Latin

Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 26

Süzlärneñ gomumi sanı 3288
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2203
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
Аԥсыӡ угәаԥхама – акәара унҭапҟа!
Ҵан, Абгагь уԥылоит, убас Абгахәҷы,
Аашьышьгьы ҳа ҳгәылоуп, иубап Абнацгәы...
Зегьы-зегь ҳа ҳамаҵгьы руеит ҳартәаны,
Ажәеиԥшьаа иҟынтәи иааргоит еиханы,
Аиҳара ҳа иҳарҭоит, аиҵара – рхазы.
Умшәызар, араҟа зегьы-зегь ауеит,
Атоура ҳа ҳалоуп, аҳраҵәҟьа аауеит!
– Сыздырам, иҿаҩоуп, убас фасацәоуп,
Мырхәага иарӷьеҩуеит, зынӡа кәыбырҭроуп,
Амшынгьы абаҟоу, аҵаа зҭаԥҽуа,
Аԥсыӡгьы иреиуам ашша уҿазыршәуа...
Ара сзынхагәышьом, сцалап сқьаԥҭахьы,

Сызхылҵыз уа рыбаҩ змадоу сыршәахьы... –
Аха нас, иахьхәыхын, уи Ашкәакәа нхеит,
Аҩыза иаҿылан, џьарак еицынхеит.
Бгалаџи Ақәыџьмеи шьамхыла ижуа,
Бгалаџи Ақәыџьмеи шәарахла иқьуа,
Мышә-матраа ишәахуп ҳәа инаргон дара.
Аашьышьи-маашьышьи иааргон араса.
II
Шьыбжьонказ еицәажәо, еиҵырхырц ршьапы,
Мышә-матраа аҩыџьагь еиццеит ԥшахәахьы.
Иахьнылшәаз, ахықәаҿ, абар, ааигәаны,
Аҟәарча ахьгылаз ирбеит инаԥшны.
Иргәамԥхеит уи ирбаз, иргылаз уаҩы,
Дырзымҵааӡакәа абраҟа дааны,
Аҟәарчә хьиргылаз аӡы-ԥшаҳәаҿы.
Мышә-матраа неин аҟәарч дырҵысит,
Мышә-матраа неин аҟәарч иҩнаԥшит:
Ирбеит уа аџьыка, ирбеит аџьмашша,
Ирбеит уа ацәымза, ирбеит ачаса,
Ирбеит ус аихымца, ирбеит ацәымса...
Еимаркит: изтәыда абри аԥшаҳәа?.. –
Ирыԥхьан еизыргеит убра абгасса,
Ҟарулс ҳәа иргылан бгалаџк насҭхашәа,
Еизарак ныхдыртлеит аҟәарча агәҭа.
Шьапҟьаҟьоуп ицәажәо, иакуп алаба: –
Ари ҳа иаҳџьынџьуп, ари ҳа иаҳтәуп,
Хаала имуазар, уи мчыла игатәуп,
Аҟәарча иласны ирбга илашьҭтәуп,
Аӡәыргьы дахызар, иҵыхәа ԥҵәатәуп...
Уара, Аашьышьына, уабаҟоу, иҳәа,
Абраҟа унхома абаша ааигәа?
Дызгәоумҭеи, изумбеи, абас ауаҩы
Аҟәарча еибыҭан данықәҵуаз дхынҳәны?
Шьаашьынагь ҩагылеит, аҭак ҟаҵауа: –

Аҟәарча ниргылоз смиӡацызт сара,
Шәмиӡацызт иа шәарҭгьы, иабаҟаз Бгагьы,
Бгалаџгьы миӡацызт, ҳмиӡацызт аӡәгьы...
Саӡәыкны, сагьреиуоуп аиаша зҳәақәо,
Гыгшәыгыс дызусҭа адәагәҭан инхо?
Жәытәнатә аахысгьы ҳарҭ абна ҳатәуп,
Убри ҳа иаҳџьынџьуп, убри ҳа иаҳтәуп.
Ари, нас, адәҳәыԥшгьы, ишыжәбо, ԥшаҳәоуп,
Аиаша анаҳҳәа, изџьынџьу иа иоуп...
Аха уажә ҳанеизах иаагарцаз ахәҭоуп,
Избанзар, иагьызбоит, ҳагьмаҷым, ҳрацәоуп,
Ладантәи иаазгьы, ҩадантәгьы, убас,
Агәаҩа иҭыҵыз, аӡ-нырцәынтә иаақәаз...
Ишәасҳәогьы арбан нашәасҳәап сара:
Лассы-ласс аҟәарчахь даауеит бнашәара,
Иҟәаҟәа иахишьуеит иҭҟьо ахаҭа...
Шәҭахызар, ихсыршәҭып иҟәарчажә, ижуа,
Исышәҭар азингьы, шәырҩахар шәнапқәа.
Избанзар дысцәымӷуп уи ауаҩ сара:
Машәыршәа, аабыкьа сагазаап хара,
Сышхәыцуаз, сынҭалеит имхаӡажә агәҭа.
Мамзаргьы кыр сфама, лапҟьак ауп, снацраст,
Аҟәақҳәа уа илҭҟьаз ахызаҵә ласҿаст,
Аԥсык ауп исыгха, нын-нын, ҳаӷеиҭа,
Сишьуан, мшәан, убраҵәҟьа, ихнаблааит сԥаҵа.
Ихашәымҵахуазар, шәнасыхәаԥш, ижәба!
Дуаҩума, каҷбеижә, дгыгшәыгуп зынӡа,
Лапҟьаказ, иаасгәыдҵан, сишьыҵәҟьон убра!
Аԥхьа издырыр ас шышәҳәоз шәара,
Ишьҭыхны иаазгашан макәанк араса.
Инаҵжаа икасыжьрын аҟәарчажә зынӡа!.. –
Ақәыџьма, иухьзеи, ҳашԥоушьи уара?!
Аҟәарч уцәиргылеит дуцәааин абра,
Ҳзықәгәыӷуаз иреиуаз уа уакәын,
Бгаду, иубома мышә-матраа иаҳзууз закәу?! –
Ақәыџьмагь аацәажәеит: «Ишәасҳәап дзеиԥшроу

Абраҟа изыргылаз аҟәарч, ҳзыҩнатәоу,
Уаҩрак ҳәа уи илам, илеишәагьы цәгьоуп,
Ишьтәажәык дахыбаан дзеихсызгьы са соуп...
Ԥшьаала сшәарыцо сышнеиуаз ааигәа,
Абар нас иахьызбо каамеҭ ахаҭа,
Ихкаара аҵыхәан, акәиы агәҭаншәа,
Иҭажьуп изҭымҵуа ишьтәажә иара убра!
Ишҭажьыз нас сцозма саԥырҵны сара,
Ҽмырба, благьамба убра иҟаҵауа?
Сааҭгылан саахәыцит, аҭгашьақәа збуа.
Акәиы уа сынҭацалт, нас сыцқәа неихысхт,
Ашьтәажәгьы ласҿыҵак, сакӡамшәа сыҩҭыԥт.
Ахықәаҿ иргылан иагьасҳәеит убра:
«Ашьшьыҳәа, умшәакәа, шәыҩныҟагь уца!..»
Хырҳагас имаз изтәу ихаҭа,
Иакәым ак азызуама са аӡә ишьтәа?!
Аха, ибзамыҟәмыз, уи уаҵәҟьа иҳәҳәеит:
«Ақәыџьма ду сафеит, Ақәыџьма сагеит!!!»
Сыԥшызар – каамеҭуп! – даауеит дыкәлаауа,
Ишәақьгьы икыхуп, избоит илақәа...
Апҟаҩҳәа уа инҟьаз, ҿыввыҳәа ишаауаз,
Са сҵыхәа лаҿыҵҟьаан, ицеит ишшәышәуаз.
Слеиҭацеит, хәашабга, убра сбырбыруа,
Илкажьны иҿыцҟьааз, сагьаст фасара..
Ижәдыруеит ҳәа сыҟоуп закә ҵыхәаз иара.
Убрижьҭеи сизгәаауп сара уи аҳәажә,
Сагьалгеит ишьтәажәгьы, убас иҽадажә.
Ишәгәалашәыршәеи, нас мышә-матраа шәара,
Ишәзынасҭиқәазгьы дара ржьыхәҭақәа.
Урҭ рышьҭахь илажәгьы аахәрны исшьит,
Аиашазы, сыблак убри иҭнарҵәрит...
Иахьышәҳәо са сыҟоуп, мышә-матраа абра,
Даныхтәуп, дагьӷәыхтәуп, уиоуп иқәнага!
Ипара аагәаҭан, зынӡа дҭаҳархап,
Абраҟа, ҳнахылан, ҳаилақь ҳаиванхап!
Аҟәарч уажә ҳлагәҭасны иԥыххаа иаагап!»

Ақәыџьма анцәажәа, игылт Абгахәыҷы:
– Ииашоуп шәа ишәҳәо, ицаша шәхаҵкы,
Аха, сара стәала, ишәцәагхеит акы:
Аҟәарча ҳарбгаргьы, иргылоит ҽакы,
Убригьы ҳарбгаргьы, иргылоит еиҭа,
Аӷәтәы уажә ишџьаҳшьо, баалыхны ахаҭа.
Абас еиԥш аныҟала, уи ҳзырбгарым,
Дыбназо дагьнылалап, ҳарҭ ҳаиқәхарым.
Иаҳхыхны ҳцәа рыцҳақәа, кәахьча ҟаиҵап,
Иниҵаҵа, дбылгьо, ашәшьыраҿ днаиап... –
Бгахәыҷы абарҭ ажәақәа мышә арбыбит,
Бгаду уа иаруыуит, Бгалаџ арҵыҵит,
Уажәыҵәҟьа дышьтәуп ҳәа зегь еибарҩит,
Аҟәарчгьы рбгатәуп ҳәа уа еибарҵысит...
Шәаангыл ҳәа нараҳәан, Бгахәыҷы ааццакит,
Иаҳәозгьы инацнаҵт, егьырҭ зегь ӡырҩит:
– Ус акәзар, зегь раԥхьа, аҟәарча ҳарбгап.
Анаҩсан, ҳаихаҩан, данааиуа аабап,

Ашәымра ҭашәамҭаз дааилоит абра,
Уахык, ма ҩаха ҳәа, дыԥхьоит иара ара.
Иҟәарчажә канажьшәа ибахып аԥша.
Нас амца еиқәиҵап, ҽырԥха дыҽҳәаиа,
Аҟәарчажә аҩнуҵҟа, дааԥса, хәышҭаара.
Ҳарҭ зегь ҳаацәырҟьан деимӷәыцәны даҳфап,
Аӡнырцәи аӡаарцәи зегь ҳарҭ иаҳзынхап!
Араҟа аҭыҩра рацәоуп, ижәбахьеит,
Маӡала, са сашьцәа убра инсырхеит.
Зегьы-зегь ҩагылан иҳацхраашт уажәы!
Са салгеит ишәасҳәоз, шәазхәыци шәаргьы! –
Кәытрыбга аацәажәан, инеин илатәеит,
Егьырҭгьы агәақьҳәа рнапеинҟьабжьы геит.
Кәытрыбга натәеит, аха ихәыцуан иара:
«Ишԥацәгьам, ицәгьамкәа, уи ауаҩ ишьра,

Дахьыцәоугь икупеи хәаа-заа ахаҭа,
Данҩаҵҟьогь аҟәақҳәа убраҟа инҭҟьап,
Игәыдлогь иааргәыдҵан ӡәырҩыкгьы ишьқәап.
Са сакәзар – саагылап урҭ рышьҭахь џьара,
Бгадуи мышә-матрааи иҿажьны хагәха.
Урҭ рызегь изшьрыма, акыр еибарххап,
Урҭ рызегь ишьыргьы, иаргьы дҭадырхап,
Аӡнырцәи аӡаарцәеи сара иаасзынхап,
Нас сашьцәа абраҟа рыгәҭаҵәҟьа сынхап,
Хадасгьы саагылап, аҳасгьы сҟалап,
Са исҳәо закәанхо убас иҟалап!..
Бгалаџи Абгыӡи, ацәҳәырахь шәнаскьа,
Аҟәарча аган зегь иаҳтәуп бгахәыҷқәа!
Аашьышьи-маашьышьи, иауеит шәынҳархар,
Аҭыҩра ҟаимаҭқәа ҳа ҳзыҳәа ижәжлар!..» –
Абас еиԥш ишхәыцуаз, напеинҟьара еиқәтәеит,
Сгәы иҭаскыз шәаҳандаз ҳәа нас маӡа иччеит.
Ус хыхьынтә абраҟа иаарылаҩт абжьы,
Гыгшәыгқәа наԥшызар, ирбарҭоуп зегьы,
Адәҳәынаԥ акылҳар иҩылҳәҳәеит ахы,
Иӷәыӷәӡа, иӡыӷәӡа, ипеиџьхәоуп абжьы:
– Аҟәарча зыргылаз иныжьны дцахьеит,
Абраҟа сахылан сара сынхахьеит,
Ара са сшаԥшәымоу ауаа ирбахьеит...
Иауазар, ус иҟаз, игылаз аҟәарч!
Иара андыргылоз исырҭеит ахарџь,
Аӡнырцәынтә сааины иахьысҳаз сыҭра,
Иааган иргылеит аҟәарч ахаҭа.
Мамоу ҳәа шәымуазар, сцалап сқьаԥҭахьы,
Акәара анырцәан, егьи сыҭрахьы,
Исықәҳаргьы алшоит абра џьара акы, –
Аҳәахын, иӷәыӷәӡа иаарылаԥшт зегьы.
Гыгшәыгқәа ахьтәахыз ркьатеах ԥцәаӡеит,
Адәҳәынаԥ иаҳәахыз иахыччеит, еимсеит,
Абгыӡгьы дырцәажәеит, анаҩс Абгалаџ,
Еицҿакны ишьҭырхит аҟәарча дырбгарц.

III
Ахала, аԥшәымас, аҟәарч цгәык ахын,
Инрыжьит аамҭала, абра иҷаԥшьаҩын.
Гыгшәыгаа ҩналан иандуха рыбжьы,
Ахәблы уа иахьықәтәаз иабарҭан зегьы!
Абар ақьашана, абар аџьшьатәы,
Аҟәарча дырбгоитеи, ихәыцтәуп акы!
Иҩаҵҟьан, еиҭаԥан, иҩықәгылт ахәыблы,
Имшәакәа иаарылаԥшт, иардуит абжьы: –
Лапҟьакым, Шьаашьына, иҭоуфаз уара,
Еснагьгьы уҭалон ҳамхы, уаҿцаауа.
Аԥсыхәа аниумҭа, уи нас деилашәеит,
Хәаа-заагьы хысит, уԥынҵагь цәнаҟьеит...
Ҳаи-ҳаи, «афырхаҵа», Ақәыџьма, уара,
Ашана иссиру уҳәахуеит ара,
Ишԥа, џьоушьҭ, уа уоума ашьтәа еиқәзырха?!
Аӡәыр иаҳахьоума убас ҟалауа?!
Уҭалон ахкаара еснагь, уфыҩуа!
Акәҷышьҵәҟьа Кәытрыбга иаамхны иугон,
Ихәылымхӡакәа ишыҟаз иуфон.
Уҵыхәагьы хызҵәаз – убри ҳа ҳшьацҳәоуп,
Иҭызхызгьы узблак – убригь ҳара ҳлоуп!
Мшәан, мышәраа, иџьасшьоит, шәгаӡоума зынӡа?!
Ақәыџьма шышәхыччо аагәашәҭа уажәшьҭа!
Бгыӡи-мыбгыӡи, шәа шәтәык ҳәа сҳәаӡом,
Шәназԥыло-шәаазԥыло аӡә бзиак даниом...
Шәаҟәыҵроуп аҟәарча, игылаз абра,
Шәыԥсы ҳәа неиҭашәклап абрахь шәанаауа,
Шәшьап-кьакьа неиҵышәхырц, ижәбарц аԥшаҳәа.
Шәаҟәыҵроуп, игылаз, мамзар ҳаӷеиҭа,
Инкылан дыхнымҳәуеи хәаа-заа ахаҭа!
Адәҳәыԥш хәыҷ ахьамоу, ԥшаҳәакаҿ абра,
Изтәугьы иа иами, шәызусҭда шәара?!.
Шәаҟәымҵыр, абраҟа сара шәызбылуеит,
Ахышә адәахьала саанеин иасыркуеит!
Адәҳәынаԥ, уа уарбан? Уаԥшәымам ара,

Ԥшьаала, ушеибгоу, уахьааз ахь уца!.. –
Ҵыфына иаҳәаз ӡәыр дазхәыцма убра?
Аҭакс ҳәа урҭ ирҳәаз шәаҳама шәара:
«Уараҵәҟьа ҳуцәшәарцу, макьана ухәыҷуп,
Ашьшьыҳәа утәазар иаҳа имаҭәахуп!..» –
Игылан икҿалан, ирфеит аџьмашша,
Идырцәеит ацәымза, ирфеит ачаса,
Идыршәит аихымца, иагәҭаст ацәымса...
Аҟәарча иласын убра иаадырбгеит,
Џьамк дукгьы пеипеиуа, қырбыҷҵас ирбеит…
Адәҳәынаԥ ҩныԥан ицеит адәахьы,
Адәҳәынаԥ ыҩныԥан иагеит уи аԥсы.
Ҵыфына аацәырҟьеит, имшәакәа убра: –
Аабыкьа, даныҟаз, абраҟа иҟаиҵеит
Џьамк азна, қырбыҷу, усҟан са избеит,
Акәакьаҿ уажә иҟоуп, уи са исфауеит!
Оумала иагьыхаауп, цәгьаӡа исгәаԥхеит,
Исцәышәфар, мап-мапуп, уиак аасуӡом,
Ҳнеидымсларгь ҟалашам, мала исҭиӡом!.. –
Мышә-матрааи, Ақәыџьмеи, убас Абгахәыҷы
Иҭрысит ирфарцаз игәарҭаз ҵәахы,
Ҵыфына раԥысны ирцәамгарц ахәы.
Мышә-матрааи Ақәыџьмақәеи, убас Абгахәыҷы
Ианыслеит аџьам ду, ирфеит хәыҷ-хәыҷык,
Бгалаџгьы хар амам, Абгыӡгьы убас,
Шьаашьынагь ԥыҭк афеит урҭ ирцәынхаз.
Изфаз зегь канажьит, ишырфаз убра –
Ҳәнаԥшьыгазаарын уи ирфаз дара!..
Ҵыфына маанала абас ираиааит,
Шьҭа аԥшәма дхынҳәындаз ҳәа нас иаанеиааит.
IV
Даныхынҳә уа аԥшәма, изыруз ибеит,
Иагьџьеишьеит, дагьгәааит, аҟәақгьы ҭиргеит.
Аҟәарча еибиҭеит дырҩегьых убра,
Игылоуп уажәыгьы иахьгылаз иара,

Амшыни шьхатәылеи рыбжьара, рыгәҭа.
Имырӡит, дахылаԥшт Ҳазшаз ихаҭа!
Ирзымгап ҳәа сыҟоуп гыгшәыгаа уажәшьҭа!
Зыԥсы зшьо-еиҭазкуа мҩахыҵуеит ԥхьара.
Еиҭаҟоуп аџьыка, убас аџьмашша,
Еиҭаҟоуп ацәымза, убас ачаса,
Еиҭаҟоуп аихымца, убас ацәымса...
Иагьамоуп Ҵыфына уа ҩыџьа ԥацәа,
Иандуха, еиҿыҵын ицаз хаз-хазра.
Руак ыҟоуп уажә Бзыԥын, егьи – Кәыдырҭа.
АҨСҬАА ХЫЛԤЕИ, АБГАХӘЫҶИ, ЕГЬЫРҬИ
I
Ажәабжьык нашәасҳәап иаацәырган абра,
Харамкәа-ааигәамкәа, ирыхьыз џьара,
Ӡәырҩуаа уи иалан, ӡәырҩуаагь ҭахеит,
Руаӡәыкгьы ԥсым-бзамкәа аарла деиқәхеит,
Аарла уи еиқәхаз ажәабжьны иҳәеит,
Ажәабжьын уи ииҳәаз абра иасырбеит.
Шьыбжьонказ мырхәага нкацеиуаз зынӡа,
Имаҭа хәыҷ дицны, чабракгьы неиҿшьуа,
Абду иԥсеиҭеикырц днатәеит дмыццакуа,
Нахьхьишәа иҭеикыз имх-еиҵҳә аханшәа,
Ашәшьыраз инижьыз ҵла ду шьапаншәа.
Амх-еиужь аган зегь расын, еилачын,
Игылаз ҵлақәакгьы ашәчы-хамы ршәын.
Акәарагь уа иҟан, зегь уи иаҽыԥнын. –
Ҳамхы ианаҿала, хаҷашьаа ҳахҭаркт,
Ҳанзымиааи маанала, абаша ҳа ҳҭалт...
Ҳаанда инавакны ҭырас ҳархит,
Аҵәҩанқәа нас иарсны, аҭел-па дҳаркит.
Ҳамхы зегь ҳаақәшеит абас ҟаҵаны,

Иахысшам урҭ уаҟа уажәшьҭак ишәаны, –
Абас даацәажәан убраҟа Абду
Иҭҭынжәга аацәырган ирыцқьеит ахәҵә ду.
– Ибзиамхаӡоз сҟалахыр сара
Аԥсықымқымраа зынӡа срымбауа,
Нануа ллакә-хылԥагьы схахны абра...
Уи змоугьы даҩысҭаауп, ицәызгоит сара...
Абраҟа ҵхыбжьонла стәаны сҷаԥшьарын,
Срымбакәагь иааиуа иргәыдҵа исшьрын!
Аиашаз, даара игызмалқәоуп дара,
Угәарҭоит уфҩала, ирықәшәандаз ԥсра! –
Аиеи, дад, уи усоуп... Ҳхандеиит ҳара,
Ҳаҷашьраа-гызмалраа ҳариааип ожәшьҭа.
Усыхәеит кыр, дуҵас, иумаз разҟы!
Ҭагалан нас ҳҭалан иҭаҳгап зегьы.
Макьаназ ҳаалароуп ес-ҩымш рахьтә азнык
Аҭел-па ҳахьысуа, ҳнахыкәшо ҳамхык,
Абри иахнамҵауеи аҭел ҳа ҳафҩы,
Хаҷашьраа ацәшәахуеит уаҩытәҩса ифҩы.
Иаҿалаз, зегь ҩаанӡа ас ҟаҳҵалар,
Хаҷашьраа егьрылшом, ҳара ҳмаашьалар...
Уи бзиоуп, камаџьа, ухахәс Бабаду,
Исаҳәишь закә жәабжьу иуалҳәаз нанду,
Зеиԥш ҩысҭаа хылԥоу ицәугарц узҿу?!
– Иауамеи, макьана исызгомеи сара,
Нандугьы ус акәын ишылҳәоз жәаха,
Удухар нас уашьҭал ҳәа салҳәеит лара.
Абар уи исалҳәаз алакә ахаҭа:
«Ахылԥа, умшәакәа, азнык ианузга,
Иухоуҵар, уааҟалоит ӡәгьы уимбауа!
Уи аҩсҭаа хылԥа амч дууп зынӡа,
Абзиа имԥыхьашәар, дрыхәоит жәлара,
Аҩсҭаа идагьы имам аӡәгьы,
Нас ииҭогьы дыҟома уи ауаҩы?
Аха иаухуазаап ахылԥа игар
Агәымшәа, дымшәакәа абасгьы ҟаиҵар:

Игәҭеикыз изароуп, имаҳароуп аӡәгьы,
Маҭыкгьы ишьыроуп, аду ма ахәыҷы,
Иаамхын уи абыз, инахәлаԥса аҟәыд,
Шьапкьаҿ жәла, уа х-цырак, ицәыҵеижроуп жәырҭ.
Аҟәыд гылахуазаап уаҟа х-шьаҭак,
Ирҿалахуазаап убра хԥа-хԥа црак...
Аҟәыд нас ианҿихлак иаҿамҵакәа акы,
Ацырақәа гәылхны ираҵәан икны,
Уи ддәықәлоит дышиашоу амшын ахь дласны
Аӡхықәла, дымхьаԥшуа, акыр гәиҽанны.
Абас уи дышнеихуа диԥылоит иаауа,
Ахылԥа хәыҷ зхахугьы аҩысҭааа ихаҭа!
Ихылԥа азқәаҟьоуп, ихәҷуп, игьгьежьуп,
Лабҷашькгьы икыхуп, ӷәӷәалагь икуп,
Аффаҳәа дыкшошәагь ҟаиҵахуеит убра.
Иԥшӡахуп, иӷрахуп, икьаҿхуп иара.
Уи днеирц дахыццакуеит амаҭ ахьжу,
Аҟәыдқәа зегь ҿихраз уа ишеибаку...
Дуԥылар, умшәакәа уласыроуп уара,
Имҵарсны иулшартә ихылԥа агара,
Иаразнак аҟәыдқәагь убра иҿаԥсара.
Уҭрысроуп нас ушьҭахь, думырскәа иара.
Мамзарны уи Аҩсҭаа лабҷашьла дыкшоит,
Утәарҭахь ма узқәахь... ужьгьы ԥыҭк уцоит.
Лабҷашьа ануқәшәа – уеиқәымшәеит зынӡас,
Ахылԥа угазаргьы ибашахоит нас,
Иахьуқәшәаз аҭыԥ зегь иҷаԥшьӡа иаахтуеит,
Маҭәа зқьы ноушәуҵаргь, ихымҩо иааԥшуеит...
Дырҩегьых уа иҟоуп ишәарҭоу ҽакгьы:
Иԥижәарц далагоит уаҟа угәгьы,
Ихылԥа узгазар, дуыумырскәа убра.
Дыҭрысны, лабҷашьгьы аакажьны зымҩа,
Иаразнак духьӡахуеит даӷьуа-дышҳауа.
Мыч имам, дагьыҟоуп аԥша дагошәа.
Иухамшҭроуп – араҟа ажәакгьы ҟалом!
Ицәажәаз деилеиԥсоит, ихшитәу дишьҭӡом...

Анаҩсан, абраҟа исҳәароуп сара,
Уи даҵанамкӡозаап ахылԥа цәгара
Идумхац, изҳароуп, уи уаҳа иауӡом,
Иҟәыдқәагь гәы рҭалом, аҩысҭаагь дибом...» –
Абас еиԥш илакәны исалҳәеит нанду
Уи аҩсҭаа хылԥа, ашана иазку.
– Аашьышьи цәгьа-мыцәгьеи, уахьӡар, инурҵәап,
Аҩсҭааи Гызмали ирхылԥоугь угап,
Урҭ зусҭцәоу, иахьыҟогьы нас еилургап, –
Абду дизыгәдууа абасгьы неиҳәеит.
Рышәшьыр ҵла иҩалшәшәан быӷьқәакгьы нкаԥсеит.
Иагьақәын уи аҵла ду ашәч еилачны,
Иагьаман Адәҳәынаԥ аҭра ҟаҵангьы.
Убраҟа иҭаҟәыҟәын аԥсеиуа ӡаны,
Ицәажәоз зыхцәажәоз алымҳа азкны...
Ус аӡбит Хаҷашьахь уи хәлар ицаны,
Убраҟа иаҳәарцаз урҭ ирҳәаз зегьы...
Абӷьыжәқәа нацәалшәшәа, уи наҟгьы инҭалт,
Ҭахәыц ишҭатәазгьы цәакы инҭанагалт.
II
Адәҳәынаԥ ахьыцәаз аҭра иҭаианы,
Алымҳа инҭасит абжьқәа ааигәаны.
Иҿыхаа-азҿыхьҭашәа ԥшакгьы наҿаст,
Ихәлазар ҟалап ҳәа игылт, аха инҿаст.
Ишыҟанаҵац еиԥш, иагьыӡрҩт зназы,
Қәацара ҟамҵакәа, ԥаҵак ҵыс-ҵысны.
Зыбжь гозгьы даӷьқәазаап, аӡмахаҿ уажәы
Даӷьрашәа еицыркьыкь ирҳәон еисаны.
Игәырӷьан иҩаҵԥан Адәҳәынаԥ еихеит,
Хаҷашь-ԥаҵахахахь уи амҩа археит,
Иҭрысны ишлеиуаз, џьара икәараҵеит,
Гәаныла ицәажәо, абасгь аҳәауеит:
«Машәырда сызнеинда уа сгәыла аҭраҿы,
Иагьасҳәон инмыжькәа урҭ ирҳәаз зегьы...
Изамуеи нас ҳашьҭалар ҳарҭ ҳхаҭақәа

Аҩсҭаа хылԥа ымҵарсны агара?!
Ибахрагьы дыҟан ицәажәоз ахәыҷажә
Дызусҭаз изтәхозгьы ҳазхырбааз рымхажә
Са схала ҳәа сдәықәлар, уи сымч азхарым
Азнык ауп, ахылԥа са уаҳа исҭахым,
Аҵисажә ахьҽҳәажьу сагьнеин снатәарын,
Кәасҭхакгьы лацрарсны ақьышәажә збылыр
Аҵыхәажә, слацрасны, иҽыцҟьаа изгарын,
Иччархәны аҳәынаԥқәа рзы иҟасҵарын.
Аԥаса ҳшәындыҟәраҿы иҟан сыҭра,
Аҵисажә аҵыхәала схҵәеит сара убра», –
Абас уи азхәыцуан. Аҭысара ааигәахон,
Араҟа Аашьышь-ԥаҵахаха ҭанахон.
III
Адәҳәынаԥ Хаҷашьа акыр иазнархәыцт,
Хаҷашьагь иаҳазгьы агәы иҭанарҳәыцт.
Алымҳа азышьҭны, ихәыцуа иӡырҩуан,
Аҵыхәтәан иаҳәахит, абжьы ҩыҭнаган: –
Ахылԥа насхасҵар, иуасҳәоит абра,
Ишықәсхуа зегь раԥхьа сара бгахәыҷқәа.
Урҭ агызмал-ҵыхәақәа, имҭәӡо бгассаа,
Уаӷоугьы дыхҭазкша, иурҭом ԥсгара.
Заҟантә са изжхьоузеи абри аҿакьа,
Заҟантәгьы сахырԥахьеи, сҭыҩра гауа!
Аабыкьа иҩҭалан сыҩнашҭа бгахәҷык,
Аԥсык ауп иҳагхаз ҳаидԥсыларц, аԥсык.
Ицеит имақарны, иубап ҳәа ҽазныхк.
Иуасҳәо уи акәхуп, Адәҳәынаԥ сашьа,
Ҳара дҳаԥшаароуп аҩыза еиқәшәа,
Аҩыза иҟәышу, аҩыза иԥыруа!
Иугәылоуп, иудыруеит уи Тыжә ахаҭа,
Инықәыршә уцароуп убрахь, абаақәа!
– Мап-мап, џьоушьҭ, ишԥоуҳәои,

сцәа-сжьы бызбызит!..

Уа снеир ҟалома, уа снеир – сыԥсит!..
Акәтаӷьқәак накылсҵәан, иадыруеит иаргьы,
Иагьсышьҭоуп маӡала, издыруеит саргьы...
– Умшәакәа уҽырхаҵа, угәгьы уҽанны,
Аҟәраанқәа агәаларшәеишь уаҟа Аты,
Аҭыҩра ианҭырца, инеин ишҭатәаз,
Акәтаӷь-цәа картатан, иазыруз зеиԥшраз.
Са исфаз шаҟәан ҳәа убасшәа ак ҳәа
Саҭоумҵан исхароу ҳәа тыжә-гәы ҟаҵа,
Нас аилкаа уман арахьгьы уеиха.
Аты ааҳҩызахар, ҳшеиқәшаз хаҵа,
Сыԥшуп нас абраҟа уаҵәуха сара!
IV
Лашьцара иагәылкәраа Адәҳәынаԥ ласны,
Ат ашҭаҿ инадгылт агәашә хәыҷ, ҿыҭны.
«Ҳаи-ҳаи!..» ҳәа индәылҟьеит иахызгьы ҭҟьаны,
Ишааиуаз иаангылеит убра иџьашьаны:
– Излоугәаӷьӡахзеи, уара, ҵыхәаҩзы,
Са сгәарԥа аҟынӡа иааугарц ушьапы?!
Иухашҭма исзууз, иумои бласы?!.
Иабаҟоу сыкәтаӷь заҵә, икылҵәан уцаз?
Уа уами уи ашьҭахь иӷьычнгьы изгаз?!.
– Изӷьычыз са сакәӡам, маҭуп иҟазҵо,
Ҟәраанзар ҳәа сыҟоуп икылҵәан ицо,
Сара саазышьҭыз уара дуҭынхоуп,
Са сеиԥш иаргь аҟәраанқәа убас дагьраӷоуп.
Саазгазгьы абасоуп, – аҳәан, Ҵыхәаҩзы
Ишгылаз иаҳәахит иаҳәашаз зегьы.
– Аҳәынаԥ-амынаԥ шәыгәрак сызгаӡом,
Изгаргьы, излазгои, изгартә избаӡом...
Иуанажь сырҟәаҵып нас урҭқәа уажәы,
Избанзар, иуцәымӷуп ҟәраанраа уаргьы.
Ркәакәылах, иабаҟоу, егьыӡуам дара,
Са урҭ исзаарцахьоу уасҳәап уажә цқьа:
Иаахаҩан, сахымкәа, иласын сыҩнра,

Иҿыцхых исыҵаз, исымаз сԥацәа
Ирысуа, ирысуа, иргеит еимыжәжәа…
Ахаан исхашҭуам исыду ашьа!..
Иангәасҭа, убраҵәҟьа, ҟәраанк ҭасырхеит,
Егьырҭ наҟ еимбӷьыжәааит, саргьы сырҟьақәеит.
Ҳаи, аҩсҭаа хылԥа схаҵандаз уажәы,
Рыҭражәқәа зегь амҳәан исыршәрын хланҵы.
Ҟәраан жәла зегь срылагьежь сышьхәа дсырбон,
Ҟәраан жәла ҳәа ыҟамкәа усгьы ҟасҵон...
Иҭаԥшыхә, маҭыкгьы нашәзысшьып сара,
Аҟәыдгьы унықәгьежь иаҳзыԥшаа уара,
Хаҷашьа, са суа, иаҳзажып ҳара,
Ҭагалан азынӡа иаҿалап иара!
Дырҩегьых ҳҳасаброуп уашьҭан ҳаинианы
Ахылԥа ацәгашьақәа шыҟаҳҵо ртәы.
Унымхан, уазылас, уца шьҭа уаргьы,
Абраҵәҟьа сагьыҟоуп шәааир хәылԥазы.
Исзаҳәа Хаҷашьа са сажәа зегьы,
Хәҭа-хәҭала, жәа-жәала, еилырккаӡаны.
V
Адәҳәынаԥ аныхынҳә Хаҷашьа аԥылт,
Агәашәаҿ инеин, иназҵаан иҭгылт:
– Иаҳәазеи, иаузеи уи Тыжә са сҭынха,
Иахрызазаауама ҳа ҳусаҿ иара? –
Адәҳәынаԥ убраҵәҟьа аҭак ҟанаҵеит,
Аҭак ҳәа иаҳәазгьы Хаҷашь иагәаԥхеит.
Аха ашьҭахь иаҳәахит, агәы намӡауа,
Аҭыҩра агәҭаҵәҟьа инеин иантәақәа:
– Аты шьҭа иаҳҩызоуп, ицәгьам ҳара ҳус,
Ишәарҭан араҟа иҟалеит ҽак ӡбатәыс:
Иаҳҳәап, Тыжә убраҟа иаақәшәан иԥсыр,
Ишԥаҳаԥсыхәаху, иҳалшару кыр?
Атоуп иагьихызԥаауа хылԥа иԥырны,
Дшааиуа ихасны, иагьшымҩаӡо игәы,
Ицахып ишыԥыруа нас иаҿакны!

Дахьӡарцгьы дауҟоу уи иԥрыз, дхынҳәып.
Абас уи ианалнарша, ҳамҩагь аатып.
Аха Аҩсҭаа, иҭарблыз, дазылас дыкшоит,
Лабҷашь уи инақәшәар, ахы еиҟәнарԥоит.
Ахылԥа лаҿыҵшәан ҵаҟа илкашәап,
Дгызмалха, изтәугьы дышьҭасных игап...
Уаргьы узласыхуам, сласым нас саргьы,
Избанзар, ҳачаххьеит ҳа ҳҩыџьегь амхы...
Ари ас анакәха, дҳаԥшаароуп ҽаӡәы,
Зыгәра цқьа иаагаша, ҳзықәгәыӷша зегьы,
Ахылԥа аакаҳар, изгаша дласны,
Зшьамхы џьбарара агым, дызхьымӡаша аӡәгьы.
Сгәы убасшәа аҳәахуеит, Адәҳәынаԥ, сашьа,
Зегьы-зегь иреиӷьушәа иаҳҳәар Ажьа!
Шәеигәылоуп ҩынралагь, харамкәагь инхоит,
Агәарԥ акәыкәымдра санавсуа избоит.
Абаҳчеи ауҭреи ирҭалоит иара,
Уаҩы данаалом, иаҿуп еиӷара.
Зынӡаск уи иацәымӷми ашәақьи лақәеи,
Ахылԥа ахазар, шьоура имцауеи...
Алымҳа инҭушьыр, ушнеиуа уажәы,
Аӡәы ҳәа инҳацлоит, иагьеигӡом ахгьы,
Иагьоуҳәар, аҵыхәтәан, уагьшыҟаз са сҿы!
Шьҭа акы ҳнацҳа-аацҳап, кырҷ-мырҷ ҟаҵауа,
Аԥшӡоу расцу уа узеилаҳауа?!
Аҳы, шьҭа ҳахыццакып абри, уааласи,
Арахь ауп иахьыҟоу сапыни мпахьшьи!
VI
Адәҳәынаԥ мҩахыҵит Ажьа аҩнаҭаҿы.
Иркьаҿны иуҳәозар, еиқәшәеит рыгәҭакы.
Адәҳәынаԥ иаҳәахыз амыхәеи Жьа гәы.
Знык аҩсҭаа хылԥа ахы иахашәап –
Мышәқьари нас Муреи зықәшәашагьы жәбап,
Мышәқьари нас Муреи рҿы иадуп ашьа,

Ашәақь иазыргозгьы ихнахып ицәа.
Абар иззыԥшызгьы ҟаларц иахьаауа!
VII
Мышқәак реиҳа мҵыкәа еизахит дара,
Аҳәынаԥ, Ҳаҷашьа, Аты, нас Ажьа,
Ахылԥа агашьа хәыц-хәыц еиҿыршәшәа,
Ацәымза аҭаамҭаз иазышьҭырхт убра.
Ицәажәон иазхәыцны, ахшыҩқәа ҳәауа.
Ианалга, еишьҭала ишааиуаз еицны,
Хаҷашьа ааҭгылан иаргеит ус абжьы:
– Закәызеи, абраҟа баафҩык саҳауеит,
– Ихашәҵа, ихәарҭам абра ак ҳбауеит...
Даба нас ҳаимдапи, игәаҭо, ҳаимда,
Дышьны дырҵәахызар иҳаиуоу абра?! –
Еимдахуа ишнеиуаз Адәҳәынаԥ ҳәҳәаӡеит:
– Ашана-қьашана абраҟа избеит!!!
Абар, уахьзамыхо абард ду агәҭа,
Ишьын аӡә маҭыкгьы ижызаап абра!
Аҵыхәа ааԥшыхуеит, уи ауп зыфҩы га,
Аҟәыдқәагь аҿеиԥсеит, избоит иахьаауа!..
Дҳаԥысит уи ауаҩ, ҳҭахеит ҳара шьҭа,
Даԥысны ҳа ҳаԥхьа илеиҵазаап иара,
Абраҟа ҳааҵраҿ дааин дҳамбауа,
Иаҳауеи дагандаз аԥсраҵәҟьа ахаҭа!.. –
Убра рхы неиларкын, рыбжьгьы дырхәыҷит,
Убра илатәахын нас усгьы рыӡбит:
Ҭагалан уи иаԥхьа иҿыхны иргарц,
Убранӡа, иахаҩҩ, маӡа иҷаԥшьаларц.
VIII
Ҭагалан иҿырхит аҟәыд иззыԥшыз,
(Иахаҩеит-иахаҩеит, дрымбеит иара зтәыз.)
Ахылԥахь ҳәа идәықәлеит зегь нас иласуа,
Дызусҭдогьы рбароуп уи Аҩсҭаа ихаҭа!

Дыӷәӷәоума, дкәадоума, дзеиԥшроузеишь иара?
Ҽазныкгьы еибырҳәеит зегьы-зегь рыдҵа,
Ахылԥа анырго ишыргаша, цқьа.
Шьаашьына-Хаҷашьа аҟәыдқәа адыркын,
Аӡхықәла индәықәлеит, иараҵәт аҭаҷкәым,
Аҩсҭаагь даԥылоит, ҳәарак аҭахым,
Аҩызцәагь еишьҭалеит, инхарцгьы рҭахым
Акыргьы инеихьан, ҵла-наакаҿ иааҭгылт,
Шьаҭала иҭагәаҩуп, махәыла ишьҭагылт,
Мҩахәасҭакгьы аҵгоуп аӡхықәаҿ убра,
Цәгьашәа иманшәалоуп ахылԥа ацәгара,
Аҩсҭаа тәарҭоуп азуҳәап иара.
Ус рылаԥш наиқәшәеит – абар дахьаауа! –
Лабҷашьгьы икыхуп, икьаҿуп иара.
Ихылԥа азкәаҟьаны, еилыбзаауа...
Дырбоит шьҭа, иҩашьом, иа иоуп уи иаауа!
Ат амахә инықәтәеит, маӡа аҽырхианы,
Абӷьеилач аҽаларӡ, изгәаҭом аӡәгьы,
Аҽхьанакт Хаҷашьагьы ҵлашьапаны,
Ажьа акәзар – аганаҿ, аҽыршәаҟьаны,
Адәҳәынаԥ – ҵлагәаҩа ахьамаз, еиџьны.
Дааиуа-дааиуа данааи уи иаауаз,
Хаҳәык лаиқәҳаит, идыршәны ишаауаз.
Днаԥшызар – хаҳәума, уи иибо џьшьахәуп,
Ихылԥа аҽыҵак ицарцгьы иаҿуп,
Хаҳәӡамзаап, тызаап, иагарц аҭахуп!
Хаҷашьагь аҟәыдқәа леиқәнаԥсеит уа,
Иба-бла ихшәалан, икит еимлагәа,
Дзахьӡашам уи иԥыруа, иҟаиҵои шьҭа?!
Дыҭрысын инақәкын иагьиршәт илаба...
Егьагмызт ицарцаз абар иԥырны,
Иагәыдиҵаз ақәымшәар Ты мыжда ахы,
Иԥҽыху, иаршьаху избада иара,
Ахылԥагь аҽыҵшәеит, икаҳаит зымҩа...
Ахылԥа шьҭнакәыцәаан Ажьа кәараҵеит,
Изтәыз дахьымгӡакәа, еиҭаԥан еихеит,

Ҽазныкгьы еиҭаԥеит, еиҭа икәараҵеит...
Дшахьымӡоз аниба, ишьҭихт илаба,
Ишилшозгьы иршәит, инақәкын Ажьа...
Уи аамҭаз Хаҷашьа иҩаԥан ицраст...
Ихгьы даамырхәакәа зных дышьҭанарст.
Џьаргьы дагьашьҭышам Хаҷашьа, дакуп,
Аха Жьа хлаҳәада аҟәада аҿашәуп,
Лаба, иара иаахаз, мҿтәым, еихатәуп,
Зынӡа имшьабакәагь итәарц аҭахуп,
Хылԥа мыжда кәаҟьагь хаԥыцла иакуп...
Адәҳәынаԥ, аҵыхәтәан, иҩҭыԥан инҭыҵт,
Нас уаҟа лабашҟа еиҭаԥан инҭрыст,
Ишьҭасын ишьҭыхны Хаҷашьахь еихеит,
Ианынархагыла, икшарц аҽарххеит.
Адәҳәынаԥ аниба, уа Аҩсҭаа дыҳәҳәеит:
– Усзыӡырҩ, Хаҷашьа, ма иоушьҭ са снапқәа!
Иудыруеит, зегь реиҳа суцәшәахуеит сара,
Убома, Адәҳәынаԥ ааин икшауеит,
Абраҟа инсаахар, убри са сашьуеит,
Абар нас иахьысҳәо, ирдун, «мақьаԥсыс»!
Ишәымаз ахылԥа, зынӡаск, шәа ишәтәыз!
Ижәдыруаз, еицыжәгар, аӡә иоуп змаҵ ауа,
Адҳәынаԥ уи амҳәеит, ишәеижьеит убра... –
Аҳәаха дахьымӡеит, Адҳәынаԥгьы кшеит,
Ишақәшәаз иахьақәшәаз ихагәҭа еиҟәнаршьеит,
Дагьыҳәҳәеит, дагьалаԥст, дагьышьҭабан дцеит.
Адәҳәынаԥ ццакыхын уа усгьы наҳәеит:
– Ҳаиааиит, дагьаҵахт, шьҭа ҳусқәа еиқәшәеит!..
Унеины игәаҭишь, Ажьа, уаанеишь,
Аҟәадагь аарыцқьа, иагьахәоит ирбзеишь,
Избап са сазыԥшаан иахькаҳаз Аты,
Игәасҭап, инхама аԥсы ҭаханы...» –
Аты анабахгьы Адәҳәынаԥ ааҭгылт,
Ишьызаргьы збоит ҳәа инеи инахагылт.
Иԥсымызт, уа ахәага шҭазгьы абеит,
Инхьаԥш-аахьаԥшны лабҷашьгьы аҟьеит –

Аты мыжда, хы-кәымпыл, ахәагагь цеит.
Шьапԥықәла илацәхасын ахықәаҿ убра,
Илҭажьны акәара, инхьаԥшит зымҩа.
Лабҷашьгьы ааӡәӡәеит, акәара иҭнашьит,
Кәыкәымдрахь сцалап ҳәа уи нас иццакит.
«Акы ҳәа сагьалгеит, акы ҳәа, саӷа,
Сҭынхара-сҭынҵыра анызххьаз жәлара.
Избада-изаҳада санасуаз сара?!
Хаҷашьа уа иҟоуп, иарыцқьоит Ажьа...» –
Абас ишкахәыцуаз ҳәҳәабжьыкгьы аагеит,
Хаҷашьа ахьыҳәҳәоз ицәажәан иаҳәеит:
– Адәҳәынаԥ, уабаҟоу, Ажьа ҳацәҭахеит,
Ашьа зегь ацәымцеи, аба-бла еиқәԥсеит!.. –
Адәҳәынаԥ абраҟа агәахәа ҟалеит,
Аха алахь еиқәушәагьы ус ҟанаҵеит,
Хаҷашьа иагьанаҳәт Атыжәгьы шҭахаз,
Акәара ишҭаҳаз, акәара ишагаз.
IX
Хаҷашьа, ахылԥа ахы иахаҵо,
Иҵаахит, иаагылан: – Даба, субауо?! –
– Мамоу, џьоушьҭ, уабазбои, ишаноуп иара,
Убжь ада убжьаӡит, уҽуӡеит уара!.. –
Адәҳәынаԥ абас еиԥш аҭак ҟаҵауа,
Иаҿымзи Хаҷашьа убраҟа ажьара.
Иажьахуан, избанзар уи иаман гәҭакы:
Хаҷашьа ҭахарцаз, ахылԥа нхарцы...
Хаҷашьа аагәырӷьан, ақьышә қәацқәацеит,
Хаҷашьа аагәырӷьан, аҵыхә кәаткәатеит,
Хаҷашьа аагәырӷьан, Адҳәынаԥ иагәӡит...
Уи ашьҭахь аҩыџьагь ҳцалап ҳәа иласит.
Ишнеиуаз, ианынаԥш, ирбеит ааигәаны,
Абдуи амаҭеи иааиуаз еицны.
Адәҳәынаԥ хәыҭхәыҭит, иаауаз анаба:
– Абду улеицрасны, наҟ иеиқәа ԥыжәжәа,

Итәарҭа дазымкуа убас уи дҟаҵа!
Убас ауп ихәҭаху убри алахша!
Имаҭа дынцәыҵаркьакь, наҟ, ижьирца,
Ахылԥа ноухоуҵап, урцәымшәан дара,
Урбашам аҩыџьагь, иҭҟьахып рыгәқәа! –
Адәҳәынаԥ хәыҭхәыҭит, егьи агәра агеит,
Ахылԥа аацәырган иахажь инатәеит.
Иааиуаз анааигьы, иаацәырҵын ирԥылт,
Иааиуаз уи ирбаз ааџьаршьан иааҭгылт:
Иџьоушьап, ахылԥа аашьышькы иахоуп,
Аба-бла камкамуеит, цәгьарак агәы иҭоуп!
Ишырбо аздырӡом иаԥылаз ауаа,
Адәҳәынаԥ иажьеитаз узбом ҳәа ҳәауа.
Абду имҩаниҵеит уа иикыз иеигәышә,
Ишнеиуаз иагьалалт Хаҷашьа аԥышә,
Ианақәшәа, иагьарԥеит ишалшоз зымҩа,
Аԥсгьы аамаҷхан икаҳаит убра,
Ахылԥагь ахыууан аҳәирахь ицеит,
Адәҳәынаԥ аганаҿ ахәаԥҳәа икашәеит...
Ахылԥа шьҭнакәыцәаан Адҳәынаԥ еихеит,
Ҵла бабак инықәлан, ирзынаԥш иаатәеит.
Абдуи амаҭеи Хаҷашьа рышьӡеит,
Ахылԥ ахан ирбазгьы усс ирымкӡеит,
Блашәшәаразгьы џьыршьеит ахылԥа дара,
Блашәшәароуп ҳәа ада ирзымгеит агәра.
Адәҳәынаԥ ахьықәтәаз гәаныла иаҳәон:
«Убригьы са салгеит, шьҭа аӡәгьы сибаӡом!..
Ахылԥа са ишсымоу издырӡом аӡәгьы,
Иԥсуп шьҭа Хаҷашьа, иԥсуп иара Атгьы,
Иԥсуп Жьа шәыргәындагь... сцалап шьҭа саргьы,
Ҵхыбжьонгьы инеихьеит, сахьықәтәо сылбаап,
Шьҭа схылԥагь ласхасҵап, аҩныҟагь сеихап.
Слабҷашьгьы аанкылан аҩысҭаашәа сцап,
Сзысуа зегь сахьрысуа иҷаԥшьӡа иааԥшлап!
Абраҟа санықәлоз инсыжьит уи слаба,
Аҭырас еизырҵәан, аӡәгьы имбауа!»

X
Адәҳәынаԥ ахылԥа убра иахаҵо,
Иахьықәтәаз ианылбаа, иаагылт имшәаӡо,
Аӡәгьы сибаӡом ҳәа, лабҷашьагь акуп,
Аҭырасра илхны, ицарцгьы аҭахуп.
Иаалырҟьан, усоума, бжьыҵрык аагеит,
Адәҳәынаԥ аҵыхәа даамҵас ирӷәӷәеит,
Дызусҭу, дзеиуада здырхуада иара.
Адәҳәынаԥ аахьаԥшит, ҭҳараҳәа еисуа.
Иабахит ашана, иабеит аџьшьатәы:
Аҵыхәа ааҭаршәны иакуп Абгахәыҷы! –
Узымцеит уахьцозгьы, Аҵыхәаҩызы!..
Иабаҟоу уҩызцәа, уаарылгеит ишьны...
Ус шууаз сымҩашьо издыруан сара,
Избанзар, сӡырҩыхуан усҟан саргь убра,
Абдуи амаҭеи анцәажәоз шьыбжьон,
Аҭыҩраҿ, уа рганаҿ, изусҭцәазгьы збон.
Ахылԥа маӡала игароуп изго,
Ишиго, ианиго, изцәиго мҳәаӡо.
Ирдыруа ма ҩыџьа, мамзаргь еиҳаны,
Ахылԥа мчы аиуам, иргаргь игәаӷьны...
Абӷьыжәқәа аналшәшәа, издырт ушӡырҩуаз,
Угәаҭогь снаушьҭалт уахьцоз-уахьаауаз...
Ахылԥа аныжәгозгьы сыҟан ааигәа,
Сыргәыҵа иангылан избон зегь убра...
Аҩсҭаак аиаша зҳәозгьы иумырҳәеит,
Уҩызцәа ираҳар ҳәа акырӡагь ушәеит,
Лабҷашьла ихы уасын, ианеиҟәԥа, дкабеит.
Аты хәны иахьышьҭаз аԥсы ааҭуршәеит,
Абдуи амаҭеи Хаҷашьа дуршьит...
Уабацо, шьҭа уҵыхәа абраҟа искит!
Аҟәыдгьы ахьыласҵаз шәнеин ишәшьаҟьеит,
Ҭагалан, са саԥхьа, иҿыхны ижәгеит,
Шәышиашаз ишәыман ахылԥахьгьы шәцеит.
Иазхазааит, изысҳәои сагәылал усҟак –,

Агәымха иԥеиԥшыз агәымха иԥсра! –
Адәҳәынаԥ, сыкшап ҳәа, лабҷашьгьы аҟьеит,
Иазымҟьеит умҳәозар, мыӷыцк аҿаԥеит,
Кәытрыбга аҵыхәа хәыҷӡак инанҟьеит,
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 27
  • Büleklär
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3514
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2310
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3570
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2348
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3537
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2167
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3570
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2425
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3581
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2351
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3467
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2265
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3458
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2227
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3603
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2417
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3680
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2380
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3633
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2283
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3667
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2424
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3669
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2384
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3616
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2515
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3655
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2355
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3674
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2359
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3741
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2306
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3786
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2433
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 4948
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1744
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 5218
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1647
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 4455
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1777
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 4447
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1888
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 4875
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1959
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 4193
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2153
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 4311
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2116
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3254
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2426
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3288
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2203
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3277
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2267
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 2526
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1762
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.