Latin

Иҵәыршу аиаша - 3

Süzlärneñ gomumi sanı 3115
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2104
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
Уарада, уарада-ридара, уарада,
Ԥымкрада шәагымзааит Аԥсынра!,
Ҳазшаз дышәзылԥхааит!
Иахьа ныҳәоуп, гәырӷьа-ччароуп,
Адунеи шәаҳәоит,
Зыбжьы гогьы са сгитароуп
Арҳәара сгәаԥхоит.
Ашәа ишәзыскыз акыр иаԥсазар,
Ишәыдышәкыл шәара –
Иахьа сқәыԥшра сгәалашәазар,
Шәа сышәтәуп шәара ааԥынраз.
Ааԥынра –
Аҳәса шәымшныҳәа хәажәкыра,

Игор Ҵнариа

Ԥымкрада шәагымзааит Аԥсынра!
Ҳазшаз дышәзылыԥхааит!
Уарада, уарада-ридара, уарада,
Ԥымкрада шәагымзааит Аԥсынра!
Ҳазшаз дышәзылԥхааит!
03. 2004 ш.

ИЛАФУ АБАЛЛАДА АШӘА
(Ш. Ҟ. Арсҭаа 80 шықәса ихыҵра иазкны)

Дынхоит, дынҵуеит Оҭҳара,
Иԥсы ишьоит Ауадҳара,
Изеиӷьаҳшьап уи ҳара
Ақәра ду, агәеизҳара!
Иахьа ихыҵуеит ԥшьынҩажәа,
Иацаҳҵап шәи ҩынҩажәа.
Ԥшьынтә ишьҭыхны ҩынҩажәа
Иаҳҭап хышәи ԥшьынҩажәа!
Ашьха ӡыхь калмаҳқәа зҭоу
Мҷышь аӡиас даласоуп,
Ҳҵарадырра дахадоуп,
Ҳаԥхьагылара даԥсоуп.
Дынхоит, дынҵуеит Оҭҳара,
Иԥсы ишьоит Ауадҳара,
Изеиӷьаҳшьап уи ҳара
Ақәра ду, агәеизҳара!

иҵәыршу аиаша

Аԥсуа бызшәа аҿиара
Дазышәаҳәоит уи иара.
Иабаҭаху ирҽхәара
Ихьӡ гахьазар ахара?!
Дынхоит, дынҵуеит Оҭҳара,
Иԥсы ишьоит Ауадҳара,
Изеиӷьаҳшьап уи ҳара
Ақәра ду, агәеизҳара!
Хмыҷ дуба – иара дуба,
Знык шәарыцара данца,
Ихашәымҵозар шәааи дыжәба,
Абан дахьааиуа абнацә иаԥца.
Дынхоит, дынҵуеит Оҭҳара,
Иԥсы ишьоит Ауадҳара,
Изеиӷьаҳшьап уи ҳара
Ақәра ду, агәеизҳара!
Аҿарпын анаирҳәо,
Дугәалашәап иаб Ҟасҭеи.
Аԥсабара дазшәаҳәо
Иҭирцәажәоит геи, шьхеи, ԥсҭеи.
Дынхоит, дынҵуеит Оҭҳара,
Иԥсы ишьоит Ауадҳара,
Изеиӷьаҳшьап уи ҳара
Ақәра ду, агәеизҳара!
Иахьа иухыҵит ԥшьынҩажәа,
Иацаҳҵап шәи ҩынҩажәа,

Игор Ҵнариа

Ԥшьынтә ишьҭыхны ҩынҩажәа
Иумаз хышәи ԥшьынҩажәа!
Дынхоит, дынҵуеит Оҭҳара,
Қьаф иуеит Ауадҳара,
Ифоит ижәуеит изхара,
Аха иныԥшуам уи иара.
06. 03. 2009 ш.
Ԥшьаԥ

ЗЫԤСАДГЬЫЛ ИАЦӘЫӠЫЗ ИУАЗАШӘА

(С. Есенин иҿырԥшны)

Сара ааԥын саҭан – уи са сзын иԥсаҭан,
Слашырбагеи сареи ҭәаҟәак ҳаицаҭан,
Аха сгәыӷра ҿахҵәеит, сдунеигьы лашьцеит –
– Са сыхжәацәан, сыццакцәон азы сқәыԥшра

сыцәцеит.
Наҟ ак сыхан сагон, ҵлак иҿшәаз абыӷь еиԥш,
Сара сҭыԥқәа сыԥсахуан сыхьӡқәа зегь реиԥш,
Уа амшынԥшаҳәа абыбҵәҟьа лбааздон сара,
Иахьзымнаӡоз амра ԥхеи, ашәҭқәа рыфҩи.
Зных сҭаҭынблыхақәа амшын иасҭон сара,
Исшәиуан адгьылқәа, атәым жәҩан сшәиуан,
Иара убасгьы уи аҵаҟа ихыз аԥҭақәеи,
Игәыԥҵәагоу абахҭақәеи, арыжәтә ԥсхыхгақәеи.
Еиҭасыхоит сара сқәыԥшра аамҭақәа рахь,
Деиҭазбарцаз убра слашырбага лара,

иҵәыршу аиаша

Аха исԥылода уаҟа исызуа гәаԥхара?! –
– Даҭахума зыԥсадгьыл иацәыӡхьоу хара?!
Сара ааԥын саҭан – уи са сзын иԥсаҭан –
Слашырбагеи сареи ҭәаҟәак ҳаицаҭан,
Аха дныҵаба дцеит – са сгәыӷрагь ҿахҵәеит –
Ус ианызаарын сылахь – снасыԥдан сишеит –
– Сдунеи ду лашьцеит.

21. 07. 2011 ш.

АԤСУА ЕИБАШЬҨЫ ИҾАԤХЬА ҲУАЛԤШЬА

Аҵх лашьцоуп иҵааршәыроуп,

Иаакәыршан ихәлоуп,
Ублақәа аҵәыршы рҭакызаргь

Уаԥхьа акы убаӡом:
Амҩа ԥсыуа быргк дангылоуп –

Иарӷьа шьапы – лабаҵаргылоуп,
Ижәҩахыргьы иарма нап ҿаӡам.

Уи иԥсадгьылаз дықәԥоназ,
Аибашьра ауп дыбжатаны дҟазҵаз:
Иҩызцәа ившьааз дрыҵашьыцуеит,
Хгарҭа имамкәа дахьықәхаз,
Игәырҩоит игәакьацәа ахьиԥхаз.
Ганкахьала игәы раҳаҭуп –

Иуалԥшьа неигӡеит:
Аӷа хәымга Ҳаԥсадгьыл далцан

Аҳәаанӡа днаӡеит,

Игор Ҵнариа

Ажәлар ахақәиҭра ахьроуз,
Аԥсынра ахьыԥшымра ахьаиуз
Иреиҳаӡоу насыԥны иԥхьаӡеит.
Ажәлар сшәыкәыхшоуп, сшәызӡатәуп,
Ахаҵа-ихаҵа игәаҭара ԥсаҭоуп,
Уи дфырхаҵоуп, ҳҿызхқәаз дреиуоуп,
Ҳа ҳбираҟ ду уаркалеиуа
Егры ахықәан иахазырсыз иоуп!
Дрыцгәырҩоит иҩызцәа уи
Хымшаҭара ҟазҵаз,
Ахақәиҭра азыҳәан иқәԥаз,
Зыбжара зҭынхаз:
Зыҩшьапыкгьы змамкәа иҟоу,
Зыҩнапыкгьы зҿамкәа иҟоу,
Аилашыраҿ зыблақәа зыԥхаз.
Шәааи даабап, аҩызцәа, дгәаҳҭап,
Иҳалалроу гәшаҭарак ҟаҳҵап!
Шәааи ҳааидгылап афырхаҵа –
Зхы шасыс ҳа ҳзыҳәан иазҭаз,
Напеилаԥса цхыраарак ҟаҳҵап.
Уи ҳа дҳамҵахырхәо дгылам,
Ихы неиҭаҳәо дцәажәаӡом зынӡа,
Аха ҳара уи дгәыгәҭамыжькәа,
Игәшәымшәа ҳәо, игәы камыжькәа,
Ԥсыуаҵас иаҳуалԥшьоу наҳагӡап.
09. 2012 ш.
Аҟәа

иҵәыршу аиаша

ААРЦӘИ НАРЦӘИ РДУНЕИҴАКЫРАҾЫ
(Вл. Высоцки иашәа иаҿырԥшны)

Абар шьҭа сшәышықәс бжеҳара снахыҳәҳәаны
Аанҿасрада сыҩуа мҩак сықәуп сара,
Зныхгьы ихықәкыдоу уи сымҩа снақәныҳәаны
Хырхарҭада ашҭа сынҭыҵлоит сасра…
Нахьхьи анышәынҭраҿ зеиԥшыҟам ԥсшьарҭами,
Ажәлар рӷьалпал быжьқәа гом, ихароуп,
Даараӡа иҭынчрами – нарцәы иҟоу иртәарҭами,
– Уа арыжәтәлеи ацыфалеи аишәагь рыхиоуп.
Са сыш-Багратым исҭахуп сҩызцәа ижәдыруазар,
Ҟыбаҩ дук шсыламгьы жәдыруаз шәара,
Арахь сыжәлар рԥеиԥш азы сықәԥара збарҭада?!–
Амчра зку сықәцала срымоуп сара!
Нахьхьи анышәынҭраҿ зеиԥшыҟам ԥсшьарҭами,
Иуаӷоуи, иуаӷами ҳәа уа аӡә дубаӡом,
Даараӡа иҭынчрами, нарцәы иҟоу иртәарҭами,
Уахьтәи абзазаратә қьафра иҭагӡоуп.
Сҭаацәараҿ акәзар ӷьалпалроуп уахгьы-ҽынгьы,
Арахь сгәыла иакәзар, уи дҩыжәҩуп, деисҩуп,
Икоммуналтәу са суадаҿы акәзаргьы,
Уаҟагь аԥшәымак сиҩызам – ссасуп…
Нахьхьи анышәынҭраҿ зеиԥшыҟам ԥсшьарҭами,
Ажәлар рӷьалпал ҭыӡшәа уа иуаҳаӡом,
Даараӡа иҭынчрами, нарцәы иҟоу иртәарҭами,
Ауада азҵаараҵәҟьа уа иӡбатәхаӡом.

Игор Ҵнариа

Зны-зынла арыжәтә џьбара ужәырц уҭахызаргьы,
Арыжәтә џьбара ажәра азин ҟалаӡом,
Џьоукыхгьы иугәҭасуа иуыхоит абахҭахьы,
Иухыкәласуа иоуп ҳәа гәҳалалк дубаӡом.
Нахьхьи анышәынҭраҿ иахьеиӷьу ԥсшьарҭаҭыԥк
Ҳазну адунеиаҿ џьара иубаӡом,
Игом уаҟа абжьыцәгьақәа: агәыр-гәыр, адыԥ-дыԥ!
– Игәыҭшьаагоу амыткәмабжь ауп уа иуаҳаӡо.
2013 ш.
Ԥшьаԥ

ИЗҴААРАХАЗ СЫЗҴААРА
(Афильм «Ирониа судьбы…»
аҟны ирҳәо ашәа иаҿырԥшшәа)

Са сазҵааит Амшын Еиқәа,
Ашьха шлақәа са срызҵааит:
Џьара дыжәбазар сыблеиқәа –
Сгәы тҟәаны измоу?..
Амзаҿа сара сазҵааит,
Аеҵәақәа са срызҵааит:
Џьара дыжәбазар сыблеиқәа –
Сгәы тҟәаны измоу?
Еицҿакны са сзызҵааз зегьы
Аҭак ҟарҵеит: Дҳамбеит џьаргьы,
Дҳамбеит угәы тҟәаны измоу –
Мамоу, мамоу, мамоу!..

иҵәыршу аиаша

Са срызҵааит аӡиасқәа,
Аҵиаақәа зегь са срызҵааит:
Џьара дыжәбазар сыблеиқәа –
Сгәы тҟәаны измоу?
Са срызҵааит исгәакьацәаз,
Са срызҵааит исықәлацәаз:
Џьара дыжәбазар сыблеиқәа –
Сгәы тҟәаны измоу?..
Аҭак ҟарҵеит: Дҳамбеит џьаргьы,
Дҳамбеит џьаргьы уа ублеиқәа,
Дҳамбеит угәы тҟәаны измоу –
Мамоу, мамоу, мамоу!..
Сизҵааит са сҩыза исгәыӷырҭаз,
Изгоз зыгәра са схы аҟара:
Имӡакәа исаҳә, са сгәыӷырҭа,
Дахьыҟоу сыблеиқәа!
Сҩыза исымаз гәыӷырҭас,
Имӡакәа исеиҳәеит иҟалаз –
Иҳараму ачарҳәара
Шысзиуз, ҳаӷеиҭа!:
Улашырбага, уа ублеиқәа,
Угәы тҟәаны измоу лара
«Итәымџьарам» уи дахьнанагаз –
Са соуп, сара дызгаз!..
Са сазҵааит Амшын Еиқәа,
Ашьха шлақәа са срызҵааит.

Игор Ҵнариа

Амзаҿа сара сазҵааит,
Аеҵәақәа са срызҵааит…
01. 2013 ш.
Ԥшьаԥ

ГӘЫНДА – СЫНЦӘАХША

Ԥанаҩ ашьха акалҭан ҭыԥ иаҵәаракаҿ,
Зашҭа ҭбаау аԥсыуак иҩнаҭа
Илызҳаит идырҵысуаз уа гаракаҿ
Сгәаҵа ҿызкааз Гәында – сгәыӷырҭа.
О, Ҳазшаз, ухьы шьаргәыҵа сакәыхшоуп!
Сгәала сҳәарц иахьсуҭауа алша!
Ԥсыуа ҵасла уи дзааӡазгьы срыкәыхшоуп
Сыԥсаҭыҩра Гәында – Сынцәахша!
Зны сасра сахьнеиз сылаԥш дааҵашәеит,
Сыгәгьы мцада инҭалыблит Лара,
Лышҟа исыхаз са сцәаныррагь иаалашәеит
Сзыргәыбзыӷыз абзиабара.
О, Ҳазшаз, ухьы шьаргәыҵа сакәыхшон!
Инагӡахозар сгәыӷрақәа рылша,
Схәышҭаара амца ижжаӡа исҿалашон
Дсынасыԥхар Гәында – Сынцәахша!

03. 2015 ш.
Аҟәа – Ԥшьаԥ

иҵәыршу аиаша

Вова сыхьӡуп с-Агрбоуп
(Вл. Агрба ииубилеи иазкны алаф)

Вова сыхьӡуп с-Агрбоуп,
Бабахь Агрба сиԥоуп,
Кәтол ақыҭа агәҭаноуп –
Са сахьиз, ақьҭаԥ иарбоуп.
Сҩызцәа рзыҳәан сгәы разӡоуп,
Даргьы зыҟоу сара сзоуп,
Аха сџьыба амҵ ҭаԥсуеит,
Дара рџьыбагь аӡ ҭаҳәуеит.
Избан акәзар ҳуалафхәы,
Излаҳуша џьоук рыԥсхәы,
Мызкы наҟьак ҳаззыԥшу,
Зуалқәа ҳақәу иазыԥшуп.
Ҳнапқәа рымҵакуа џьоукы:
«Аҿҳәара аҭаны мызкы,
Ҳҭаацәа ирҿаҳҵаша мышкы,
Иаҳшәырԥсах, шәыццакы!»
Иҭҳажьуа ракәзар ҳа ҳашәҟәқәа,
Арыцҳацәашь рхьыкәкәа,
Иаҿуп адәқьанаҿ абаара –
Иаԥхьо иҳамада ҳара?!
Хәышә мааҭ ракәзар стәанчахәы,
Хнызықь ракәзар суалафхәы,
Ԥшьынҩажәа акәзара са исхыҵт,
Сџьабаагь башаӡа исцәыӡт.
Аԥхӡы икасҭәаз зысҭахыыз?!
Счынуаҩхазҭгьы исыбаргәыыз,
Сызхарафо сымчалоз,
Сҭаацәа ак рыгымкәа иҟамлоз!
Исзааигәо сҩызцәа са исеицәоуп,
Са сеиԥш аӷьычразы иԥсцәоуп,
Аха рынамыс рацәоуп, –
Ус закәанны ирзыԥҵәоуп.
Егьырҭ ҽа ҩызцәак урзыԥшыр,
Џьабаа зцаабахьаз акыр,
Ҳа ҳҳәынҭқарра амардуан
рҽаҿаршә идәықәуп ирдыдуа.
Ичынуаа дуқәахан дара,
Рхамыжәқәа кажьны наҟ џьара,
Хыхь дара, ҵаҟа ҳара,
Ирызгома ҳагәнаҳа хара?!
Ҭабуп ҳәа шәасҳәоит сколлектив,
Иахьа исзызуа ҭаацәара,
Саламыжькәа џьара архивк,
Сахьадшәымкылаз цынҵәарахк!
Иахьа сеиҭаҿахазшәа збоит,
Ахьыбҿар сшәықәлахазшәа збоит,
Абан, ҭыԥҳа ԥшӡак дызбоит –
Сеиҭаҷкәынхан, сҽырбоит!
07. 2015 ш.
Ԥшьаԥ

Игор Ҵнариа


АЛАФАШӘА
(Аԥсуаа рҿаԥыцтә ҳәамҭа иаҿырԥшны)

Хеиҟәырԥара ачара ахьиуаз,
Ԥынҵакәара дахьыкәашоз,
Ашәуа Никәа ишәақь ахьҭымҟьаз,
Зар иԥа азар ахьиҳәаз.
– Уаҷар Кәасҭа «Ура» ахьиҳәаз.
Ачараҿы са сахьыҟаз
Крыфа ыҟамкәа акрахьысфаз,
Рыжәтә ыҟамкәа акрахьызжәыз,
Сыҽшьапыда ахьсырхәмарыз,
«Сҟазара» ауаа ахьаргачамкыз,
«Сқьаф ҟаҵаны» зашҭа сҭыҵыз
Урҭ роуп иахьа сашәа ззыскыз.
Изаҳауа абзиара шәымаз!
Ҷкәыни ӡӷаби шәгәырӷьаларцаз,
Шәнапқәа еинҟьо шәкәашаларцаз,
Шәшәаҳәаларцаз, шәыччаларцаз!
Аҳаҳаира рада рашьа,
Уа Рерашьа, уарира!
01. 05. 1999 ш.
Бабышьра

Игор Ҵнариа

АҨСҬАА ИЛАФ

Са сцәыршәагоуп, са сӡыргагоуп,
Аџьныш имҩа самырхәагоуп,
Ауаатәыҩса сырԥырхагоуп –
Сара сзыҳәан уи хырҳагоуп.
14. 02. 2005 ш.

АЛАФ

Еизыгәдуу аиҩызцәа ҳлафеибыҳәара:
Сҩыза гәакьа изыскыз алаф:
Мышәқьар соуп – сара смышәҳәысуп,
Аҽадҳәысқәа сырҽадҳәысуп,
Усс иҟоу зегь сара исусуп,
Аҳалалрагь сыламысуп.
Сҩыза гәакьа сара исзикыз аҭак:
Амаамын – ҳара ҳмаамына,
Анышә иҵызхуа ахазына,
Исзукыз ажәақәа зегь мцроуп,
Узҿу аусқәагьы мцоуроуп.
Усыцрыӡаа уара агәыга,
Ухы ианысҟьаанӡа унышә жыга!
01. 2008 ш.
Аҟәа

Афелетон6ъа ■

ҬАӶЬӠАА РЕФИР

Зшьапы аҿазыршәыз аҩаӡара –
Ҳҳәынҭқарра амчрақәа рмардуан, –
Хоџьандураа рхыԥхьаӡара
Иаздмырҳар ргәы иауам…
Уа еибаԥшаан «намга-нагаа»,
Еиҿыркааит «ҟәыӷараа» р-Ефир,
Ирхакнаҳау рыԥшандага
Ирхагьежьуеит: афыр-фыр!
Иҽхырцәажәоит иааҟәымҵӡакәа,
Ажәа ҿыцқәа аагауа.
Иџьашьатәӡами, имыӡӡакәа,
Иахьеиқәхаз аԥсуабжь игауа?
Ицәажәароуп, нас, анцәа иҟынтәи, –
Ирықәшәеит ирдыруа абилеҭ!
Ирҳәоит ишьҭрақәлан ирҳәац – ҩынтәны –
Урҭ еицәажәоит: «тет-а-тет!»
Итәыму ажәақәа – мачхәума,
Уасны ихҩылаала ажәар!
Аԥсуа бызшәа: «Ма иаҳҭахума?»
«Иалырхузеи уи аҿар?»

Игор Ҵнариа

«Глобалроуп иҟоу иахьа хҿыхгас,
Уаҳа акгьы – иҳәеит аӡә дахьтәаз.
«Либералроуп» – ҳхеиқәырхага,
Ҳа ҳзыхьчо – иҳәеит уи иҿатәаз…
– Ишәҳәо башоуп! «Демократроуп»,
Ҳа ҳашьҭызхуа, – иҳәеит ҽаӡәы.
– Капиталроуп, биурократроуп! –
Ҳабакылсуеи, нас, уаҵәы?..
«Аргамаа» реишәа-гьежь еимаркуеит,
Аӡә ииҳәо ҽаӡәы иаҳаӡом, –
Еиҿызкааз лакәзар – илҟьоит «лмаркер»,
Лаԥхьа аӡә дцәажәар ҟалаӡом…
Ихьаалкуазшәа џьоукы рмаршәа,
Џьоукгьы реицәгәыршра лҽазкы,
«Новый день» ҳәа жәак ныбжьаршәшәа,
Ҵәык рылалҵоит ҽа џьоукы.
Ҳа ҳполитикцәақәак ракәзар,
Реиҳа еилызкаауа «дмиӡац»…
Илабҿабамкәан – еиӷьын лакәзар! –
Ас еиԥш иҟоу, са исымбац.
«Толерантность – молерантность»,
«Многовекторность…» уҳәа,
Иахьынтәаарго ма иаҳдырбандаз,
Атәым терминқәа – еизыҳәҳәа…
Цитатала еиқәшәоуп, иҩашьом!
Апрограмма ықәҳа ицоит…

иҵәыршу аиаша

Анхаҩ рыцҳа ацәаӷәашьа
Телевизорла идырҵоит…
Ари аргамоуп, сызҿу «Аргама»,
Ҭаӷьӡаа р-«Аргама» – Аефир,
Икнаҳау рыԥшандага жәбама?
Ирхагьежьуеит – афыр-фыр!..
02. 2008 ш.

АЛАԤШХЫРԤАГА
(Аҟәа амҩадуқәа реимадарақәа рҿы
идыргылақәаз арекламатә банерқәа ирызкны)

Абан иахьгылоу амҩа нагаҿ
Алаԥшхырԥага – аекран –
Ауаа рекламала рнырҵәага,
«Ахгьы иқәтәалоит аҟәраан»,
Уи аҿаԥхьа ашьаҟауаа
Амҩа еихырҵәоит, иццакуеит,
Аха рылаԥш зкыдхалаз
Алаԥшхырԥага ихнакуеит:
Ауардын5 аԥсҟы зку ракәзар
Рылаԥш кыдхалт аекран:
Ухаҵоуп улаԥш узрыҟәгозар
Асекс иазгагоу реиниараан!
Ақыҭаҟынтәи рхәыҷқәа рыма
Амҩа еихырҵәоит уа ҳәсақәак,

Игор Ҵнариа

Аха абар ҳекран «хазына»
Рылаԥш хнахит ахәыҷқәа:
Қәыџьмажәк ыҩуа жьаԥсыжәк иашьҭоуп,
Абар иахьӡоит, абар иакуеит! –
Ахәыҷқәа еихырҵәоз амҩа рхашҭын,
Рылаԥш – ирбо ихнакуеит.
Игылоуп уа ашкол хазына,
Ҳхәыҷқәа иахьырҵо аҵара,
Асфетофоргьы дара рзын ауп
Изгылоу – ироурц нагӡара.
Аха игылоу уа имацәысха
Рыла ихысло аекран,
Иаршәаӡыӡоит ахәыҷқәа рыцҳа:
«Ҳаиқәырха!» – лызҿырҭуеит ран.
Иԥарарҳагоу ареклама,
Ҳәса ҟьантазқәак дырбауа,
Рымҩа иахнарҟьоит аргама –
– Ауардын иашьуеит ауаа!
Аекран зыргылаз ракәзар
Хьаак рымам – қьаф руеит,
Ҽырба-хырҽхәаган иҟаҵазар,
Ари зыӡбаз – рыхшыҩ ԥыруеит!
12. 2014 ш.
Аҟәа

Ажъамаана ■

АБГАДУ АУАСИАҬ
АБГАҚӘА РАХЬ АХЫ РХАНЫ

Иаасыдгылеит, дадраа, саамҭа, агәра жәга,
Сшәыцәцагәышьоит «ишышәҭахӡам» – са избоит:
Доусы ишәтәу саныԥслак шәмеисыкәа ижәга,
Шәанеибафа, ижәдыр, уажәы-уажә сыжәбалоит.
Абжьагажәак шәасҳәоит, дадраа, шәааӡырҩы!
Қәыџьмахан ду аҳәатәы «нашәыгӡала»,
Аха ижәдыруаз ишәгәаласыршәап аӡәырҩы
Қьафла иқәыз цгәабаӷьк «зуалԥшьа» нагӡауа:
Цгәабаӷьк ҽнак аҳәынаԥ азымкуа амчқәа цеит,
Иаалаган ичмазаҩызшәа ҟанаҵеит:
«Сыԥсацамҭаз сгәы сырдап» ҳәа иназхәыцт,
«Ҳәынаԥс иҟоу зегь еизызгап» ҳәа иаахәыцт,
«Смаҭа Ҵис хәыҷ ара уааишь!» ҳәа ааҿнаҭит,
Ҵис хәыҷ ааины аҿаԥхьа инеихырхәеит абду:
«Сӡырыҩуеит, исаҳә уа иуҭаху Даду,
Исыдуҵаз са сзы изакәануп с-Бабаду!»
«Ишубо, смоҭа, сымчқәа сылӡааит, уа уабду,
Сгәы бааԥсхеит – аӡәы симбакәангьы сыԥсыр,
Ихьмыӡӷуп са сзыҳәан, дукәыхшоуп, Даду,
Уца, аҳәынаԥқәа аԥсра сшаҿу дырдыр!

Игор Ҵнариа

Исызраҳәа: «Сабду ажәа шәыннаҵоит –
Аԥсымҭаз иадамхаргьы шәыла инҭаԥшыр,
Аҭамзаара ажәа шәҿаԥхьа ишьҭанаҵоит –
Иаҭахуп агәы рҭынчны инықәианы иԥсыр».
Ажәа ҩбамтәкәа ҵис хәыҷ ҩықәҵәиааны ицеит –
Аҳәынаԥқәа рҳәынҭқарра аҟынӡа инаӡеит,
Уа иахьнеиз хәыҷи-дуи зегь еизеит –
Абду аҟынтәи ҵис иауалԥшьаз нанагӡеит:
Ари заҳаз аҳәынаԥқәа зегь иеилақьуа
Рҽааидыркылан аилацәажәара ҟарҵеит,
Уаҟа ирылаз ҳәынаԥ быргк, зшьапы цыркьуаз,
Агә иаанагоз ала ажәахә ҟанаҵеит:
«Уи ацгәабаӷь ажәа хасҵом – изӡаӡом,
Ишәҭахызар шәарҭ ишышәыӡбуа иҟашәҵа,
Сара сакәзар иԥсыҵәҟьаӡаргьы сцаӡом –
Шәзықәшәо жәбап са сҳәатәы хамҵакәа шәанца!»
Даҽа ҳәынаԥык аарылҵын ус аҳәеит:
«Уара уҳәынаԥлыгуп, зыгага иацәшәо,
Сара излазбо ала ацгәабаӷь шьҭа иԥсхьеит,
Ҳазхара ҳахыччап уи зыԥсы зыхшәо».
Ражәа ҩбамтәкәа хәыҷи-дуи зегь еихеит –
Аҳәынаԥ бырг раԥхьа ицәажәаз уа иаанхеит –
Егьырҭ зегь шҳәыԥыз «ҳа ҳацгәабаӷь» ашҭа инҭалт,
«Ачымазаҩбацәа» аддыҳәа хыхь иҩхалт.
Ҵис хәыҷ ашәқәа аартны асасцәа инарԥылт,
Урҭ зегь адруҳәа аҩнуҵҟа инеигәеит,

иҵәыршу аиаша

Уи акәхеит – ашәқәа ныҵарбаҟа иадыркит –
Ацгәабаӷь мчалаӡамшәа зны ахы днарбеит.
Нас иаразнак, ргәырҽанӡамкәа, абжьы ҭнагеит,
Ашьаԥхыцқәеи анаԥхыцқәеи ӷәӷәа иаҟьеит –
Аҳәынаԥқәа ԥыххаа-жьыххаа уа иагеит –
Ацгәы аҽанаҟьоз машәыршәа ашәқәа ааимҟьеит.
Уи аимҟьара ҳәынаԥ хәыҷык аԥсанаргеит –
Ари збаз аҳәынаԥ бырг-цыркь ус аҳәеит:
«Зыгәра жәгаз шәаӷа шәа шәҟәаҟәаса шәагеит –
Ари нахыс рыгәра умган цгәи, бгеи, аҳәеи!»
Қәыџьмахан аԥышәа змоу гыгшәыгны инхеит –
Аԥстәқәа зегь ҳаҳҵәҟьа изныкымкәа иажьахьеит,
Ахы иархәан аҭыԥ татагь агахьеит,
Ишнеи-шнеиуаз ачарҳәарагь азнаухьеит.
Бгалаџ акәзар «ҟәыӷас» иамоу ҳҭаацәара
Қәыџьмахан иеиҵамкәа аус мҩаԥнагахьеит –
Ҽырԥсы ҟаҵо идәықәуп ҳааҵрақәа ҵжаауа,
Ҳҭаацәара анеибанарфозгьы аабахьеит.
Сышрыбжьаҟазоз урҭ схаԥыцқәа зегь сырхеит,
Шәа сышшәылабжьоз хаԥыц заҵәык сҭынхеит –
Сымчқәа зегь каԥсан са сиарҭа заҵә санхеит –
Џьанаҭхозар сажәра амҩахь схы сырхеит.
Иҟоуп ҳабгатәарҭа ықәӡаар зҭахқәоу,
«Ҳара ҳнаҩсан уаҩ дҟамлароуп» ҳәа зҳәақәо –
Иаԥырхагоу ҳабгаусқәа рызҳара,
Сыбгалаџраа шәҵарадырра азырҳара.

Игор Ҵнариа

Уи азоуп сызшәылабжьогьы: шәыццакны
Иеизыжәгахьоу шәхаҷа-маҷа шәхы иашәырхә,
Аҳәаа шәхыҵны абгадуқәа рахь шәцаны
Иҵарадырроу аршаҳаҭгақәа аашәрых!
Мрагылара адәыбгақәа шәырҿагыл,
Аҿаԥа рҿазҵо ҳҭоурых лыхқәа рҿашәыргыл,
Ишәымазкуа шәтәы-шәымаа шәрыӷрагыл,
Шәа шәызхылҵшьҭроу абгадураа раԥхьа шәгыл!
Зны-зынлагьы сышәхашәмыршҭлан Шәыбгаду –
Ԥхьагылаҩыс ишәыԥхьаӡоз – шәԥаҵаду,
Ҳадгьыл бзиахә дықәзмыргылоз Хоџьанду,
Шәара шәзы зыԥсы иамеигӡоз шәашьаду!
17. 04. 2005 ш.



Алакъ6ъа ■

ҲӘЫНҴӘРАԤШЬАА РҬОУРЫХ
(Аԥсуа лакә иаҿырԥшны)

Иалԥраан ашьыжьтәи ашәаԥшь
Махәык иаақәтәеит аҳәынҵәраԥшь,
Нас инықәԥраан иҷырҷыруа
Сааигәа иааит аҽсырдыруа.
Сыргачамкны зхы сзырдыруаз
Зҵаарак асҭеит сазыгәдууа:
– Аҳәынҵәраԥшь хәыҷ, аҳәынҵәраԥшь
Ианызҵада ухәда аҵәаԥшь!?
– Аԥхынра ааир наҟ ианыҵуеит,
Аӡынра ааир еиҭацәырҵуеит,
Иабантәааугеи уи ашәыга
Иалухыма ашьамашәыга?
Мамзаргьы уҽушьырц уҭахызма,
Ухәда аҳәызба аҵушьызма!?
Са сызҵаара уи иаҳазаап
Аҭакгьы абас иҟанаҵазаап:
– Зны сасра исҭааит Ҭраԥшьаа:–
– Уа мшыбзиақәа Ҳәынҵәраԥшьаа!–

Игор Ҵнариа

– Шәымҩахыҵ, абзиара збаша,
Ашҭа шәҭала зыххь згаша!...
«Рацәа сыԥхашьеит» – аасгәахәын:
Сгәылацәа рҿы шылак ԥсахны
Ачеиџьыка рыдызгалап,
Ԥсыуа ҵасла исыдыскылап…
Аха иубар иааг ашыла –
Исмоут – сгәылацәа еидашшылоит.
Ахьымӡӷ згазаап, сарԥхашьазаап –
Аԥсҭазаарагь сгәы ахнаршәазаап:
Аҩны снавалт ашьҭахьала,
Сыхәда иаҵсырхаз са схала
Ҳәызба цагәызаап, зҽызшьуаз зхала,
Уи ауп ашьа аҭыԥ занхала, –
Аԥхынра ааир изаныҵуа,
Аӡынра ааир еиҭазцәырҵуа.
08. 2010 ш.
Ԥшьаԥ

АЏЬМЕИ АУАСЕИ

Ҽнак ауаса иԥан ажра ианахыԥоз
Акьаԥа ианҩаха ашьҭахь ҷаԥшьӡа ихнатызаап.
Ари збаз аџьма уаҟа игылаз икаԥа-каԥо
Аҟырҟырҳәа ауаса иԥаз иахыччазаап.

иҵәыршу аиаша

Узырыччазеи ҳәа уи аџьма џьоук аназҵаа:
Сышԥамыччо, шәанаџьалбеит, ассир збазар,
Ауаса аԥхашьара ахьааԥшыз иҟьантазӡа,
Иџьашьатәыми, шәзымыччазеи шәаргьы

ижәбазар?!
Уаҟа игылаз аҽы аџьма ианаҳәазаап:
Уара знык ауп ауаса аԥхашьара анубаз,
Ухаҭа уакәзар уаагылазар уҟьантазӡа,
Ушьҭахь хтны уахьҳалоу, иҳәа иухыччан иубаз!
01. 2006 ш.

АЦӘ ААШЬА

Ацә аашьа ҵаҳкып ҳәа иалагазаап ирҭаххан,
Аха уи ахьгылаз ус аҳәеит:
Ахш змырхуа ажә ҵаркуа жәбахьома ахаан?!
Са сжәуп, Анцәа шәицәшәа ҳәа иҳәҳәеит.
Ус анакәха, аныга аажәг иаҳхьап рҳәан иеихеит,
Ацә аашьа ахьгылаз ахы ҩаҟьеит:
Шәылақәа аахтны шәҩасыхәаԥш аҳәан аҽарххеит –
Ишәымбаӡо сышцәу ҳәа агәашә инҭҟьеит.
01. 2006 ш.

Апоема

ҲЛАХЬЫНҴА
(Аҭоурыхтә поема)

Ауаҩытәыҩса адунеи дзықәу
Ихәарҭо́у ҟаиҵарц азоуп,
Анцәа дуӡӡа уи дзыхнықәуа
Иҿаԥхьа дыцқьаӡазароуп.
Ихылҵшьҭра, ижәлар, имилаҭ, ижәла,
Игәы аартны ирызҭазароуп,
Илшо ала дмаашьа дҽыжәла,
Уи урҭ дырмаҵуҩызароуп.
Ҳшамкәан ҳазшаз адгьыл ииҭаз,
Уи иԥсы аӷразароуп.
Аԥсҭазаара ақәиҭра шииҭаз,
Бзанҵы ихамышҭуазароуп.
Са исаԥу ацәаҩа ала
Ус бзиак сырҿиар сҭахуп,
Акәымзаргьы иажәеинраалоу
Уи сара исҿаҳәахәуп:
Са с-Аполлоным, ҿыц иззааиз
Музак сиеиуаӡам зынӡа,

иҵәыршу аиаша

Сыгәҭыха сҳәарцазоуп сыззааиз,
Платонрагь сашьҭам сыҽкынҵа.
Уахгьы ҽынгьы сызмырҭынчуа,
Сызмыртәогьы даҽакуп:
Сыжәлар рзыҳәан Амҩа иҭынчу
Ауп са схәыцрақәа зызку.
Ҳа иҳахҭысхьоу, ҳа ҳазнысхьоу,
Иахьа иаҳԥеиԥшхазгьы разҟыс.
Иеиҿҳарԥшуазар ҳа ҳзыхҭысхьоу,
Сгәы арҭынчуам Анцәа иныс!
Итәаны ирымбаз сиҩызам,
Са сыздыруагь рацәаҩуп,
Ҳлахьынҵа иазкны кыр зҩызар,
Иаԥхьо ишәасҳәоит: Иҭабуп!
Ажәа ахы умҳәакәа аҵыхәа
Иуҭаххаргьы иузҳәаӡом,
Ҳлахьынҵамҩа ахи аҵыхәеи
Умҳәакәа лкаак ҟауҵар ауӡом.
«Ажәла бзиа» ҳәа анырҳәоз,
Зегь еидгәала иузҳәаӡомызт.
Хыбаҩ-хшыҩла урҭ ирхыҳәҳәоз
Ракәын ажәла ԥхьаҟа изгоз.
Избан акәзар, ажәла ҽеигьы
Хәаԥсак даламшәар ауӡом,
Ихыбаҩу ахацәа рнаҩсгьы,
Гәлымҩык дзымҿиарц ҟалаӡом.
Иҟан амцақьоуқьад иеиԥшыз
Сыжәла аҟынгьы аԥацәа,
Аибашьраан Абрскьыл иеиԥшыз,
Иқәызмыргылоз аӷацәа.
Аха диихуан даҽа мыхьтәкгьы,
Иацәшәоз зыгага зынӡа,
Ажәла ахьӡ-аԥша дагәыхьны
Баша иҳалаз дыббаӡа.
Леван аҩбатәи6 иҿагылаз
Аԥсуаа анықәԥоз ишәаӡаз,
Шьҭахьҟа дыҩны ихы анигоз
Џьыҟәмыр дшырыз зымбаӡаз.
Ажәлар бзиахә Нарҭаа ракәзар,
Урҭгьы ирылан хәаԥсақәак,
Аха Нарҭаа рыхьӡ-рыԥша акәзар –
Ахацәа инрыжьит шьҭра ӷәӷәақәак.
Жәлар хәыҷума, жәлар дуума,
Еилыхрак рымаӡам – аӡә роуп,
Ҳазшаз илыԥха анумам
Адунеи уаныӡааит ауп.
***
Кавказ зҵаҵӷәышьҭроу ажәларқәа,
Қәрала ижәытәӡоу ҳәа иԥхьаӡоуп –
Аԥсуа, адыӷа, аваинах жәларқәа,
Иеишьцәам ҳәа рхызҳәаауа дгаӡоуп.
Мамзаргьы урҭ дрыҵашьыцуеит
Азыҳәан ауп дагьзыцәгәышуа,

Игор Ҵнариа

иҵәыршу аиаша

Аԥсабара араҟа ишәҭыцуеит,
Уи ауп иԥсымҭәра зызгәышьуа.
Кавказ амҿхакыра дуӡӡа –
Мрагылара – Мраҭашәа
Ладеи – ҩадеи ркалҭқәа рҟынӡа,
Инхон ҭаацәак реиԥш рҳәоу еиқәшәа.
Аха рыцҳарас иҟалаз –
Аҭоурых атәы ҟанаҵеит:
Атәым жәларқәа иргәылалаз
Ихарбӷьар ишьҭанаҵеит:
Аублаа гәаҟқәа рлахьынҵа акәзар,
Ишықәӡааз ҳдыргәышьоит зегьы –
Инхаз аҭыԥхьыӡқәа ракәымзар,
Ԥсызхоу днымхаӡеит уеизгьы.
Ацәҳәыра иқәыз ауаа млашьқәа
Иаакәыршаны инхауаз,
Кавказ иагәыдлеит аԥсыцәгьақәа
Иԥхамшьо имыршәа-мырҳауа.
Агәҳәы аԥстәы дшаҩызахо
Еилкаау усуп зегьы рзы,
Иара иеиԥшу дшырҩызахо –
Рыҽшеидыркылогьы хазы.
Кавказ ажәлар жәытәнатә аахыс
Ирыхҭыргахьоу зегь ҳҳәар,
Иџьаушьартә иҟоуп убри аахыс
Имыӡкәа иахьеиқәхаз рхабар!
***
Ахьеҭцәа7 ракәзар раԥхьа ижәылаз,
Ҳаҭаа8 ртәыла зегьы ргеит.
Мшаҭарала арҭ иқәылаз,
Рықалақьқәа зегь дрыбгеит.
Ркультура зегь еилаԥыххаа,
Рбызшәа дырӡырцгьы рыӡбеит,
Аха икшаз анцәаныха
Ҳаҭаа рыбызшәа еиқәнархеит.
Уи еиқәхашьас иауз ҳҳәозар –
Хеҭаа ирылаҵәеит рбызшәа,
Маҷ-саҷ хеҭаа рыхьӡ мгозар,
Ирҭынхеит ҳаҭаа рҭыӡшәа.
Мрагыларатә Амшын Еиқәа
Аган зегьы аԥшаҳәа,
Усҟан иқәынхоз ажәларқәа,
Аԥсуа-дыӷацәа ирҳәаан.
Урҭ ижәытәӡоу ркультура
Ашьҭамҭақәа рацәаӡоуп.
Амшын Еиқәа амҿхакыра
Зегьы9 ртәын ҳәа иԥхьаӡоуп.
Жәытәнатә аахыс ари адгьыл,
Аԥсуа-адыӷаа ирҵаҵӷәуп,
Ажәытә ҭыԥхьыӡқәа зегь надкыл,
Зыӡбахә ҳамоу рыхьӡ ахуп.
Уи ԥыргашьа, ма еиҵаҟьашьа
Змам ҵарала еиқәыршәоуп,

Игор Ҵнариа

иҵәыршу аиаша

Ахыҵхырҭақәа ҳамҩашьо
Ажәытә ҵәахырҭақәа рҿы10 ишьҭоуп.
Дара ажәларқәа ракәзаргьы,
Рбызшәа мыӡит, рхаҭа еибгоуп,
Уаӷеимшхара иақәшәазаргьы
Ҳазшаз еиқәирхаз руахҭоуп.
***
Ҳазлацәажәоз азмырхакәа,
Даҽа қәылаҩцәак еихеит –
Аҳ Саргон11 зыԥшрак ҟамҵакәа,
Акашкцәа12 ықәихырц дыкшеит.
Уи дыҽхәоит, дыҽхәоит каламла:
«Аԥсуа-адыӷаа нсырҵәаӡеит»,
Аха излаабо урҭ дауышла,
Игәыҭҟьа-ԥсыҭҟьа имцаӡеит.
Ҭоурыхҭҵааҩцәақәак ирхашҭит,
Ҳаҭаа рашьцәа шынхауаз,
Амшын Еиқәа аԥшаҳәа инҭаршәны
Кавказ зегьы шҭдырҭәаауаз.
Кашка-абешлаа маҷк иԥхьаҵзар,
Рыԥсадгьыл кажьны имцаӡеит –
Рашьцәа рышҟа урҭ нхьаҵзар,
Ҭоурыхла митә ҟамлаӡеит.
***
Зыӡбахә ҳамоу уи азхозма –
Даҽа рыцҳарак ҟалеит:
Џьами-урыми рыԥсы ҭәуазма
Ҳадгьыл ашҟа рхы дырхеит.
Амитә иақәшәаз аԥсуа-адыӷаа –
Колхаа рабџьарқәа дырхиеит.
Аӷа хәымга дԥыххаа-жьыххаа
Дықәырҵарцгьы рҽаздырхиеит.
Мрагыларантә ақарҭвел уаа,
Аџьамқәа ирыдгылан иеихеит,
Ачарҳәара уажә ирбазма,–
Аԥсуаа рыдгьылқәа ргәаԥхеит.
«Иҳацәнымхо» ианаҳҿаччоз,
Аџьамқәа рҿаԥхьа иқьақьон.
Рҽыргызмалны рхы-ргәы иҭаччо,
Иҭацәуаз ҳадгьыл ахь иааскьон…
Иабанӡа рылшоз рымч зқәымхоз
Ирҿагылан рабашьра –
Инрыжьыр акәхеит ианамыхәа,
Аԥсуа-адыӷаа рыдгьылшьҭра
Фасис13 арӷьара аԥшаҳәанӡа
Колхида14 адгьылқәа ргахьан.
Ақарҭвелцәа иаҳҿаччоз уаанӡа
«Аколхқәа» рыхьӡхалт уа инхан.
Аԥсуаа раҳ ду – рхыбаҩ Ҳаиҭгьы15
Ҟәыӷак иакәын оумашәа,
Амчра змаз еллинаа рахьгьы,
Аҭынчра бжьеиҵеит – ахьҟәыршәа.

Игор Ҵнариа

иҵәыршу аиаша

Аибашьра аҵыхәтәа аанкылан,
Аџьамқәа ирылымшеит акгьы.
Аҳәаа ахыҵрагь иашьҭаз хыла,
Арахь дзахымсӡеит уаҳа аӡәгьы.
Еллинаа ракәзар аԥсуаа ирнаалан,
Аилахәҳахәҭра еиҿкаахеит.
Рџьармыкьақәа еинҭәылан –
Аҭитә, аахәатә рацәахеит.
Аизҳазыӷьара абзоурала
Ақалақьқәа араҟа иҿиеит.
Аҟазарагьы қәҿиарала,
Хаз культураны икаҷҷеит.
***
Аха иаахит римаа раамҭа,
Митридатгьы16 дҿаҳәатәхеит,
Адунеи жәлар ԥсгаха рымҭо
Ала иаапкыз еиԥш деихеит.
Аҳәынҭқаррақәа зегь ццышәтәны,
Амца рыжәҵаны ибылуа,
Уи уаҩԥсык дызмыхәо мыхьтәны
Даақәлеит ацәаӷь еиԥш дбыҩҩуа.
Аҭоурыхҭҵааҩцәа ирбарҭоуп
Уи игыгшәыгра иаҭынхаз –
Ибылны иқәиҵаз ашәахсҭоуп
Аҭоурыхгьы иазынхаз.
Аԥсуаа аганахь иаунхахуаз
Зықалақьқәа зегь рыбгаз.

Ашьаарҵәыра иауацәцахуаз –
Иԥсы ҭахозма зыбжьы газ?!
Ахамышҭыхәцәгьара зыхҭызгаз,
Аԥсуаа абарҭқәагь ирцәынхеит.
Сасрыҟәа ажәҩан амца ацәызгаз,
Ихылҵшьҭра рхәышҭаара нкаԥхеит.
***
Аха ақьырсианцәа рџьарқәа
Рхарззала иаархаԥеит:
«Ишәыԥсахроуп шәдин аԥсарқәа»,
Рҳәан рықьҭаԥқәа кны иаатәеит.
Аԥсуаа рыԥшьа ҭыԥқәа ԥыххаа
Ақьырсиан уахәамақәа дыргылт,
Кананит17 аԥсар днарԥыххан:
«Шәа шәқьырсианқәоуп» ҳәа днагылт.
Ари заҳаз ирзычҳауазма,
Рдин карыжьуазма?! Иҳәҳәеит,
Кананит дрымшьыр ауазма?
Ашьа кашит – ахаҳә ианхеит.
Аха амч ду змаз адин ҿыц,
Аԥсуаа иныҟәрымгар ҟамлеит –
Рдин инавагылт адин ҿыц,
Еицырзеиԥшхеит: – ус ҟалеит.
***
Аамҭа цон, Аԥсҳа Леонгьы
Кавказ азыбжак даҳан,

Игор Ҵнариа

иҵәыршу аиаша

Аха иԥсы цәгьахан араԥгьы,
Аԥсны дажәлеит иҭаххан.
Зны лада Қырҭтәыла ирыцқьеит,
Нас Аԥсныҟа ихы ирхеит.
Ақырҭқәа раҳ дшьамхыҵархаҵәҟьеит:
Аԥсныҟа дыҩт, иԥсы еиқәирхеит.
Ҵҩа змамыз араԥцәа рыр раԥыза,
«Мурван-адагәа» ҳәа изышьҭаз,
Аԥсны дажәлеит ир драԥыза,
Ихәҭазгьы иауит уи дзышьҭаз:
Зназы ир Аԥсар ианрыкәша,
Аиааира игазшәа игәы иабеит,
Аха нарҭаа рхылҵ даныкша,
Ихы анхиҵәазгьы рымбеит.
Зԥыза дзыԥхаз ршьамхы рҽарҭеит,
Игәыҭҟьа-ԥсыҭҟьа иҩт шьҭахьҟа.
Леон «исасцәа» ҿа ирҭеит:
«Қырҭтәыла га, узакәан ҳзыԥҟа».
Зыӡбахә ҳамаз «Мурван-адагәа»
Изишьҭаз «Дагәа» ҳәа ҳәатәуп:
Илымҳа иагмызт, аха ддагәан
Ианиҳәоз: «ахәыҷқәа хьчатәуп!».
Ауаа аналаибылуаз амца,
Аҟыр-ҟырҳәа уи дыччон.
Ианиргәаҟуаз урҭ аҭӡамцаҿ,
Дгәырӷьон, крыфо-крыжәуа дчон.
Ҳазшаз дуӡӡа зылԥха ҳауша,
Мурван игыгшәыгра ибеит.
Аԥсуа ииҟьаз аса шиашо
Ихы хнакәыцәаартә еиԥш иӡбеит.
Византиаа римператор
Аԥсуаа риааира ахә ишьеит:
«Сидныҳәалан аԥхьахә исҭар,
Аԥсҳа иқәнагоуп» – иӡбеит.
Ақырҭцәа раҳ Арчил днаиԥхьан
Аимператор – Константин:
«Леон иаҭәасшьоит» ҳәа дхырхәан –
Ахьтәы гәыргьын ааҭиын.
Аԥсуа ҳәынҭқарра уи аамҭаз
Амҽхакыра даара иҭбаан –
Ахыҵхырҭақәа ирҳәамҭан
Аҭоурых ашәҟәы иарбан:
Кьалашәыр агаҿа инҭарсны,
Егры ахықәанӡа инаӡон.
Абаагәара Аԥсны иалсны –
Уи иауалԥшьаз нанагӡон.
Абаагәара – Аԥсуаа ргәара,
Кьалашәыртәи абаа ду,
Шәышықәсала аԥсеивгара,
Рызҭоз ҳаибашьцәа рыҩн ду.
Иара иахҭнамгац иарбан хҭысқәоу,
Жәытәнатә аахыс инаркны,

Игор Ҵнариа

иҵәыршу аиаша

Зхы ақәзымҵац иарбан мҩасцәоу,
Уи аҳәаақәа еимакны?!
Аха инхеит – иеиқәхеит имыӡкәа
Ари абааш ду аԥацәа,
Иахьа уажәраанӡа ахьыӡ мырӡкәа,
Ирыгәҭылак иааргеит анхацәа.
Аԥсынтәыла агәеиҩшара,
Ааннакылоит уи хазы.
Ҳазкәыхшаша ҳахьӡ-ҳалшара,
Уи гәадуроуп ҳара ҳзы.

***
Аамҭа цоит, ицоит инҿасуам,
Аҭоурых атәы ҟанаҵоит.
Аҳәынҭқаррагь баша имҩасуам,
Аха ишнеиуа икәараҵоит:
Аҵыхәтәантәи Аԥсҳа ихылҵшьҭра
Иацызҵашаз дҟамлаӡеит –
Иацызҵашаз аҳра ахылҵшьҭра
Дқырҭуа ԥамзар уаҩ дмиӡеит.
Убри алагь аҳәынҭқарра
Иазыԥшызаан лахьынҵас –
Ҳхыбаҩ ԥсахны џьоук мақаруа,
Аҳра Қарҭҟа иргеит имҵарс.
Уажә иаабама ақарҭвелқәа
Рчарҳәара аҟазшьак
Еимак-еиҿакуа аҳәынҭқарқәа –
Аԥсны иарҭеит даҽа мҩак.
Уи аԥсныжәлар еиднакылеит:
Аиҿагыларахь иеихеит –
Ақырҭуа дахеит, Қарҭҟа днахеит –
Иқалақь хада еиқәхеит.
Аԥсуа хылҵшьҭрақәа рҽеибырҭан,
Рҳәынҭқарра еиқәдырхеит –
Егры инхықәкны наҟ инрыҭан
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Иҵәыршу аиаша - 4
  • Büleklär
  • Иҵәыршу аиаша - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 3193
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2233
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҵәыршу аиаша - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 3155
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2209
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҵәыршу аиаша - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 3115
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2104
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҵәыршу аиаша - 4
    Süzlärneñ gomumi sanı 3196
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2226
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҵәыршу аиаша - 5
    Süzlärneñ gomumi sanı 1838
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1357
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.