Latin

Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 18

Süzlärneñ gomumi sanı 4948
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1744
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
Уара, аҩы ахьыҵыҵуаз ибаҵәҟьама?!

А ш ь х а М а џ ь. Ыы, уара, сыхәмарны исҳәо џьушьо­ма!
Аҩы ахьыҵыҵуа збаз ҳәа, ипатреҭ ҿаҿаӡа иҭыхны агазеҭ
иахьаныз умбаӡеи?! Уара, агазеҭқәа шәырмыԥхьаӡои,
аҩыза?!
А г а М а џ ь. Ҳаи, Анцәа диныҳәааит, Аԥсны ахьӡ шԥа­
ҭигеи, уара, уи! (Маҷк дааҭгыланы.) Ашьха Маџь уши­
ҩызоу аҟара шьҭа агәра згартә избоит, аха, иабаҟоу, ухьӡ
сыздырамеи...
А ш ь х а М а џ ь (имаҳазшәа ҟаҵаны, днеиԥыҩланы).
Ибеиоуп, рыцҳа, ҳ-Аԥсны! Аӡәы аҩы ахьыҵыҵуа ибалап,
аӡәы ахьы ахьыҵыҵуа ибалап...
А г а М а џ ь. Ибзиоуп, уа усзаҵамырхазааит, аха да­ҽа­
кы суазҵаашан, аҭак узыҟаҵозар?
А ш ь х а М а џ ь. Ыы...
А г а М а џ ь. Аԥсны беиоуп умҳәеи?
А ш ь х а М а џ ь. Аиеи.
А г а М а џ ь. Абыржәы ашьақар ҩы шырацәоу еиԥш,
анкьа арахә рацәан, иумдыруеи?
А ш ь х а М а џ ь. Исымдыркәа, зқьы ааӡаны шәкы ыла­
рымҵоз!..
А г а М а џ ь. Убасҟан уахынла арахә абна ианырцәы­
лаха­лак ишԥаҟарҵоз?!
А ш ь х а М а џ ь. Иашьҭамлози!
А г а М а џ ь.Мамоу, иашьҭалаанӡа акгьы ҟарымҵаӡози?
А ш ь х а М а џ ь. Адоуҳа рҳәон.
А г а М а џ ь. Ишԥа?
А ш ь х а М а џ ь. Ишԥах, амыркатыл ма ачақы аркны
еихаҿарҳәон. Рырахә рыԥшаанӡа еихаҿарҳәоз ахьӡ рҳәо­
мызт, иагьԥдыртломызт. Ианеихаҿарҳәоз иаҭәҳәон, нас
рырахә адоуҳа рышьҭарҵон.
А г а М а џ ь. Ишԥаҟаз убри адоуҳа?!
Аш ь х а М а џ ь. Уи адоуҳа уажәгьы ирҳәоит, имыӡкәа
иҟоуп.
А г а М а џ ь. Аиеи, аха ишԥаҟоу иара, ишԥарҳәоз? Ужә
ргар ҳәа умшәаӡои?
А ш ь х а М а џ ь (даахәыцшәа). Ишԥаҟаху, абас ирҳәоит:

Акьанеи, Бакьанеи
Кьнеишьхәыҭ, Кьнеисыс,
Бакьисаҭ, Хәсабыи, Соуфыџь –
Быжь-хьшьцәа еилоуп,
Быжь-гәара рыкәыршоуп,
Шьашәырныха рхылаԥшуп,
Урҭ зшаз исасуп.
Аиҭар-Џьмгәгәын амҩа иангылоуп,
Иркьысуа дышьуа,
Иркьысуа дыхәуа,
Инаца-нацаны,
Иахьеиҳароу инылацаланы,
Шьашәрыжьыра инкылхны,
Ахылаԥшхара иарбоуп!

А г а М а џ ь. Иаҳәазеи ари?
А ш ь х а М а џ ь. Ари иаҳәо уи ауп: ҳарахә ылахеит,
аха рыхьчараз, иаабаанӡа, доуҳала, инаҳашьҭын ирыдгылоуп бжь-хьшьцәеи, агыгшәыг зыцәшәо анцәахәы Шьа­
шәырныхеи, аԥсаса рынцәахә. Аиҭар-Џьмгәгәыни ҳәа.
Аԥ­ҟага еихаҿаҳәаны абас адоуҳа анырҳәалак, ақәыџь­ма­
қәа рыцқәа еихаҿарҳәазшәа рбон.
А г а М а џ ь. Аӷьычцәа рнапқәагь ҿарҳәазшәа...
А ш ь х а М а џ ь. Аиеи.
А г а М а џ ь. Цқьа ибзианы иузҳәоу – гхак умыхьзааит,
уазхәыци даба.
А ш ь х а М а џ ь (даахәыцшәа), Адоуҳа иашан исҳәеит,
агха шԥасоуаз. (Еиҭеиҳәоит.)
А г а М а џ ь. Иузымҳәеит.
А ш ь х а М а џ ь (иааџьшьаны). Избан?!
А г а М а џ ь (инацәақәа харҟәало). Акьаниа, Бакьаниа,
Кьнеишьхәыҭ, Кьнеисыс, Бакьисаҭ, Хәсабыи, Соуфыџь
(Быжьба иирбоит.) – быжь-хьшьцәа еилоуп умҳәеи?
А ш ь х а М а џ ь. Аиеи, исҳәеит!
А г а М а џ ь. Мцуп!

А ш ь х а М а џ ь (иџьшьаны). Избан уара?!.
А г а М а џ ь. Избан умбои, арҭ ахьшьцәа рыбжьҩыкгьы
сара издыруеит, рырахә ықәхны, ага инеин ақалақь аҟны
ахәаахәҭра иаҿуп.
А ш ь х а М а џ ь. Ассир!
А г а М а џ ь. Акьаниа – Шьагрын-иԥа ҳәа иарҳәоит,
ашьыгрын еимаақәа дреиҳабуп азы. Бакьаниа – Шьақьариԥа ҳәа ишьҭоуп, Кьнеишьхәыҭ – Акәац-иԥа ихьӡуп,
Қьнеисыс – Уараш-иԥа ҳәа иарҳәоит... Убас егьырҭгьы
акака ирҿуп – «амычшьа» рҵеит, иуаахеит!..
А ш ь х а М а џ ь (инақәырццакны). Ҳат, афырхацәа! Ыы,
нас, иуаахазар бзиами?! (Аха нас). Ишԥоуҳәаз, мшәан,
ирҵаз закәи зуҳәаз?!
А г а М а џ ь (иҩаҳаракны). Амычшьа рҵеит!
А ш ь х а М а џ ь (иџьашьаны). Амычшьа ба?!
А г а М а џ ь. «Ақәычҩы» ҳәа ишыҟоу еиԥш, «амычҩы»
ҳәагьы ыҟоуп. Ага. Ҳара ҳҟны. Уи жәытә ажәоуп, иан­ба­
тәиу... Аӷьыч иӷьыч иоуп ақәычҩы, ақәыч иқәыч иоуп
амычҩы. Уи зынӡа дыӷәӷәоуп, дагьреиҳабуп.
А ш ь х а М а џ ь.Ассир ыҟазаапеи!..Са исыздырӡомызт...
(Дааҭгылоит. Нас.)Ас иҟоу аӷәӷәа, аиҳабы итәарҭа а-аӡын
иагьа иԥхоуп!.. (Дааҭгылан.) Уи иабыкәхаришь?
А г а М а џ ь. Иабыкәхаришь умбо – аханы!
А ш ь х а М а џ ь. Аханы итәоуу?!.
А г а М а џ ь. Аиеи!..
А ш ь х а М а џ ь (дааҭгылашәа). Ахантәаҩу, уара?!.
А г а М а џ ь (имаҳаӡазшәа, ааҭгылара ашьҭахь). Нас
ишԥоуҳәаз удоуҳаҿы – Шьашәырныха рхылаԥшуп, Шьа­
шә­рыжьыра икылхуп, Аиҭар-џьмгәгәын амҩа иангылоуп,
иахьчоит уҳәазма?
А ш ь х а М а џ ь. Аиеи...
А г а М а џ ь. Ииашаӡам!
А ш ь х а М а џ ь (иџьашьаны). Избан, уара, убригьу?!
А г а М а џ ь. Шьашәрыжьыра кажьны, Шьашәырныха
аарҳәны иҟарҵеит.
А ш ь х а М а џ ь. Иҟазҵада уара?!

А г а М а џ ь. Иааган иҳаландырхаз, нас урҭ руацәа
шьоу­кы, даҽа ԥыҭҩыкгьы. Ыы, урҭ зусҭцәоу узымдырзои?!. Уи моу Аиҭар-џьмгәгәын ақалақь ахь иганы ирҭиит.
(Даалҟьан). Уара, уи уажәоума, иумаҳаӡаци?!
А ш ь х а М а џ ь (иџьеишьошәа, днеиԥыҩлан). Иуҳәо за­
кәи, уара?! (Дааҭгылан.) Уаангыли, Шьашәырныха аадыр­
ҳәызар днарбап!..
А г а М а џ ь. Исҳәахуазеи, Аиҭар-џьмгәгәын аҭыԥ
аҟны Аҩсҭаа хыџьгәгәын дааганы ддыргылеит...
А ш ь х а М а џ ь. Ҟоҳ!!
А г а М а џ ь. Аиеи!
А ш ь х а М а џ ь. Дзыргылада уара?!
А г а М а џ ь. Иааз ахьшьцәа.
А ш ь х а М а џ ь. Иаууеи, гәышьа! Иҟеиҵозеи, уара,
Аҩсҭаа хыџьгәгәын гызмал, Аиҭар-џьмгәгәын аҭыԥ аҟны
дгыланы?!
А г а М а џ ь. Иҟеиҵахуеи, шьыгрын-иԥараа ихьчоит.
А ш ь х а М а џ ь. Ҳаит, имыхьчаӡакәа, дҭарблааит дыз­
ҿ­қәоу закәызеи, уара! (Ааҭгылара.) Нас шьҭа арахә аб­
на илахар ишԥаҳаԥсыхәо, ҳцоуҳа мчы амаӡами, икаҳа­
жьуама, иҳамҳәаӡои?
А г а М а џ ь. Уара, арахә абна алахаха рызҭада уажәы?!
(Дааҭгылеит.) Адоуҳагьы аҽаԥсаххьеит.
А ш ь х а М а џ ь. Изеиԥшрахазеи аҽанаԥсах?
А г а М а џ ь. Изеиԥшрахазеи, абас иҟалеит. (Иажәеин­
рааланы).
Шьыгрын-иԥа, Шьақар-иԥа,
Акәац-иԥа, Уараш-иԥа,
Сахҭан-иԥа, Кәырҷыжь-иԥа,
Хмыҳәҳәар-иԥа...

А ш ь х а М а џ ь (днеиԥыҩлан). Зегьы иԥацәа ракә­
хеитеи!..
А г а М а џ ь (иацҵо, раԥхьатәи ацәаҳәа алкааны).

...Быжьҩ-кәычцәа еилоуп,
Быжь-гәара рыкәыршоуп,
Шьашәырныха рхылаԥшуп,
Урҭ зшаз исасуп;
Аҩсҭаа-хыџьгәгәын амҩа дангылоуп...
Иркьысуа дышьуа,
Иркьысуа дыхәуа,
Иҩага-ҩаганы,
Иахьеиҳароу иҩаларгыланы,
Шьашәрыжьыра иҩавганы,
Ақәычцәа рыбжьҩыкгьы
Ахылаԥшхара иарбоуп!

А ш ь х а М а џ ь (инақәырццакны, иџьеишьошәа). Ишԥа
уара?! Аҩсҭаа хыџьгәгәын ишыбжьҩыкызгьы иҩеигаҩеи­гама?!
А г а М а џ ь. Аиеи!
А ш ь х а М а џ ь. Сара ус смаҳаӡазтеи!
А г а М а џ ь. Уара ишԥоуаҳаз?
А ш ь х а М а џ ь. Ишԥасаҳахыз, Аҩсҭаа хыџьгәгәын
гызмал аӡә дхеигалт, ҩыџьа хеигалт, хҩы хеигалт, ԥшьҩы
хеигалт, хәҩы хеигалт, фҩы хеигалан, абжьҩыктәи дҩеи­
хан днықәиртәон аамҭазы, ирыҵагылаз абаҟә шьап­ԥа­ҟьа
иазымчҳазт илеи иларыҵҟьан, ҩысҭаагьы қәыч­ҩы-мыч­
ҩыгьы руа-ркәкәыл ыҟаӡамкәа, атаз-чазҳәа илеи­лаҳан,
иҟәаҟәаса ицеит рымҳәази...
А г а М а џ ь. Ус рҳәазма?! (Даалҟьан.) Ус ҟаларгьы алшон, аиеи, уи аиԥш ҟалақәахьеит. Аха...
А ш ь х а М а џ ь. Иҟалахьоу уҳәар. (Ааҭгылара.) Ажәы­
тәан ахацәа ӷәӷәақәа ыҟан, аҳаҭырқәҵарагьы ӷәӷәаны
иҟан, аҩсҭаацәагьы ыҟан, аха.
А г а М а џ ь. Аҩсҭаацәа уажәгьы иҟоуп.
А ш ь х а М а џ ь. Ажәытәан ҳаҭырқәҵара дуӡӡас ирыԥ­
хьаӡон унҭартәаны хшла акәабара, иумдыруеи.
А г а М а џ ь. Иуҭаххеит уажәы!.. Иабаҟоу, уара, ахш?!
Унеии, иккаӡа иҭацәны уҵаԥшып!..

А ш ь х а М а џ ь. Ажәытәӡан ҳаҭыр ду зқәырҵоз ауаҩы
данԥслак, жә-аԥшь хшла дыркәабон, нас асакаса данҵаны
жә-аԥшь тәыҩа дықәргыла диаргон, иумаҳахьеи?
А г а М а џ ь. Аа, исмаҳацкәа, уа уиашоуп, ажә-аԥшь
атәыҩақәа думхои, урҭ ирықәгыла ииаргозгьы ҳаҭыр ду
зқәыз уаамзи.
А ш ь х а М а џ ь. Убас ианыҟаз аамҭазы ҳаҭыр зқәыз
хаҵа ӷәӷәак Ақәыџь-иԥа Разнаур ҳәа дынхон, иӡбахә уа­
ҳа­хьоума?
А г а М а џ ь. Ақәыџь-иԥа Разнаур иеиԥш ахаҵа дабоу­
ԥшаауеи!
А ш ь х а М а џ ь. Дызусҭадаз Ақәыџь-иԥа Разнаур?!
Ага Маџь ҿиҭӡом.

А ш ь х а М а џ ь. Ихьзеи?
А г а М а џ ь (инақәырццакны). Акгьы имыхьӡеит!
А ш ь х а М а џ ь (иџьашьаны). Ишԥеимыхьи, Ақәыџьиԥа Разнаур дшыԥсыз ҳәа ажәлар рҳәамҭа узымдырӡои?!
А г а М а џ ь. Ақәыџь-иԥа Разнаур акгьы имыхьӡеит!
А ш ь х а М а џ ь (иџьшьаны.) Ишԥа, уара, аа, Ақәыџьиԥа Разнаур ихьыз ҳәа ажәлар ирҳәаз. (Иажәеинрааланы.)
Лакә, лакә, Лакә-иԥа Қьаламаҭ...
Ақәыџь-иԥа Разнаур
Аԥсныҟа маҳәра дахьцаз,
Ианхәԥҳацәа драмхарԥсит...
Уруратә сакаса,
Бырфынтә ҷапырхәа,
Шәиқәа далырҟьа,
Шәаԥшь далаҵа,
Жәаԥшь хшла дкәаба,
Жәаԥшь тәыҩа дықәргыла диаргеит. (Дааҭгылоит. Нас.)
Аџьмахьчагь иазҵааит дахьиаргаз убама ҳәа.

А г а М а џ ь. Мцуп!
А ш ь х а М а џ ь (иџьашьаны). Ишԥа, уара, ажәлар ир­
ҳәеитеи?!

А г а М а џ ь. Ажәлар ржьеит! Акәыџь-иԥа Разнаур иахьагьы дыҟоуп, дымԥсӡеит! – Уи ус акәӡам ишихьыз...
А ш ь х а М а џ ь. Ишԥеихьи нас?!.
А г а М а џ ь. Ишԥеихьи, абас ауп: (Иажәеинрааланы).
Лакә, лакә, Лакә-иԥа Қьаламаҭ...
Ақәыџь-иԥа Разнаур,
Уаа, џьыкала иаахәан,
Уарашҭира ҳәа усура дахьнцаз,
Ақыдрагә даҿашәеит.
Уаа, уруратә сакаса,
Бырфынтә ҷапырхәа,
Ақыдрагә даҿазкыз,
Шәиқәа иалырҟьа,
Шәаԥшь иалаҵа,
Жәаԥшь хшла ианикәаба –
Уаа, ақыдрагә даҿганы,
Жәаԥшь тәыҩа дықәыргыла,
Аҩныҟа уца ҳәа доурышьҭит. (Дааҭгылоит. Нас.)
Аџьмахьча аӡәгьы дизымҵааит,
Разнаур иҭыԥаҿ аус иуеит,
Саргьы убра сыҟан саауеит.

А ш ь х а М а џ ь. Уԥши уара!.. Ҳаит, афырхаҵа иара!
Ыы, нас, уи иусурахь днеизар бааԥсума?!
А г а М а џ ь. Ибааԥсызартә! Разнаур дыԥсит ҳәа уаауеит – ауаа амла иаургома?!
А ш ь х а М а џ ь (ааҭгылара ашьҭахь). Уара. Ақәыџьиԥа дызҿашәаз ақыдрагә акәу акыдраҟә акәу иахьӡу?
А г а М а џ ь. Усгьы рҳәоит, егьысгьы рҳәоит – аҩбагьы
ҳәынаԥкыгақәоуп: ақыдрагә – уарагәоит, ақыдраҟә – зын­
ӡа уарҟьацуеит... Иаҳәоу умаҳаӡеи?!
А ш ь х а М а џ ь. Агагьы идыргылома уара урҭ?
А г а М а џ ь. Зынӡа идуны иҟарымҵои!..
А ш ь х а М а џ ь. Избан?
А г а М а џ ь. Ауаа рыларкуеит.

А ш ь х а М а џ ь. Ҟоҳ! Уи шԥа?!
А г а М а џ ь. Шәара шәҟны, ашьха шә-кьыцәк, мгьал
ҽыҭк, кәац ҿаҵак ауп иаҿарҵо. Ҳара ҳҟны, ага, аԥарақәа
аҿарҵоит.
А ш ь х а М а џ ь. Ассир! (Дааҭгылоит.) Уара, аԥара ша­
ҿоу збар, снеины саҿалома – ахаҳә агәыдсымҵои!
А г а М а џ ь (иџьеишьошәа). Избан уара?!
А ш ь х а М а џ ь. Ианеиқәаҳалак, снеины иаҿоу сымгои!
А г а М а џ ь. Уԥши уара, иаразнак ииӡбыз! (Дааҭгы­
лоит.) – Изакәи ҳәа сыҟахын – ақыдраҟәқәа еиқәыжьеиқәыжьны, ирҿаз згаз дырзымдырӡо, заҟантә иӡбахьоу­
зеи! (Даалҟьан.) Уара, уара ухантәаҩума?!.
А ш ь х а М а џ ь (иџьашьаны).. Изхуҳәааи?!
А г а М а џ ь. Ухы ибзианы аус ауеит...
А ш ь х а М а џ ь (ааҭгылара ашьҭахь, иџьеишьошәа)..
Уԥ­ши уара!
А г а М а џ ь. Закәи?
А ш ь х а М а џ ь. Ухы бзианы аус ауеит, егьиуеит ҳәа,
ара ҳаисараҿ суиааир ҳәа ушәаны, сурӡырц угәы иҭоукит
уажәы! Убома иуӡбаз?!
А г а М а џ ь. Избан уара?!
А ш ь х а М а џ ь. Ахаҳә агәыдсҵоит, аха нас ишԥа­
сыхьуеи?!
А г а М а џ ь. Ыы?!
А ш ь х а М а џ ь. Ыы, асигнализациа ақәгылаӡами?!
А г а М а џ ь. Ҳаи, аԥсра умоундаз, ишԥоудыри! Удсыркырц сгәы иҭамыз! (Дԥышәырччоит.)
А ш ь х а М а џ ь (ааҭгылара ашьҭахь). Шьҭа Ага Маџь
иҩыза шуакәу аҟара збоит, аха, иабаҟоу, ухьӡ сыздырамеи...
А г а М а џ ь (ҽмырҳа ҟаҵаны, днеиԥыҩланы). Убра,
Ақәыџь-иԥа Разнаур сахьихцәажәоз, гхак соуит, аха егьамам: ауараш иҭиуеит сҳәан – мцуп, кәацуп ииҭиуа. Ауараш даҟәыҵхьеит.
А ш ь х а М а џ ь. Уи еиҳагьы еиӷьми. (Дааҭгылоит.)
Иб­зиоуп, Разнаур са сеиҳа уара дудыруазааит, акәацгьы

иҭиуазааит, иԥсгьы ҭазааит, аха шьҭа сара азҵаара усҭар
ҟамлаӡои?
А г а М а џ ь. Усазҵаа.
А ш ь х а М а џ ь (даахәыцны). Дызусҭадаз Кьаҭхәа?!
А г а М а џ ь. Кьаҭхәа?..
А ш ь х а М а џ ь. Ыы, иумаҳаӡаци Кьаҭхәа иҩызцәеи
иареи рзы ажәлар ирҳәо?!
А г а М а џ ь (даахәыцны). Издыруам угәахәуама! (Иа­
жәеин­рааланы.)
Ампыл-жьампыл, џьамҳа-џьамса,
Кьаҭхәа икьабзыҭ ҷыда еиқәуп...

А ш ь х а М а џ ь (днеиԥыҩлан дааникылоит). Уаангыли,
уаангыли!.. Акьабзыҭ захьӡу соуҳәозар, аҳы?! Агаҟа ирдыруоу?
А г а М а џ ь. Аа, иахьыҟоу! (Иаԥсуа маҟа иахьынҳалоу
акьабзыҭқәа иирбоит.) Абарҭ акьабзыҭқәа ҳәа ирышьҭоуп.
Ажәақәа «акьаҿи» «акьабзыҭи» еизааигәоуп.
А ш ь х а М а џ ь (инақәырццакны). Аҳы, нас, ибзиоуп.
(Дааҭгылашәа.) Нас, нас? Егьи, узҿыз уаҟәысхын – уалагеи, иудыруазар, Кьаҭхәараа рзы ирҳәо ахьӡыртәра.
А г а М а џ ь (иажәеинрааланы).
Ампыл-жьампыл, џьамҳа-џьамса,
Кьаҭхәа икьабзыҭ ҷыда еиқәуп,
Ӡмах Шьаруан,
Ахш Мамсыр,
Акыц Хәсен,
Ктит Мшәышә,
Хаџьбыгә Лапаӷә,
Цгәи Хаԥаҟьа,
Мҭырбе Ҷаҭхәа...
Жәаа салампыр-џьам-кәыкә…
Ашәуа Бақьыр ара ӷаӷа дамҵаӷаӷеит –
Шыц тапанча, хәырматә самԥал.

А ш ь х а М а џ ь. Иузымҳәеит!
А г а М а џ ь (иџьашьаны). Ишԥа, уара?! Ажәлар абас аупеи ишырҳәо. (Дынҭгыло-ааҭгыло еиҭеиҳәоит.)
А ш ь х а М а џ ь (инақәырццакны). Мцуп! (Дааҭгы­ла­
шәа.) Ажәлар уржьеит! (Дааҭгылашәа.) Ашәуа Бақьыр,
да­баҟоу, мҳаџьырра дагеит, ара ӷаӷа хәаахәҭҩы Бақьыр
итәитәит; ианига иҵырҟаан иҭины, иҵҩрит ҳәа ры­
леиҵеит... Иаанхаз Кьаҭхәа иҩызцәеи иареи роуп. (Даал­
ҟьан.) Кьаҭхәагьы икьабзыҭ каижьын, ацынхәрас ақьа­са
наган иҟәниҳәалт...
А г а М а џ ь (инәқәырццакны). Ҟоҳ!.. Иазиуазеи, уара,
Кьаҭхәа акьаса?! (Дааҭгылашәа.) Нас ишԥаҟалои уажәы
ари ахьӡыртәра?!
А ш ь х а М а џ ь. Ишԥаҟалахи, абасоуп: (Иажәеинраа­ланы.)
Жьагьы дамбеит, лагьы дамбеит,
Кьаҭхәа хаҵа, иҭыԥаҿ дыштәаз,
Ӡмах Шьаруан,
Хыш Мамсыр,
Акыц Хәсен,
Ктит Мшәышә,
Хаџьбыгә Лапагә,
Цгәи Хаԥаҟьа –
Мҭырбе Ҷаҭхәа…
Жәаа салампыр-џьам-кәыкә ҳәа,
Жәаа ҵарҭыш изнаргеит. (Дааҭгылашәа.)
Хәаахәҭҩы Бақьыр аҭыԥ тата
(Дааҭгылашәа дақәыӷәӷәаны.) дамҵататеит,
Шыцгьы ҟамлеит, ҳампалгьы ҟамлеит!..

А г а М а џ ь (дҩаҵҟьашәа). Х-лак х-жьак ркит!
А ш ь х а М а џ ь (дҩаҵҟьашәа, инақәырццакны). Х-жьак
х-ҭыԥк ркит!
А г а М а џ ь (даахәыцшәа). Уара, нас, х-жьак х-ҭыԥк ркы­
зар, урҭ ахжьак х-лак ианырк, аҭыԥқәа згада?

А ш ь х а М а џ ь. Ыы, изгарыдаз зугәахәуа?..
А г а М а џ ь. Ҳаит, Алышькьынтыр иннарҵәааит,
иҟарҵо закәызеи!
А ш ь х а М а џ ь (ааҭгылара ашьҭахь). Шьҭа издырит
уара узусҭоу, ухьӡ уҳәом, аха...
А г а М а џ ь. Саргьы издырит уарбану, ухьӡ соумҳәеит,
аха...
А ш ь х а М а џ ь (ааҭгылара ашьҭахь). Ак уасҳәашан...
А г а М а џ ь (инақәырццакны). Саргьы ак уасҳәашан...
А ш ь х а М а џ ь. Иҳәа нас!..
А г а М а џ ь. Хәыҷыкгьы ҳцәажәеит, хәыҷыкгьы ҳаи­
сеит, хәыҷыкгьы ҳԥибашәеит, ҳазусҭқәоугьы еилибакааит
ҳәоуп сшыҟоу – иҵегьгьы ҳаилибакаауазар акәхап – уааи,
шьҭа ахыркәшарахь ҳаиасып.
А ш ь х а М а џ ь. Убри акәын саргьы исҳәарц исҭахыз.
А г а М а џ ь. Уажәраанӡа жәлар рҳәамҭақәа еиӷьны издыруа ҳәа ҳаисон, ус ами?
А ш ь х а М а џ ь. Ус ауп.
А г а М а џ ь. Уақәшаҳаҭзар, уааи, иреиӷьны аԥсшәа
здыр­уа ҳәа ихҳаркәшап!
А ш ь х а М а џ ь. Зеиԥш ҭам ауп!
А г а М а џ ь. Ҳаисап, аха– иажәеинрааланы. Сара – цәа­
ҳәак, уара – цәаҳәак, сара – цәаҳәак, уара – цәаҳәак... инеимда-ааимдо иаҳҳәалароуп. Иаҳҳәо куплетла еихагыло,
ажәеинраалак рылҵроуп. Ианаалаша ацәаҳәа еиҿкааны
иззымҳәаз – даҵахеит. Еилукаау?
А ш ь х а М а џ ь. Еилыскааит, уалага!
Асцена анаӡараҿ даацәырҵуеит А м ҩ а с ҩ ы. Уахьихәаԥшуа иҭакны
иоурышьҭны иаауа аӡә иеиԥш деилаҳәоуп, ԥахәчакгьы иҟәаҟәа
икыдуп. Дааҭгылан, дцәыҵагыланы, ирҳәо азыӡырҩра далагоит.
Маџьраа дгәарҭаӡом.

А г а М а џ ь (даахәыцны, инапы нарҭрысшәа). Аӡә ды­
ҟахын дбаџбаџуа!

А ш ь х а М а џ ь (иџьашьаны дихәаԥшуа). Ишԥа, ишԥа
уара?!
А г а М а џ ь (ибжьы ҩаҳаракны). Аӡә дыҟахын дбаџ­
баџуа! Ыы, ирхәыҷцәаны исҳәама?
А ш ь х а М а џ ь. Избан дзыбаџбаџуа, дцәажәар амуӡои?!
А г а М а џ ь. Иауӡом, дбаџбаџуеит.
А ш ь х а М а џ ь. Ауп, аха дбаџбаџуеит ҳәа ажәеинраа­
лаз иԥшӡамхар?
А г а М а џ ь. Избан?
А ш ь х а М а џ ь. Еизара ажәам...
А г а М а џ ь. Уаҵахошәа ануба ус уҳәоит уажәы, еизара ажәам егьим ҳәа, ухы алаҿухырц. Еизара ажәоуп уи!..
Уаҵамхарц уҭахызар, иашьашәалоу азыԥшаа, сара исҳәаз
еиҭасҳәоит. (Ажәеинраала даԥхьошәа.) Аӡә дыҟахын дбаџ­
баџуа!..
А ш ь х а М а џ ь (исзымҳәаргьы убеит ҳәа дазгәаашәа
ҟаҵаны). Ҽаӡә дыҟахын дҟәаҿҟәаҿуа!..
А г а М а џ ь (даахәыцшәа, аха лассы). Урҭ иреиҵбыз
дпарпаруа!..
А ш ь х а М а џ ь (даахәыцшәа, аха лассы). Анахь-арахь
дкәаркәаруа!..
А г а М а џ ь (даахәыцшәа, аха лассы). Ӡынгьы-ԥхынгьы
дҳәарҳәаруа!..
А ш ь х а М а џ ь (даахәыцшәа, аха лассы). Рхәы даҵаӡан
дхәархәаруа!..
А г а М а џ ь (даахәыцшәа, нас лассы). Абас дшыҟаз дҩар­
ҩаруа!..
А ш ь х а М а џ ь (инақәырццакны). Аҭыԥ ирҭеит дџар­
џаруа! (Ажәақәа ахԥагьы алкаа-алкааны иҳәоит.)
А г а М а џ ь. Ҳаит!.. (Ааҭгылара ашьҭахь.) Нас дыш­
ԥаҟалеи?
А ш ь х а М а џ ь (инақәырццакны). Гәаран уара иутәуп!
А г а М а џ ь (даахәыцшәа). Раԥхьа дыҟан дхыԥхыԥуа!..
А ш ь х а М а џ ь (даахәыцшәа, аха лассы). Нас даагәар­
ҭеит дхәыҭхәыҭуа!..

А г а М а џ ь (даахәыцшәа, аха лассы). Нас даақәгылеит
дгәыргәыруа!..
А ш ь х а М а џ ь (даахәыцшәа, аха лассы). Нас иамхафеит дҷаԥҷаԥуа!..
А г а М а џ ь (даахәыцшәа, аха лассы). Нас ифаӡеит
дҿаԥҿаԥуа!..
А ш ь х а М а џ ь (даахәыцшәа, аха лассы). Абас дшыҟаз
дшаҳәшаҳәуа!..
А г а М а џ ь (инақәрццакны). Дыкны дыргеит дкьаҳә­
кьаҳәуа!..
Ашьха Маџь. Дкьалыкьаҿуа, дхьаԥш-хьаԥшуа!
А м ҩ а с ҩ ы (дахьгылоунтәи, инақәырццакны, иажәеин­
раалан, игәы иалсны, ибжьы еиҭакшәа).
Сырган, аха схьач-хьачхит,
Сҭынхацәакгьы хәач-хәачхит,
Сызгаз рџьыба ԥахә-ԥахәит,
Нас аҩныҟа сеихахит,
Абра сшааиуазгь шәызбахит,
Ажәеинраалакгьы сҳәахит! –
(Нас лассы иҿынахан, даахьаԥшны.)
Сыцәгьа зҳәозгьы саҳахит!..
Маџьраа, шанхалазшәа иштәаз, дџьашьаны изыԥшуа иҩагылоит,
иара дласны дцоит. Нас, иҟалаз џьашьо, дара-дара неиҿаԥшуеит.
Абри ашьҭахь азал ахь, иҟалаз жәбома аанарго, инхьаԥшны еиҭа­
неиҿаԥшы-ааиҿаԥшуеит.

А г а М а џ ь (даалҟьаны, азал ахь). Ҳара иаҳҳәаз ԥшышә­
ҭ­рыкьхама?!
А ш ь х а М а џ ь (даалҟьан, азал ахь). Абри ицазгьы дмаа­
лықьхама?!
Ицаз иашәаҳәабжьы ааҩуеит. «Ажәеиԥшьаа рашәа» амотив еиԥшны
ишиҳәо, аҵыхәтәан «Наныкьара» амотив ахь диасуеит. Дласны
иҳәоит. Маџьраа еиҿаԥшуа, рлымҳа кыдҵаны иӡырҩуеит.

Сыргеит рымҳәоз скьалыкьаҽо,
О, ры мыхәа, о!
Схынҳәны саауеит скәалыкәаџьо,
О, ры мыхәа, о!
Уаа изҭаху ииҭаху иҳәалааит,
О, ры мыхәа, о!
Сара сыҩныҟа саалааит,
О, ры мыхәа,
О, ры дада,
О, ры хынҳәит, о-ҳо-ҳо,
О, наныкьара-а!.. (Даҵаҳәҳәаны.) Уа-а, у-уи!..

А г а М а џ ь (даалҟьан). Ҟоҳ! (Нас.) Ҳаит, аԥсцәеирымга,
рацәа дпоетуп! Убама ишеиқәиршәаз!
А ш ь х а М а џ ь (даалҟьан). Ҳаит, иуеиԥсхь сҳәап, ра­
цәа дӷьычҩуп! – Убома акькьыҳәа ашәа ҳәо дышцаз!
Ашәаҳәабжьы еиҭааҩуеит, «Аҭаца лыхьӡыртәра ашәа» амотив еиԥш­
ны. Дазыласны иҳәоит.

Атлар Чоԥа Ҭемырҟәа-ра,
О, ҳо-ҳо-ҳо!
Уаа, Анцәа дысҭоуп, исыбаргәузеи,
О, ҳо-ҳо-ҳо!
Маџьраа сыцәгьақәа рҳәахуама?..
Ашьха Маџь ирдуны «ҟоҳ» иҳәоит. Ага Маџь, ҿумҭын аанарго, ирбага нацәа иԥышәқәа ирԥыракны иирбоит. Ашәа зҳәац иҳәоит.

...О, ҳо, аи-еи!
Сара сыҩныҟа сцахуама?
О, ҳо, аи-еи! (Иҵегь иҩҳаракны.)
Ашә ҟьантаз ду савсны снеиуеит,
О, ҳо-ҳо-ҳо... Чоԥа, Чоԥа!

А ш ь х а М а џ ь. Ииҳәаз умаҳаӡеи?!

А г а М а џ ь. Уара, ари даршышзар?!.
А ш ь х а М а џ ь. Уи иакәым, аха ҳара ҳакәзар ҟалап...
А г а М а џ ь. Избан?!
А ш ь х а М а џ ь. Ицәгьаҳәаҩуп ҳәа дрылалт, иш­ԥаҳ­
зырҳәои шьҭа: изхарамыз ицәа ихырхт рҳәап, рааи­гәа
шәы­мнеин, наҟ, рҳәап; иҳарамцәоуп рҳәап, ишәыд­шәмыр­
гылан рҳәап, ишәыдшәымкылан рҳәап...
А г а М а џ ь (инаимданы). Рыгәра шәымган наҟ, рҳәап,
иҭыԥ рҭахын рҳәап, рыбз бааԥсуп, аҵырҭыша ргоит
рҳәап...
А ш ь х а М а џ ь. Уара уами ҳалазгалаз! Дбаџбаџуа
егьи­уа ҳәа улалаган, аа, ҳахькылнагаз – ицәгьа шаҳҳәоз
дҩа­ҳадгылан, ҳацәгьаҳәаҩцәаны, ҳаӡбахә тутууа иҩары­
леи­­ҵеит. Ус акәӡами?!
А г а М а џ ь. Ыы, сара уалазгалан, уара уақәшаҳаҭым­
хаӡеи, жәеинрааланы ҳаисап анысҳәа?! Уау-аау, исҭахым
ҳәа уқәгыларауаз! Дкьалыкьаҽуа ҳәа уара уакәмыз из­
ҳәоз?! Уажәы, деибга-деизҩыда дануба, уааҳәит!..
А ш ь х а М а џ ь (иџьшьаны). Алакә уҭахызар!..
А г а М а џ ь. Иабаҭахыз уҳәарауазеи, аӡәы машәырк
дақәшәеит ҳәа, аҵәы дахаҵаны, еӷьины. Ыы, уара, ухы
уахәозар, мап ҳәа уеиҳәама, имоуки?!
А ш ь х а М а џ ь (ааҭгылара ашьҭахь). Уара, ҳара ҳуаа­
бааԥсқәоуп.
А г а М а џ ь. Ыы?!
А ш ь х а М а џ ь. Ҳабзиандаз ицәгьа ҳҳәозма? Ҳара
– ҳбааԥсуп, иара – дыбзиоуп! Дыбзиамындаз доу­рышь­
ҭуазма!..
А г а М а џ ь (ирццакны). Дабабзиам, ачарақәа рҿы
иџьыба азна неигозар, ԥсра дагымзар, деихачаԥан дынхо­
зар, ихатә машьына лас дақәтәазар... (Нас даалҟьан.) Уа­ра
узықәтәои?
А ш ь х а М а џ ь (даалҟьан). Саргьы акы сақәтәоуп!..
А г а М а џ ь (даалҟьан, цас). Уа уақәтәаз нас!..
А ш ь х а М а џ ь (даалҟьан). Ыы, уажәраанӡа сара исҳәоз
закәыз: ҳара – ҳуаабааԥсқәоуп, иара – дыбзиоуп.

А г а М а џ ь (ааҭгылара ашьҭахь). Реиҳа ибзиада ҳәа
ҳалагаҵәҟьар, сиеицәамхар ҟалап, иалухузеи, аха...
А ш ь х а М а џ ь (иџьашьаны). Ыы, сиеицәамхар ҟалап,
егьип ҳәа – уаргьы уӷьычуама?!
А г а М а џ ь. Анс аума, салагар, сышӷьычуа! (Ааҭгыла­
ра.) Сырган, схынҳәын, егьин ҳәа, аҽнышьыбжьон аззы
ихга ашәа ҳәо дықәлан дцахуеит – ашьшьыҳәа, егьырҭ
реиԥш, ибжьы мыргаӡакәа дцарауазеи! Исгәамԥхааит,
акәымзару – духасыршҭып!
А ш ь х а М а џ ь. Уара, аиаша уҳәаҵәҟьома?!
А г а М а џ ь. Ыы, уара аӷьычшьа узымдырӡои?!
А ш ь х а М а џ ь. Сара издыруа абоуҭаху.
А г а М а џ ь. Мамоу, иузымдырӡаҵәҟьои?!
А ш ь х а М а џ ь. Ҳаисар, убраҟагь суаҵамхар ҟалап.
А г а М а џ ь. Суаҵамхар ҟалап ба?!
А ш ь х а М а џ ь. Аиеи!
А г а М а џ ь (асцена анаӡара наҟ инацәа ақәырххан
ирбо). Ани аҵла убома ана?! Нахьхьи?
А ш ь х а М а џ ь. Избоит...
А г а М а џ ь. Ацәқәан амахә иқәтәоу убома?!
А ш ь х а М а џ ь (илахь инапы аԥыракны дыԥшуа, иџьа­
шьашәа). Избоит, ҳәыҳәми!..
А г а М а џ ь. Сеисара улшозар, абна уҩықәланы, абни,
иамырбаӡакәа икны иаага, ма ахӡы алхны исзаага!
А ш ь х а М а џ ь. Уара, уара иузыҟаҵо убри аҩыза?!
А г а М а џ ь (даалҟьан). Ишԥасзыҟамҵо!
А ш ь х а М а џ ь. Цас иуҳәоит!..
А г а М а џ ь. Усеисома?!
А ш ь х а М а џ ь (даалҟьан). Суеисоит!
Ага Маџь ижәҩахыр иқәыршәу ихҭарԥа ихихуеит, имаҟа имӷихуеит,
икәымжәы акацхәқәа ԥиртлоит, ишьаҵақәа ишьихуеит. Урҭ уа
инықәҵаны дааскьаны, азал ахь дыԥшуа, иџьыба аарҳәны инапқәа
аҩада ишьҭихуеит. Ашьха Маџь иџьашьо дихәаԥшуеит.

А г а М а џ ь (азал ахь). Шәааин сеимыжәда!..
А ш ь х а М а џ ь (иџьашьаны, инақәырццакны). Избан?!.

А г а М а џ ь (дышгылац, азал ахь, иҩаҳаракны). Шәааин
сеимыжәда!..
А ш ь х а М а џ ь (инақәырццакны). Аимдара уҭахызар,
ара сыҟами!..
А г а М а џ ь (дааҵәишәа). Уааин иахьабалак сеимда!
А ш ь х а М а џ ь (Ага Маџь днаидгылан деимдо). Узеи­
мыз­дозеи?!
А г а М а џ ь. Иубеи?
А ш ь х а М а џ ь (Ага Маџь иеиқәа аџьыбақәа еиԥхьышь­
шьаауа). Уара, арахь цқьа сзеимдом... Иман­шәалам...
А г а М а џ ь. Ыы, уԥҳәысума, уеимда! (Нас). Иубеи?
А ш ь х а М а џ ь. Избаран сыҟааз?..
А г а М а џ ь. Ҳәыҳә шсымамыз умбеи?!
А ш ь х а М а џ ь. Избеит...
А г а М а џ ь. Иубазар нас, шьҭа усыхәаԥшла! Амала,
абра угылан усзыԥшла, убжьгьы умырдуроуп, уеиҭамҵын,
иумыршәан санықәлалак.
Ага Маџь дыццакны ишьаҵақәа неишьхны, имаҟеи ихҭарԥеи
арымӡ инықәҵаны, дџьыҟәџьыҟәуа дцоит. Ааҭгылара ашьҭахь
Ашьха Маџьгьы убас ҟаҵаны дишьҭаланы дцоит. Ааҭгылара ду
ашьҭахь, еиқәак иҩыҵракны, анапқәа иҩыҵрыҳәҳәо, Ашьха Маџь
дхынҳәуеит. Уи арымӡ инықәҵан, ишьаҵақәа ишьаҵан, имаҟагьы
наикәыршан, ишьҭахь инапқәа ҟаҵаны, иааигаз аиқәагьы уа иаакны, Ага Маџь данааиуа азныказ имбартә еиԥш, иара иахь иҿы рханы даагылоит.
Рацәак мырҵыкәа иҩнапык рыла аҳәыҳә раҳаны, имҟәыҵак
даҵаԥшуа, ари убома аанарго, дазцасны иахьику инапқәа азынарҳәаарҳәуа, далашыҩкны дгәырӷьаҵәа ирбо, дахәаԥшуа даацәырҵны
даагылоит Ага Маџь. Хыхьтәи иеиқәа ишьаӡам. (Аха инармеиқәа
аузароуп.) Ашьха Маџь дахьгылоу деиҭамҵкәа иҽаарҵәин, азал
еиҳа изқәа назынархан, иику аиқәа азоужьны, ари жәбома аанарго,
иркәалкәало, аха ивҳәҳәо Ага Маџь имбартә идырбо, иҽырҭынчны
Ага Маџь дизыԥшуеит. Азалаҿ еиҳа ҭынчрахаанӡа абас ҟаиҵоит*.
* Аҳәыҳә аҭыҧан, уиаҟара иӷәӷәамхозаргь, уи аӡы ааигаргьы
алшоит.

А г а М а џ ь (дшыҟац, ԥхьаҟа маҷк дааскьаны). Ари убома, аа иахьаазго! Шьҭа иуҳәаран иҟоузеи, иаиааида?!
А ш ь х а М а џ ь (аиқәа аркәалкәалара дааҟәыҵны). Уа­
ра, уи збоит, бзиоуп, аха акы сузҵаашан?! .
А г а М а џ ь (дааҭгылан диҿаԥшуа, инақәырццак­ны). Ыы?
А ш ь х а М а џ ь. Абри уара аҵла уанықәлоз еиқәа
ушьаӡамыз?!
А г а М а џ ь (имаҟҿаҳәара днахәаԥшны). Ҟоҳ!! (Дласны иаԥхьа инапы наԥыреикуеит. Нас даалҟьан.) Ашьха
Маџь уара уоуп! Аҳәыҳә санеиҩаӡоз усышьҭалан уқәлан
исмырбаӡакәа исышьухит!
Ашьха Маџь инапқәа иаԥхьаҟа иниаган Ага Маџь иеиқәа аацәы­
ригоит.

А г а М а џ ь (инапқәа рхахан, иҳәыҳәгьы шикыц). Ҳаи,
уанаџьалымбеит, Ашьха Маџь, шьҭоуп уаныздырҵәҟьа,
уҟоума?! Уара удагьы ас зылшахуадаз!.. Усымбеижьҭеи
иҵӡоузеи!!!
А ш ь х а М а џ ь (инақәрццакны, инапқәа рхаханы,
аиқәагьы шику). Ҳаи, уанаџьалымбеит, Ага Маџь, Ага
Маџьгьы уара уоуп!!! Уажәоуп сымҩашьартә уаныздыр!
Уара удагьы анс аҳәыҳә зкыхуадаз!.. Иҵӡозеи ҳаи­бам­
беижьҭеи!
Иааилаҵәан иааигәыдибаҳәҳәалоит. Нас ишаауибашьҭлак еиԥш.

А ш ь х а М а џ ь (иику аиқәа ига ҳәа аанарго ирххо). Усҭ,
иушьаҵа!
А г а М а џ ь (зназы инапы аҿынарханы, аха нас дааханы). Исҭахӡам – уахь иумаз! Уара узын сеигӡома!
Аԥарда
А И Б А Д Ы Р РА
И а л о у:
Ашьха Маџь
Ага Маџь
А қ д ы и а ҵ а х а з (Чаҵә Чагә, Амҩасҩы)
Ҳ а џ ь ы м - ԥ ҳ а А и ҵ б ы – ахьӡыртәҩцәа-алаф­
ҳәаҩцәа Ҳаџьым-ԥҳацәа ахҩеиҳәшьцәа реиҵбы.
Аԥарда аатаанӡа амацәыс хысны агәгәаҳәа бжьык ааҩуеит. Ааҭгы­
лара ашьҭахь аҿыҭбжьы гоит иа-а у-уу-уи, уаҩ шәыҟами ҳәа. Нас
еиҭагоит уа-а, уара, аӡәгьы ишәмаҳаӡои, абаақәа ҳәа. Ааҭгылара
ашьҭахь аԥарда аатуеит. Қыдуахәак ахи аҵыхәеи рҟны ахаҳәқәа
ирықәжьуп, адгьыл иқәдыркьысуам, уи агәҭа деизҟьа игәы ҩарха
аӡә надаада даҵажьуп. Ааигәа-сигәа ахаҳә-махә сса-мыссақәа
ырбӷьыжәаан икаԥсоуп, хаҳә дуқәакгьы шьҭоуп.

А қ д ы и а ҵ а х а з (иаҿақәа иҽахакны ҿиҭуеит). Уа-а,
уара, изаҳауа уаҩ шәыҟами?! (Иаҿа ҭаргәаҩан илымҳа иахаргылан дӡырҩуеит. Нас.) Уа-а, Ашьха Маџь, иа-уу-уи, Ага
Маџь, сыбжьы шәмаҳаӡои, уара, ақды сықәҳаит, ақды!..
Ааҭгылара. Асцена иаақәххуеит А ш ь х а М а џ ь и А г а М а џ ь и.
Инеихаххуеит.

А ш ь х а М а џ ь. Ҳаи, уамшьуаз!..
А г а М а џ ь. Баҩԥҵәа улоума?!
А қ д ы и а ҵ а х а з (даақьны). Сеиқәхеит, аха сза­ҵы­
ҵуам... Ахи аҵыхәеи ахаҳәқәа ирықәҳаит, уиоуп сыԥс
иаԥшәмахаз!
Маџьраа ласны ақды ахи аҵыхәеи ахаҳәқәа ишрықәгылоу гәарҭоит,
еивасны џьаргьы инцәыҵаххуеит, нас иааин наҟ-ааҟ иааихагылоит.

А ш ь х а М а џ ь. Хьаа унаҭан убома?!.
А қ д ы и а ҵ а х а з. Сцацха иақәыӷәӷәоит, аха исыч­
ҳартә иҟоуп...

А г а М а џ ь (иџьашьо). Абри аҩыза аманшәалахара,
ша­махамзар, иубарым: дахькаҳазгьы дгьыл татараны,
иаз­гәаҩан ишыҟоу умбои!
А ш ь х а М а џ ь. Дымԥсырц дыҟан. (Ауахәа ахьиқәжьу
ина­пы бжьаҵаны). Уцацха омак иақәмыӷәӷәошәа збоит...
А қ д ы и а ҵ а х а з. Сзаҵыҵуазар сгәахәын, аха сшьа­
пахьала сдәықәлан – схы самышьҭит, схахьала сдәықә­лан
сықәчама сашьҭуам. (Дааҭгылан.) Рацәакгьы сҽысым­
шәеит, изықәгылоу ахаҳәқәа ирықәҟьоу, иҟанаҵоу иудыруазеи ақыдуахәажә, агәрас иугозеи?!
А г а М а џ ь. Уиами...
А ш ь х а М а џ ь. Ишԥаҟалеи иара?
А қ д ы и а ҵ а х а з (напыла идырбо). Абна амҩа аҿаԥ­
ҟасҭа ахықәан ақыдқәа еизганы ишьҭоуп. Руак аас­
кьагаӡан иқәзар акәхарын, ма хыхь ирықәыз рхыҩру
ишы­ҟалах здыруада, аабыкьа ақәагьы амуи, аҵықьҳәа
амацәыс дыдны ианхыс, руак хыхьтә икаууа ишааиуаз
гәасҭеит, ганха сагьыԥеит, аха абыржәы ишыжәбо ала
ҳааилгеит...
А г а М а џ ь. Макьанагь цқьа шәеилымгац.
А ш ь х а М а џ ь. Амашәыр уҳәеит ҳәа...
А қ д ы и а ҵ а х а з (иацҵо).Сышгылаз,исызгәамҭаӡакәа
атазҳәа исысызҭгьы, сыцҟьа сықәнаҵон. (Дааҭгылеит.)
Уара шәара ӡәыр ақды шәакхьоу?..
А г а М а џ ь. Сара самкыцт.
Ашьха Маџь Саргьы саҵамхацт...
А қ д ы и а ҵ а х а з. Ишәыздырам, аха шәакхьеит...
(Дааҭ­гылоит.) Даба ахы шәзышьҭхуазар!..
Маџьраа неихәаԥшы-ааихәаԥшуеит аԥхьа ииҳәаз рзеилымкаакәа,
аха акгьы ахырҳәаауам. Нас инеины ахы иҩахагылоит.

А г а М а џ ь (ақды иаҵахаз иахь). Ҳамч еибыҭаны ҳа­
хоит, ҳҩахан аныҟала, заҟа иузырласуа уаҵыҵ! Ақды
иаҵахаз. Ибзиоуп.
Маџьраа ахы рнапқәа аҵаҵаны ишрылшо иахоит, еибарқьуа еиҭа­
хоит акы-ҩба-хԥа ҳәа, аха изҩахом.

А ш ь х а М а џ ь (ицнапыкала ибӷа нҭарс иаанкылан).
Сыбӷа «аҿаҩ» аргазшәа саҳаит.
А г а М а џ ь. Са стәгьы шәазар ҟалап. (Ибӷа икуеит.)
А қ д ы и а ҵ а х а з. Ус акәым, уара, шәшьамхнышлан
шәах!
Ишьамхнышлан иахоит, еиҭахоит. Ашьха Маџь иаауижьуеит, Ага
Маџь ишикыц, дшахац икуп, дықьуеит.

А г а М а џ ь. Иоуумыжьын, хәыҷык ишьҭыҵызшәа збоит! (Дықьуеит.)
А ш ь х а М а џ ь. Узырқьуазеи, иахьыҟац иҟоупеи, ари
дууп, уареи сареи ҳазҩахома!..
Ақ ды иаҵахаз. Уара, шәара шәықдыхаҩцәоу шәлаф­
ҳәаҩцәоу?!
А г а М а џ ь (иахьикыз иааушьҭны, иџьашьашәа). Ыы?!
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 19
  • Büleklär
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3514
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2310
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3570
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2348
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3537
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2167
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3570
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2425
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3581
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2351
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3467
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2265
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3458
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2227
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3603
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2417
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3680
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2380
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3633
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2283
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3667
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2424
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3669
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2384
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3616
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2515
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3655
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2355
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3674
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2359
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3741
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2306
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3786
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2433
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 4948
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1744
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 5218
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1647
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 4455
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1777
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 4447
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1888
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 4875
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1959
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 4193
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2153
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 4311
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2116
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3254
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2426
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3288
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2203
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3277
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2267
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа - Заур Быҭәба. Актәи атом - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 2526
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1762
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.