,
Акырынтә арахь иаанагап.
Еилаҳаит даара Гәаҭеигьы,
Аҭыԥқәа агәаԥхеит иахьазы.
Иаԥшааргь ҟамлои, нас, иахьеиӷьу,
О, дәы иаҵәак абар ахазы…
Аҩызцәагьы наԥхьо, иахыҽхәо,
Иашьцылахьоушәа, инықәлап иҳәуа.
Аҿамаҿа агымкәа, ажәынҭыҽхагь,
Иахаанны аӡаӡа анкаҳәуа.
***
Иаамҭоуп, уажәшьҭа ихынҳәыроуп,
Еибаԥшааит ауахьад. Илашьцам.
Рыкәшамыкәша цәҳәыроуп,
Аҭыԥ ҿыцқәа иахьа ирыхьӡом.
Амҩа харазаргь, ихәларыма,
Иԥыршәахьеит, – иахьӡоит ахынҳәра.
Аҽанқәа аҽҵарақәагь рылоуп,
Аҳаҳаи, ирҟәыблаазааит ахьхәра.
Амра аӷьын иахьа даара,
Шьыбжьышьҭахь ихҽит аҭакар,

Ҳаскьын ҿа згым аԥсабараҿ,
Шьхароуп, нас, қәаршҩык аургьы ихкәап.
Аԥхын маҷк ацәаакыра
Азхомызт, иазҳартә аҳаскьын.
Иҭбаауп ауахьадгьы рҵакыра,
Аҽҵарақәагь рыцлеит ааигәа.
Амҩа ианылт еишьҭагыла,
Ишеицу лыԥхала ихынҳәырц.
Дрыцымзаргь аԥшәма, агәыла,
Иаҵысроуп, абар, даҽа хәык.
Рымҩахь икылсыр, иааигәами,
О, иашьцылоуп, уи иацәыхҟьом.
Иамоуп Гәаҭеигьы агәала,
Уажәы-уажә аҵыхәагь аҟьоит.
Аԥхьа идәықәлеит еибарсны, –
Гәаҭеи ҩаԥхьа ашьҭахь иаанхеит.
Ишнеиуаз кәарак инырны,
Иааҭгыланы ӡык инахәеит.
Шьҭа – изышьцылоу мҩахәасҭоуп,
Шьҭа – ирбац инеиужьу бнароуп.
Иӡышуазаргь, – абнагьы илсроуп,
Нас – каршәроуп, иахьааӡаз ароуп.

Араҵәҟьа иаанамгацызт абга,
Уахынла рыбжьы шгозгьы абгасса.
Шәарыцаҩк дырбар инархабгон,
Рҭыҩрақәа ирызцон иҿҟьаса.
Абга рыбжьы цәгьа рмаҳацызт,
Еилымшәо ауахьад хынҳәуан.
Абна бгатәарҭоуп рымҳәацызт,
Ихарамкәа арахәгьы ҳәуан.
Амҩа ианын ҽызи ҽыхәеи,
Алашақәа, аҽҵарақәа цон.
Инеиуан, нас, рымҩа еиҵыхуа,
Џьара-џьара зынӡа икәараҵон.
Ҽыҩзаргь Гәаҭеи рышьҭагылоуп,
Изрывалом иццакырц аҭаххар.
Аҩраҿ акәзар, – иаангылом,
О, иақәымшәац ас шамаха.
Архәара ааныжьны ишнеиуаз,
Абардраҿ иаацәырымҟьеи бгак.
Иамҵасит ауахьад иреиуаз,
Еиҳа иззыманшәалаз руак.
Рышьҭахь инеиуаз Гәаҭеигьы,
Ишалшоз иҵыгьит ирӷәӷәа.

Икаҳазаргь, игылеит еихеигәо,
Иҭрысны идәықәлеит хаха.
Амҩагь абаҟоу аккараҿ…
Ус, дәеиужьк инықәԥшит ԥхьаҟа.
Знык ианазнеи изыркарои,
Ианыршәлан идәықәлеит иҭҟьа.
Абга иароуп «иаҿахәхозгьы»,
Изымгылар иакуан ахәлымшәы.
Иаракәхон абнаҿ иаанхозгьы,
Узлақәгәыӷуеи иақәшәом ҳәа машәыр.
Ашьҭахьтәи арӷьашьап иақәшәеит,
Иахьамҵасыз ауаҭәа ҭнажәеит.
Дарбан Гәаҭеи маӡа иақәшәиз, –
Иазԥшымкәа ашәарҭа иҭашәеит.
Абга хынҳәуазма аҭыҩрахь,
Ихьамҵит Гәаҭеи анацәца.
Ҽҵыск аҿашәеит ишнеиуаз,
Агәаӷ ахнамгеи ианахьӡа.
Иалнаршоз ҽҵыск, иланашьҭит,
Ауахьадгьы харабӷьара ишәаҟьеит.
Абга иакыз џьаргьы иашьҭуам,
Аҽҵыс ахаԥыц ианаргеит…

***
Аилашәшәымҭаз агәашә инадгылт,
Гәаҭеи ашьа ацрашы.
Дақәшәазаап Хьымца, изадгом,
Иркәабазшәа аԥхӡы ахьшын.
Иааит, ишаауаз хәылбыҽхала,
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Зымцахә еиқәу - 5
  • Büleklär
  • Зымцахә еиқәу - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 2932
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2189
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зымцахә еиқәу - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 2997
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2239
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зымцахә еиқәу - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 3061
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2177
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зымцахә еиқәу - 4
    Süzlärneñ gomumi sanı 2978
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2173
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Зымцахә еиқәу - 5
    Süzlärneñ gomumi sanı 325
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 287
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.