Latin

Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 25

Süzlärneñ gomumi sanı 3491
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2475
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
мҩакы инықәиҵо, уажәы иара, Кыҷа дшыҟоу еиԥш, изызҵаауа
ҭаҳ­маданы Ашәлашара дҟалап ҳәа дзықәгәыӷуаз раԥхьа
дгылан Абзагә. Иԥҳәыс Аминаҭи иареи реилыҵшьеи, насгьы Ҟаимаҭхан дшигақәази рыла, уск азыҳәан иахьааиднагало, иажәа усҟак аԥхылнамдо ихы ҟаиҵеит Абзагә. Ииҳәо
ахьынӡаҟәышу, иахьынӡаиашоу маца­роума аус злоу, шаҟа
аҵанакуазеи, аус еилзырго, ауаа ахы рызҭо, ихаҭа иҵҩа зеиԥ­
шроу.
Аамҭа анбжьыс, Абзагәи Ҟаимаҭхани реибагара шыҟа­
лақәаз цқьа ианеиликаа, насгьы, аус ахы аҵхшьа усҟак иаԥсуа
ламысымзаргьы, иахькылсыз ахьныр­хагаз азыҳәан, Абзагә
дизгәдуны, днаилабжьа-ааилаб­жьан, динышәаны далгахьан
Кыҷа. Ианааиԥыло, блахаала еиҿаԥшуан.
Ардушьна анхара анылблы ашьҭахь, маҳагьарак Ашәлашара
иҟалазшәа, уаҩԥсы иацәажәара иҭахым­кәа, иацәажәозгьы,
ажәа хаа реимҳәо, амамиқәара ихатәаны акәын Абзагәраа
рахь дышнеиуаз аҭаҳмада. Абык иеиԥш дылбон, дишьцылахьан Ҟаимаҭхан. Зны ииашаны, ҽазны даахыхәмаршәа, лгәы
иааҭаз иал­ҳәон. Иаргьы ԥҳак леиԥш дылзыҟан. Даара лҽа­
зыл­шәеит, рыпатуеиқәҵара лхы иалырхәеит Ҟаимаҭхан, аха
иҟалаз ҳәа акгьы лзеилымкааит: Кыҷа ҿиҭуамызт, арахь Ардушьна лус иаҳа-иаҳа ацәгьахара иаҿын.

Абылра аҽныҵәҟьа, аҩны ақьырсҭақәа, ауас­хырқәа, ахаҳәҵәаҳә шәпақәа ирыцраз амца ыцәаан­ӡа, аццышәгьы аԥша
иацҟьаанӡа, зшьапы инанагоз, изаҳаз ашәлашараа зегьы еизеит ашҭаҿы. Аиарҭаҿ зыҵа зырцәаакуа, аҵарбашьагьы идыруеит ҳәа, аҩны былны аилаҳахагьы амраӡакәа, рымаҭәақәа
шаа­лыргаз, иҩыза днарыцҵаны, ибнеиҵеит, ақалақь ахь ишь­
ҭит Марыҭхәа ицыз аҳәса. Ихала даангылеит. Уажәы-уажә
дналзыҭрысуан, абылра заҳаны иааиуаз­г­ьы, дырԥымло, лхы
ныԥхьалкырц, џьаргьы дымцакәа, деиџьыԥ, ҭаҷкәымк даҟа­
раха, имблыкәа еиқәхаз, ананыраҿ акалаҭ аарҳәны иқәтәаз
Ардушьна:
– Аилага, аилага, зхы еивҟьаз аҭақәажә еилага! – даҿын,
аԥхӡы иҿашы, иԥсы еивҵахо Марыҭхәа. Қәрала Ардушьна
аҭакәажә ҳәа лызҳәара шыгәна­ҳараз, лықәра аҵкыс, лыԥ­
сҭазаара дшаражәыз, абыл­ра аныҟалаз акәым, уаанӡагьы уаҩ
дазым­хәыццызт. Лара лҽылражәын, ашәлашараагьы аҭа­кәажә
лыхь­ӡыр­­ҵеит.
Егьиашаҵәҟьаны, лхы еивҟьаз, деилаԥсаз џьыр­шьеит агәы­
лацәа, аҭынхацәа. Аарла лхы дааҩаханы, лашьа дыԥ­сижьҭеи
илхылымхыцыз, ашьал касы еиқәаҵәа лылахь иҭаршьшьы,
дныҵыԥшшәа днар­ҿаԥшуан. Лӡамҩақәа, лылахь, ллакыҵақәа
рҿы иҵе­гьы ирыцлеит акыҷырақәа. Иқаруаԥшшәыз лыблақәа,
рыԥшшәы рхаҳан, ицәыш-цәхаԥшьны акәын ишыҟаз. Акәас­
қьа, аԥацха, амаҵурҭа уҳәа, акәытҵараҵәҟьа налакны, зегьы
нықәццышәа изгаз, амца шынеи­қәыцәаз еиԥш, ижьышо, имцабзха лыблақәа ирхыз агәаӷгьы неиқәыцәан, иҭацә-ҭацәӡа,
гәаӷзааит, гәаҳәа­разааит, акгьы рыхӡамкәа акәын ишыҟаз.
Иҟалаз ргәы иалырсны иалацәажәоз, мамзаргьы лгәы дыр­
ӷәӷәарц ажәа ҟәандақәа лазҳәоз, дарбанзаалак аӡәгьы иааи­
ҳәоз лхы-лгәахьы имнеиӡо, зымҵәыжә­ҩақәа ԥыҵәҵәаз
алаҳәеиԥш дтәан.
Цәгьамзар бзиа уаҩ дахыччом ҳәа, иччар изы­мыччо, арахь
илҳәоз иахырҳәаара рзымдыруа, инеиҿаԥшы-ааиҿаԥшит, еизаз днарылаԥшны:
– Сгәы иалоуп, сшәындыҟәра блит, – анылҳәа.
Рыбжьы ныҵакны, ашәлашараа:

– Абасҟак иблыз анхараҿ лара лгәы иалсыз…
– Нхарак иаҩсуаз џьара акы лызҭазар акәхарын…
– Анхара иаҩс акәым, ахьы, абырлаш! Лашьа иҳәаҭҳаи,
жәытә напыла сырақәаки ҭаҵәахны илыман,–инеихырҳәаалон.
Ашәындыҟәра иҭан ҳәа лара иралҳәаз убарҭқәа ракәын. Аха
иҟан уаҩ иалым­ҳәақәозгьы. Урҭ, зыӡбахә лымҳәоз ама­ҭәақәа,
лнапала илсыз, илҳаз, дацклаԥшны иқәылҵаз, аӡынраз иԥха­
қәаз, аԥхынраз аԥша зылшәшәашаз, лыԥсықәара ицәа ианаалоз ракәын. Шаҟа хкы! Ақалԥадқәа, анапҭарԥақәа, аимсқәа,
маӷрада еилақьҵас иԥаз агәырԥхагақәа, аласа кьаҿқәа. Урҭ
ирыцҭан, аӡәгьы илымҭо, лыԥсы иаҵаҵаны, иҵәахны илымаз
лашьа имаҟа чаԥа, ланду илԥамҭаз ауарҳал, аҽыгәҵаршә.
– Игәырԥса сықәшәеит аҵарауаҩ, амузеи азыҳәан иахьи­
сымҭаз, – лҳәеит. Арҭ ажәақәагьы џьоукы, инцәыҵакны инахыччеит.
Аамҭа аҭагәҭасрақәа ибзианы ирхааныз Ардушьна, ахацәа
зхы иацәшәоз ирҳәо лаҳахьан: «Ахаҵа абахҭа дазхиазароуп»,
– ҳәа.
Урҭ аамҭақәа ниасит. Абахҭаз схаҭа исҭаххоит амаҭәа ԥхақәа
шылҳәоз, илзалымгакәа, амца қьау­қьад иналабылны ицеит.
Иҭәны ауаа ықәын ашҭа. Аӡәы ииҳәо ҽаӡәы имаҳауа, алаба
зларкшаз ашьхыҵә реиԥш, ауу рыхгон. Лара акалаҭ дахьықә­
тәаз, абах­ҭахь даныргалак, аласалых маҭәақәа ззылԥоз, убраҟа
дшылԥшааша, ишеицыҟалаша акәын дзызхәыцуаз.
Инықәыццышәаа илгаз анхара, амца ахьлыр­кьысаанӡагьы
лхы-лгәаҿы ибылны далгахьан. Раԥхьа иццышәхахьан лгәылгәаҵәа, нас ауп иццышәха ашҭа ианықәҳаз анхара. Убри амца
ацрасаанӡагьы лгәаҿы ибылны дшалгахьаз еиԥш, ацәгьара
ҟалҵаанӡа, абахҭагьы лҽазлырхиахьан, лҽазыҟаҵараҿы
илыцх­раауан бзиа илбоз ауаҩы иԥсҭазаашьахаз. Аҩыџьагьы
рқәыԥшра зызкыз уск акәын – Ашәлашара ақыҭан Асовет мчра
аиааира аргара, аԥашәқәа арӷәӷәара. Акомҿар еизарақәа
раан мацарагьы лара лаҟара, ашәақь лҿоукыргьы, дузнымкыло, иқәгылодаз! Лара лаҟара зыбз ҭамгылодаз!
Ҩымш-хымш раҟара анҵы, аусҳәарҭаҿы днеит санбаҭашә­
куеи ҳәа дразҵаарц. Усҟан ауп ианеи­лылкаа, хәдықәҵала

дышҿырхыз ашәлашараа. Иаа­ҳараӡа, ма унхара ахә уаҳҭоит,
мамзаргьы иблыз аҵ­кьыс еиӷьымзар, еицәамкәа анхара ҿыц
узыҟаҳҵоит ҳәа иаҳәаны, дыргәыбзыӷны дрышьҭит Ма­рыҭ­хәа.
Анхара анблыз аҽны уаҟа иҳәатәыз зҳәашаз, иҟаҵатәыз
ҟазҵашаз шыҟаз идыруан Кыҷа. Иара макьана даҭахӡамызт.
Мышқәак анҵоуп уи аҵыхәала Абзагә иҟны даннеи. Ашә­
лашараа рҟазшьа бзианы идыруан аҭаҳмада. Ргәы амца
еи­бакуан ирласны, афархь мцеиԥш, убасҵәҟьа иаарласны
иагьыхь­­шәашәон. Иааҳараӡа, иузыҟаҳҵақәо убап ҳәа иаҳәа­
ны дрышьҭит Марыҭхәа. Ардушьна рхы лықәырҵарашәа
игылан. Уажәы рхы ныԥхьаркит. Иарҳәаз аҿҳәара иахыԥеит.
Марыҭхәа дааҟәымҵӡакәа иааицҳауеит, аҭакәажә дҭаскуоу,
мамзаргьы стәы сырҭауоу ҳәа.
Зегьы ирдыруан иблыз анхара ахә Абзагә шәашьа шимамыз.
Ишԥаҟаҵатәу? Имабзиада Патыхә-иԥа? Зафаси иареи
еиуа­цәоуп. Убри дизышьҭтәуп. «Даҳзааԥсааит, Ашәлашаранӡа
даа­иааит. Ҳаицәажәар ҳҭахуп. Ҳи­ҳәоит, ихы ҳхимбаарц, ҳчеи­
џьыка даӷрамгыларц. Аранӡа дааганы дҳауааит, нас иаҳҳәаша
ҳара иаабап».
Аус хьшәашәахьан. Аԥша иацҟьахьан аццышә.
Ҭынч азхәыцра иаамҭан.
Кыҷа ихала дазхәыцыргьы, егьаҩы дразҵааргьы, иҟан
ҩ-мҩак: ма Ардушьна дҭаркуеит, мап анакәха, иблыз анхара ду ахә шәатәуп. Дҭаркыр хьымӡӷын ашәлашараа рзыҳәан.
Напеилаԥса ҟаҵаны дҿырхырц азыҳәан, аамҭа иҵегь рҭахын.
Шьарала ирымаз иеигӡарымызт, аха Марыҭхәа ԥарамзар акгьы игомызт.
Абзагә иҟны днеин, ҽнак, имацара днаскьаԥхьан ус
ҿааиҭит:
– Абзагә, уареи сареи ҳхацәоуп ҳәа аиқәа ҳа­шьазар, иҟаҳ­
ҵашазоуп Ардушьна иҟалҵаз. – Дааҭ­гылеит Кыҷа, иа­жәа
ацәҟьара иахьынӡақәшәаз ибарц. Ахымҩас зӡывасыз ашәа­
рах даҩызартәит урҭ ажәа­қәа Абзагә. Дшанхашәа дгылан».
Аҽырԥшӡара аҟнытә ихы алаиҵеит акәымзар, уара иухәҭаз,
уаб иаҳәшьа, аԥҳәыс иҟалҵеит ҳәоуп исеиҳәаз!»

Кыҷа иажәа инациҵеит:
– Иџьоумшьан, дад, иџьоумшьан. Аԥша исҿа­нагаланы
иуасымҳәеит. Уара, Гәадала иԥа, ианузым­гәаӷь, сара иҟасҵар
акәын. Лхаҵкы сцароуп, илгәа­ӷьит, иахәҭаз ҟалҵеит Ардушьна. Уара цқьа улхаа­ным, данқәыԥшыз дзеиԥшрақәаз уздыруам. Ацәгьеи-абзиеи рҿы ахаҵамԥҳәыс ззырҳәоз лакәын.
Ашьҭахь, лынасыԥ анырҿаҟәа, лгәаҵәахы анҭыршьаа, дшааи­
уаз, лашьа иԥсра, уара ухыбгалара уҳәа, зегьы аныл­­зеилала,
дарҟәугәышьеит. Дшыҟоу умбои, ани илықә­лоу аниаҟара
дышланы дубахьоу, илоуҳәо абжак лгәахьы инеиӡом, аԥсцәа
дрыланагалахьоушәа, гага­ҵас ауп адәы дшықәу. Илгәаӷьит,
лхаҵкы сцааит, илгәаӷьит…
Абылра ҟалеижьҭеи иҿымҭра, игәҭахәыцра, уажәы иан­
ԥыт­ла, ииҳәоз, акраамҭа игәы ишҭашхьаз мҩашьо, игәыԥ­сыр­
шьагаха, даақәыԥсычҳауан Кыҷа. Иркәа­шозшәа, атах-атахҳәа
ишьҭеикшон илабҷашь, иԥа­ҵақәа қәац-қәацон… Ибӷагьы,
ԥаса аасҭа, иаҳа ииашахан, ажәҩангьы днаҵаԥшуан.
Ашҭа аҵыхәан игылаз ара-ҵла адашәпа днықә­тәеит Аб­
загә. Утәа ҳәа иамҳәакәа, инапы нархханы, араҵла амҵаҿ
игылаз арымӡ наиирбеит, аха Кыҷа дтәарц игәы иҭамызт.
Абжьааԥны анышә илы­ҵаршьшьны, ауардын асаԥыџь ана­
ҵадыргыло еиԥш, злабҷашь зҵазыргәоз аҭаҳмада, уажәы
илаб­ҷашь зынӡаск иҭахӡамшәа, адгьыл иқәиркәашаауан.
Дыԥ­шын иажәа ахы ахьцоз Абзагә еиликаау изеилымкаау
ибарц. Иҟәыӷарақәа ируакын – дзацәажәоз иирҳәон ихаҭа
ииҳәарц ииҭахыз. Изымҳәозшәа, изымӡбауашәа анибалак,
аӡӷьы иаанахәаз дызламӡааҟәрылаша қдык аниздыршәуа
еиԥш, ицхрааша, ииҳәарц ииҭаху ашҟа дкылызгаша жәақәак
рҿынаирхон. Ус ҟаиҵон дза­цәажәо хшыҩла дкәадам, ламыслагьы дбашам ҳәа ззиҳәоз рацәажәараан, аха егьа дицхрааргьы, «ӡсашьа-хыхәашьа» змамыз, диацәажәон аҟамчы
ихиҟьошәа, иааҭырҟьаны ииҳәоз ажәак наузацымҵо.
Абзагә зыхшыҩ акыр еилнацо рахь дшиԥ­хьа­ӡозгьы,
дзықәгәыӷуаз аҭак имаҳаит Кыҷа.
Иаб инхара, иԥсы изеивгоны, илшоны дҟалозар, мышкызны аҿыхра, мышкызны иаб иашҭахь ахынҳәра, егьарааны

дазхәыцхьан, егьараан, аҳәса гәыԥшқақәа дырҩызаха, игәиилаӷырӡи неилаҵәо, давсхьан иаб игәашә, аха иаб иаҳәшьа
иҟалҵаз аҩыза Абзагә иԥхыӡгьы иаламшәацызт.
– Ҳахьымӡӷ ҳхылхит Ардушьна, ҳахьымӡӷ ҳхылхит, – даҿын
Кыҷа, иҭаҭынжәга неиҵаҵо.
– Ихьымӡӷызар, сара сакәын иззыхьымӡӷыз, лара, ԥҳәысҵас,
ашьшьыҳәа дыҟандаз. «Иҳамоу иреиӷьу абахҭа иҭанҵәахьеит,
атәыла бгама, саргьы уахь сцап», лҳәоит, акы лоуҳәар. Акаҳԥцәа
иманы даап, иҭаацәа ҩнеиҵап, аҩны ааихәеит, ииҭаху азиуп,
лара лусс иалоузеи! – иҳәеит Абзагә. Агәаӷ шрыҵамызгьы,
Кыҷа иеиԥш, уигьы ииҳәоз ажәақәа игәы ишҭашхьаз убартә
иҟан. Абзагә «ирыԥҵә ахьимҟьаз» деи­гәыр­ӷьаҵәа, «иҳәала,
иҳәала, шаҟа уҳәо убриаҟара сҳәатәаҿы уаанагоит» ҳәа
игәы дҭахәыцуа, иблақәа амца рхыҳәҳәыла, дӡырҩуан Кыҷа.
– «Шьагьырҭас иҟаиҵеит уаб инхара!» – Ардушьна лҳәашьа
ныҟаи­ҵеит Абзагә. – Амца ацраҵаны абылра… Уаҟа, угәы иалымсын, аҟәыӷа ду Кыҷа сызуқәша­ҳаҭха­гәышьом. Мышкызны
уи анхара архынҳәразы иҟан амҩақәа. Ибылны икаужьхуазар… Дасу ианиашьа ихаҵашьоуп, аамҭа сара исыцымныҟәама,
сара сгаӡарала, аамҭа сацымныҟәама, ишакәхалак, сзықә­
шәаз аҭагәҭасрақәа убоит. Сара исыхьыз сзымхоз­шәа, аригьы
насзаԥылшьит Ардушьна. Баала аҩныҟа, инаԥшуа рҟынтәгьы
ԥхашьароуп, бымацара ақьаԥҭа банбанӡаху сҳәеит, лҳәатәы
дахыԥом, лҩыза лоуп сҳәан, Уарчхан дылнысҵеит. Илымуит,
дшьацәырхха дахьаагылаз, дҳазмырҵысит. Арахь, иаашар,
иахан­тәарак, цәамҩахә сырымҭеит, Патыхәажә-иԥа иҳәса­қәа
хчыс сырзыҟаиҵеит ҳәа даакылсуан. Усҟәаҵ, удинаныс, Кыҷа!
Абахҭа лара лзыҳәан иаҳагьы иԥсыршьагоуп, дҭаркааит, –
иажәа шыхиркәшазгьы, игәҭыха нагӡаны ишимҳәацыз, игәаҵа
иҵегьы шҭа­ҵәахыз ибон аҟнытә, ҿымҭ дӡырҩуан Кыҷа. Иҭаҭын­
жәга инапсыргәыҵа иныҵакшо, аџьтә рымӡ ҟьаҟьа дықәтәан.
Агәашәқәа раԥхьа, амҩа нымҩахыҵ, мамзаргьы агәашә
уахьааҭало, раԥхьа уназдгыло аҵла амҵан, арымӡ ҟьаҟьа
дуқәа дыргылоит ашәлашараа. Амҩас­ҩы дыццакуазар, аҩныҟа
сымҩахыҵуам иҳәар, ма абраҟа уԥсы ааиҭак ҳәа, даланыркылоит, нас, уаҟа дыштәоу, аҵәыцақәак наидыркуеит. Уи аҵас
здыруа амҩасҩы, ихала ианиҳәогьы убап:

– Аҩныҟа анеиха сымам, аха абраҟа ҳаатәап, ажәақәак
ааибаҳҳәап.
Зхала ус зҳәо, ачеиџьыка иацҵаны, аҳәса инаи­ҿыршьуеит,
зыбжа ҵабыргу алаф:
– Арахь аагара зҳақәуршәо, уахь унеир, иаҳа ҳаумырман­
шәалоз!
Урҭқәа лзымдыруа дыҟамызт, уаҟа дизшәа, дааӡазшәа,
ашәлашараа рҵасқәа зшьа-зда иалсхьаз Ҟаимаҭхан. Аха
уажәы, ажә днаҵаҟьо, илаԥца, Абзагәи Кыҷеи дрывсны дан­
неиуаз, реицәажәашьа злаҟаз ала, арыжәтә рымԥан ишнага­
тәымыз, лхаҭагьы урҭ реицәажәараҿы дшымцхәыз лдыруан, дыҟа­ӡамызшәа, лҽыныԥхьалкит. Лыҷкәын хәыҷгьы уахь
дналмышьҭит.
Кыҷа акгьы шимҳәо, иара ииҳәо дшазыԥшыз аниба, иаахыжжыз игәашыра иаҳа иааихәаҽын, ибжьы аархәыҷны, ус
нациҵеит Абзагә.
– Издыруада, ихьымӡӷысымшьо џьушьозар, аԥҳәыс еиба
сахьылхатәаз? Даараӡа саԥшәыманы схы сыԥхьаӡо џьушьозар
араҟа?! Аҩны иҟоу акгьы лоум­ҳәан, уи сгәы касыршәхьоу
џьыл­шьоит. Илдыруазеи, сара уахгьы-ҽынгьы саб иашҭахь
сшыԥшуа. Ари агәараҭа зтәу, анцәа днаигӡааит, дыҩуа ашҭа
дықәуп, – иԥаԥса иахь инапы наирххеит.
– Сгәы иахәоит уи ахьуҳәаз. Уаргьы уҵеидам, анцәа
иҵегьгьы уаҭәеишьап, – иҳәеит Кыҷа, Абзагә ииҳәаз игәы
иахәаны.
– Сани саби рцәа лхыскаауеит. Уаҳа исымада? Аха даара
ацәгьара сзылуит Ардушьна. Ауаҩра ҟаиҵеит, дмашшит, аус
иаимҭеит Марыҭхәа. Сара ианаасхәоз ишәысҭаз сышәҭ, уаҳа
акгьы сҭахым, иҳәеит. Иоуҳәои, уиԥхьаны дзааугозеи? Иажәа
иҳәахьеит.
– Умыццакын. Иҟасҵо сара издыруеит, – иҳәеит Кыҷа.
– Иԥарақәа иџьыба иҭаҵаны, иԥаҵа далаччо дцозар, усҟан
сара абарҭ сԥаҵақәа ала аҵыхәа иаҵысшьуеит. Гәадала инхара мацара акәӡам, мышгарҭас иҟаиҵеит Ашәлашара зегьы.
Абзацәа ԥсны, аԥсцәа гылоит ззырҳәогьы убри ауп. Еи, дад,
иҟагәышьам ахацәа…

Абзагә аҭагәҭасрақәа дзықәшәаз ирыхҟьаны, инапы, ишьапы ҿаҳәаны дамоуп алымшара. Егьа диҭахызаргьы, Ардушьна дизҿыхуам. Иԥшаатәуп даҽа мҩак. Уажәшьҭа ргәы иҭоу,
насгьы иахырҳәаауа еилкаатәуп Кәнач, Ҟаҭмас, Ҭандел уҳәа,
ашәла­шаратәи анхацәа бзиақәа. Иаҭахханы иҟалозар, урҭ
ԥаралагьы шьаралагьы уаҩы ихәартә иҟоуп, ахшыҩ аганахьалагьы икәадам.
Еиҳарак ихаданы Кыҷа ииԥхьаӡоз даҽакын. Анапеи­лаԥса
ҟаҳҵоит, ҳуаҩԥсык дҿаҳхуеит, дасу ишәылшо ҟашәҵа ҳәа,
ақыҭа ауаа нарыларҵар, мышкы ахала-аҵыхәала, иблыз анхара акәым, ҩба-хԥа нхара рыхә­гьы еизыргон. Аха Кыҷа ус
акгьы иҳәомызт. Изҳәозгьы ааникылон.
Инеизҵаа-ааизҵаақәон:
– Изимҳәозеи Қьач Кыҷа напеилаԥса ҟаҳҵап ҳәа?
– Аԥҳәыс дрыцҳауп, дҿаҳхып ҳәа дзымгылазеи?
– Саргьы иџьасшьон убри, аҟәыӷа ду Кыҷа, абылра аныҟала,
Ардушьна уналыдгыланы ажәак умҳәеит. Уара, уаҟа, Ашәлашара
инхо уакәым, ҳарҭ, Ашәлашара иалҵхьоугьы ианҳаҳа, ҳҽеи­
баркны ҳнеит.
– Шәлыдышшылеит, Ардушьна, ус акәу?
– Иҟалаз, ибыхьыз ҳәа… Ҳгәы иахәозма нас нхарак нықәыц­
цышәаа иахьцаз?
– Инықәыццышәаа иахьылгаз…
– Усгьы акәыз…
– Дад, Гәдиса, иуасҳәо уаҳауама? Ушьапқәа Ашәлашара иалагыламзар, усҟак ихьаам. Аха ашәлашараа иуларҵаз аламыс,
угәаҵа ианԥсоуп, ашәлашараа уанҳцәыӡуа.
– Ардушьна лыбзиарақәа ҳарҭ, иахьа Ашәлашара иным­
хақәогьы, иаҳхашҭуам. Лчеиџьыка, лџьабаақәа… Даҽаџьара
ҳал­­мыхәаргьы… Абылра ҟалеит ҳәа саҳаны сышнеиҵәҟьаз,
лџьы­­ба ҟәрышьқәак…
– Ҳа-ҳа-ҳа! Исмаҳаз џьушьома! Сара сакәым, ашәлашараа
зегьы ираҳаит иузылуз!..
– Сара гәыкала, анык леиԥш дыԥхьаӡаны, бхы инархәа сҳәан,
ҟәрышьқәак лџьыба инҭасҵеит. Иршәны исҿалыжьит. Луал
ахьылшәо илмыхәоз.

– Дад, Ардушьна уал лықәӡам, уи ауал лшәеит, далгеит.
Уажәшьҭа ауал зқәу ҳара, ашәлашараа ҳауп. Ауаҩы ди­за­
ҳашьҭит, амҽышаҽны дааҳгоит Марыҭхәа. Уаргьы уҽа­қәыр­­
шәа. Уаҟа еибаҳҳәап. Шәара, Ашәлашара иналҵқәаз шәзы­
ҳәангьы ихәар­ҭахоит уи аицәажәара.
Ашәлашара хазы колнхараны ианыҟаз, Абзагә еиҳабыс
дызмаз аферма анырзаныз, аҭәархра анааилак, аколнхацәа
зегьы ҩеидгыланы, рдәеиужьқәа зегьы иахьреиҳаз Чаӷьыр
аԥшаҳәа инықәлон. Иҭакны мацара иӷыҵыргоз ажәхьақәа
рызхара дырхуан. Иаан­хоз арахә аҩада, агеи ашьхеи рҳәаақәа
рахь, аԥсҭа­қәа рышҟа ирышьҭуан ахьшьцәа рыцҵаны.
Ахьшьцәа еимданы ихьчон. Аӡынра аҽеиҩ­нашаанӡа –
џьоукы, аҽанеиҩнашалак – даҽа џьоукы.
Ажәытәра иҭыргаз рахәааӡашьан уи. Аибашьра ҟалаанӡеи,
нас, аибашьра анцоз ашықәсқәеи рзыҳәан, еиԥхьбаны,
ирхашҭны, икарыжьны иҟан ус еиԥш арахәааӡашьа. Аибашьра еилганы, Абзагә идгылашаз аҩызцәа ԥшааны, Ашәлашара
ирахәааӡарҭоу колн­харас аҟаҵара данаҿыз, ажәытәан арахә
ираӡашаз бзианы издыруаз аӡәырҩы дразҵааит, драцәажәеит
Абзагә.
Абзагә еснагь иџьеишьон, лакәҵас ирҳәоз џьишьон, зқьы
ааӡаны, шәкы абна илазҵоз дреиуан ҳәа изыхцәажәоз ахь­
шь­цәа. Иҟазаарын убасеиԥш аҵас, зқьы аԥсаса зааӡоз, ирахә
иаарылцаны, абна илаиҵон шәкы. Избалак игаргьы ҟаломызт,
ананамгацәа, агәаҟ­цәа ирхәын. Иҟаҵәҟьазма убасҟак аԥсаса
ззаныз ахьшьцәа? Иахьагьы рыхьӡқәа рҳәоит, абригьы абригьы иаб зқьы ааӡаны, шәкы абна илеиҵахьан ҳәа.
Алакә ахьынӡаҵабыргу еиликаарц иашьҭалаз диеиԥшны,
ихы шибозгьы, убас зыӡбахә рҳәоз, ажәытә хьча ду, Барҟәын
Бабышь-иԥа диазҵааит Абзагә.
– Ииашоума уаб изыҳәа ирҳәо?
– Иахаану, анцәа имчала, рыԥсы ҭоуп, уразҵаа. Сара зқьы
акәым, жьхьак аарлаҳәа исзануп. Уаҳа усс ирымаз арахә
ранҵарада, – иҳәеит Бабышь-иԥа.
– Иаҳҳәап, арахә рааӡарада ус змам ауаа ҳаԥшааит ҳар­
гьы? Ирзааӡару зқьы хы аԥсаса?

– Ирааӡоит. Ирҭаххар, бзиа ирбар, ирааӡоит.
– Ирҿарҵозеи? Аџьмаҵәҟьагьы мызкы ҩымз ирфаша аҭәа
умазароуп Ашәлашара.
– Ашәлашара уҳәоу? Ашәлашара иҟаиҵозеи, уара, ахьча?!
Ахьчагьы ашәарыцаҩгьы аӡә роуп. Рыҩны аҵкыс, адәныҟа иаҳа
иҟоуп. Уԥҳәыс лкалҭ уадҳәа­ланы, зқьы аԥсаса узеиҵааӡом.
Дышԥаҟаз саб, Барҟәын Бабышь? Ихҳәааны ирҳәо ашәа иалоу ажәақәагьы умаҳаӡаци? Гәадала уиазҵаар, иуеиҳәап. «Ага
даван аӡын, ашьха дықәын аԥхын». Иуаҳау? Ацәҳәыраҿы, асы
иқәнарҟьашаауа иалагаанӡа, ашьха дықәын, нас ашьшьыҳәа
агаҿаҟа иҿааихон. Асы иааишькланажьуан, иара иҵегь дааскьон. Ҭагалан­шьҭахь Ахуаԥшь ҳәа ашьха даалбаауан, нас
алӡынрак дҭан ааԥҭра. Аӡынра ниасуан, ҿыц ииз аӡарақәа,
ршьапы инанагартә рымч аарылалон. Мес аанҵәаны, иуанаба, амра шаҳәшаҳәуа ацәҳәырақәа ианрықәш­лак, ихҭарԥа
ырқьақьа, ихмаҷыр имаҟа иаадҳало, ааԥҭра дынҭыҵуан.
– Ибзиоуп, уи саҳаит, аха дхымҵәаӡоз уи ауаҩ? Ишьҭахьҟа,
аҩны имадаз? Насгьы иҭаацәа иаба­рыхәоз аԥхын агаҿа иаваз, аӡын ашьха цәҳәыра иқәыз арахә? Рыхьӡ рхын, уаҳа акгьы?
– Мап, дад, Абзагә. Акрырфон, ажәытәан акрыр­фон. Ҽада
иала ашәи акәаци ҳзааишьҭуан аҩныҟа. Иаалырҟьаны, ишьтә­
хозар, сасык дааиуазар ҳәа, жәаба, жәохә хы аҩны ааигәасигәа иҳаман, насгьы даарыцрымҵӡакәа, ирахә даурыцхыз,
имыздоз иман. Ацәгьа, абзиа дагмызт.
– Ашә, акәац аҩныҟа иааиҭиуан… Аҳәынҭқаррахь иалеи­
ҵозар? Уи аԥсаса. Ашьамаҟа? Ажәытәра иаҳмыргакәа, ҳхы
иаҳархәар урҭ рԥышәа?
– Азин урҭозар…
Ажәытә хьшьцәа дуқәа рзыҳәан иаҳаз ажәабжь-лакәқәа
инарыцлеит Абзагә ихаҭа дзықәшәақәаз. Ианеихишьалоз,
ианеиҿирԥшуаз, агәыԥжәара ацымхә­рас, бжеиҳан ихы дахыччон, ихы дахлафуан.
Амыцхә аҽбыга иҟьацәар, ахәра змаз иарма напы амышь­
хәылҵ шихьуазгьы, аҭәархыҩцәа бзиақәа ирымаи­кыртә, иҽ­
быга мҩаниҵон Абзагә.

– Аҵыс хԥара ашьапы ацәҟьа иаҿашәеит рҳәоит ажәытәуаа,
шаҟа ибзианы ирҳәазеи! – иҳәеит Абзагә, дивагыланы аҭәа
зырхуаз Ҭамел иаҳау имаҳау иара изыҳәан зегь акакәны.
Дагьааԥышәырччеит. Ҭамел аҭак ҟаиҵоу, мамзаргьы ииҳәоз
ихахьы иааимгоу, агәхьаа мкыкәа, игәы дынҭахәыцит: «Анцәа
уишо­зароуп, мчыла ухы узшом. Исыхьхьоу сзым­хошәа, аб­
наԥҟара азыҳәан, уажәы сзызхәыцқәо умбои!».
– Абзагә, иахьҿысымҭуа, акгьы сзеилымкаауа џьушьома?!
– иҽбыга аҭәа иналаиршьшьын, ибжьы ҩыҭцаны ҿааиҭит
Ҭамел. Рнаҩс аҭәа зырхуазгьы, ирыхьзеи арҭ рҳәан, иааҭгылан,
инарзыӡырҩит. Уаҩ ҭынчын Ҭамел, амцхә иҳәо, ииҳәогьы ибжьы рдуны иҳәо, шамахамзар, уаҩы имаҳацызт. Ирызхәыцуаз,
еидкыланы еиҿзырԥшуаз, рхәыҷра иҭыргаз аиҩызара иахьа
уажәраанӡа излааргозеи абарҭ аҩ-хацәак, рҳәон. Ҵаны, урҭ
еиҩызцәа бзиақәоуп анырҳәалак, иамазк­уаз рацәаҩын, избанзар, ииашаҵәҟьаны, ианихәҭаз, иахьихәҭаз, аиҩызара
бзиаҵәҟьа изныҟәымгеит, дар­ӷьажәҩаны Абзагә дивамгылеит
Ҭамел. Иҽыԥхьеи­кит. Иаацәгьарахар ицәа дҭалозар, уи дзакә
ҩызоузеи, рҳәон, еиҩызцәоуп анырҳәалак, иамазкуаз. Ҭамел
ианаижьуан Абзагә. Идыруан ӷәаӷшақә ишыҟаимҵоз. Идыруан: аколнхара иазеиӷьу, иазеицәоу, ашәлашараа ирыхәаша,
аҳәынҭқарра иазеиӷьхаша ҳәа, аибашь­рахьтә дхынҳәижьҭеи
иара дзышьҭақәаз, дызҿқәаз Ҭамел ԥсабарала ицәтәымын.
Ус акәын Ҭамел дшидыруаз Абзагә абри аҽнынӡа.
Исҳәаз угәахьы ишыноумышьҭуа збоит, аха зегь акоуп
исымҳәар зуӡом иҳәозшәа, иқьышәқәа қәац-қәацо, иҭәархра
даҟәыҵны дыԥшын Ҭамел.
Абзагә иааицәымыӷхеит:
– Исҳәаз схазоуп изысҳәаз, уара усҟак узацра­лазеи?!
Ҭакәажәык ацуҭа зегьы лхьаан, лара аӡәгьы дигәалашәомызт
ҳәа, садызцалаз, ухаҵкы сцеит?!´´´´´ Ашьшьыҳәа, исзеиӷьу
исзеицәоу сназхәыцуа, аа, ашьжьымҭан абас ҭәархра сын­
ҭыҵуа, ахәылԥаз, сыҽ­быга аҿы цырцыруа, сызқәа иқәҵаны,
аҩныҟа сынгәарлозҭгьы, саб инхара нықәццышәаа ицомызт.
– Ҭамел иаамышьҭахь, егьырҭ ираҳар зынӡаскгьы иҭахӡамкәа:
– Аҵыс хԥара ашьапы ацәҟьа иаҿашәеит, аха ишԥаҿашәеи
уҳәарауазеи, – иҳәеит еиҭах Абзагә.

– Еилыскааит, Абзагә, еилыскаа, слымҳақәа ансырдагәа,
сыгәгьы дагәахеит угәахәуазар?! Ҭамел уеиԥш,сҽадаӡа сыҟазар
еиӷьын ҳәоуп исоуҳәо?! Уаанҿас! Аҳәаха сыҭ. Усыҵашьыцуеит
акәу? Имцуп. Аҽы ццышә анади иаҵашьыцраҳа, уара сара
усыҵашьыцуам! – иаҳа-иаҳа ибжьы духон Ҭамел.
– Исҭоубоуп, угәы нсырхарц шысҭахымыз, – иҳәеит, иааи­
цәымыӷхан Абзагә.
– Уара уакәӡам сгәы нзырхаз, сызшаз сгәы нир­хеит, сызшаз! – Ирзыӡырҩуаз даарылаԥшит. – Хырқьиараны исҳәо
џьышәымшьан. Сара, сшыхәыҷыз сгәы ицаз, иахьагьы имаац. Иахаану шәрацәаҩуп. Сара дсеиԥшмызт саб. Схәыҷын уи
данҭаркыз. Ижәдыруеит, сан лоуп сзааӡаз. Агәыҭҟьара иагахьаз
аԥҳәыс, исалҳәоз акы заҵәык акәын: «Иумбои, нан, сыҷкәын,
уаб ибз ауп дызқәыӡыз, ашьшьыҳәа, убз ҭакны уҟаз. Ажәак
уҳәаанӡа, ухаҭа иузеиӷьу иузеицәоу уазхәыцла. Аӡыблара
уҽалоумыжьын. Уҟаз ашьшьы­ҳәа, уҟаз ашьшьыҳәа!» Сыҟоуп,
аа, ашьшьыҳәа. Ииашам збан – ҿысымҭит, иакәым ҟалан,
сҽыԥ­­хьас­кит, ԥҳәыс даазган, ашьшьыҳәа аҩны снатәеит. –
Аб­­загә ишҟа дынхьаҳәын, дизгәааҵәҟьаны диацәҳа­уаз­шәа,
ина­циҵеит. – Уара сахьзувамгылаз шаҟа ихьаазгоз сараӡәк
соуп издыруа. Абгақәа анууа, иҭа­ҳәахаа изыцәом алашәа­
рыца. Аха ишԥаҟанаҵо, зынџьырла иҿаҳәазар?! Схәыҷра
иҭызгаз агәыҭҟьара зынџьырхеит сара сзы. Уаб иашҭа иқәжьу
ара­­цәаххы­ра иаҳа еиӷьуп, еихаххаа игылоу сара скәасқьа
аасҭа. Ҳаи, ҳабхеит, аиҩызара шԥоузныҟәымгеи ҳәа сарҳәар,
ирасҳәозеи исыхшаз?! Егьа сеихазаргьы, уара уҟынӡа усҟангьы
сзымҩаӡеит, уажәгьы сзыҩаӡом. Акгьы сзумыхәозаргьы, сыш­
уз­қьиаз убагәышьозар акәхарын, убзиара аҟнытә, сувакны
сааугон.
Дааҭгылеит, ииҳәо цқьа ираҳарц, иазхәыцырц иҭахны. Уа­
жәыгь ар рымаҭәа зшәызымхыцыз арԥыс Тарас дызлагылаз
аҿар рахь ихы наирхеит:
– Шьыжьы, хәылбыҽха Абзагә ибжьы наиргон: «О, Ҭамел
уҟоума, уҿых, абааԥс!» – ҳәа. Бжеиҳан сиз­гәаауан, иҭаку ауаҩы,
зшьапы иақәиҭу дышиз­гәаауа еиԥш. Исцәыӡыз сгәалаиршәон,
ирхынҳәырц дашьҭан. «Аҵыс хԥара» ҳәа даауеит! – иҽбыга
кыр ахаразшәа, иршәны инкаижьит Ҭамел.

Изыӡырҩуаз рзыҳәан саркьак даҩызан уи. Иб­лақәа ир­
хыԥ­шылар, рхаҭақәа ргәаҵа днарбон. Дыззеилымкаауаз:
«Иҳәа­гәышьазааит, иаҳцәагозеи, ҳара иаҳхашҭып, иара игәы
аԥсы аиршьеит», – рҳәеит.
Инапы ааҟьаны, дынкажьцәан, аҭаҭын рҳәы амца нацрарс,
инарҵауланы ихәлагаланы дахо, днаскьаны ахаҳә днықә­
тәеит Ҭамел. Иҟаиҵаша дақәымшәо дгы­лан Абзагә. Ҿымҭ,
уаан­ӡа излацәажәозгьы ина­ҟәыҵын, аус шыруц, рыҽбыгақәа
нымҩанҵо, аусура иналагеит зегьы. Тарас заҵәык акгьы ҟамҵо,
дшан­хашәа дгылан. Уи арԥыс, раԥхьаӡа забхәа иҿы ицәырҵыз
амаҳә иеиԥш, Абзагә днеиҿаԥшыцыԥхьаӡа, дыԥхашьа-ԥхаҵо,
дааҟаԥшьхон. Уажәыгь ишәим­хыцызт аррахьтә дызлааз иблуз
шьацԥшшәыла. Уажәыгь икаимыжьцызт игра – уажәы-уажәы
ихәдаҿ аҳәынҵәра ҩежь цырцырқәа неибаркны дшаалгалак, еиҭа рԥыртлара. Ҭамел илабжышқәа уи игәа­ла­дыршәеит,
иара игәаҵа ҭызблааз даҽа лабжышқәак. Убарҭ алабжышқәа
рзыҳәан, убасҟан, убри ауха аан еиԥшҵәҟьа, Абзагә игәаӷ
днамҽханакт уажәгьы. Инеигәалаиршәеит… Қьач Кыҷа има­
ҭа изыҳәан ачара аниуаз ауха, ҭамадас иҟаз аколнхара ахан­
тәаҩы Чырг Раԥсҭани Есмеи еицыкәашеит. Нас агәылара
еиц­цеит Есмеи иареи ачамгәыр ааргарц. Иаауан ачамгәыр
рыманы. Рылаԥш наиқәшәеит. Амхырҭа ааҩҵәаны, алашьцара
иҽалак, алашара зкылԥхоз Ҟаимаҭхан лыҩны ихы ақәк днеиуан Абзагә. Арҵәаа ааҭлыргеит, нас лнапала лҿы еимлагәа,
лыбжьы хәаҽуа, днеиҵақьыз-қьызит Есма. Абри, иҵыхә­
тәан­тәихаз Есмеи иареи рхала реиқәшәара, игәалашәараҿ
иаанхеит, жәҩангәашәԥхьара ибазшәа. Илаԥш нахь­кьысит
жәҩангәашәԥхьара… Ажәак аҳәара дахьымӡеит. «Изхарада? Абзагә! Исхашҭуам, ҩынҩықәра ныс­ҵыргьы, исхашҭуам,
егьианасыжьуам Абзагә. Есма Ашәлашара дахьыҟам иара
иоуп изхароу. Ашәлашара иқәҵны ицаанӡагьы, убри ауха, лаб
убас данеицаҳба инаркны, лара акыр лхаразшәа, сыблақәа
рхыԥшы­лараҵәҟьагьы ахьыԥхалшьоз зхароу иара иоуп.
Уара уанаазбалак, иаразнак убри аҵх мыжда сгәалашәоит,
лҳәон. Ианасыжьуам Есмеи сареи ҳанеинасыԥымха, мышкыз-

ны снеиҿагыланы, иаҽԥнысымҳәар зуӡом», – иҳәеит Тарас
игәанала. Бзиарала згәы ҭәыз уи арԥыс, егьа иус дузаргьы,
ибзиабара иаԥышькласуа усзар, ибашоу – ицәгьароу усны
иԥхьаӡон. Агәаӷ аҵкыс аԥхашьара аиааиуа, игәаҿы еиқәԥон
ҩ-цәаныррак. Зны Абзагә днаихәаԥшуан, нас иблақәа ааи­
ҵәахуан.
Аҭәа рхны, ҭәаҟәа-ҭәаҟәаны инеиқәырҵеит. Адгьы­ли аҳа­
уеи раҵкыс, анхацәа иаҳа иалаԥыршәозшәа, аԥшаҳәаҿы
еиҭарҳаз амандарина нықәҩааит. Адгьыл ахьырнымаалоз,
насгьы ахьҭа иамгацкәа иаанхаз кьоу­шәоуқәак, ишҭарҳәҳәа­
ша дналацәажәеит абри­гадир Бардушьа. Уи иажәақәа раҵкыс
рхьаак иахь­кьысыз ажәақәаны, иаҳа иазхәыцуан Ҭамел
ииҳәаз.
Аӡәгьы ҿиҭуамызт.
Харантә ашьҭыбжь ааҩуан, ӡынгьы-ԥхынгьы мҩак иқәу
Чаӷьыр. Амра макьана аԥсы ҭан.
Аҭәа ахьдырхуаз адәы иалгеит. Даҽа дәык ашҟа ацара
иаԥсамызт иахьала. Аҽбыгақәа рыцқьаны, еимыхны, рыхқәа
инарыдҿарҳәалеит.
Даҽа ԥыҭк ҳнаскьап ихәлаанӡа, ҳаԥхьаҟа ицахьоу ҳҩызцәа
даҽа ԥыҭк ҳарзааигәахап ҳәа, ажәҩан гәыцқьа иалхәхәа инеиуан, атәыла ԥхаррақәа рахь ицоз ашьха уарбақәа.
Ҭамел инаҩс, иара убас, Ҭамел иеиԥшҵәҟьа аҭаҭын дахо,
ҿымҭ дтәан Абзагә. Дшымгәыӷӡоз, иаалырҟьаны иҩыза иҟнытә
иаҳаз ажәақәа акакала дрызхәыцуан.
Ихәыцра даалнахит аҵәҵәабжьы. Ан лысаби ибжьы шылдыруа еиԥш, уи аҵәҵәабжьы идыруан Абзагә. Рыжәхьа иахан.
Саркьал ҵәҵәан, абжьы ахара инаҩуан.
Дҩагылеит. Ишьапқәа еимырҿаҿа, ажәытәан уаагьы дгьылгьы аԥшәымацәас ирымаз ҭауади-аамсҭеи ргылашьа иҭаны,
дықәгылан аԥшәымасгьы тәысгьы дызмаз адгьыл. Рыжәхьа
лаԥца лыҷкәын длыварԥало, дхьанҭаӡа, ашьшьыҳәа амхырҭа
ахахьала днеиуан Ҟаимаҭхан. «Ажә ахалагьы игәарлон, дыз­
цазеи? Аха иаалцазааит, зцәа зтәым аԥҳәыс шаҟа дныҟәо
иаҳагьы илзеиӷьуп, рҳәоит». Игәанала ииҳәаз, еиҳабацәақәак
иреиҳәазшәа, ихы-иҿы гәырӷьара-ԥхашьарак нықәнаҵеит.
Аҩнынӡа шәысзааи, Ардушьна лус азыҳәан ҳах­шыҩ неи­
лаҳҵап ҳәа иззынаицҳаз игәылацәа шьыжь­наҵы анеира иалагеит Кыҷа иҩнахьы.
Аҽны мҽышан. Напышьашәала аусура ҵасмызт, насгьы
гәаҟра ыҟамызт. Шамахамзар, зегьы рурақәа ҭаргалахьан.
Агәашәқәа рҿы иааҭгыланы, инеиқәҿыҭуа, аӡәи-аӡәи
неи­цыло инеиуан. Излацәажәараны иҟаз аус уажәнатә дасу
иара итәала алацәажәара далагахьан. «ьоукы ақәыӡбауан,
џьоукы адгылон. Аҳәса ракәын еиԥшны еицнеиуаз. Аӡәгьы
днеиуамызт напызаҵә. Кыҷа иҭаацәа еибга-еизҩыда ианы­
ҟаз акәызҭгьы даҽакын. Уажәы џьоукы рнапқәа хьнажәо
ашәырақәа ркын, ҳәсақәакгьы «быхәда иаҳагьы иариашоит»
ҳәа, алаф неибыҳәо, рхы иқәыргыланы инаргон афатә зныз,
амҿтәы гәыблаақәа. Ачашәқәа ӡны, акәытқәа, агәагәышьқәа,
асыӡбал, уимоу аџьыкаҵәҟьа хны. «Кыҷа изынханы имоу
акызаҵәык ауп, ибымдыруеи, афатә знырҵо аишәақәа»…
Ҷәытәнатә аахыс ус иаԥын ари ақыҭаҿы, насгьы ақыҭа зегьы
аҟны аҵкысгьы, аиҳабацәа бзиақәа ахьрымаз иабзоураны,
иаҳа еиқәханы иҟан уи аҵас Абзагә дызланхоз аҳаблаҿы.
Ацәгьеи абзиеи раан, ԥарала, шьарала, дара рҳәашьа, рсаани
рымҳаҵәи мацарала акәмызт, напеилаԥса ҟаҳҵоит зыхьӡыз.
Убрахь иаҵанакуан, иҵегьы инеиҳаз: «Ҳахшыҩ неилаҳҵап».
Раԥхьа иаԥ­шьызгоз, аус ахькылсша изымдыруазаргьы, ихаҭа
бзиа­ӡак изымҳәаргьы, иахьаԥшьигаз мацарагьы, издырхон.
Иара, иаԥшьызгозгьы, аҟәыӷацәа шеила­цәажәо ахьидыр­
уаз аҟнытә, заа агәра ганы дыҟан, егьа­ҩы егьа рҳәаргьы,
аҵыхәтәан бзиарак ишазкылсуаз.
Кыҷа реиҳа изааигәаны, амца еимырдо идынхалоз агәы­
лацәа иреиуан Абзагәи Ҟаимаҭхани. Асасцәа иҽеины дзыр­
ԥымлар аҭаҳмада, инеицырҳәон аҳабла аҵыхәахь инхо:
«Ҭаҳмадак, илшомызт, уи хьымӡӷы имаӡам, аха иабаҟаз, иаш­
ҭа иҭаԥшуа идтәалоу агәылацәа?!» Абасеиԥш лзырҳәоит ҳәа
дахьшәоз аамышьҭахьгьы, Ҟаимаҭхан аԥшәымаҵас, амаҵ
лзыр­уаз, аԥшәымаҵас, ашҭа иҭалоз дзырԥылоз даҽакгьы
ыҟан. Ҟаимаҭхан раԥхьатәи лхаҵеи аҭаҳмада Қьач Кыҷеи

аиуара шрыбжьаз лхалыршҭуамызт. Лынасыԥ маншәалаханы
дшыҟазгьы, раԥхьатәи лхаҵа иуа-иҭынхарак рҿы ацәгьеи
абзиеи лҽаглыжьуамызт, иахьлылшо, лнапы ахьынаӡо дрыцхраар лҭахын. Урҭ аҩба шмаҷмызгьы, инарыцлон даҽакгьы.
Аҭаҳмада иҟаиҵоз ззыҟаиҵоз Абзагә иаб иаҳәшьа лзыҳәан
акәын.
– Иџьабаа, ибзиара даҽакала иаҳзымшәозаргьы, аҽны
исасцәа ма маҵуцәас ҳарзыҟалап, – лҳәеит аҭаҳмада иаԥ­
шьигаз анлаҳа. Абарҭқәа рҟынтә, лара лакәхеит Қьач Кыҷа
иашҭаҿы иаԥшәыма ԥҳәысыз.
Еикәаҳәы-еикәаԥса ашҭа иҭалоз агәыла ҳәсақәа днар­
ԥылон:
– Еиҭах ауадаҩ шәалаҳҵеит, абзиараз шәымаҵ ааулааит,
изаҭахыз ариаҟара, – лҳәон, ишылхамышҭыз длырдыруан,
аҭаҳмада имаҭа ачара анизиуаз аџьабаа ирбаз. Амаҷ назгозгьы, рнапы хьнаҳәо ирацәаны иназгозгьы, иралҳәоз акы акәын.
Еиԥшымызт лҳәашьа заҵәык. Лажәақәа џьара гәыкалаҵәҟьа
илырхаауан, даҽа џьоукы иралҳәон дәыԥсшәаны. Ашәлашара
дшымизгьы, ашәлашараа ҳтәы бзианы илҵахьан. «Лахь уаԥ­
шны ахәы ша» ҳәа ирҳәо ажәаԥҟа, афара-чара азыҳәан мацара акәым изҳәоу. Уи ажәаԥҟа анаҳҳәо, изаҳҳәо ауаҩы
ҳаизеилымкаар ҳәа ҳшәошәа: «Иара иламыс уахәаԥшны,
уар­гьы ламысла уизныҟәа. Даԥсаӡамзаргьы, уара утәы ҟаҵа,
аха иаԥсоу!..» – ҳҳәашьала мацарагьы еиликаауеит, иацҵаны
иаҳҳәарц иаҳҭаху.
Ацәгьеи абзиеи раан, зыцәгьеи зыбзиеи еилоу, иааргаша
шраҳәатәым еиԥш, дыԥҳәысыз, дхаҵаз, дасу иҟаиҵашагьы
раҳәара аҭахӡам. Рхала ирдыруеит. Ачыс зкуа, абысҭа зуа, астол
зырхио, аҩы знаҳауа… Ҳәсақәакгьы, ашҭа ишааҭалаз еиԥш,
адыӷаҷақәа, мамзаргьы алаба иадҿаҳәаланы аларқәыцқәа
кны, аҩнқәа рааҵрақәеи зыбӷьқәа кыдӷәыхааз аҵлақәа
рымҵақәеи уҳәа, аԥссара иалагеит.
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 26
  • Büleklär
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3495
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2322
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3505
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2506
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3493
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2477
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3480
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2436
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3565
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2471
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3484
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2432
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3485
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2376
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3488
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2491
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3501
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2411
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3504
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2388
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3492
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2378
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3499
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2422
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3507
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2414
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3496
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2533
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3520
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2485
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3462
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2499
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3496
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2393
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3488
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2468
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3504
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2443
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3556
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2487
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3469
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2466
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3467
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2410
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3529
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2449
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3460
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2402
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3491
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2475
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3497
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2411
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3434
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2445
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3446
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2398
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3506
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2414
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3435
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2452
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3475
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2560
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3521
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2499
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3597
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2317
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3586
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2452
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3555
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2563
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 1809
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1417
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.