Latin

Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 23

Süzlärneñ gomumi sanı 3529
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2449
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
асас дыбҭааит, бымбои ҳәа ҿааиҭуан. Уи иԥсы ҭазҭгьы, иахьагьы еибга-еизҩыда иҟазаарын ҳҭаацәа. Ииашаны ирҳәоит
ажәытәуаа: «Аҩнаҭа аԥшәма еиҳабы данԥслак, иааӡамҭа
арахә­гьы иара ишьҭалоит» – ҳәа. Арахә мацара рзыҳәан
иҳәамзар? Инхара зе­гьы ишьҭалозар? Иаб данԥсы: «Схыбгалеит, схыбга­леит!» ҳәа баша имҳәозаарын Абзагә. Ихы идыруан.»
Абас акраамҭа лабхәа данизхәыцлак, излеиԥшузеи ҳәа
уаҩ длазҵаар, аҭак аҟаҵара шылцәуадаҩхозгьы, зынарцә мҩа
иқәлахьаз убри аҭаҳмадеи абраҟа, анхара ҿыц змылхәҳаз
абырзен ҭаҳмада Христофори, џьара акала еиԥшны илбон,
лабхәа ицәа ихылкаауан. Ишакәым дизныҟәар, лабхәа ила­
наимыжьрашәа, уимоу, сара усеиԥш саҭәамызт ҳәа лаҽ­ԥни­
ҳәарашәа лбон.
Зеилкаара лцәуадаҩыз рахәыцк ала убарҭ аҭаҳ­мадацәа шеимадазгьы, дара аҩыџьагьы лара илыц­рымҵуа илыдызҳәалоз
Абзагә иакәын. Ус шакәыз бзианы илдыруан. Аха абар, еи­
цәыӡит, еиԥырҵит Абзагәи лареи, нас аҭаҳмадацәа, иаазгаз
ицны, изымцазеи? Издыруада, дымцацзар иаазгаз ихаҭагьы?
Ашҭа дааҭалазар аҟара лгәахы аҵысра изалагазеи усҟан ашкол аҿы днеин, ахәыҷқәа аҵара шырҵо, ргәабзиара шыҟоу
еилкааны дцеит ҳәа анлаҳа? Есмеи Саиди ашкол аҿынтә
ишааизҵәҟьа, игәырӷьаҵәа илар­ҳәеит раб ашкол аҿы дшыҟаз,
ԥарақәакгьы шриҭаз.
Аамҭа иахьынӡалшоз иарӷьахьан Аминаҭ лгәаҵа ианыз
ахәра. Дыҵымҟьеит, рацәҳара даламгеит. Иаармарианы
данышәаны:
– Ибзиами, нан, ибзиами, – лҳәеит, ибзиаз, ицәгьаз аилкаара уадаҩны.
Лхәыҷқәеи иареи еибамырбо, Абзагә игәы изырхь­ша мацара акәын дзызхәыцуаз Аминаҭ. Ашәлашара ианықәҵ, шықәсык
аҟара ҵаанӡагьы. Ихшареи иареи реиҳа еицәзырхьшәашәо
ҳәа илԥ­хьаӡоз, лассы-лассы реибамбара акәын. «Аибамба­ра…
Ҳаргьы еиҳараӡак ҳаицәзырхьшәашәаз, аҵыхәтәан ҳагьеи­
цәзырӡыз».

Илгәалашәоит, Ашәлашара ақыҭан арахә аныра­цәаха, Аб­
загә уаанӡа хьчас дшыҟаз еиԥш акәымкәа, афермақәа еид­
ҵаны еиҳабыс данарҭа, шаҟа деи­гәырӷьаз иаб Гәадала. Лара
лхаҭа, лгәырӷьара аҵкыс­гьы, аҭаҳмада игәырӷьара иаҳа
лгәалашәараҿы иаан­хеит. Ус ҿааҭит иаб Гәадала:
– Уажәшьҭа, издыруада, ҳазхара уаҳбар аҩны…
– Уажәшьҭа ишԥа? Уажәшьҭоупеи иаҳагьы аус аныҟоу.
Аферма аиҳабы дызусҭада? Агәыԥ аиҳабы иоуп, ахьшьцәа
дызлареиԥшым ҳәа иҟоузеи?!
– Иуҳәашьоузеи, уара?! Аферма аиҳабы ахьшьцәа рзыҳәан
аколнхара ахантәаҩы диҩызоуп. Аа, Хыцә Кьынтышә. Иан­
быкәу Хыцә Кьынтышә анхацәа дҳа­ла­гыланы махәҿала аус
аниухьоу! Дара реиԥш­ҵәҟьа уаргьы ухьчахуазар, нас узла­
реиҳабузеи?! Иҟарҵаша-ируша нароуҳәа-аароуҳәоит, ԥшь­
шьала, ашьшьыҳәа уахынла аҩныҟа уаахынҳәуеит.
Аҭаҳмада днақәыӷәӷәаны, ишидиҵо идырыртә иҳәеит
«ԥшьшьала, ашьшьыҳәа уахынла аҩныҟа ухынҳәуеит» ҳәа, аха
иажәақәа баша ахаҳә хьшәашәа инадхәашалеит. «Убасҟан,
убри ауха мацарагьы, шаҟа ицәыԥсызеи сгәы. Акәасқьахь схалан, сылабжыш хаҟәҟәало сантәаз, ргәыбзыӷга ажәас ииԥшааз
«бса­бимхан» заҵәык ауп. Анцәа исиҭозар, зкалҭ дадыз­ҳәалаз
икаҳԥгьы иаргьы еицәнарӡып сара исеиҳәалоз: «Аԥҳәыс –
аҩны, аҭаацәа, лхаҵа, ибзианы ахәыҷқәа рааӡара, ахаҵа – аус,
адәы дықәзароуп аус азыҳәан».
Абарҭқәа Аминаҭ изылгәалалыршәоз, цәала-жьыла ишеи­
цәыӡхьазгьы, гәыла-ԥсыла иԥырҵра ахьымариамыз иахҟьаны
мацара акәмызт. Уи дазкылсыр лҭахын даҽакгьы. Наӡаӡа
еицынхаҵәҟьару Абзагә «ихы здикылаз» аԥҳәыси иареи,
ма­м­заргьы иареи лареи еицәзырӡыз еиԥш иҟоу џьара цгәы
еиқәа­ҵәак урҭгьы ирыбжьысуоу. Рҭаацәа, ишыҟаз еиԥш,
еибга-еизҩыда ашьақәыргылареи, зыбзиабара макьанагьы
илзынханы иҟаз, лхаҵа ирхынҳәреи раҵ­кысгьы, агәаӷ акәын
илзырҳәоз. Иҭахызар дыхнымҳә­ӡааит лара лышҟа. Рыгәхьаа
имкӡааит рыхшара. Уи лычҳап. Изеиҿамԥшуа еиԥырҵааит уи
аԥҳәысеибеи иареи… Ардушьна инықәццышәаа илгаз ан­хара
аҭыԥан, иаҳҳәап, илыблызҭгьы Ҟаимаҭхан лынхара, Аминаҭ

илыздыруамызт, лара дышгәыӷуаз еиԥш, Абзагә иҭаа­цәа ахыб­
галара ацымхәрас, иаҳагьы ишыӷәӷәахоз. Усҟан Абзагә дацә­
цон атәым мал саха­тәеит ҳәа гәыҵхас имаз, иахьын­ӡаҭахыз
аԥшәымас ихы изымԥхьаӡо дҿазҳәоз.
Ҳәҭыбын ианааи инаркны, ааигәанӡагьы, ахәыҷқәа ашкол
аҿынтә ианыхынҳәлак, ахәшьарақәа ироуз, рхымҩаԥгашьа
зеиԥшраз уҳәа, дналаганы, ашколаҿ иҟаз, ирбаз, ираҳаз
ҳәа акраамҭа, аӡәаӡәала драз­ҵаауан. Маҷкгьы дрызгәаауан,
рхала иахьырзеи­лымкаа­уаз, иаахтны илымҳәоз, даҽа зҵаа­
ракгьы шлымаз. «Ашкол аҿы дыҟазма шәаб?» Иаахтны драз­
ҵаауа далагар, уажәшьҭа исабицәамызт Саиди Есмеи. Ҳаб
дыгәхьаалгоит, дизгәаҟуеит ҳәа ргәы иаанагар лҭахымызт.
Лара длазырҟәуа акеиԥш илыԥхьаӡон. Еиҳарак иланалыжьуамызт Есма. Иқәҵны арахь ианаа, ашкол ианҭала, акыр мза ниасхьаноуп раби дареи анеибабаз ашкол аҿы.
Аминаҭ илдыруан, илбон: Есма, лықәра иаанаум­шьартә,
цәала-жьыла мацара акәмызт дшыҭҭәаахьаз. Лаб, аҵх иҽа­
лакны, Ҟаимаҭхан лышҟа дышцоз аныл­баз ауха маца­рагьы
лхәыҷра шаҟа хара даԥырҵ­зеи раби дареи еибам­беижьҭеи
абасҟак мши-ҵхи цахьаны, рышкол ҿыц аҿы данылба, лхы
шымҩа­ԥылгаҵә­ҟьази, илҳәази, иҟалҵази, аҩны данааи, уи
зегьы еиҭаҳәаны, лан ишлалҳәази, шаҟа рыбжьаз Аминаҭ зегьы лдыруан. Дазхәыцны, аиаша ҵәахны, амц ахаан илым­
ҳәацызт Есма. Аха иаҳа еиӷьуп анылгәахә­уаз, иҟам-иным
аӡыбра азыҳәан дыфраҭын, «дартист­коуп» ҳәа ашкол аҿгьы
изыхьӡырҵахьаз уи аԥҳәызба қәыԥш. Иаҳагьы деигәырӷьон,
қьышәқәҵарак, мам­заргьы хыччарак аҵаны илбомызт «артистка» ҳәа ахьӡшьара илхырҵаз. Ашкол аҿы драматә кружокк даланы, мамзаргьы апеременақәа раан, лықәлацәа ишыҟарҵало
еиԥш, «артисттә номерқәак, сценақәак» длырбоны акәым,
усеиԥш ахьӡшьара ахьлоуз зых­ҟьаз. Акино ианахәаԥшлак,
лара ишеиҭалҳәо еиԥш, лықәлак изеиҭаҳәомызт. Изхәаԥшыз
акино аҟны иҟа­лаҵәҟьаз акәымкәа, абас иҟазар иаҳа еиӷьын
ҳәа, лара лтәала инарҳәы-аарҳәны еиҭалҳәон. Илыц­ахәаԥшыз
рахьтә аӡәыр иблала иибоз акәымкәа, лара еиҭалҳәоз иаҳа
агәра игар, ажәҩан далахало, амҵәыжәҩа лнаҭон. Иахьыл­

зеиӷьыз рацәан Есма лартисткара. Ашьха қыҭа кҿаха далҵит.
Ақалақь еилашыҩкра амҵан ишьҭоу ақыҭаҿы дааит. Лашьа
иаамышьҭахь лхы наздылкыло, дзацәажәо, дзыц­ныҟәо ҩыза
длымам. Дыԥхашьа-ԥхаҵо, агәыкреи агәхьаагареи лҿы­
қәыҳәҳә дҟалар ауан, лара лҭыԥан даҽаӡәы лакәызҭгьы. Ус
дҟамлеит Есма. Ашкол ҿыц адиреқтор, зықәрахь инеихьаз,
аԥышәа ду змаз, ибла саркьақәа хьӡыла икәыршаны, ихаҭа
аклассаҿ днеигеит Есма, иҭацәны иҟаз партак аҿы днаиртәеит.
Пату шлықәырҵалаша, бзиа дшырбалаша, ишлыц­храалаша
ҳәа днарылабжьеит акласс зегьы, убри аҽныҵәҟьа, аурокқәа
нҵәаанӡа, Есма акласс аҿы илыдтәалаз аӡӷабцәа аӡәырҩы
рыхьӡқәа еилылкааит, аҽныҵәҟьа «аҵаҩ ҿыц, бымцәажәалан
аурок аан» ҳәа аматематика арҵаҩы иҟнытә лахь лоуит. Ауроки ауроки рыбжьара, аԥсшьарақәа инарылагӡо, ақәыԥ­
сычҳарақәеи аџьашьарақәеи нацҵо, акласс аиҳараҩык лыдеизаланы, ирзеиҭалҳәон дахьынтәааз ақыҭа, Ашә­лашара аӡбахә.
Илҳәон зегьы нарҳәы-аарҳәны. Мап, уаҟа ианынхоз, аихац
иҭаку аԥсаатә, ажәҩан ҭбаа, ажәҩан ҳәаада ишазымхәыцуа,
Ашәлашара кажьны ақәҵра дазхәыцуамызт. Лани лаби
еилым­ҵ­ӡеит, еибамбар иԥсуеит. Лан, лаб ихҟьаны, адунеихааны лабжышк калымҭәац. Лгәаҵа иааҭаз зегьы ҵәахны, убасҟак
инарҳәы-аарҳәны ирзеиҭалҳәеит, ус акәҵә­ҟьоумашь ҳәа
лхаҭагьы агәра лгартә. Амшын агаҿа иааӡаз, лҩызцәа ҿыцқәа
аӡәык-ҩыџьак, лыҳәара иалагеит, ари аҵарашықәс шниаслак, аԥхын, аԥс­шьара мшқәа раан, аекскурсиа аҳасабала
ига­ны идлырбарц Ашәлашара. Идлырбарц «унҭалар, уахьцо
узымдыруа, иҭылашьцаау аҳаԥқәа, урыҵаԥшыр, ухлахаҵ зыргьежьуа абӷацмкырақәа, араӡын ӡыҭны иҿыппы илеиуашәа,
иҟәашцырцыруа иахьҭакнаҳау арҩаш ҭаҽҽарақәа». Ҳәарада,
лашьагьы, лангьы, ларгьы, уи аҩыза аԥшӡара кажьны, амшын
аҟәара цәҳәи уаҩҵас аеҵәақәаҵәҟьа ахьумбои иаауамызт,
ԥырхага заҵәык рмоузҭгьы.
– Аиҳабыра классқәа рҿы аурокқәа рҵара шаҟа ицәгьоу,
аурокқәа шаҟа ирацәоу жәдыруеит, арахь ҳахьынхози аш­
коли аумаӡа еицәыхаран. Ашьжьымҭан, ишылашьцаз аҩны
ҳандәылҵны, Чаӷьыр зыхьӡу аӡиас ацҳа ҳаннықәсуа акәын

ианаа­цәылашоз, ҳанаауаз­гьы, иааилашәшәуан ашҭа ҳанҭа­
лаанӡа. Ҳшәарцу? Ишԥаҟам, амшәқәагьы ыҟоуп, абгақәа руубжьгьы шаҟантә иҳаҳахьаз. Сашьа дсыцмыз еснагь. Аԥхьан
иааиз, жәаба рҿы итәоу, дшәымбеи? Уи адунеихаан агыгшәыг
дацәшәаӡом, даныхәыҷыз аахыс имацара игәарихуан, игәа­
реиҵон арахә. Ҳабду данԥсуаз, смаҭа Саид ишәҭ сшәақь
иҳәан, абџьар ииҭеит. Уажәы иабџьар абаҟоу шәҳәоу? Уаҟа,
Ашә­лашара иҟами. Ҳкәасқьа аҭӡамцаҿ икнаҳауп. Саид аԥхын
уахь инеира иазыԥшуп. Иахылаԥшуада шәымбои, ҳаб. Уи уаҟа
ҳанхараҿ даангылеит. Ҳабду иаҳәшьа, нанду Ардушь­нагьы
уа дыҟоуп. Дыгәхьаабымгаӡои шәҳәоу? Заб дыгәхьаазымго
дызусҭада!
Лаб иӡбахә абас иахьырзеиҭалҳәоз, аиаша ахьыл­ҵәах­
уаз, лан Аминаҭ илхаразгьы рацәан. Ашкол ахь ианцашаз
аламҭалазы, аҩыџьагьы налыртәан, рхы иҭагало, дрылабжьеит,
рҭаацәараҿы иҟалаз, рани раби шеилыҵыз, раб даҽа ԥҳәыск
лышҟа дышцаз, рани уи аԥҳәыси ирылибахыз аҭыӡшәақәа,
убарҭқәа ирыхҟьаны, Ашәлашараа ирҳәақәоз, рҳабла ҿыц
аҿы, насгьы, еиҳарак, рҩызца ҿыцқәа иахьраҳауаз, рҿы иаа­
ҭыхны, аӡәгьы иарымҳәоз, Абзагә дхынҳәыр ҳәа имыцәац­кәа
гәыӷра маӡак ахьлымаз адагьы, зҭаацәара хыбгалаз ани аби
ирхылҵит ҳәа ашкол аҿы ираҳар, лара лтәала, рыпату хнаҽуан
ахәыҷқәа.
Ҳәҭыбын ашкол аҿы Абзагә данааи, Есма раԥхьаӡа иаа­
лызцәырҵыз ацәанырра – агәаӷ – иҟаӡамшәа илымҵәахыр
ԥсыхәа лымамкәа лхы ҭалыргылахьан. Ус ҟалымҵар, «артисткара» еиҭа ицәырлымгар, лаб изыҳәан илҳәақәоз шымцыз аалыҵыҵуан. Ҵаны, рықәра маҷк еиҳазҭгьы, акласс ҿыц
аҿы илыдтәалаз, иаармарианы еилыркаауан, лаб изыҳәан
аиаша шы­лым­ҳәаз. Ҽнак, аурок аанҵәан, арҵаҩы атетрадқәа
налгәыҵак дагьындәылҵит, ашә дадгыланы дыԥшы­заарын,
ихьча хылԥа ихых икны, имагәқәа, ааигәа иӡәӡәазар акәхарын,
ицәаакӡа, ахыӷәра ишьҭа анҵауа, акласс дааҩналеит лаб.
Дшынеиҿаԥшыз, аҵәа ҿшәа­ны ианлеиуа еиԥш, лылаԥш ихьча
хылԥа инахьҵә­раан, ипҟыш-пҟышӡа аӡы зықәтәаз, иԥаҟьаԥаҟьаӡа, ицәаакӡа зышьҭа ахыӷәраҿы иаанзыжьуаз имагәқәа

инарыдхалеит. Дахьгылаз, ахыҵшьа дақәымшәо, апар­та даахахеит Есма. Иаарласны илыӡбеит иҟалҵашаз. Алабжышқәа
назхыҳәҳәылаз лыблақәа лҵәахырц, дласны, днаидыххылан,
лҽынаигәыдлыжьлеит. Амци аиашеи, агәыблреи агәаӷи неилалеит. Илзымычҳакәа, лыбжьы ҩыҭганы, аҵәыуара даламгарц,
лҽеиқәгәаны, лҽыҟажо, лнапқәа шикәыршаз, акласс дындәы­
лыл­геит лаб.
– Ҳан лымацара лакәым, саб, ҳаргьы ҳаунаԥхеит. Саидгьы
саргьы ҳаунаԥхеит. Бзиа ушаҳбоз удыруан, ус заҳзуузеи саб,
ус заҳзуузеи?! – ҳәа, лнапқәа икәыр­шан, лажәа џьбарақәагьы
лҳәон, ахәра змаз инапы илырхьыр ҳәа дацәшәон, дивагыланы
днеиуан. Лхала лхы иадылҵаз ароль налыгӡон исышьклаԥшуа­
зар ҳәа дзыцәшәаз лҩызцәа ҿыцқәа рҿаԥхьа. Лгәы иҭашны
иҟаз ажәақәагьы, ишьартәагаха, иалҳәон лаб.
Акыр шықәса набжьысраны, лыжәҩан гәы иаҵәа акырынтә
ашәшьы хыланы ихыҵраны иҟан, Есма дазхәыцаанӡа, еилыл­
каанӡа, убасҟан, ашкол аҿы лаб даннеиз, лара лҭагылазаашьа
аҵкыс хараӡа ишеицәаз лаб иҭагылазаашьа. Усҟан уи, лхы
мацара даназхәыцуаз, лара илоуз ахьаа аҵкыс еиҳау ахьаа
даҽаӡәы иоуам ҳәа агәра ганы даныҟаз аамҭан. Убри ауп
изых­ҟьазгьы, лгәы ишахәаша ҳәа дазхәыц­ны, аиаша ҵәах­
ны, лаби лареи реиқәшәашьа, зынӡаск даҽакала лан иахь­
лалҳәаз.
Иан даниазҵаа ишыҟалаҵәҟьаз аиаша зҳәаз Саид иоуп. Ашкол ашҭаҿы иаб даниба, иаахҵәаны ҳәоу заҵәык наиеиҳәит.
Иаарласны инеиԥырҵит. Еибышә­ҳәазеи уаби уареи ҳәа иан
даниазҵаа:
– Еибаҳҳәазеи бымбои, аҩныҟа уаннеилак ҳаи­цәа­жәап,
сҳәеит, уаҳа иасҳәоз, – иҳәан, Есмеи иани ааныжьны, адәахьы
дындәылҵит.
Иаармарианы иан илирдырит уи аӡбахә алацәа­жәара
шиҭахым.
Иаб деиликаартә дыҟамызт уи арԥыс макьана, дқәыԥшцәан,
аха ибзианы еиликаауан акы. Рҭаа­цәараҿы уажәшьҭа хаҵас
иҟоу иара шиакәу, ԥаса дзышьцылахьаз, џьара акы ҟаиҵарц
аниҭаху иаб дышиазҵаалоз еиԥш акәымкәа, иҟаиҵозаалак

ихала заҵәык ишиӡбалаша. ԥасагьы мыцхәы дцәажәа­ҩы­
мызт. Дҭынчын Саид. Рҭаацәараҿгьы асеиԥш аныҟала, ибна­
лозшәа, Ашәлашара ианықәҵ, иааҟалаз зегьы гәынго, ихьымӡ­
ӷшьаны, иаҳагьы ҿымҭ-ԥсымшьҭ, иан лҳәашьа, згәы иҭоу
ахаан иузмырдыруа аӡәы иакәхеит. Рҭаацәараҿы иҟалаз,
уаҩ­ԥсы наӡак иеиԥш, игәниго, ихьымӡӷшьо, ихала иахьидырыз, дагьеи­гәырӷьон, дагьаршәон Аминаҭ. Агәра ганы дыҟан
раԥхьа илыхшаз, лџьабаа иаҳагьы издыз лхәыҷы, Ашәлашара
ианықәҵ, иаб димбо, ианеицәыхараха, Ашәлашара ианынхоз
идылбалақәахьаз, иҽылҟәыҭ­хара, иаҳәшьеи иани рзыҳәан,
«шәареи сареи» ҳәа, ӡиаск рыбжьысуашәа, нырцә-аарцә аргылара араҟа даҟәыҵуеит ҳәа. Уи аӡиас нҭыкәкәа ицап, лыԥ­
ҳа леиԥш, лыҷкәынгьы игәҭыха леиҳәо, маӡа лцәим­ҵәахуа
дҟалап ҳәа дгәыӷуан. Ибашахеит. Иаҳагьы иҭбаахан, ахықәқәа
иаҳагьы еицәыхарахеит ирыб­жьыс­уаз аӡиас. Зынгьы илыӡбеит
Ашәлашараҟа длышь­ҭырц. «Иҟалап, иҳәом акәымзар, иаб
дыгә­хьааигозар. Дыҟазааит, иаби ианԥсеи рҿы. Уахь неишьа
шимам агәра игап, игәы каиршәып».
Ианиалҳәа, Есмагьы, аҵәы налаҵаны, лашьа дцарц лҭахыз­
шәа, лан иналыцлырӷызит:
–Абнаршәыра гәхьааигоит,мамчка.Дышьҭы! Абнаршәырахь
дышьҭы.
– Иаҳа-иаҳа бгаӡахома? – иҳәеит Саид иаахжәаны, изеи­
ҳәаҵәҟьаз иаҳәшьа лакәын, аха, игәаҵан иҿыхаз агәаара,
иан­гьы дшаҵанакуаз еилылкаартә.
Лылабжышқәа ҩхаҟәҟәалеит Аминаҭ. Дынцәамызт, лыҷ­
кәын ас дахьлыцәтәымуаҩхаз иахькылсуаз лзым­дырыргьы,
иаԥхьа­ҟаз бзиарак ишазҳәамыз уеизгьы гәныхәҵысҭала еи­
лылкаа­уан. «Издыруада, иаб иха­ратә­ра ацымхәрас, иҟалаз
сара исыхҟьеит ҳәа иԥхьа­ӡозар?» – лхы дазҵаауа, лгәы дҭа­
хәыц­уан Аминаҭ. Уи илдырит, лыҷкәын игәаҵаҿы иҟалаз
еиҭакра хадак. Сан иаҳа илхароума, саб иоума изыхҟьаз
ҳәа, аӡәы дналкааны дизхәыцуамызт. Зқәыԥшра аҭысра
иаҿыз уи арԥыс ҵәрышкәа иаҳәшьа макьана илцәыхараз
ду­­неи ҿыцк изаатра иаҿын. «Сани саби ракәыз, лыҩны саннеилак, мыцхәы лҽыраԥсышәаны исԥылоз, камфеҭзаргьы,

џьанџьыхәазаргьы џьара акы нас­мыркыкәа ашҭа сҭызмыжь­
уаз Ҟаимаҭхан лакәыз, ашәлашараа, абыс ирԥхьаӡо, аҭаҳма­да
Қьач Кыҷа иакәыз, неилых ҟамҵакәа зегьы, уҿаҿы иуарҳәо
акәӡам ргәы иҭоу. Ирҵәахуеит ргәаҵа иҭоу аиашаҵә­ҟьа, ир­
ҵәахуеит излаҟаҵәҟьоу. Аиҳабацәа зегьы еибыҳәаны иҟоуп
ҳарҭ ҳаржьаларц. Гаӡас ҳаршьоит. Еилаҳкаауагьы ҳнар­ҿа­
гыланы иаҳҳәаӡом. Исыз­ҳәозҭ­гьы, шаҟа ласҳәарыз, ҳаб
дыз­газ Ҟаимаҭхан. Хәыл­ԥазыла, ҳажәқәа ирыцны, быжә
ҳаҩ­ны ианааи­лак ианбызнасцалак, амҿы шԥыбҟо анызбалак, санбыцх­раауаз, «узыхшаз урыгымхааит, уаргьы иугым­
хааит» ҳәа ибҳәоз ажәақәа зегьы мцын, ашҳам ҭан бгәы,
быч­чаԥшь, имцыз ччаԥшьын, амаҭ ауп бзеиԥшу ҳәа лаҳәаны
сыҟазар, нас сгәы сырҭынчуан. Илаҳәатәуп, сналҿагыланы,
иаахтны илаҳәатәуп. Иаб иҿы даан­гылааит, ҳара ҳҿы дыҟа­
зааит ҳәа сзаалыцҳаит, дыԥхам­шьаӡакәа», – игәанала ианԥ­
са дылзаӷьуан. Убри илыхҟьаны иаҳәшьеи иареи абыда
иахьаан­хаз, шьоурак ихәҭаны, изынамыгӡацкәа ахьибоз
аамышь­­ҭахьгьы, убас дахьлызхәыцуаз, даҽа гәала ҷыдакгьы
иахҟьон. Иара ихаҭагьы ԥсахра бааԥсык изылуит. Ибзианы
игәалашәоит, усҟан жәиԥшь шықәса ихыҵуан. Убасҟан игәы
инҭашәаз, иаҳа-иаҳа аԥашә арӷәӷәон. Ибзианы игәалашәоит…
Шьыбжьонк ԥсшьара ҳәа иаатәеит Чаӷьыр аԥшаҳәаҿы аҭәа
зырхуаз ахацәа. Аҳәса ишрылацәажәоз, Ҟаимаҭхан лыӡбахә
налар­ҵеит. Аҭаҳмада Ҟаҭмас иоуп раԥхьа изҳәаз:
– Насыԥла деиқәымшәеит акәымзар, Ҟаимаҭхан леиԥш
аԥҳәыс ҳара ҳҳабла дсасынгьы даҭаауам. Лҟазшьа уҳәару,
лыԥшра-лсахьа уҳәару…
Егьырҭ ахацәа инацырҵеит, хымҩагашьа агана­хьалагьы,
аҳәсеибацәа ракәым, ахацәа змоугьы лҿыԥшыртә дшыҟоу.
Убри аԥҳәыс ддырҽхәацыԥхьаӡа, Саид игәы иҭашәаз иҵыр­
дыраазшәа, насҭха аҭәа дахьалатәаз дҟаԥшьхон, дцәышхон.
«Сандухалак, Ҟаимаҭхан илеиԥшу ԥҳәысс даазгоит. Зхы-зҿы
убас иԥшӡоу, зыблақәа убас изхаччо, зыхцәқәа ԥаны, ишь­
қьыруа убас зызқәа икыду».
Изҳацыԥхьаӡа, ари ахшыҩҵакгьы тәырԥсо, убасҟак аԥашә­
қәа арӷәӷәеит, данхәыцлак, дахьхәыҷцәоу, заа дахьымиз игәы

иалсуан. Дхәыҷымызҭгьы, анык лыхшара ихы шылшьышьыц,
ихы лымшьышьуа, анык лысаби длыргәыбзыӷырц аџьынџьы­
хәа шилҭо еиԥш дыҟамызҭгьы, лара Ҟаимаҭхан лхаҭа ԥҳәысс
дигон.
Абас изыхцәажәоз, абас иибоз, абас дзызхәыцуаз аԥҳәыс,
иара дшидыруаз акәӡамзаап дшыҟоу. Мыцла деибаркызаап,
дгьангьашзаап.
– Исыбмырбан, сзырҿаԥшуам,– иҳәеит Саид Ашәлашаранӡа
длыццарц даниҳәа иан.
Ашәлашара ҳзықәымҵуа, ҳақәкны ҳазмоу иара иоуп ҳәа,
агәаӷ ахьлымақәаз ыҟазаргьы, раԥхьаӡа на­сыԥ ахьылбаз,
лхәыҷқәа ахьлыхшаз, анхара нықә­ццы­шәаа ицеит ҳәа анлаҳа,
ҭынха бзиак дылцәыԥ­сызар еиԥш, лгәы иалсит Аминаҭ. Дцарц,
иҟалаз лыблала илбарц лыӡбеит. Абылра иҟалаз аамышь­
ҭахьгьы, дцарц зылҭахқәаз рацәан. Ианеи­ԥырҵуаз, Ардушьнеи
лареи рыгәқәа цәибаҟьеит. Изларҳәақәо рыла, Ҟаимаҭхани
лареи еимабзиоуп. Уигьы ԥсахрак иаҩызоуп. Аха асеиԥш
аныҟалҵа, абахҭа ашә да­нны­­лагыла, Аминаҭ ламысла азин
лымамкәа илбон, зыбзиарақәа рацәаны илыдыз Ардушьна
лыдым­ҵаалара. «Акгьы сзылмыхәаргьы, лгәы аасырӷәӷәап».
Ианлаҳаҵәҟьа Марыҭхәа Патыхә-иԥа иҿы дцеит Аминаҭ,
аха уи, иаахжәаны, ииҳәаз акоуп:
– Ма абахҭа, мамзаргьы ахә лшәароуп.
Аминаҭ ахәгьы ибзианы илдыруан. Ардушьна, нхара дук
акәым, кәытҵарак ахәгьы шлымамыз. Дызусҭада, напышьа­
шәала аколнхараҿы аус уны, аналогқәеи аблигациақәеи
ирхашәаланы, аԥара зҵәаххьоу. Абзагә ауал данакы, илымаз ахәыҷы илҭеит. Гәаҟ рыцҳа, лыбзиара шаҟа рыдузеи
схәыҷ­қәа! Исызгом, анарцә саргылом, аԥсреи аӡреи даныр­
ҭагылоу, сналыдымҵаалар. Акгьы сзыл­мыхәаргьы, гәырӷәӷәага
ажәақәак наласҳәап». Иҟан даҽакгьы, Ашәлашара днықәыԥшаақәыԥшыр, аҳәсақәа днара­цәажәа-аарацәажәар зылҭахқәаз
Аминаҭ. Мышкызны, илшартә дҟалар, ирхынҳәны Марыҭхәа
имихәҳап. Еиҭа даԥшәыманы днахагылап иаб инхара, рҳәон
Абзагә дызҭахыз. Уажәшьҭа? Уаҳа уахь дзызнеиуа ҳәа акгьы
аанымхакәа, адунеи инаныӡааит иабацәа рынхара. Изхара-

да? Ихаҭаԥсаҭа! Изырҟаҵада? Дхыбгалартә аҟынӡа дназгада? Инапқәа лыкәыр­шаны, дзыдтәалоу аԥҳәысеиба. Иблақәа
шԥахнамтри Ардушьна иҟалҵаз. Лхаҵкы сцароуп аҭакәажә.
Ианыл­блых, Абзагә дзыҩнагәыгәыз аҩны акәмыз илблышаз. Ишԥалыхьи убри аҩыза. Ахаҳә гәаҵәа шсызҭам, нас­гьы
зџьабаа сыду, иаб иаҳәшьа, ацә­гьара данақә­шәа, сҽыԥхьакны
сшымгылазгьы иана­ҳәап Абзагә Ашәлашара снеира. Иԥҳа
Есма лаҵ­кысгьы, игәаҵәахы ҿкааны дызмоу, иҷкәын Саид
ибла дахьҭамԥшуоуп. Иаб, имԥангьы дымнеиӡакәа, иҟаиҵаз
аԥсахра шианаимыжьуа ибартә, Саид сара дансыдгылалак,
зынӡаск игәаҵәа ҭыхны длымфазар, иблақәа хтны, дзакәу
ибап уи аԥҳәыс џьныш»…
Акраамҭа лгәы данҭахәыц, ианылшәа-ианылза ашьҭахь
Ашәлашаранӡа длыццарц, днартәаны деиҭаиҳәеит Саид. Иа­
хьа уажәраанӡа идлымбалацызт уи аҩыза ахымхәыцра. Ина­
ҿаршәны мап икит.
– Шәара шәеицца, – иҳәан, Есма дналирбеит.
Еиҭах хазы днагылеит. Еиҭах «шәареи сареи».
Саид ихаҭагьы идыруан иан шаҟа илцәымӷыз убри «шәареи
сареи».
– Есма сымҳәеит.Уара усыццарц сҭахуп,– инаиқәлырӷәӷәеит
Аминаҭ. Ашәлашараҟа дахьлы­цымцоз лхы иқәылкрын. Уахь
уеизгьы-уеизгьы длым­гар ада ԥсыхәа амамкәа иҟамызт. Ами­
наҭ дзыцәшәаз даҽакуп. Лҳәатәы хаимҵеит. Ҩынтә дыши­
ҳәазгьы, иара ииҳәаз иаимыргар иуам.
Агәала зҵаз, ччаԥшьк лқьышәқәа мчыла ина­рықәылҵан:
– Нарҭаа анықәӡаашаз, ран лыххәыцра иаҟәыҵит, нан, –
лҳәеит.
Саид ҿимҭӡеит. Иан дналыхәаԥшит. Лгәы нҭыԥ­сааит Аминаҭ.
Абар иаб иԥшышьа. Агәшаҭара зҵәах­уа, аҭак аҟаҵара иаԥсам,
быҟаз бара бтәала, сыҟоуп сара стәала зҳәо аԥшышьа.
– Улыцца, сашьа. Ҳан лами, ҳан лыда аӡәгьы дыш­ҳамам
умбаӡои! Уара ухаҵоуп. Аӡәы иакәымк леиҳәаргьы, дааухьчап,
– днарыбжьаҟазарц, насгьы игәы ырԥшааны, длыргәыбзыӷырц
лҽыназылкит Есма.

– Ҳан лышьра иашьҭоу ҳәа аӡәгьы дсыздыруам сара Ашә­
лашара. Днеины, аццышә дналаԥшны даауеит, уаҳа иҟоузеи?!
– Нанду Ардушьнагьы думбои, уан дукәыхшоуп. Иухашҭма,
шаҟа бзиа улбоз, – лыҽлырхааит. «Уаҳа ԥсыхәа ыҟам. Гәырҭаа
ршьа мыжда иалҵыз иоуп». – Зыхьӡ лымҳәацыз, лабхәа иаҳә­
шьа лыхьӡгьы лҳәеит Аминаҭ.
– Бзиа сылба акәым, дысцәынхом, – иҳәеит Саид. Усҵәҟьа
дшымхәыцуа, даҽа гәаарак ишинар­ҳәаз аилкаара мариан.
Есма днацыҵҟьан:
– Сара азин усҭом нанду Ардушьна лзыҳәан усеиԥш аҳәара!
Уара иудыруеит шаҟа бзиа дызбо! – лҳәеит.
Саид, иан дызлалымбаӡацыз, дызлалзымдырӡоз ала
иҽааирԥшит. Аха иангьы Саид дызлаизымдырӡоз ала, иахьанӡа
иҵәахыз лҟазшьак ҿыхеит. Илгәа­лашәеит лара иламҳәаӡакәа,
аҵара дахьҭалаша, дахьцаша ихала ишиӡбаз. «Уажәгьы ииҳәо
ббоит. Ашәлашара дсыццом. Ицәымӷқәоу ауаа ыҟоушь?! Саргьы исцәымӷу ыҟаӡами?! Ианысҳәа дсыццандаз!».
– Биҟәаҵ! – лҳәеит, лыбжьы ҿаца ҩыҭганы, лыԥҳа лахь
Аминаҭ. – Уи ашьацәгьа илоуп, ашьацә­гьа! Ихы иааҭашәаз
аамышь­ҭахь, акгьы иаҳаӡом уаб. Убри азыҳәан ауп бзиа дзы­
ҟоу! Уабдугьы аҵкыс деицәан. Ахәыжәлацәгьақәа! Инҵәа­роуп
шәыжәла!
– Ҳажәла баҟәыҵ!
– Уца наҟ, зшьа улоу уаб иахь! Иаргьы уаргьы шәхы
еинышәҟьеит! – лҳәан, лнапы рҟьаҟьаны днаиҿасит.
Иан лҳәатәы дахьахымхәыцыз, уажәы иҳәатәы ианаирга,
аринахысгьы, ихаҳәатәада, акгьы имаҳауа, длымпыҵыҵыр ҳәа
дацәшәон. Аха убри азыҳәан мацара акәмызт лыҽлызным­
кылакәа дзиҿасыз. Лна­пы ззышьҭылхыз, илзеицылаз агәа­
лақәа рацәан. Да­ныкшаҵәҟьагьы илдырит изхарамыз лгәа­
лақәа шихҭнылҟьаз. Иҟасҵаз, иузызуз иашоуп, иуқәнагоит,
уаб­­жьап ҳәа лҽамарҩызны, лыҽрыцәгьаны, лҽын­кылара
ацым­­хәрас, аиарҭа лыҽнылажь, анапы заахаз лара лакәызшәа,
деи­ҵақьызқьызуа, аҵәыуара дна­лагеит.
Лнапқәа лыкәыршаны, лан длыргәыбзыӷуан Есма. Ддәыл­
ҵны дымцеит, дышьхынԥсыла, ҳәаак ихьчоз­шәа дгылан Саид.

Азнык иаахаҟәҟәалаз илабжышқәа ааникылан, иӡамҩа инапы
адкыла, ҿымҭ-ԥсымшьа иан длыхәаԥшуан.
– Сбыццоит, сбыцца, усҟак ибҭахызар, – иҳәеит аҵыхәтәан.
Аха уи ибжьы, зан лҳәатәаҿы иаалгаз аҵеи ибжьымызт. Иҳәа­
шьа иаанагоз, брыцҳауп, насгьы уалны исыдуп, ибзыҟасҵап
ҳәа акәын. Усеиԥш иҟоу, ҳәаркьирала игоу аиааира, иаҳагьы
ишеицә­нархароз лдыруан Аминаҭ.
– Усыҳәаргьы узгом. Усԥырҵ наҟ! – лҳәеит Аминаҭ.
Ани ԥеи реимак иҽаламырхәуа, уажәазы иажәагьы шым­
цхәыз, ихаҭагьы уаҟа дшаҭахымыз дырны, имацара дзыҩназ
ауада хәыҷ аҿы дтәаны уажәшьҭа заҟантәыз ихаҭагьы ихаш­
ҭуа, Аминаҭ зынхара аалхәаз Христофор ахҩаалара даҿын
исалам шәҟәы. Адәны­ҟагьы дымцо, аҩны аҩныҵҟагьы дыҩ­
намло, ашәхымс дахьаақәгылаз, дышьхынԥсылашәа иаанхаз
диҩызан уи аҭаҳмада.
Адәахьынтә еиҭах ааҩра иалагеит атрактор ашь­ҭыбжь.Атурбаза иаҵанакышаз адгьыл арҭбаауан. Икьаҳә-кьаҳәӡа ахәада
иқәгылаз аӷшқәа, ақәыц-ҵлақәа, ирԥеиԥшыз рдыруашәа, заа
зылахь еиқәыз­ҵахьаз аԥслышқәа ыҵнажәжәон, иашьаҟьон.
Аҳаблаҿ уҳәан-сҳәанны ирылаҩхьан, Ҳәҭыбын агаҿа зегьы иаҵанакуа, атурбазақәа дыргылоит, ажәытә­ӡа зны ишыҟаз
еиԥш, амшын ахықәан уаҩ анхара азин имоуа иҟалоит ҳәа.Ашәлашараҟа лцара дазхәыццыԥхьаӡа, иаҳа-иаҳа агәра
лгон Аминаҭ ацара хымԥада илыхәҭоуп, шаҟа ирласны дызцо убасҟак ихьӡуп, иламысуп ҳәа. Ибзианы илдыруан; егьа
дласны дцаны, дааргьы, реиҳа ианеиҵаха, хаха-хымшҟа дынхон. Убрахь амҩа дықәлаанӡа, ҩ-уск, хырԥашьа змамыз ус
дахьқәак, ӡбатәыс илыман. Акы, лусура, ҩба, зыҩны аалхәаз
аҭаҳмада Христофор. Аҩбагьы лара лзыҳәан иеил­каамыз,
ирманшәаламыз усқәан.
Ишиалҳәац, агәыблреи аҳаҭырқәҵареи наҵаҵаны:
– Даду Христофор, Ашәлашаранӡа снабжьысуеит, ахәыҷқәа
саҳәшьа лнапы ианысҵоит, аха еиҳарак сзықәгәыӷуа уара уоуп,

хымшҟа сынхоит, – ҳәа наиалҳәеит, иаашар амҩа дықәлараны
иахьеиԥш.
Ихьӡ ааҭкааны иалҳәон. Ҳашьаду ҳәа, мамзаргьы иаб ихьӡ
ҳәа акгьы ацылҵомызт. Ус иаҳа еиӷьеишьеит аҭаҳмада.
Аҩны аалхәарц, лымаҳә Ҭарсхан длыцны, раԥ­хьаӡа ианааи, ианеицәажәа, лара лтәала, убри аҽныҵәҟьа, игәы-игәаҵәа
дынҭаԥшны ихы-иҵыхәа зегьы еилкааны далгеит Аминаҭ.
Дызусҭада аҩны змылхәҳауа? Аибашьра ашьҭахь, шықәсқәак
ааҵ­хьаны, Ҟазахсҭанҟа ишыргаз, иԥҳа аҟазах дышиццаз,
имаҳәгьы иԥҳагьы Аԥсныҟа иааигарц шиҭахыз, аха ианырыму, иԥҳәыс диманы дшааз, дахьааиз дзынҟьаз-дзынԥаз, лара
димазҵааргьы, ихала иҳәахьан изны­кымкәа.
Аӡыхь уӡааԥшылар, ахаҳәқәа иҭаԥсоу зегьы шубауеиԥш,
икеикеиуа ицқьаз, еилкааз аҭаҳмада иус, хәашьрак алаӡҩо
иалагеит. Аамҭа ықәҳа ицон. Аҭаҳмада џьаргьы дцомызт.
Акырынтә инарҳәы-аарҳәуа дазхәыцхьан Аминаҭ. Илзымдыруаз рацәазар акәхарын. Еилкаашьа лзаҭомызт.
Имацара ауадаҿ дахьтәаз дныҩналан, Ашәла­шараҟа дыш­
цо аниалҳәоз, схынҳәаанӡа амҩа уқәлома ҳәагьы аана­гон.
Ҳаҭыр иқәылҵон. Дуаҩы цәанаалан. Иҟәыӷаз, иқьиаз ҭаҳ­
мадан.
– Бца, абаза, бгәы рҭынчны, – иҳәеит Христофор.
Аԥенџьыр иадгылаз, аҳәса рхы-рҿы архиаразы, хԥаны
еикәаԥсо асаркьақәа зықәдыргыло астол хәыҷы дадтәалан.
Асаркьақәа неикәеиԥсан, ҩыгас, шәҟәыԥхьара столс иҟаиҵеит.
Иблақәа аланарԥшы­гақәа рыҭаны, ахәыҷқәа ирымихызар
акәхарын, тетрадк аҿы аҩра даҿын. Аминаҭ илҳәаз зхылҳәааз,
иаҵаҵәахыз аилкаара шымариазгьы, изеилымкааз џьылшьон,
иаахтны:
– Саанӡа амҩа уқәлозар, ууал, иаанханы исықәу, уаҵәы­
ҵәҟьа иузысԥшаап, иусҭап, – лҳәеит. Мышкы уи аԥхьа, Ами­
наҭ лыҷкәыни лареи ирылеибахыз аҭыӡшәа ашҭахь, еидыл­
хәыцлаз рацәан. Лшьарагьы цқьа дықәымлацызт. Иаахжәаны,
ишылҟазшьамыз, иаарымчны ацәажәара иаҳа дазхиан.
Аҭаҳмада, ипашӡа исаз ихы инапы нықәишьын, инарҵау­
ланы даақәыԥсычҳаит. «Уара уакәын исыгыз, уара усырхха-

моу, схы ахьызгара сыздыруам», – лҳәеит, лгәанала Аминаҭ.
Иаарымчны илҳәоз, гәаарала иҟалҵоз, ианылҳәалак, ианы­
ҟал­ҵалак иаарласны дшахьхәлоз еиԥш, лгәы инҭалҳәаз арҭ
ажәақәагьы иҳәаны дшалгаҵәҟьаз, дырцәыԥхашьеит. Ил­
гәалашәеит лхәыҷқәагьы ларгьы шаҟа бзиара рзиухьоу аҭаҳ­
мада.
Ибласаркьақәа наҭо, иаамхәа, зыҩра даҿыз атет­рад наиркит. Даанахеит. Иԥшшәыдаха, амра иаблыз маҭәак еиԥшхахьаз,
иблақәа хьаак нархылан:
– Сыбрырҳауеит акәу, сыӡӷаб, – иҳәеит. «Сыӡӷаб» ҳәа леи­
ҳәон, аб гәакьа ишиҳәо еиԥш акәымкәа, абык иқәлоу быргк
ишиҳәо еиԥш.
Илҳәара лҿамшәеит Аминаҭ.
– Мап, ушԥасрырҳауеи! Схынҳәаанӡа амҩа уқәло­зар,
исықәу уԥарақәа ԥшааны иусҭарц азоуп изыс­ҳәаз, – иахьын­
ӡалылшоз ихьалыршшеит Аминаҭ. Дцаргьы лҭахын, аха дыҟа­
заргьы бзиа илбон. Аҟәардә днахан днықәтәеит:
– Бымбои, бтәа ҳәа баҳәашьагьы сақәымшәеит…
– Егьоурым. Уҟазар сара акгьы усԥырхагам. Уи­моу, иаҳагьы
исзеиӷьуп. Асовнхарахь усура ҳанцо аҩны уахылаԥшуеит.
Ахәыҷқәа рбараҿы усыцх­раа­уеит, – лҳәеит Аминаҭ гәыкала.
Лхаҭагьы илгәаԥхеит лажәақәа иаҳа иахьылашаз.
– Шәарҭ, аԥсуаа ирмарианы ацәажәашьа жәдыр­уеит.
Амҩасҩы умҩахыҵ ҳәа даныхҭашәкәа, ииа­шаҵә­­ҟьаны, дшәы­
сысыр шәҭаху, мамзаргьы дәыԥс­шәаны ишәҳәо аилкаара мариам, – иҳәеит абырзен ҭаҳмада, иаҳа даалахҿыххан, ииҳәаз
зхиҳәааз наци­ҵаанӡа, Аминаҭ инаԥылшьит:
– Дәыԥсшәала ҳцәажьашьа, аԥсуаа ҳхаҭақәагьы ҳахыччоит.
Иумаҳахьеи, амҩасҩи анхаҩи еибырҳәаз? Мҩасҩык ҽыла,
нхаҩык игәашә давсны днеиуазаарын. Ахаан еибамбац, изеи­
бадыруам. Иахәҭоуп ҳәа, иҽышь­кыл днангылан: «Уа, мшыб­
зиа!» иҳәеит амҩас­ҩы. «Уа, бзиара убааит, бзиала уаабеит!»
– иҳәеит анхаҩы. Ашырҳәа днадыххылан, агәашәгьы ааиртит:
«Иҟалозар, умҩахыҵ, усысасыз»,–иҳәеит. «Абзиа­ра узыҟалааит,
мҩа харак сымоуп, сымцалар сыхәом», – иҳәеит амҩасҩы.
«Ҳаи, ишԥауҳәо, сааухаҵкуп, счеиџьыка агьама мбакәа сгәашә

уавсны ушԥацо», – иҳәан, иҽы аӷәра днахьынҳалеит. Иани­
муӡа, амҩас­ҩы даамҩахыҵын, иҽы иҵакәашо, анхаҩы иашҭа
дынҭалеит. Ашырҳәа дынҽыжәԥан: «Аҽхарԥарҭа абаҟоу, сҽы
абаҿасҳәои?» – ҳәа ҿааиҭит амҩасҩы. «Сыбз иадҿаҳәал, иаа­
ганы сыбз иадҿаҳәал!» – иҳәеит анхаҩы. Сабхәа иԥсаҭа бзиа­
хааит, бзиа ибон абри ажәабжь аҳәара, – илгәарԥханы дааччеит Аминаҭ.
Реицәажәара иаҳа имариахеит, иаҳа илахҿыххеит. Ами­
наҭгьы илҭахыз уи акәын. Гәыкала дшизыҟазгьы, лҭаацәараҿы,
лыҩныҵҟа дшыҟаҵәҟьоу иалҳәомызт аҭаҳмада.
– Ирмарианы, дәыԥсшәаны акәымкәа, сыӡӷаб, ииашаҵә­
ҟьаны ибҳәозар, акыр сызбыхәозар, сбым­рыр­ҳауазар, баҳәа­
тәқәак сымоуп. Имариоу џьыбым­шьан сара сзыҳәан арҭ
ажәа­қәа рҳәара. Уаҳа ԥсыхәа сымам сыӡӷаб. Алаф сҳәоит,
сыч­чоит-сыхәмаруеит, избанзар, сшәылагәырӷьоит, аха, анцәа
заҵәык иоуп издыруа, абраҟа, сгәаҵа иҭажьу. Агәылацәа,
аҩыз­цәа, ақәлацәа изасҳәаша мачхәума, аха изласыхәозеи,
сара схала ашьацҳәа схы аҿасыршәзар. Иаахтны, иааркьаҿны
исҳәозар, сыӡӷаб, исҭахым сыԥҳаи сымаҳәи рахь ацара, –
даԥ­хьарц иҭаххан, зыбӷьыцқәак иҩхьаз атетрад ааиртит. Аха
дамыԥхьакәа, инаиркит.
Аҭаҳмада иажәақәа лхәы-лжьы еиларгыло, ихь­шәашәаӡа
иналылсит Аминаҭ. Илааирхәаз анхара дахьхәыз џьылшьеит.
«Имаҳәи иӡӷаби арахь аара иақәшаҳаҭхазар? Бԥарақәа
сырхынҳәуеит, сыҩны бдәылҵ иҳәар? Ишԥаҟасҵои, сабацои?!» – лҳәеит лгәанала. Лылахҿыхра, аԥҭа зԥыраҳаз амра
еиԥш, иналыхҟьа ицеит. Лыблақәа аахәыҷхан, ллакыҵақәа
нҭы­лашьцааит.
– Сара сыԥҳәысуп. Агызмалра сылаҵаны сишеит. Исҳәо
хаумҵар ҟалоит. Аха сысабицәа амцҳәашьа рымҵац. Ураз­
ҵаа. Ҳшынҭаацәоу бзиа уаҳбоит. Иугәа­лашәоит, знык ауп
шәахьеибабахьоу схәыҷқәа раби уареи. Аха убригьы дуаз­
ҵаалоит, дышԥаҟоу, иԥсҭа­заашьоузеи ҳәа, – аҵыхәтәан иаԥыл­
шьыз аԥылым­шьызҭгьы шаҟа ибзиаз, аха аҭаҳмада изыҳәан
има­ӡоуп ҳәа зыгәра ганы дыҟаз, ишымаӡоу иаанхарц лҭахын.

– Бхәыҷқәа анцәа ибыгимырхааит. Схазоуп изысҳәо. Абиблиа ҳәа иҟоу, ақьырсианцәа ҳашәҟәа­ҿы иануп, иҭаацәа роуп
ауаҩы иаӷацәоу ҳәа. Урҭ зусҭацәада? Уан, уаб, уашьа, уаҳәшьа,
уԥҳәыс, иух­шаз уҳәа зегьы. Сара урҭ зегьы сцәыӡхьан. Исзаан­
ханы исымоу сыԥҳа заҵәыки, сымаҳәи, урҭ ирыхшаз смаҭа­
цәеи роуп. Ибгәалашәоит, ашәла­шарантәи шәшааиҵәҟьаз,
аԥшыха бымҭакәа, аԥарақәа бымсхит.
– Ашьҭахь еиҭа иумсыԥсахит…
– Баанҿас… Аҩны бара ибтәуп. Сара хәыда-ԥсада сыҩноуп.
Уи ахәгьы ахымҵуеи…
– Уҩны ахә уршәо, зынӡаск сламысдоума. Уҩназ, ԥшӡала…
– Аҩны быхьӡала ианҭаҳгала инаркны, сара ссасуп. Қьы­
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 24
  • Büleklär
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3495
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2322
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3505
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2506
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3493
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2477
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3480
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2436
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3565
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2471
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3484
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2432
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3485
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2376
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3488
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2491
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3501
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2411
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3504
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2388
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3492
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2378
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3499
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2422
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3507
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2414
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3496
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2533
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3520
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2485
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3462
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2499
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3496
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2393
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3488
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2468
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3504
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2443
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3556
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2487
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3469
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2466
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3467
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2410
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3529
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2449
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3460
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2402
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3491
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2475
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3497
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2411
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3434
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2445
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3446
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2398
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3506
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2414
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3435
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2452
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3475
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2560
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3521
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2499
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3597
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2317
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3586
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2452
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3555
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2563
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 1809
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1417
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.