Latin

Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 28

Süzlärneñ gomumi sanı 3446
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2398
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
– Ҳаи, шьашәы уҭарыблааит, убз ада акгьы улаӡамкәа, иара
уи убзгьы шҳамны уабаҳалахеи!
Зафас иҷкәын ишҟа дынхьаԥшит, сыхьча ҳәа иеиҳәарц
иҭахызшәа. Иҷкәын акгьы имаҳазшәа ҟаиҵеит.
– Сзыхурҟьозеи, абааԥс, Ҟаҭмас! – ицәа дын­ҭалеит Зафас.
Иҷкәын Ҟаҭмас ииҳәаз ажәақәа ихахьы ишааимгаз аниба,
уабаҟоу, сҭынха, ма уара усыдгыл ҳәа, Марыҭхәа днаиҿаԥшит.
Уи дзызхәыцуаз даҽак­ӡан, насгьы ишша игәы ианкылаха, аӡы
иҭыргаз аԥсыӡ еиԥш, иҿы раҳаны, дҳақь-ԥсықьуан.
Аԥсӡы ахьынтәааҩыз ҳшыццакуазгьы, ҳазегьы Ҟаҭмас ибжьы ҳааннакылеит.
– Ныҟәаҩык дышнеиуаз, хыбаҩк шкажьыз ибеит, иҳәеит.
Иаашьҭыхны днахәаԥшызар, узыниаз еицәоу уаниааит ҳәа
анын, иҳәеит, ахыбаҩ. Анаџьалбеит, изыниахьоу аҵкыс еицәоу
уаҳа иҟоузеишь ҳәа дхәыцуа ахыбаҩ шикыз, игәы анԥҵәа,
иршәны, амца иналаижьит, иҳәеит.
– Изхуҳәаазеи? – иҳәеит Зафас.
– Ахыбаҩ кажьны избаз, изыниахьаз еицәа ихаҭа ишанириаз изеилкаазараҳа, уаргьы иузеилымкааӡеит, изуасҳәаз,
сызуацәҳаз, – инапы иҟьеит Ҟаҭмас. – Амахҽ абӷа ԥызҵәаз
аҭәыц иаҩызахеит, Ардушьна уара илоуҳәаз ажәақәа.
– Иласҳәазеи, уара, лҽахылшьаартә, цәгьарас? Напеи­
лаԥса бзыҟаҳҵоит анысҳәа: «Аламыс сара салхәдахеит, шәа­
наџьалбеит!» – лҳәан, днасыдҵит. Баала, сҳәеит, ҳаилацәа­
жәа­ра бхаҭагьы бҽалархә, сҳәеит… – абзиа сымҳәаӡеи,
уз­сы­д­ы­мгы­лозеи ҳәа аанаго Марыҭхәа днаиҵаԥшит Зафас.
Ма­рыҭхәа маҷк иԥсы анааивига, инапы ҭахә ԥсыла Зафас иԥа
ижәҩа инықәиҵеит.
– Иаҳҳәо ԥсажәоуп, дадраа. ԥсажәоуп иаҳҳәо, – ихы
шьҭа­цаланы днеиуан Кыҷа. – Даҳиааит. Лыԥсы анҭазгьы да­
ҳиааит, данԥсгьы даҳиааит Ардушьна. Лыгәнаҳа ԥырхагас
анцәа иҳаумҭан! Лыгәнаҳа анцәа иҳақәумыршәан. Зафасыжә

сиҩызаха аҳабла сала­хеит лҳәан, лхы ҳԥырылгеит, џьаҳаным
шәҭыԥхааит изхароу.
Ҿымҭ рыхәдақәа рыкәаҽ, еишьҭагыланы инеиуаз ашә­
лашараа Кыҷа аҵыхәтәан ииҳәаз ажәақәа ҷыдала изызкыз
дарбаныз рзеилымкааит. Усҟанҵәҟьа, дасу ихы дазхәыцуан,
иҟалаз аус бааԥс аҿы, иара акыр ихароу ихараму, убри ҟамларц
азыҳәан, иара илшаз ҟаиҵоу иҟаимҵоу. Лара, Ардушьна, лхала лхы ахьылражәуаз аҟнытә, қәрала илхыҵҵәҟьоз аҵкыс,
еиҳагьы илхыҵуашәа дыҟан. Аха илхыҵҵәҟьо уазхәыцны
иуҳәозар, насгьы дахьиз, дахьааӡаз изакә шьха қыҭоу, изакә
ҳауа цқьоу угәалауршәар, дарба­ныз илзызымҳәарыз, макьана луаҩра ашәымҭаҵәҟьа дҭагылоуп ҳәа. Иџьоушьаша, абас
зықәра думыз, бзиарамзар, дины дынкашәазар аахыс, уаҩԥсы
цәгьара изызымуцыз аԥҳәыс, лхаҭа лрыцҳашьара аҵкысгьы,
иҟалаз анраҳа, ашәлашараа реиҳараҩык раԥхьа изызхәыцыз,
иҟалаз аԥсҭбараҿы дасу ихаҭа акыр ихароу ихараму ауп. Ардушьна, ԥсаҭа шкәакәа, аҵыхәтәан илацәажәоз Зафас иоуп.
Ҳазегь ҳгәы иҭиҳәаазшәа, уи ихәҭаз аҭак ииҭеит Ҟаҭмас.
Урҭ еимырдаз ажәақәа раамышьҭахь, уаҳа аӡәгьы ажәак
инамырҳәо, реидара иаҵала, рыхқәа рыкәаҽ, еицх­рашьшьы
инеиуан. Иҟалаз дасу иара итәала даз­хәыцуан.
Қьач Кыҷа: «Уажәы акәым Ардушьна аԥсҭазаара данал­
хәдахаз. Лцәеи лыбаҩи аанханы иҟан акәымзар, лгәы-лыԥсы
адунеи лаша иалхәдаахеижьҭеи акрааҵ­уан. ԥсаҭа шкәакәа,
исхашҭуам, зны исалҳәаз. Думбахьеи, Кыҷа, аныда инхаз асаби? Убри аҵеи сиеиԥшуп. Сқәыԥшра, сдырра, сымч, сылшара,
акы аанмыжькәа зегьы адысҵеит аамҭа ҿыц. Аҽанааиб­наҭа,
ашьапы ианаақәгыла, иааҳәны сгәаҵәахы ила­сын, снасыԥданы,
сегьԥсымкәа, сегьбзамкәа адәы саақәнархеит, – лҳәеит. Илдыруан абахҭа дҭаркыр, деибганы дшызҭымҵуаз. Зыгәра лгоз
аиаша, агәрагара анлыцәдырӡ, ҳабацәа зыгәра ргоз – анцәа
ихаҵара ашҟа дхынҳәит. Зқәыԥшра ажәытәра иаҿагылаз,
аныхақәа аҳәынҵәа илазкәаҳауаз, агәрагара илымаз лгәаҵаҿ
иҭыԥсаацыԥхьаӡа, дызцәыбналахьаз лзы­хынҳәуа мацара,
лы­лахь-лыџьымшь ӡатәуа, аныха дамҵаматанеиуа аҟынӡа
днеи­хьан. Лаџьал зырла­сызгьы убри ауп. Избан анапеилаԥса

аҵкыс абахҭа зеиӷьалшьоз? Ихынҳәра дақәгәыӷуазшәа ҟал­
ҵон лыԥсықәара. Гәеиқәҳәалаган. Ишымцыз шылдыруазгьы, лхала лхы лжьон. Илдыруан уи деибганы дшыҟам.
Адинхаҵара анылзыхынҳә, даҽакала ахәыцра дала­геит умбои. Иалҳәоз, лыԥсықәареи лареи анарцә ианеиқәшәалак?
Уара ухы ақәуҵеит амыцқьара адунеи аныхра. Саргьы қьаф
уа адәы сықәмызт уара ушьҭахь. Умҩа сықәын. Абрахь иуаашьахаз, саргьы исаашьахеит, лҳәарын. Сара абзамыҟә, убри
далхәдастәырц салагеит. Уи дахьалхәдаҳтәуаз азы­ҳәанҵәҟьа
лхы лгәаӷьуамызт. Зегь реиҳа ихьымӡ­ӷылшьаз, анымха-хым­
ҵәа, азхарамфа-ччиа Зафас диеиԥштәны, напеилаԥса ахьыл­
зыҟаҳҵоз ауп.»
Абзагә иҩыза, игәыла Ҭамел: «Аиаша салҳәон сан. Убз уҿы
иҭакны, шьаҿацыԥхьаӡа, ушьапы ахьур­гыло, цқьа игәоуҭалар,
ауалгьы уакуам, абахҭагьы уҭашәом. Иџьбарацәоуп, ҳәсагьыхацәагьы, жәынгьы-ҿангьы, ианакәзаалак иџьбарацәоуп Гәыр­
ҭаа. Ургәы­лазар, ҭынч удыртәом, урҩызазар, ҭынч удырцәом.
Шаҟа ҵхы сыршахьоузеи, шаҟа саргәаҟхьоузеи Абзагә
изхәыцра. Уивагылар – ухы ашәарҭа иҭаургылоит, уивамгылар – уламыс уаргәаҟуеит. Абар иаб иаҳәшьа иҟалҵаз. Лҿала
исалҳәазшәоуп, лҽанылшьуаз илҳәа­қәоз шыздыруа. Атәым
еишәақәа рхәаша-машақәа ҟәшәо адәы иқәу Зафас иеиԥш,
напеилаԥса сзы­ҟаҵаны сеиқәдырхо аҟынӡа снеир аҵкыс, адунеи саныӡаар еиӷьуп, лҳәеит. Уажә дызбама! Абзагә дахьхыбгалазгьы… Исылшоз, исхарагәышьоузеи?!»
Уарчхан: «Уаӷоу иҩнаҭа шьагьырҭахааит. Зымгәеи зхәым­
џьари рыда хәыцырҭа змамыз, дрыхчнырҵарц иалаган, дшыц­
қьаз, дышуаҩыз лымҩа дықәлеит, лыԥсы сакәыхшахааит!
Иаҳхароуп, ҳазегьы иаҳхароуп. Саргьы раԥхьа снаргыланы. Иҟаз аабон. Ҳҽааибаркны ҳнеины, нхарак ааухәазар,
аԥхын уҭаацәа ааушьҭуа, ԥсшьарҭас иҟауҵазар,ԥсшьарҭас
иумаз. Гәырҭ Гәадала иҩны мацара акәӡам, Ашәлашара зегьы
мшгарҭас иҟауҵеит ҳәа наиаҳәаны, алақәа наишьҭаҳҵазҭгьы…
Ҳаи, Ардушьнахеит, иааҳзыбузеи! Иаҳзеилкаауазар, быԥсрала
мацарагьы иҳабҳәаӡазеи! Ибасҳәагәы­шьозеи, ҳәатәыс исымоузеи… Ҳаламыс ҳабырҟаҟеит. Абар, дҳаларгыланы ҳахьнеиуа,

бызшьқәаз руаӡәк, Патыхәажә иԥа Марыҭхәа… Схы еилагоит,
уаҳа сзычҳауам сахьиҿаԥшуа. Ҳшыԥсӡаз убриалагьы ибым­
бои. Хаҵакгьы дҟамлеит наҟ дҳалызцаша».
Марыҭхәа: «Лҽылшьуа, лҽылшьуа, џьаҳаным гы­лар­ҭас
анцәа илиҭааит! Амыркаџьы даҩызаха, дсыд­ҷабланы сабалки
уҳәарауазеи, уара! Ҳәсақәак ҳгәы ҟарҵозар, лара илцәалаӡуаз.
Ишԥаҟасҵарыз?.. Сыԥҳәыс даазгап, ма даҽаӡәы, лара лусс иалоузеи! Исымбац сара, ауал сықәшәеит ҳәа, ауаҩы иҽишьуа.
Насгьы ашаҳаҭцәа ыҟоуп, илықәхны салгахьан уи ауалгьы.
Исыргьежьит Ҟаимаҭхан лмацәаз, аҳәаха смоуит акәымзар,
ашәлашараа ҳамҭас ишәысҭоит Ардушьна илықәу ауал ҳәа
расҳәарц сгәы иҭан, нас иарбану дкәалкәало лыҽзыкналҳаз?
Лхы-лгәы ахшәазар, сара исхарагәышьоузеи!... «Абас игәы
дыш­ҭахәыцуаз, Марыҭхәа инапы ҭахә-ԥсыла зыжәҩахыр
иқәыз Зафас иԥа илымҳа инҭеиҳәеит, егьырҭ ирзеилымкаарц,
урысшәала:
– Чокнутая была старушка. Псих.
Зафас иԥа ҿимҭӡеит. Аилаҩеиласра инақәыр­шәаны, иаб
иеиҳәаз ажәақәа дрызхәыцуан. «Акгьы уҽалаумгалан. Уара
уус алам. Уаԥхьаҟа ухәыц. «Џьоу­кы ҿиап, џьоукы хҵәап… Уара
– уара утәы дыр…»
Заа зшьамхы инанагазгьы, ашьҭахь инеиуазгьы зегьы
еиқәшәеит аԥсра ахьыҟалаз ашҭаҿы.
Абзагә ихәҭаз ихаҭагьы идыруан, егьыҟаиҵон, аха ишьара
ақәлаха, азхәыцха имоуит. Ашҭа дшын­ҭалаз, ауапа днылаҳәаны,
акасы лҿаршә, ашҭа агә­ҭаҿы, ацәарҭаӷәы иқәырҵаз, аԥсгьы
длымҵәуацкәа, Абзагә днаидххылан, ус ҿаалҭит Уарчхан:
– Абни, амгәацәа ҭысҳаԥ, Патыхәажә иԥа аԥсы данааиур­
ҵәуа, ауаа ишырбо, снаихьынԥашалан, ибла ҭыззақәа ҭыскәы­
цәаауеит, – лҳәеит, лыблақәа ала­ӷырӡ рхыҵәала… Ҭамел дахьгылаз ахь дынхьа­ҳәын:– Шәынҵәама хаҵа шәыҟаӡамкәа,
шәынҵәааите! – лҳәеит, нас, лкасы аалхылхын, дыҳәҳәо, аԥсы
лышҟа лҿыналхеит.
Афархь ҩа ианылашәалак, убригьы азымхошәа, аԥшагьы
аҵасыр, уаҳа иаҭахузеи, имца қьоуқьадха, акәиц аибакра.
Гәырҭаа рыжәла зыжәлоу ахаан ашьоу­ра рықәымшәацызт.

Ажәабжь иналаҵаны иахьырҳәо имаҳацзар, Абзагә ихаҭа,
анцәа иҟәыб­лаауп, ихим­гацызт: «Сшьа зуаанӡа сыԥсы дшы­
сым­ҵәуо ҳәа ҭоуба уны, ашҭа дынҭыҵуеит» – ҳәа, шьоу­ра
ицаз рзыҳәан, ҽхәаԥхьӡны ирҳәо. Ихаҭа ихимгацызт, аха
Бӷажә Салуман иеиԥш, ацәгьа ианақәшәалак уи аҩыза ажәа
ҳәаны, ашҭа иҭыҵуаз, ахацәа зхылҵыз, изааӡаз, ашьха дгьыл
дахылҵит, дааӡеит иаргьы. Ишьа-ида иҭалахьан. Аҽаҵәаххьан.
Уажәы, абнаршәыра амца анаклак, аҵла агәаҩара иҭоу
амаҭ шҭыҵуа еиԥш, Абзагә игәаҵан иҿыхеит уи. Иҿыхеит,
егьыҩхыжжит. Дынхьаҳәын, иблақәа ааирыцқьеит, дышҵәуоз
аӡәгьы имбарц.
– Шәаангылишь, сшәыкәыхшоуп, шәаангылишь! – иҳәан,
инапы ҟьаҟьа ду наирххеит. Ашьха цәҳәыра, аԥсаса иманы данықәыз, иԥсаса ԥхьеицарц ибжьы анҭицоз аахыс, ас
еиԥш ахы инақәиҭны, ибжьы ҭимцацызт. Аԥсы илхагыланы
иҵәуозгьы, ргәы далсны, рылабжыш рыкәаашо, ашҭа иаа­
ҭалазгьы, еиқәыӡырҩуа иааҭгылеит.
Аԥсы лхаҟныҵәҟьа дгылан Аминаҭ. Дегьҵәуон, аԥсы илҿа­
дыр­шәыз, ашьал касы иавҵыҵны, адгьыл аҿынӡа инышьҭасуаз,
иԥытланы икнаҳаз аԥсы лыхцәқәа неидкыло, лхы иаҵалҵон.
Раԥхьа убри лышҟа инапы наирххеит Абзагә.
– Бнапы лхьыбмыркьысын, бнапы! Наҟ былхыҵ! – иҳәеит,
ибжьы шәақьҭҟьараха.
Хаҵас ԥҳәысс ианеимазгьы, ианеилыҵгьы, ахаан Аминаҭ
усеиԥш ишәақьҭҟьараха Абзагә ибжьы лма­ҳацызт. Илыва­
хысыз­шәа дааҭрысит. Днеиҭаҵит. Лнапқәа ргарҭа анылмоу,
лааигәара игылаз, ашәла­шараа иреиуаз ԥҳәыск лмахәар
ааныл­кылеит. Аԥ­ҳәыс, ашхырцәаӷь лмахәар иақәтәазшәа,
Аминаҭ лнапы наҟ днагәҭасит, лхаҭагьы дналԥырҵит.
– Уеилагама?! – Абзагә днеизыԥшит Аминаҭ. Абыргцәа
рышҟа дынхьаҳәит. Днарылаԥшит, иакәым шиҳәо шәымбаӡои,
даанышәкыларауазеи ҳәа аанаго. Аха урҭ аӡәгьы ҿырымҭӡеит.
– Сара, аханатәгьы, анык леиԥш бзиа дызбон, ҳаҭыр лы­
қәысҵон. Аҳкәажә, лҵәуарҭа сыҭ, – лҳәан, зыԥсы ҭаз наскьааас­кьаны ианылԥырҵ, ацәарҭаӷәы иқәыз аԥсы лышҟа лҿы­
налхеит лыҩнапык рхаха.

– Анык леиԥш бзиа дыббон азыҳәан ауп, деиҵхәаа ацәар­
ҭаӷәы дзықәыбҵаз! Былхыҵ наҟ! – иҳәеит Абзагә.
Иҽааникылеит. Ииҳәоз ахьынӡаиашоу дазхәыцырц акәмызт
иҽзааникылаз. Дгәааны ииҳәаз ажәақәа ахьынӡаиашази
иахьынӡахирҟьацәази данрызхәыц, мшқәак, ҵхқәак анҵоуп.
Уажәазы иҽааникылеит, иажәа амчхара ахьынӡауз гәеиҭарц,
ашәарыцаҩ данхыслак, ҩынтә ахысра аҭаху, иахьақәыскыз
иақәшәоу ҳәа блеихаҟәысрак дшынкахәыцуа еиԥш. Ажәа
илаҳаз дагьҿанаҳәеит, лыбжьы лызҭымкаауа, дагьарым­чы­
деит Аминаҭ.
Абзагә инапы неиҵых, ихысга нацәа рхаха, аҽын­кылашьа
дақәымшәакәа, аԥсы лышҟа анеира иаҿыз Марыҭхәа инаиқәи­
кын: – ԥшьшьаала, ашьшьы­ҳәа бнеины, имахцә данкны, наҟ
ашҭа дҭыг. Дбыма­ны, шәӡахьымааҩра шәца, абни иааиуа
аҳаиуангьы бар­гьы! – иҳәеит.
Абзагә иажәа мчқәа, ицәаԥҽыгаз иажәа хьанҭақәа зызкыз
лара лакәызшәа, лыблақәа алашьцара нар­хаҳалан, лоуразоуроу днеилыбзааит Ҟаимаҭхан. Абзагә ичҳара шдуу, дыш­
уаҩыгәшаҭаз лдыруан. «Знык ичҳара данахыс, ихгьы деигӡом,
уаҩԥсгьы дивсуам». Иҟалҵара дақәымшәо, дааша­ҵәы-шаҵәит.
Уаанӡа аҵкысгьы, лыбжьы ыргәыкны инҭылцан:
– Ажәеимакха ҳамоума, иҳаиӷьыз уаҩԥсык деиҵ­хәаа
данҳамҵоу аамҭазы! Ҳзызхәыцша, уаҩҵас дахьаҳ­ҵәуашоуп, –
лҳәеит. Лыӡӷқәа дрыхо, аҳәҳәара, аҵәыуара дналагеит. Лгәы
иаҭахыз лҽынаигәыдыжь­ланы, лнапқәа наикәырша, лхаҵа
иаанкылара, иҟажара акәын, аха дшыхәыҷыз лшьа-лда иалалахьаз ҵаск дҿанаҳәон. Игәалҭеит Ҟаимаҭхан лыҳәҳәара,
лҵәуара аӡәгьы агәхьаа шимкыз, аԥсы лҵәуара аҵкыс
инеиҳаз, даҽа ҵаск, даҽа ламыск ахы шыҵнагаз. Уаҳа иҟалҵа­
ра данақәымшәа, асаби дшәар, аԥсеиқәырхаразы ауаҩы наӡа
ишҟа дшеихо еиԥш, лҵәуашьа аалыԥ­сахын: – Кыҷа! Даду
Кыҷа! Абыс ҳазхәаԥшуа уара уоуп. Иԥшышьа сгәаԥхом, ажәа
бааԥсқәагьы иҳәеит, машәыр ҟалар ҳәа сшәоит, акы наиаҳәа!
– лнапқәа Кыҷа инаикәлыршеит.
Ҽырҵысы имаӡамкәа, дхаҳәхазшәа, иҽырҭынч, дынка­
хәыцуа дгылан Кыҷа. Игылашьа шҭынчыз еиԥшҵәҟьа, иажәа­
қәагьы рҭынчны:

– Бҽаанкыл! – иҳәан, инапы Ҟаимаҭхан иналықәи­кит. –
Абзагә ииуа, ииҳәо иара идыруеит. – Аҵыхә­тәантәи ажәақәа
иҳәеит иаҳа ибжьы ҩҭыганы, зегьы ираҳартә.
Абзагә иажәақәа шынаиаҳаз, наҟ иқәижьырц, Зафас иԥа
днаизыԥшит Марыҭхәа. Шәҵасқәагьы, шәыламысқәагьы, шәы­
гә­ҭыхақәагьы налаҵаны, мардуанс исзыҟалароуп ҳәа, ашә­
лашараа иры­лаԥш­уаз Зафас иԥа, иҟалаз хьаада еиликааит.
Дызлыҵыз ашәлашараа ргәы нирхар, цқьа дхалаанӡа, имардуан иҵырхуан. Иаахтны Абзагә дидгылар, махәҭа ӷәӷәаны
имоу Марыҭхәа, игаӡарала,амахә ҩа даҩызаитәуан.
– Дҳасасуп. Уашьа дишьызаргьы, уашҭа иҭалаз, дусасуп.
Ишуламысу уиԥылароуп. Ҳҵас бзиақәа ҳхаҳмыршҭлап, –
иҳәеит Марыҭхәагьы чамсҟәылк наиҿшьны, ибӷа ашәлашараа
рыш­ҟа инкыдҵаны, Зафас иԥа.
– Уаргьы унаидкыланоуп ишысҳәаз, уаргьы! – ибжьы
иаҳагьы ирҿацаны, Зафас иԥа инаиҿаирхьит Абзагә.
– Уҩыҵхахаанӡа ҳаламыс ала ахәаахәҭра уагьан­балагеи,
– лҳәеит ԥҳәыск.
– Умгылароуп, – инаԥылшьит даҽаӡәы.
– Сара аколнхара аправлениа исыдырҵан, сааит. Кьынтышә
иалеигалаз ажәа ала, Раԥсҭан сааишьҭит. Санцо, санаауа,
сара издырп, аҩыза Гәырҭба! – иҳәеит, иҽырӷәӷәаны Зафас
иԥа. Ианиҳәаҵәҟьа игәеиҭеит далахаларц ииҭахыз имардуан
шыгарыгаҽаз. Дызхьынҳалаз амахәгьы уашәшәырахеит. Иара
аҩбагьы рыда ԥсыхәа имамызт.
Ииҳәаз аӡәгьы ақәҿимҭӡеит.
Амацәаз ырхынҳәны, Ҟаимаҭхан лнапы ианахаиҵа, иҩышь­
ҭыҵыз ихы-игәы ақәыбзиара, уаҳа иаамла­ҟәыцызт Марыҭхәа.
Ашәлашараа ӡӷьык ишагоз иами­хызшәа иааиуаз уи ауаҩ,
иаҳаз даршанхеит. Егьа ирбылгьаны иара игәыдрыжьларгьы,
урҭ ажәақәа наҟ инирԥон. Аха Абзагә инапы неиҵых, дкылкааны Марыҭхәа инаиқәикит. Иаалырҟьаны, алашара зыбла ихыҷҷалаз аашьышь еиԥш, ихы ахьигара имоуа даанхеит
Марыҭхәа. Иҵааҟәрыло аҭәыц дахьынҳалоит ҳәа, иҩнапык
Зафас ишҟа инаирххан:
– Изакәызеи, саб иуа, ари ииҳәо?! Еилибамкаарак ҟалеит,
ҳаилырга, – иҳәеит. Нас Абзагә ишҟа дын­хьаҳәын, инациҵеит:

– Уажәақәа урықәӡуеит, аҩыза, уажәақәа! – Уаҳа ииҳәаша
иҿамшәеит. Ихы-игәы ақәбзиарагьы иаҳа иаалаҟәит, аха
ма­кьанагьы дзых­дыр­ҟьаҵәҟьо акгьы еилкааны имамызт.
Ичабра ӷра ду еиҵырхәхәо иџьыба иааҭиган, инаиҿаршәны,
зны ихы-иҿы зегьы аахиҩеит, нас инаиҿирҳәазан, инапаҿы
ишикыз, аршышра ихьызшәа, иҩнапык рхахо: – Абзиара узыҟасҵан, иузеилымкааит. Иблақәа шааԥш­уаз, иԥҳәыс
ддырҳәит ҳәа узырҳәар еиӷьызма? Ама­цәаз ыргьежьны, лнапы
иахасҵеит. Абзиара знымаало аӡәы уакәзаап! Аҳәаха смоуит
акәымзар,абасҟак шәансыҳәа, Ардушьна илықәу ауал ҳамҭас
ишәыс­ҭоит ашәлашараа ҳәа шәасҳәарц сгәы иҭан, – иҳәеит.
Ииҳәозгьы раҳауан, аха иҳәашьагьы рбон ашәла­ша­раа. Аилкаара мариан игәы шимҟьаз, иԥсы ахьигаша аамышьҭахь,
даҽа хәыцырҭак шимамыз.
– Иуцәажәашьоузеи, ыҟами, Абзагә? – иҳәан, уажә иаҳагьы
дхьаԥихан, Абзагә ишҟагьы дзымнеиуа, Марыҭхәа ишҟагьы
анеира изымгәаӷьуа, ашҭа днықә­хеит Зафас.
Марыҭхәа илымҳа иқьышә нҭеикит:
– Вам, дядя Михаил Петрович, лучше уйти, мамзар цәгьа­
рахар ҟалоит, я их знаю, – иҳәеит Зафасиԥа.
– Дикари, ахаан ҳуаахом аԥсуаа, – иҳәеит, ибжьы каҳаны,
Марыҭхәа.
– На черта Вам дача в глуши, иубалап, будет время, сделаем Вам у берега моря, реиҳа иахьеиӷьу аҭыԥ аҿы, – иҳәеит Зафас иԥа. Уи ицәымыӷханы дыҟан Ма­рыҭхәа дахьидгылаз. Аха
Марыҭхәа иахьгьы дыҟам­кәа, ашәлашараагьы дрыдгыламкәа,
агәҭаны даан­харгьы иҭахымызт. Ииҭахыҵәҟьаз уажәы зынӡаск
абра дыҟамзар акәын.
Ҭамел ауаа днарылс-аарылсуа, ишьҭахьҟала днеин, Абзагә
днаидгылеит. Абзагә ииҳәоз, иҟаиҵоз аҟны дышидгыло,
дышиқәшаҳаҭу иирдырырц акәмызт иааигәара дызнеиз. Ус
еиԥш агәаӷьрақәа илагәы­шьамызт. Даҽакуп дзызхәыцыз.
«Абзагә дышны дыз­лаҟоу ала, ишакәым ажәа анааимарк,
имаҟа иад­ҳәалоу иаҳәызба дамыхар иуӡом. Даанкылатәуп.
Сызидымгылозаргьы, ма ацәгьара бааԥс дацәы­сыхьчап».
Иҵәуозгьы ицәажәозгьы рыбжьы нарыхәлашәан, иааҭын­
чрахеит алушәак. Абжьааԥнызар, уаҩы изгәам­ҭаргьы ҟала­рын.

Аха уажәы, макьана цқьагьы имыхьшәашәацыз аԥсы дыкҿоуп.
Аҭынха-аҭынҵы реиҳа ианҵәуаша аамҭазоуп. Алу­шәак иа­
наа­ҭынчраха, уаҩԥсы димҵәуацшәа, аринахысгьы аӡәгьы ди­
ҵәуарц иҭахымшәоуп ишымыцхәхаз, ишырацәахаз аҿымҭра.
Абзагә ииҳәашаз ажәа иҳәеит. Ажәала уаҳа аҳәара аҭахымызт.
Иажәа анынамӡа, дышхаҵоу, ахьӡи ахьымӡ­­ӷи рзыҳәан адәы
дшықәу, уажәшьҭа даҽакала идирдырыр акәхон.
Аҳәса днарылалан, дыҟаӡамызшәа лҽылҵәахит Аминаҭ.
Ажәа заҵәык лҳәеит Абзагә ишҟа, иара уигьы лыбжьы лыз­
ҭымкаауа:
– Ухаҭа уоуп зегьы зхароу, ухаҭаԥсаҭа…
Аламыс аӡбахә цәырыргар, шаҟа мааҭ иаԥсоузеи ҳәа
ихәыцуаз Марыҭхәа, аԥсы димырҵәуакәа, маҳа­гьак иеиԥш
дыԥхьаӡаны, ашҭа дахьҭырцоз хьымӡӷ­­­шьаны акәмызт дым­
ҵысӡо, дҳашҳатәарахазшәа ашҭа агәҭан дызгылаз. Ардушьна
лхы зқәылҵаз,лхы зыхлырҟьаз,иахьынӡахәҭоу изеилкаазараҳа,
аԥсы дзидмырҵәуазгьы еилкааны имамызт. Еилибамкаарак
ҟалеит. Цқьа ҳаилибакаар, бзиарамзар цәгьара шыҟа­сымҵаз
рхаҿы иааир, нас сзыԥсоу ала пату сықәыр­ҵап ҳәа дыԥшын.
– Атәым рбаӷь ааины аҩнытә рбаӷь дәылнацон. Абзагә
ихашҭит акәымзар, ыҟами, уахьықәгылоу ашҭа Марыҭхәа
итәоуп. Дсуоуп ҳәа ихы сҿышуам. Аиашоуп исҳәо. Уара ухә­
ҭаа уҭиит, Ардушьна, ыҟами, лыхәҭаа аԥацха акәын. Амца
ацраҵаны илыблит, – иажәақәа шаҟа ишҳамхоз, шаҟа игәаҵӷа
ҿҵәагаз, иаҳагьы агәахәа инаҭо, Абзагә иахь аҵкысгьы, Кыҷа
иахь, иаҳа ихы рханы ҿааиҭит Зафас. Заманалаҵәҟьа идыруан
арҭ ажәақәа Абзагә иеиԥшҵәҟьа Кыҷагьы игәаҵәахы ишасуаз. Иубама, аҭаҳмадажә, укәал иҭагылоу Абзагә дзеиԥшроу?!
Рацәа шәҿаԥысҽит шәҩыџьагьы ҳәа аанаго, дшыԥшыц Кыҷа
дизыԥшуан.
– Еицәоугьы шәықәнагоит Кыҷагьы Абзагәгьы. Зафас
ишәықәнагаҵәҟьаз шәеиҳәеит. Аиха иаҿухуа, аихашәа уибоит. Напеилаԥса ҳарҟаҵаны дныҟәыжә­гала, – иҳәеит Ҟаҭмас,
ажәҩан днаҵыԥшны, дегьын­хырхәеит.
– «Џьықәреи ҵышәшәарахқәаки ҟәыд хәаԥсақәаки сышә­
ҭазар, атәыла шәырбгеит. Унеи, Ҟаҭмас, уара исуҭаз наҟ иус­
ҭоит, аҳәақәа ирыҭ! – иҳәеит Зафас.

– Аҳәа иаҭаны салгахьеит! – иааҭирҟьеит Ҟаҭмас.
Днаскьаны зҽыԥхьазкыз Аминаҭ, Зафас иажәақәа шаала­
ҳаҵә­ҟьаз, лыжәҩа иқәыршәыз акасы лнапаҿы иаанкыланы,
цқьа дырбартә дааскьан:
– Зафасҵәҟьагьы уара уаҵкьыс хшыҩла деиӷьуп. Уихәаԥши,
дзеиԥш ҵеи хазыноу ииааӡаз! Уара, ухшара каԥсаны, аԥ­
ҳәысеиба улыдтәалаз. Михаил Петровичи сареи ҳакәым аха,
уара уоуп аԥсы дзырҵәуатәым, – лҳәеит, уигьы, Зафас иеиԥш,
Абзагә иахь аҵкыс, изаҳауаз рахь днаԥшны.
Иааиқәлашьцан, иоуразоуроу днеилыбзааит Абзагә. Ажәа­
қәак иҳәарц иҿы неихихит, аха акгьы изымҳәеит.
– Быбжьы! Быбжьы! Абга егьа иуааӡаргьы абнахь иԥшуеит
ҳәа, ҳафҩы баҳазшәа, зҵыхәа ҳҿаҟьаны ицаз, бара ҳәатәыс
ибымоузеи?! Бара боуп Абзагә дыхзырҵәаз. Былхамгылан
наҟ Ардушьна! Бара ибҵәуо џьаҳаным гыларҭас илоуеит! –
лҳәеит, уажәымзар-уажәы лыхцәы дамҵасуеит уҳәартә, лыҩ­
напык рхаханы Аминаҭ илҿакуа Уарчхан. – Абзагә ииҳәаз,
иара имацара иакәӡам изҳәаз. Ҳазегь ҳгәы иҭиҳәааит. Гәырҭ
Гәадала ихәышҭаара ахьчара акәӡам Ардушьна лхы зқәылҵаз.
Уи ашәлашараа зегьы иаҳусын, – даҿын уи аԥҳәыс бырг, зны
лнапқәа ырмақаруа, ҽазны лӡара нҭарс иаанкыло. Убарҭ
ажәақәа анбалҳәаришь ҳәа иԥшызшәа, егьырҭ аҳәса­қәагьы
Аминаҭ убас лыхәаԥшра иалагеит, аҳәыҳәқәа ҟәараанк ры­
лашәеит угәахәрын. Амцабз зыхькьысыз аҭырас ҟата еиԥш,
илаахо алаԥшқәеи илгәыдырҵоз ажәақәеи днеиҵарцалан,
дкаҳарц егьлыгымхо, днеи­ҵаӷәӷәеит Аминаҭ. Иахьанаага лзымдырӡо, лгәы инҭа­шәеит: «Шаҟа ибзианы иҟасҵазеи,
схәыҷ­қәа аӡәгьы дсыцымкәа сахьааз!» Лхы-лгәы иааҭашәаз,
ҭәырӷәык налԥыракны амцабз налҟәылкызшәа, иналхыԥсаан,
иаҳа лҽаалыриашеит.
– Шәарҭ, – лыблақәа агәаӷьреи, амч лызҭаз агәаӷи нар­
хыҳәҳәылан, лыбӷаӡара ҭарс икны ҿаалҭит Аминаҭ, – шәарҭ,
ашәлашараа, шәыламыс, шәыц­қьара ахьчара лхы ақәылҵеит
акәу абраҟа, ҳаԥхьа деиҵхәаа иқәу, аԥҳәыс, Аҳкәажә?!
Гаӡароуп иҟалҵаз, рыцҳа, агаӡара! Сыԥсы акәым, сыхцәы цырак шәыхҭ­ныс­ҵом. Шәара зхы шәыхҭнызҵаз, шәара хәыцырҭас

шәызмаз, шәара ишәықәгәыӷыз, дыхҵәаны, дықәы­ццы­шәааны,
абан дахьгылоу, – лнапы ҩеиҵыхны Абзагә инаиқәылкит. –
Иқьыԥшра, дызҿыз иус ба­шақәа днарылганы, дсыманы сцарц
саҿын, аха иамуит, еиҭах дашьаҳаит Ашәлашара. Схәыҷқәагьы
саргьы ҳагәнаҳа иара имазааит. Сара исылшоз ҟасҵеит, сыламыс цқьоуп.
Илҳәоз ажәақәа ауаҩы ддырлакҩакыртә, лара лышҟа игәы
хьынаартә ишыҟазгьы, цқьа илзыӡырҩуаз Тарас: «Изызгәаатәу
Есма лан лакәзаап», – иҳәеит игәанала. Иара дбыргны, Абзагә
дсабины дгылазшәа, убри ишҟа рыцҳашьарак цәырҵит уи
арԥыс игәаҿы. Иаҳа иҽынаизааигәатәны, ишьҭахь днагылеит.
Гәынхә­ҵысҭала акәзаргьы, Тарас еиликаауан, Абзагә, аҭаҳ­
мада Кыҷа, Уарчхан, Ҟаҭмас уҳәа ашәлашараа зыда ԥсыхәа
рымам акы шырыхьчоз.
– Шәааӡырҩишь, шәыххь згеит, – ибжьы мырду­цәакәа,
ҿааиҭит Кыҷа, – дасу иара ишиламысу ала адәы дықәуп, зны
аԥсы дҳарҽеип, нас абзацәа ҳус еилҳаргап.
– Сшәыҳәоит, сшәыкәыхшоуп, аԥсы дышьҭышәх. Даажәгала,
аҵла амҵан рыԥсы дыкҿан ҳәа ахьӡ ҳхышәымҵан. Ҳара ҳахь
даҳгоит, иҳалшо ахәыҷала дымҩаԥаагоит, – лҳәеит, лылабжыш лҿыкьасо Ҟаимаҭхан. Иԥсыз лгәыблра, лрыцҳашьара,
машәырк ҟалар ҳәа лхаҵа ицәшәара, илыхәҭоу џьара акы
лцәагхар ҳәа ахәыцра, зегьы налзеилалеит. Аԥсы дызқәыз
ацәарҭаӷәы шьҭылхырц иаанылкылеит. Ҟаи­маҭхан лышҟа
имаз агәала наихаршҭны, иаалымидеит Тарас. Ацәарҭаӷәы
егьи азхык даҽа ҷкәынцәақәак иааныркылан, иҩышьҭырхит.
Иқьыпшәыпуа аҵәыуара иаҿқәазгьы наҟәыҵит. Рхы-ргәы
дшалырхра далырх­хьан, илыхьчоз лызқәаҭыԥ ахь дыргозшәа
акәын аԥсы дызгозгьы урҭ ирышьҭаланы инеиқәозгьы ир­
ны­ҟәашьаз. Ажәҩан инаҵаԥшуан џьоукы, аха иҳагхаз ҳаҭа­
наумҵан ҳәа акәмызт изаҵаԥшуаз. Аԥсыжра аҽнынӡа қәак
рылалар ҳәа иацәшәон. Иҵыкка, иҭацәӡа ирхагылан ажәҩан.
Уаҩԥс илаԥш ахьынӡанаӡоз, ԥҭацк хыршәламызт, аха амрагьы
кыдмызт. Ашьхақәа ирыв­ҵалахьан иҭашәарц.
Еицхрашьшьы, аԥсы ашҭа днықәганы, Марыҭхәа иҿеиҵа­
хьаз аихатә гәашә ианынҭыҵ, рышьҭахьӡа игылаз, агәашә

асыркрыма, уаҳа аӡәыр даауама ҳәа данаахьаԥш, ашҭа агә­ҭан
инықәибааит хҩык. Марыҭхәа инапқәа рхахо, акы лаҳәара
даҿын Аминаҭ. Урҭ днарыдгылан, ажәақәак нареиҳәеит Зафас иԥа. Днарыдҵит. Шьаҿақәак ааҟаиҵахьаны, деиҭаа­хын­
ҳәын, иаб инхара шыҟаз инапы нарханы, еиҭа днарацәажәеит.
«Хымԥада, иаб иҩныҟа инаиԥхьеит уаха».
***
– Дшәырԥшӡеит, лыԥсаҭа бзиахааит, ибзианы дымҩаԥыжә­
геит Ардушьна, – сҳәеит, ахәымш рыҽны, ҳхы-ҳгәы дналх, лашьа иганаҿы анышә днамаданы ҳанаахынҳә.
Аҳәса рыхцәқәа ԥыртланы, рыҵкқәа ршьамхы инахысуа,
еицхрашьшьы, ҳаԥхьаҟа инеиуан. Ҿымҭ, ҳрышьҭагыланы
ҳаауан ахацәа.
Гәырҭаа жәынгьы-ҿангьы жьра-цәарала, ҭынха-ҭынҵыла
рыжәҩа ҭбаамызт. Аԥсыжраҿы ауаа маҷ­харгьы измаҷхазеи
узҳәомызт. Ҭынхас иҟадаз? Инеи­бадырбартә иҟаз, Ардушьна
рыцҳа лыԥсықәара иҭынхацәа ракәын.
– Лара дыҟанаҵ, ҳашьа иԥсы ҭаны дҳала­гылаз­шәа ҳбон,
ҳгәы лҟажон, – лҳәеит, урҭ дреиҳабны ирыцыз ԥҳәыск.
Убарҭ раамышьҭахь, даҽа аӡәык-ҩыџьак аҭын­хацәа…
Егьырахь, узрылымсуа, абасҟак икылсыз ажәлар, реиҳараҩык
тәымуаан. Ирацәаҩӡаны иааит Ачамҳара ақыҭантәи.
– Ашәлашараа шәымацара дышәԥымхеит, ҳаргьы дҳаԥхеит.
Абзиа данԥслак, иҭынхацәеи иҳаблеи рымацара ракәӡам,
ақыҭа зегьы дрыԥхоит, – иҳәеит ачамҳаратәи нхаҩ быргк.
Убас аџьар ахьырацәаз, аҵәыуара бзиа ахьлоуз, насгьы аӡәгьы дзыҭнымхо рзыҳәан ишыҟарҵацыз еиԥш, акы
агмыжькәа деиныхны дахьымҩаԥыргаз снарызхәыцноуп,
«ибзианы дымҩаԥыжәгеит» зысҳәаз.
– Утәым ааӡароушәа, ухы залуршәшәозеи? Дымҩаԥаагеит
ҳәала, – иҳәеит «амасар ршьа» Ҟаҭмас.
– Анкьа стәымуаҩымызт, аха уажәшьҭа…
– Уажәшьҭагьы ҳара ҳтәы уоуп, дад, Гәдиса, – Ҟаҭмас
инаицирӷызит Кыҷа. – Аԥсра ҳақәшәар, гәырҩас ишьҭухуанаҵ,
ҳгәырӷьара уара узыҳәангьы игәырӷьаранаҵ, уахьыҟазаа­лак,

Ашәлашара агәҭаҵәҟьа уалагылоуп. Ҳаҷкәынцәа, шәахьы­
ҟазаалак, шәгәы ҳцәымцан. Ҳшьацәхныслалоит, аибашьра,
абахҭа уҳәа, зыг-зҿы аҳәо наҳцәалаӡны, ахыхә-мыхәқәа
ҳааилахалоит. Амандарина ҳаиҭадырҳашт, Марыҭхәа иеиԥш
зеиԥшу, ҳхәышҭаарақәа шьагьырҭас иҟарҵарц иалагашт, аха,
ишыҟоу умбои, анышә ақәыԥсаны, ҭыԥк аҿы еимауԥсаргьы,
зегь акоуп, џьара ишыҵыҵуа еиԥш аӡыхь, ашәлашараа еиҭа
иааиҵагылахуеит, дара ртәы иагахуеит. Иамгар ауӡом.
Аҭаҳмада игәыҵхақәа цәажәарала ихаиршҭырц иҭахын.
Ажәҩан снаҵаԥшит. Аԥсыжра аҟнытә ихынҳәны иаауаз,
аҳәса рцәашәҵатәы еиԥшын ажәҩан иаҵачыз аԥҭақәа.
Ашәлашара аангылашьа сымамызт ауха, сыццакуан.
Аҭаҳмада Кыҷа игәҭыха даланахалеит. Уи иажәа аҳәара
дшаҿу снаиԥырҵны сцар, зчеиџьыка абасҟак исфахьаз Ардушьна дсымҵәуар иаҩызан.
Ажәа шаҟа ихәшәу сназхәыцит, аҭаҳмада иажәабжь иан­
нациҵа:
– Ажәытәан Аԥсны аӷа дақәлеит, иҳәеит. Аԥсуа ибагәышьеит,
дызмыхәо аӷа дшаауаз. Даалаган, аӷа диасраны дахьыҟаз, амҩа
ааихҵәаны, ампахьшьқәа каршәны, ҿык-бзык иазымҳәауа,
иаӷа бааԥс ихәы ирхиеит. Аӷа дшааиуаз, аҽеиџьыка днахагылеит. Уигьы дуаҩымыз, ишԥаҟаиҵоз, ачеиџьыка даӷраԥаланы
дзымцеит. Аарцә аԥсуа дгылоуп, нырцә – аӷа. «Мчыла уара
уаҵкыс сиааиуан, аха рацәа маанала усиааит», – ҿааиҭит аӷа,
иҳәеит. Шәиԥхьыӡны усгьы аҿааир­хазаап: «Дгьыли жәҩани
ыҟанаҵ, Аԥсни аԥсуааи шәеиԥымхааит. Унымҵәааит, амала урацәахартә умҿиааит!» Абас иҳәан, даахынҳәны дцеит.
Егьырҭ ақыҭақәа абзиара рзыҟалааит, аха убри ашәиԥхьыӡ
ашәлашараа иҳақәшәаҵәҟьаны ҳаҟоуп. Абахҭа… Аибашьра…
Хыԥхьаӡарала мацароума? Ахшыҩаҿ иаҳ­нымԥшӡеи? Ар­
душьна, ахаҵамԥҳәыс, џьанаҭ гыларҭас изауша, лыԥсы ан­ҭаз
иҳацәлыгхаз ҳзым­хозшәа, данԥсы, лымҩаԥгашьаҿгьы, аҽԥ­
ныҳәа ҳза­цәымцеит.
– Аҽԥныҳәа уҳәоу? Ашәлашараа зегьы дҳанзаргьы дшаҳ­
зымҩаԥымгара дымҩаԥганы ҳаауеит, иабатәи ҽыԥныҳәоу?! –
иааџьасшьеит.

Аԥсы узлалыҵашьыцрызеи акәымзар, дшырҵәуаз, дшым­
ҩа­ԥыр­газ, сгәанала сышлыҵашьыцуаз, иааим­ҩатәны инасым­
пы­ҵаирбеит аҭаҳмада.
Ашәлашараа ҳқьабзқәа, ҳҵасқәа, ҳаламыс уҳәа, иа­цәых­­
ҟьахьоу сакәым, мышкы шьыбжьаанӡа Ашәла­ша­ра ина­лым­
ҵыцызгьы, ирзеилымкааит Кыҷа асеиԥш ажәа зхи­ҳәааз.
Инеиҿаԥшы-ааиҿаԥшит.
– Ҳнапы дықәыргыланы дымҩаԥаагеит…
– Ардушьна илзырҳәаз амыткәма!..
– Аҳалал анлырҭоз ишлыхцәажәоз мацара ԥсҭа­заарак
иаԥсоуп.
Инеиларыԥсеит, Кыҷа иажәақәа ргәы ишалсыз убартә.
– Шәиашоуп, дадраа, ишәҳәо зегьы иашоуп. Аха анарцә
ҳаннеиуа, иҳаҽԥнылҳәартә, иҳагхаз шәасҳәап. Адунеи аны­
лыԥсахыз аҽны, Патыхәажә иԥа Марыҭхәа ицызи иареи ина­
рыхҟьан, иҟаҳҵашаз азхәыцха ҳмоуит. Ашьҭахь схаҿы иааит,
аха аԥсы дго, дааго, инаԥшуа ҳхыччоит сҳәан, ҿысымҭӡеит.
Усгьы зегьы дрылхәдан, аха лхы зқәылҵаз далхәдаҳамтәыр
акәын…
– Изакәызеи дзылхәдаҳтәыз? – ҿааиҭит, ицәыԥ­хашьара
даиааины, аԥсра ҟалеижьҭеи, Абзагә иԥы­рымҵ­уаз Тарас.
Ицәажәашьа мацара акәым, игы­лашьагьы аҽаԥсахит ари
арԥыс сҳәеит сгәанала, гәа­хәарала снаизыԥшын. Еиҳарак
гәахәас иҟасҵаз, Тарас ажәа аниҳәо, Абзагә игылашьа
иҿиҵааит.
Ауаҩы данцәажәо, иблақәа ҳшырхыԥшыло еиԥш­ҵә­ҟьа, игылашьа, адгьыл иқәгылашьа ҳахәаԥшуеит ашәлашараа. Абзагә
реиҳа дызцәымӷызгьы, игылашьа акгьы рзахҳәаауамызт.
Ишьапқәа еидыԥсаланы, атәитәых иеиԥш, деиџьыԥӡа акәым­
кәа, итәӷәқәа еимырҿаҿа, ишьхәақәа хьанҭа-хьанҭаӡа дрықә­
гыланы, аҳ иқьаҳиа диацәажәоушәоуп дышцәажәо. «Аҳ
дыз­усҭадаз? Аԥшәымас, хадас адгьыл иамаз иакәын. Аб­
загә­гьы сыдгьыл аҳас иамоу сара соуп иҳәоит, умбоишь», –
рҳәон иаӷацәа ирымазкуаз. Иус анимпы­ҵышша ашьҭахьгьы,
ԥаса игылашьала дангылалак: «Аҽы дақәтәаӡамкәа, аҟамчы
зҟьо иеиԥш, изкамы­жьыцкәа, ԥаса игылашьала дышгылоу

шәымбои», – ҳәа Абзагә игылашьа алаф налырхуан. Алаф
ахы­ччарахь ишиасуаз аниба, игылашьа ахьиԥсахша азхәыцра
далагахьан Абзагә. Уажәы, иара икаижьырц дызҿыз агылашьа,
Тарас ианидибала, агәахәареи, ахыбаареи, ацәшәа-хӡыӡаа­
реи неицылан, дагьаа­ԥышәырччеит.
– Еиҳабцәак сышәҿаԥаланы сахьцәажәо саҭа­шәымҵан,
аха уажәа ахы ахьхоу ҳаҳәа, даду Кыҷа, иаҳзеилымкааит, –
игылашьа иҵегь Абзагә игылашьа инеиԥштәны, аҭаҳмада дна­
иазҵааит Тарас.
– Сажәа ахы абахои умбои, дад… Раԥхьаӡа иргыланы, схаҭа
исықәкуп, нас, шәгәы иалымсын, шәарҭгьы. Сара исыгхазаргьы, шәара ишәҳәандаз. Ардушьна лаб иашҭаҿы даҳҵәуар
акәын. Лхы зқәыл­ҵазеи? Лаб иашҭа. Быԥсы ахьынӡаҭаз,
аӡә­гьы биз­ҭымцеит, аха быԥсны банҳау, баб иашҭеи бареи
шәеи­баҳарбарым ҳәа ҳҳәозшәа, данԥсы аҽныҵәҟьа, лашҭа
дааҭԥааны даҳгеит. ԥсаԥамыз, лаб иашҭаҿы дыкҿазҭгьы…
Акраамҭа ҳазҵымҵшаз аидара наҳақәиҵеит Кыҷа.
– Санԥсы нахыс, сахькҿоуҵалак, сахьуҵәуалак зегь акоуп.
Дыԥсит, далгеит, – сҳәеит, «аидара» наҟ снаҵыҵырц. – Санԥ­
слак, уҭахызар, амшынгьы салажь.
Ахаан симбацшәа, сажәақәа џьашьаны днасы­хәаԥшит
Кыҷа. Сымацара сзыҳәан акәымкәа, изаҳауаз зегьы рзыҳәан
уасиаҭ ажәаҵас ишиҳәоз еилыскаартә:
– Аӷба бзиа, дад, амшын ианхыҵша, асқьала гәакьахь ихын­
ҳәуеит. Ардушьна, лгара ахьҵысуаз ашҭа иқәаҳгазҭгьы лкәыба,
џьанаҭ дҳашьҭуан. Ашҭа уҭыҵ ҳәа иаҳҳәеит Марыҭхәа. Ашь­
ҭахь, ицызгьы иаргьы ашҭа аарызныжьны, ҳанҭыҵны ҳцеит.
– Ушаҟәыҵра, удинаныс. Уажәшьҭа иуҳәеит ҳәа акгьы иу­
хәом… Мышкызны, лара дахьыҟоу ҳаннеилак, иҳагхеит, ҳаҭа­
бымҵан ҳәа лаҳҳәап. Уара иуҳәо анцәа иуциҳәозароуп.Умбои,
Кыҷа, уара акы уҳәоит, аха анцәа ииҳәо даҽакуп, – иҳәеит
иажәа абжа лафны, абжа ҵабыргны, Кыҷа иаамышьҭахь, зегьы иҳаиҳабыз Ҟаҭмас. Иқәрахь днаскьацыԥхьаӡа, иаҳа-иаҳа
азин иоуан, аԥсҭазаара еиԥш, аԥсрагьы лафла ахцәажәара. –
Ажәҩан шәаҵаԥши. Уажәымзар-уажәы инеиманаҭәоит. Аԥсы
анышә днамаданы ианаахынҳәлак, ауха ақәа аур, иаанаго-

зеи? Ишәымдыруеи? Аӡыӷӷараҿ иқәымхеит џьанаҭҟа дырызго анышьа. Дақәтәеит, дырит, дцеит џьанаҭ. Лахраҭ бзиахааит
Ардушьна. Аринахыс абзиа­рақәа рзыҳәан ҳаиқәшәалааит,
абзиарақәа рзыҳәан ҳаиц­ныҟәалааит! – ииҳәаз акәзу, ҳа­
ра ҳакәзу дзеи­хырхәаз уара идыр, днахырхәан, аҩныҟа
иҿынеихеит Ҟаҭмас.
Ақәашырпыҟҟара иаалагахьан…
Дасу ҳамҩақәа ҳзыԥшын…
Аҟәа – Аҭара – Рига
1970 – 1980

А п о В е ст

А ибаш ь р а е ил г ах ь анАибашьра анеилгаз ашықәс иацааиуаз аԥхынра азыҳәан
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 29
  • Büleklär
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3495
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2322
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3505
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2506
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3493
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2477
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3480
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2436
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3565
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2471
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3484
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2432
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3485
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2376
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3488
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2491
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3501
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2411
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3504
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2388
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3492
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2378
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3499
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2422
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3507
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2414
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3496
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2533
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3520
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2485
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3462
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2499
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3496
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2393
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3488
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2468
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3504
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2443
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3556
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2487
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3469
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2466
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3467
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2410
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3529
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2449
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3460
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2402
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3491
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2475
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3497
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2411
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3434
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2445
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3446
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2398
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3506
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2414
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3435
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2452
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3475
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2560
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3521
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2499
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3597
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2317
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3586
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2452
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3555
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2563
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 1809
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1417
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.