Latin

Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 21

Süzlärneñ gomumi sanı 3469
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2466
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
гыларала дахьеиҳаз аамышьҭахь­гьы, адалақь нықәимшьыр
амуа, еиқәаҵәахахьан имшәхәы. Ажурнал аҿы ихьӡ даҽа­
кала ианын, аха иҩызцәа Фикса ҳәа акәын ишиарҳәоз. Ак­
ласс данаадәылҵлак, иганаҿы имаҟа ахы инадиҳәалон ишә­
ҟәыҭра.
– Аԥсаса, ашьамаҟа рацәаны ианҳамаз, саб урҭ дрыцын.
Абри упартфел еиԥш, имаҟа иадиҳәалон ахҭра, – иҳәеит, иаб
дахьидикылоз дирҽхәон акәымзар, ицәаԥҽыгоу ҳәа акгьы
аҵимбаауа Саид.
– Ухаҭа уоуп уаб ахьчажә иеиԥшу! – иҳәан, Саид ицлымҳәа
ааникылеит Фикса.
Саид изеилымкааит цәаԥҽыгас ииҳәоз.

– Сиеиԥшзааит, иамоузеи! – иҳәеит, аха изаҳауаз ихирччахьан. Аҽны ус инеиԥырҵит. Ари ҟалеижьҭеи аамҭа ԥыҭрак
шцахьазгьы, Саид игәаҵаҿы агәаӷ нха­ны иҟан.
– Еи, ахьча иԥа, узгылоузеи уаҟа? – иҳәеит, ианеисшаз аҽ­
ны Фикса.
– Саҳәшьа сылзыԥшуп,– иҳәеит Саид.– Уара уаб дзеиԥшроу
гәаҭ, саб уиламкьысын! – ҳәа нациҵеит, аха уи иациҵаз
рмаҳаит Фикса ииҳәаз иарччаз аҵаҩцәа.
Саид ицәаԥҽыгоу уск шыҟаиҵоз дақәыркызшәа, дааԥха­
шьан, даахәацыхәаԥшьхеит, дагьаагәааит, аха дахьгылаз
иҽимырҵысӡеит.
– Уаҳәшьа дарбан?! Аа, Есма лоума?! Иҟамлари уи сара
днаскьазгар?! Лқьышәқәа убас иԥшӡоуп, ибнеикны иҟоу
лыблақәа убас иҭыԥхаауеит… – иҳәаны далгаанӡа, Саид
ажәырқь­ҳәа длахан, Фикса ишәҟәыҭра имаҟа иаамижәеит.
– Даҽа ажәак ҳәа агәы умазар!
– Еи, еи! Ахьча иԥа, уеисшьагьы ибнеикыз ауаҩы иеисшьоуп изеиԥшу. Араҟа, ашкол ашҭаҿы, зегьы иахьырбо иеисуа ашәыргәындақәа роуп. Уаала! – аиқәара аазхыҩлахьаз,
илаԥықәшәа амшәхәы инапы нықәишь-аақәишьит, иԥаҵақәа
иршозшәа, Фикса. Ашкол ашҭа иҭыҵны иаанаскьан, амшын
аԥаҩ ҳаракны иахьыҟаз иналбааит. Иааигәаӡаны аҟәара иадсылон амшын. Рҩызцәа хыхь иқәгылан. Еилаӡеит аԥслымӡра
иахымсырц, насгьы аӡәгьы хаҳәыз, лабаз акгьы шьҭимхуа, еисырц ҭаҷкәымла.
Хымшгьы ашкол ахь дымцаӡеит Фикса. Ихы-иҿы ашәы­
тақәа иарганы, иԥынҵа кақәчаа излаҟаз ала, џьаргьы дыз­
цәыр­ҵуамызт.
Адырҩаҽны, ашьыжьымҭан ашколаҿ дышнеиз­ҵәҟьа, актәи
аурок ашҟагьы днармышьҭкәа, адиреқтор диԥхьеит Саид.
Иҩызцәа рыԥшышьа, рцәажәашьа злаҟаз ала, адиреқтор иҟны
днеиаанӡагьы идырит иацтәи аисра азыҳәан дышиԥхьаз.
«Фик­са дидгыланы ицәаԥҽыгоу ажәақәа ансеиҳәа, ҳаисра
сара иансха­раитә, иахьаҵәҟьа сынҭыҵны Ашәлашараҟа сцоит.
Нанду Ардушьна лхала дыҟоуп. Убри лҟны ашкол сҭалоит», –
ҳәа игәы дҭахәыцуан адиреқтор иахь дахьнеиуаз.

Абри ашкол иҭалҵарц Есмеи иареи ран илыманы данааз,
ахҩыкгьы шеицыз инеит адиреқтор иҟны. Саид игәалашәон
убасҟан дшигәаԥхаз уи адиреқтор, Михаил Константин-иԥа.
Данцәажәо, иблақәа ччо, игәаҵантәи иаауаз шәахәақәак
уара угәаҵа иҭаԥхон. Ихахәы шлақәа ҵаӷаӡа ихы ашьҭахьҟа
иқәҳәан. Иарӷьа напы, ижәҩахыр инаркны, иамаӡамызт. Игәа­
лашәон, Аминаҭи иареи анеицәажәа, дааины Есмеи иареи
ашә иахьаахыҵыз иахьгылаз, иарма напы ырнааны идыркуа:
– Аҵара ҳҵалома, ибзианы иаҳҵалома? – ҳәа, ибжьы
қьиаӡа дышрацәажәоз. Игәалашәеит Саид, убасҟан Михаил
Константин-иԥа икабинет ианаадәылҵ, Ашәлашара санҭаз
аҵкысгьы ибзианы исҵалоит Михаил Константин-иԥа иаҳаҭыр
азыҳәан мацарагьы, иҵегьы сеиӷьхароуп ҳәа дышхәыцуаз.
Убасеиԥш иҟаз гәыблрак, гәрагарак, ҳаҭырқәҵара дук ҿыхеит
адиреқ­тор изыҳәан аҽныҵәҟьа Саид игәаҿы. Урҭ ацәаны­
ррақәа иаҳагьы ишьақәыӷәӷәеит ашкол данҭала, арҵаҩ­цәагьы,
аҵаҩцәагьы адиреқтор гәыблрала изыр­ҳәақәоз аниаҳа, ицнапыкгьы аибашьраҿы ишицәы­ӡыз, инапы адагьы, ицәеижьаҿы
ахәрақәа иҵегьы шимоу анеиликаа.
Михаил Константин-иԥа икабинет дныҩналеит Саид,
дцәышӡа, шьа кәарак иламкәа, ишьамхқәа аарла дныркыло.
Аха иаарласны инаихҟьеит иԥха­шьара. Дшыныҩналаҵәҟьаз,
лнацәкьарақәа рхаха дижәлеит ԥҳәыс кьаҿк, лӡамҩа ҭахәқәа
ҭыҵәраа ицо, ԥҳәыс палтыҟсак. Фикса иан лакәзаарын уи.
– Абнауаҩы! Абнауаҩы! Схәыҷы, сыԥшқа, дҟәа­ҟәаса дышь­
ҭаиҵеит! Ижәбалак шәыдышәкылоит ашколаҿ! Дабаанагеи!
Абнауаҩы! Амилициа, аусӡ­барҭа, абахҭа! – лнацәхыԥқәа ҵырҵырӡа, Саид ибла дҭасырц лҿанаалха, адиреқтор ицнапык
ала лынкы­лара далагеит.
Саид бзиарас иҟаиҵаз, шәыҷкәын ихаҭа ихароуп, ииҳәақәаз
даҽазны ианиҳәа еицәоугьы изызуеит ҳәа леиҳәарц, азнык
азыҳәан игәы иааҭашәаз мҳәакәа иҽааникылеит. Днызкылазгьы Михаил Константин-иԥа иажәақәа роуп:
– Бҽаанкыл, сбыҳәоит, бҟәышха, бҽыҟажа! Еилаҳ­каап, изхароу, дахьҳархуп! – иҳәан, дыргәыб­зыӷны, дшымақаруаз,
дшы­напҟьа-шьапҟьоз, аԥҳәыс дын­дәылганы, ашә наиркит.

Ашәлашарантәи ианааз, аҵарашықәс алгаразы иаанханы
иҟаз амзақәа рзыҳәан акәзааит, уи иацааи­уаз, аҵыхәтәантәи
аҵарашықәс азыҳәан акәзааит, лара лхала дымнеизар, убас­
ҟан заҵәык ада, илыԥ­хьаны, уаҳа лхәыҷқәа рзыҳәан ашкол
ахь анеира лықәымшәеит Аминаҭ.
Ашәлашарантәи быхҵәаны бааижьҭеи, ибыԥсҭа­заашьоузеи
Аминаҭ ҳәа уаҩ длазҵаар, еиқәылыԥхьа­ӡақәашаз маҷмызт.
Далагарын дахьааз зынхара аалхәаз абырзен ҭаҳмадеи лареи реизыҟазаашьа ала.
Илҳәарын Аминаҭ аус ахьылуа асовнхараҿы пату шлықәу,
уаҟа аус зуа аӡәгьы лышьҭахь дышгылам, лџьабаа иалҵны
илоуа лхәыҷқәеи лареи алԥсаартә ишыҟам. Илымҳәаргьы,
дназхәыцрын, шықәсык-ҩышықәса раҟара асовнхараҿы аус
анылулак, Ашә­ла­шара даныҟаз, зны, аамҭала адәқьан дшыҵа­
гылаз еиԥш, араҟагьы, маҵурак ахь диасырц шылҭаху, ацхы­
раара анлоу дахьиасшагьы шгәалҭахьоу.
Иҟалаша ҟаланы ианалга, Аминаҭ дызнымшәа­шазгьы да­
нанышәа, ҽнак, лгәалаҟарақәа налалҳәеит лгәыла ԥҳәыс.
Ами­наҭ дланзар ауртә зықәрахь инеи­хьаз ԥҳәыс быргын, ԥса­
ба­ралагьы иҟәыӷаз, ԥсҭа­заа­ралагьы аԥышәа змаз аӡәы ла­
кәын. Аминаҭ илыхьқәаз неихшьало, ус ҿаалҭит, агәыла ԥҳәыс
Ҟрамсада:
– Нан, аҳаҷҷа уаҵазар, ма аҳаҷҷа амҵа быԥсса­роуп, мам­
заргьы ақәыцқәа аламлартә, бшьапы еилаб­ҳәароуп, ибыхь­­
чароуп. Егьыбзымԥссозар, ақәыц аламлартә бшьапгьы бзеи­
ламҳәозар, ибзаанхозеи? Ибзаанхоит акы – ачҳара. Ан­цәа
исзааиго зегьы бзиоуп ҳәа ачҳара.
Ақалақь амҵан, Ҳәҭыбын аҳаблаҿы, Аминаҭ лхәыҷ­қәа лыманы дааны дахьынхаз, лгәанала, ҳаамҭазы нацәақәкыла уаҩ
иалихшаз ҭыԥын. «Имшьҭа бзиан сымаҳә, ауаҩы ҟәымшәышә
Ҭарсхан. Уи ада­гьы, саҳәшьа лаҵкыс деиӷьымзар, деицәаӡам.
Абри аҩны анеицаҳаԥшаауаз, шаҟа сирманшәалазеи, ан­
цәа дирманшәалааит». Аминаҭи иареи раԥхьаӡа ианеи­ла­
ӡоз­гьы иҳәеит, уажәгьы зны-зынла, иаарлафны акә­зар­гьы,
инаиҿыҵҟьалоит анхара змылхәҳаз абыр­зен ҭаҳмада: «Ҳәҭы­
бын асовнхара иалало, уаҟа инхо-инҵуа, аус зуа раамышьҭахь

даҽаӡәы иаархәара азин сымамызт акәымзар, Аминаҭ, ша­
ҟа ҳәа ибаа­сырхәаз аҵкыс, ҩынтәгьы, хынтәгьы еиҳаны
ахә ыҵысхуан сынхара. Абеиацәа рацәаҩуп ақалақь аҿы.
Иааимҵәаны иргон аԥхын ԥсшьарҭа дачас. Ибжьоузеи араҟа,
автобус унақәтәар, ақалақь аҿы унеиуеит сааҭбжак ала. Амандарина, аҳа, аҵәа, ахәырма уҳәа, шәырҳәа акгьы аахәатәыс
иумам. Ауҭраҭых акәзар, унапы нышьҭушьуеит, ууҭра иааҭугоит.
Ажәхьак-ажәхьак зегьы ирзануп». Ас аниҳәалак, Аминаҭ лгәа­
нала: «Абзагә дызхатәаз аԥҳәысеибагьы ажәхьа­коуп илымоу.
Ашәлашара ухаҭа иубалароуп урахә. Араҟа, ужә аахьаны,
ашьыжьымҭан агәашә инҭуцоит. Инеид­цаланы хьчак икаицоит
адәқәа рахь. Ачыргә агәы­ҵамӡо, ахәылԥаз уашҭа иааҭеиҵоит.
Иаҳцәагоузеи ҳажәхьа? Ҟәрышьқәак. Абзагә дызхатәаз аԥ­
ҳәысеиба, иаҳҳәап, хы-жәхьак лымазаргьы, урҭ ажә ссақәа
хԥа ирымҵуа аҟара, ҳара ҳзауад жәы заҵәык иамҵ­уеит», –
лҳәон.
Абарҭқәа анлалҳәа, аҩныҟа дааганы ианыллыр­боуп,
ашәлашаратәи ргәыла, Ҭамел иԥҳәыс Ханиа, ишеиҭалҳәара
лзым­дыруа: «Лыԥсы шҭаз, лхәыҷқәагьы ларгьы џьанаҭ дҭа­
леит,» – ҳәа Аминаҭ лыӡбахә ахьаацәырыргалак рзеиҭаҳәара
дзаҿыз.
Ашәлашара дықәҵи уажәи ирыбжьанакыз лыԥсҭа­заара
дназхәыцны, ианеихылшьаалалак Аминаҭ: «Анцәа иџьшьоуп,
аҩсҭаа илымҳа џьгәоуп, хар сымаӡам. Аиба икәакәар былуам ҳәа, зегьы ззыҟасҵо, схәыҷ­қәа, рынасыԥ саҵанакын, схы
сахашшаартә сыҟам» – лҳәон. Илҳәон лгәы шазҭаҵәҟьаз еиԥш
акәымкәа, инеиҵатәны, амцхә иӡырымгацәакәа. «Алаԥш акыр
ҟалоит, насгьы даҽаӡәы игәаҿы изсырҿыхарызеи ашьыцра
бааԥс».
Аиаҵәара ахашьшьы, аҩадахьала ашьхақәа зыҽ­ԥынгылаз,
аладахьҟа ицқьакәакәараӡа, аҟәара зегьы ԥслымӡ џьаџьараха
зҿашьқьыруаз абри аҳабла агәарабжьара ибжьысны амшын
аҿынӡа инеит, шықәсык инацны уажәаԥхьа ҽнак, еидара
мҩангага машьына дук. Иаԥыҳәҳәо, аарла ишьҭнахуа иақәын
атрубақәа. Аӷьӷьа-гәгәаҳәа ашьҭыбжьқәа анга, индәылҵын,
ашҭа иқәгыланы иаанаԥшит, абырзен ҭыҳмадеи Аминаҭи.
Иааигәаӡаны амшын ихықәгылан амашьына.

– Иҟарҵозеи, атрубақәа амшын иаларыжьуама? – лҳәеит
Аминаҭ, дагьаахлафшәа.
– Ҳаи, анцәа иныс, асқьала хәыҷы аҟаҵара ишалаго, –
иҳәеит, иааицәымыӷхан, аҭаҳмада. – Хәбаҟа шықәса раԥхьа,
уҳәан-сҳәанны иҳалаҩны иҟан, абни ахәада иамариашаны,
амшынаҿ асқьала хәыҷы ҟарҵоит, акатерқәа ақалақь ахь
ицо-иаауа ибжьарҵоит, иара ахәада, иаарыцқьаны ԥсшьарҭа
ҭыԥны иҟарҵоит ҳәа. Ашьҭахь иаҟәыҵны иҟан. Иҟалап уажәы
иалагазар.
– Иаҳагьы еиӷьуп! Ақалақь ахь ацага-аага, даҽа ныҟәагак,
ҳааигәара иҟалап, – лҳәеит Аминаҭ. Аҭаҳ­мада ишицәымыӷхаз
гәалҭеит, аха агәхьаа лымкит. «Аҿыц адкылара рцәыцәгьоуп
абыргцәа».
– Еи, абаза, асқьала аныҟарҵа, џьара акы азыҳәан иҟарҵоит
акәымзар, баша амала иҟаҵаны, ҳәҭыбынаа ҳамҭас ишәаҳҭоит
ҳәа инаҳаҭаны ицап ҳәа быҟоума?! – иҳәеит иҵегьы ибжьы
каҳаны Христофор. – Иаар­ласны араҟа излагақәо ббап. Абни
ахәадаҿы атурбаза ықәдыргылоит. – Инапы наирххеит.
– Иқәдыргылааит. Иабаҳԥырхагоу?! – лҳәеит Аминаҭ.
Атрубақәа амшын иналаханы иналадырсит.
Амзаҿа еиԥш, араҟа амшын абӷаӡара ҭахәалан. Лакәны
ирҳәон ажәытәӡа, уажәы аӡы газго иахьҭажьу, акырӡа иналахаланы дәышкәаӷьазны ишьҭан ҳәа. Амшын иаҳа-иаҳа
иааскьо, уажәы иахьыҟоунӡа иааи­гәахеит. Абырзен ҭаҳмада
Аминаҭ илеиҳәон, ажәы­тәан­ӡа акәым, иара данхәыҷызгьы,
амшын акырӡа инаскьаганы ишыҟаз, уажәы иахьҟәароу, дәны
ишышь­ҭаз, рырахә ашьац илагыланы ишҳәуаз.
– Анцәа иҳәозар, мышкызны уи атурбазагьы агап, – иажәа
аахиркәшон Христофор.
– Иааҟәымҵӡакәа амшын Ҳәҭыбын иажәлозар, анаҟа,
анышьқәа ахьаадгыло, асқьала ҟарҵар, ана­хьхьи атурбаза
дыргылар, амшын аҽарыцәгьаргьы, уаангылишь, уаргьы угыг­
цәа ургылеит, аха ҳаргьы иаауҭаху ҳалаугӡо, ҳамчыданы ҳа­
ҟам, рҳәап, адам­бақәа ҟарҵап, – лҳәон Аминаҭ.
Аҩнеихагыла абаҩ анеибырҭо еиԥш, аихатәы шьаҟақәа
шынадырсыз, аганқәа рҿгьы аихақәа адҵо, уасхырқәасгьы

аихақәа нышьҭаҵо, мызкы ахала аҵыхәала инеибадыркит. Урҭ
рышьҭахь, иааит амҿы уасҭацәа, иааит афымца ҟазҵоз, аӡы
аазгоз…
Асқьала алгахагьы рымҭакәа, Христофор ишиҳәаз еиԥш­
ҵә­ҟьа, аргылара иалагеит атурбаза. Аминаҭ дахьынхози уи
аргылара иахьалагази, ҩбаҟа-хԥаҟа ҩны ракәын ирыбжьаз.
Убарҭ аҩнқәа, атурбаза дырҭбаарц рҭаххаргьы лара лышҟа
иаармышьҭуа, дрыхьчауа илбеит. Дара, агәылацәагьы, аибашь­
ра ашьҭахь ҿыц иааины инхаз, цқьа зԥашә зымҳацыз џьоукы
ракәын.
Ҩыџьа атрактористцәа еимырдозар акәхарын, атрактор
аус ауан аҵх агәахьы инаскьаанӡагьы. Ҵаны, ашәаԥыџьаԥ
иҵнахуаз, усҟак иаԥсаз, ирыцҳаушьашаз шәаԥыџьаԥымызт.
Амҵа аарыцқьаны, ашәшьыраҿы снатәандаз ззуҳәашаз,
зҽынеиҵызхыз ҵлакгьы гыла­мызт, қәыцран, бардран. Асарақәа
ирылагьежьуа ақәыџьма еиԥш, ишьаҟьаны ишьҭанаҵон атрактор. Уаҩ амца иақәиҵартә, амҿы злыҵыртә иҟақәаз, Саид аиха
иманы дцаны илихын, еидарала мацара ӡынрак ирызхашаз
амҿы ааигеит.
Трубак ахҵәара рықәымшәо, аихатәы сқьала амаҭәахә зегьы мазеины ишааргаз еиԥш, зыргылара иалагаз аҩнқәагьы
уасхырқәак рцәуа, мамзаргьы лартҟақәак рцәуа лымбеит
Аминаҭ. Ахыб, амҿы маҭәахә уҳәа ааганы ианышьҭарҵа, лара
гәҭыхас илымаз, акәасқьа аганаҿы маҵурҭа хәыҷык аргылара азыҳәан, ауасҭацәа драцәажәарц днеит. «Араҟа еиқәу­
жьу амҿымаҭәахә, маҵурҭа хәыҷык ахаршәалара амиллион
ҟәрышьк агурхар иаҩызоуп. Уеизгьы-уеизгьы исцәагарызеи!»
Иҟарҵаша ауасҭацәа иразҳәоз иа­кәымкәа, илзыҟарҵозар,
знапала изыргылашаз дара ауасҭацәа рхаҭақәа днарыдгылеит. Руаӡәк днаскьалԥ­хьан, лыбжьы рмаҷны, днахыкәшааахыкәшо, иал­ҳәеит дзызнеиз.
– Ҳа-ҳа-ҳа! – ибжьы мырдуцәакәа, дынцәыҵаччеит ауасҭа.
Аминаҭ игәалҭахьан, ахацәа данрацәажәо, рхы-рҿы аҽ­
шаԥ­сахуа, ршьара ишықәҟьо. Лгәыԥҳәқәа ина­рыҵакны,
иҩышь­ҭыхшәа, лгәышԥаҿы лнапқәа неихылшьуан. Ажәала
ил­ҳәо инацдырӷызуан лыб­лақәа.

Дзацәажәоз ауасҭа ажьаҳәеи арыҭәеи еидкыланы икын.
Зҭәымҭа иҭагылаз ахаҵа ижьаҳәеи ирыҭәеи ахьигара изымдыруа ишеидкылаз, зны иарма напаҿы иааникылон, даҽазны –
иарӷьаҿы. Уалк иқәны, изым­шәозшәа акәын дышлацәажәоз:
– ԥҳәыс бзиак боуп, исылшо уск азыҳәан бсыд­на­галазҭгьы,
амала ҳәа ибзыҟасҵозаргьы схы сеиг­ӡомызт.
– Идуцәамкәа, шьаҟақәак нарсны, ӷәқәак над­ҵаны, афатә
ахьыҟасҵалаша маҵурҭа хәыҷык…. Ахә сшәоит.
«Ииашоуп, ахә лшәоит, мап умкын, ҳуҳәоит», – рҳәон лыб­
лақәагьы.
– Цырак аӷәы аналух, ианацәуӷьыч, ишеибгоу ҩнык ӷьычны
иугароуп, – иҳәеит ауасҭа, иџьымшь жәпақәа инарықәтәаз
аԥхӡгьы ааирыцқьеит. Изласаб­ҳәаӡазеи абри аҩыза, сара
сакәызма ӷьычс ибыԥхьа­ӡоз ҳәа дналацәҳаны дишьҭырц
игә­гьы инҭашәеит. Аха игәанала ииҳәоз башан, лыдҵышьа
да­қәымшәо, дшанхашәа дгылан. Инцәыҵыԥшны иааԥшлоз
иҩыз­цәа ауасҭацәа дахьырбозгьы игәы иахәон. Зҭәымҭа иҭа­
гылоу, зхы-зҿы зхалашаауа аԥҳәыс, аҩнынӡа усызнеи ҳәа
диҳәоз­шәа, днапырҟәыҷы-шьапырҟәыҷуа дид­гылоуп.
– Аҩны шеибгоу исҭахӡам. Исымоу сызхоит. Аа, унаԥши,
акыц хыб ҟаԥшьӡа, маҟҿаҳәара иҩышьҭыхны, абнахьхьи игылоу сара сыҩноуп.
– Бахажәааит, аҩны замана, – иҳәеит ауасҭа, иар­бан ҩныз
Аминаҭ дызҿыз цқьа ишизеилымкаазгьы. «Ас иҟоу аԥҳәыс,
иаалҭаххар, улытҟәоит».
– Сара исҭаху маҵурҭа хәыҷык ауп.
– О, бара аԥҳәыс ԥшӡа, ибасымҳәеи, цырак аӷәы узацә­
ӷьычуам. Шаҟа уҭаху ацрыхуа, шаҟа уҭаху ацуҵо иҟаӡам. Афин­
цәа иҟарҵеит. Имазеины иаа­рышьҭ­уеит. Ҳара иааибаҳҭоит.
Аминаҭ илзымдырит, дрызгәаарызу, илырҽхәарызу афин­
цәа. Ишәо-изо данрызхәыц, уаа каҷбеиқәак роуп ҳәа ақәыл­
ҵеит. Аӡәы иаҳахьоума, абасҟак, ӷбакы иамкуа амҿы маҭәахә
ахьеилажьу, маҵурҭа хәыҷык узахамыршәало. Иҟами, зха­зы­
ҳәангьы акгьы иаԥсам, уаргьы иумыхәо ауаа. Убас иҟоу џьоу­
кы ракәзаап рнацәа иадыхҵәаланы аҩнымаҭәахә аазҭиуа
афинцәа.

– Уеизгьы-уеизгьы абрантәи иаагароума амаҭәахә, даҽа­
џьара уаҩы иԥшаауеит. Бмаҵурҭа шаҟа-шаҟа метр ицо ибыргыларц бҭаху сабҳәар, амаҭәахә сара сыҩны еидгало исырмазеип. Бхаҵа днабышьҭыр, машьынак иаанагоит, нас иааибысҭоит,
– иҳәеит ауасҭа, амаҭәахә ахьирхио, иахьиԥшаауа ҳәа акгьы
шизымдырӡозгьы.
– Ахаҵа дсымаӡам, – иналҿыҵҟьеит Аминаҭ, Ашәлашара
дықәҵижьҭеи, лыԥсы иахырӡааны, уаҩԥсы иалымҳәацызт ус
иаахтны, егьыналҿыҵҟьеит, илгәы­ҵакыз лнапқәагьы налыд­
ҳалеит, лхаҭагьы, ԥсахра бааԥсык ҟалҵазшәа, ашырҳәа дна­
хьаҳәын, ауасҭа бзиала ҳәагьы иамҳәакәа, лыҩныҟа дцарц.
– Абри ҳшалгалак, даҽаџьара ргыларақәак ҳрыла­гоит. Иб­
зеиқәсыршәоит маҵурҭак иазхаша амаҭәахә.
Аминаҭ дааҭгылан, дынхьаԥшит.
– Аҩны бызсыргылоит, гәырӷьарак ҩнызбаауеит ҳәа гәыӷ­
рак сауазар? Амала ҳәа ибызсыргылоит, зынӡаск амала ҳәа!..
– иҳәеит ауасҭа. «Сҭахаргьы сҭахааит. ԥсҭазаарак иаԥсоу,
знык­тәи агәырӷьара»... – Снеиуеит, иабашәыкәу бахьынхо?
Уа­ха, аусура ашьҭахь…
Аминаҭ, ажәакгьы мҳәакәа, днаиԥырҵит. «Днас­кьаԥхьаны
хаҵак сиацәажәоит, аха… Агәылацәа, ма схәыҷқәа сырбазар…
Иара аԥҳәыс димазаргьы»… Дынкахәыцуа, лгәы дҭацәажәо
дышнеиуаз, иаҳа лшьара данаақәла, иаалырҟьаны: «Аԥҳәыс
дима акәым, сыцәқәа ҭалкып. Димазааит аҭахызаргьы. Избан ԥҳәыск насыԥ лыманы, сара изысмоурызеи? Макьана,
анцәа иџьшьоуп, сажәым… Схәы-сжьы еиланаргылон илаԥш,
дышсыхәаԥшуаз! Аӡәы сибар, ԥҳәыс димазар!.. Аҵла уқәланы,
мчыла иҿыхны иуфо аҵәа иаҳагьы ихаауп, ахала иҿшәаны
иумҵаҳауа аасҭа. Иоура, иҭбаара наӡааӡаны, иблақәа ихаччо,
Абзагә иаҵкыс дызлеицәоузеи уи ауасҭа?! Дзаҩыс­ҭаахазеи
аҩсҭаа? Зегьы ҩысҭаарала исызныҟәон, сара, амаалықь, нас
ишԥаҟасҵоз, срымфаӡарц азы­ҳәан саргьы саҩысҭаахеит,
иҳәеит. ԥҳәыск сара слыр­­ҳәит. Саргьы даҽа ԥҳәыск дсырҳәып,
уи аԥ­ҳәыс­­гьы – даҽаӡәы. Ушыччо, укьатеиах ԥҵәап…»
Ауасҭа диԥырҵны дахьаауаз, лызқәа арчыхә­чыхәуа илаԥш
ахьынӡалышьҭазгьы, илаԥш данацәца акраамҭагьы, зны ԥы­

шәырччарала дарччо, ҽазны, иӡбатәыҵәҟьоу уск еиԥш, лгәы
дынҭахәыцуан Аминаҭ.
Лара лыгәҭыха анагӡара иахыццакуазшәа акәын ирласны
аргылара ишаҿыз атуристцәа рыԥсшьарҭа ҩнқәа.
Убри ашықәсан, ҭагалара ниасын, аӡынра иан­ӷыҵалоз, ҩн­
қәак ргыланы иалгеит. Аԥсаатә-мҩас аара ианалагаша, раԥ­
хьа акык-ҩбак шцәырҵуа еиԥш, имаҷзаргьы, иааит ԥсшьа­цәа­
қәакгьы.
Иаакәыршаны ихкааз уи атурбаза аҩныҵҟа уаха шаанӡа
алашарақәа каххаа иаркын. Аминаҭ лбарҵа дықәгыланы уб­
рахь данынаԥшлак, иаалгәалашәон уахынла дшәаны аҩны
дшыздәылымҵлоз Ашәлашара. «Уара абарҵа унықәгылар, ихбыкьны иааны иуқәҳа­рыз­шәа, ҽынла аҵкыс уахынла иаҳа иааскьаны, еиқәаҵәа-самсалха унаргәыдԥшылон ашьхақәа. Аиҩ­
хаахь унаԥшыр, абнаршәыра унылаԥшуан. Сыбла хызҩарын,
ашьхақәеи аԥсҭақәеи рыгәхьаа скрымызт, слымҳақәа бзиак
раҳауазҭгьы. Абгасса руура… Урҭ ирыхҳәааны еснагь иҳәалон
сабхәа: «Абгасса анууа ашықәсан ирацәаҩны аҳәса ахшара
роуеит, арахә маншәаланы ихьоит. Абгасса – мшуп. Имуузааит
абгыӡ! Уи аҩны ааигәара иануу, аԥсцәаҳа дабеит ауп».
Араҟа, Ҳәҭыбын инахараны унаԥшыр, ажәҩан ҵнарла­
шаауеит, ақалақь. Атурбаза иацрыҵуа алашара ҳашҭа ины­
қәыҷ­ҷоит. Улымҳа нкыдуҵаргьы, ашәа­ҳәабжь уаҳауеит.
Исыз­­­дыр­уам, аҭаҳмада Христофор аханатә атурбаза агәаӷ
зи­кыз, цәгьарас изыруз аԥс­шьаҩцәа. Уааигәараҵәҟьа атурбаза шыҟарҵоз удыр­уан азыҳәан ауп, унхара зсааурхәаз
ҳәа аҽԥныҳәа исҭазшәа: «Исыздыруамызт, араҟа атурбаза
шыҟар­­ҵаҵәҟьоз сыздыруамызт, бысцәымгәаан. Шықәсқәак
раԥхьа инарҳәа-аарҳәахьан, аха ҳәҭыбынаа азашшра ианалага, ишәҭахымзар, иҟаҳҵом рҳәан, иаҟәыҵхьан. Исыздыр­
уамызт ишыҟарҵоз», – иҳәахуеит аӡбахә аацәыру­гар. «Амш
ла­шарак шаабалак, абардра, афасара иасны аҽаҵәахуеит аашьышь. Сара суаҩуп. Алашара анызба, шьҭахьҟа сызцом. Ашәа
рҳәааит, икәашааит аҿар».
Аминаҭ атурбаза абас даназхәыцуаз, ахш еиқәа­ҵәак хшәа­
лар еиԥш, убарҭ лхәыцра бзиақәа дна­рылалон убраҟа аусура
иалагаз ԥҳәыск.

Лыҩны афымца бжьысын, иҟазҵаша аӡәыр дыҟазар ҳәа
атурбазаҿ днеит ҽнак.
– Унан, саҳәшьа ԥшӡа, смамида заҵәы лыԥҳа, исаҳахьан
бхаҵеи бареи шәеилыҵит, ақалақь амҵан бааны џьара бынхеит ҳәа, аха исыздыруамызт араҟа шакәыз. Уажәраанӡа бсымбоз! – лнапы рхаха днал­ԥылеит уи аԥҳәыс. Дналыхәаԥшызар,
абар, ланшьа иԥҳа Цақәа. Аминаҭ ақалақьаҿ аминистр икабинет аԥхьа, адкыларҭаҿ маӡаныҟәгаҩыс аус анылуаз, Ца­қәеи
лареи еибабалон акәымзар, уиаахыс, шықә­сык-ҩышықәса
рахьтә знык, ԥсрак-бзарак аҿы, машәыршәа, аԥсшәа ааибыр­
ҳәартә инеиқәымшәацзар, уаҳа еибам­бацызт. Аминаҭ илдыруаз убри акәын. Цақәа аус луан ахәҳаахәҭраҿы.
– Ара бабаҟаз, Цақәа?! – лара иаҳа даԥшәыманы, Цақәа
дтәымуаҩызшәа, ҿаалҭит Аминаҭ. Егьаал­гәалашәеит, Цақәа
лҵыхәала, лаҳәшьа Ҭебреи лареи реицәажәара. «Лааигәара
бымнеин еҳәшьара ҳзеи­лазар. Егьа дыбҭаххаргьы, егьа бгәа­
ҟыргьы, лымԥан бықәымлан», – лҳәеит усҟан Ҭебра.
Убарҭ ажәақәа шылгәалашәозгьы, иаԥсыуа ҵасын, ишԥа­ҟа­
лҵарыз, асҟаамҭа илымбацыз ланшьа иԥҳа даагәыдылкылеит.
Рқьышәқәа анааихькьыс, аҭаҭын афҩи арыжәтә афҩи лԥынҵа
инҭасит Аминаҭ. Акгьы лмаҳаӡазшәа, акгьы гәалымҭаӡазшәа
ҟалҵеит. Цақәа ллакыҵақәа, лӡамҩақәа уҳәа цқьа днары­
хәаԥшит, аха ишәны иҟоуп лҳәартә еиԥш акгьы лымбеит. «Аха­
цәа змам аҳәса, шамахамзар, зегьы аҭаҭын иахоит. Аҭаҭын дахозар, уеизгьы-уеизгьы…»
Аминаҭ длымбеижьҭеи Цақәа иаҳа илыцлеит, иаҳа дыҭ­
ҭәаахьеит. «Иаԥшшәыз, мшәан, лхахәы?» Илгәа­лашәеит. Еи­
қәа­ҵәан, насгьы иԥаны илықәын. Уажәы иркьаҿны иҵрыф­
фоуп, ихьаԥшшәылоуп. Зҽызымԥ­сахыз лыблақәа роуп. Иӷроуп,
игәыкуп, угәаҵа иҭаԥшуа иҭыԥхаауеит. Цқьа аицәажәарахь
ииасаанӡа, Аминаҭ лгәанала ахырбгалара даҿын, раншьа иԥҳа
лзыҳәан лаҳәшьа Ҭебра илалҳәақәахьаз.
Аминаҭ лҟазшьақәа ируакын убри, ауаҩы изыҳәан цәгьарак
лаҳар, ма рыгәра мгакәа, зынӡа иналха­лыршҭуан, мамзаргьы
убри ауаҩ ибзиарақәа ргәаҭара, ибзиарақәа рыԥшаара далагон. Ус дыҟан ҭаацәарала, насыԥла, зегьрыла дҭәы-дыԥҳа

дахьынӡаҟаз. Лхаҭа џьара акала лхы дахашшаауа дахьыҟамыз
аҟнытә, даҽаӡәы изыҳәангьы цәгьара лаҳар лҭахымызт. Даҽа
ԥҳәыск лынасыԥдара аӡбахә лаҳар, лара акыр лцәылгазшәа,
лынасыԥ лхы нахылбаауан. Убри лҟазшьа лзынханы дыҟан
макьанагьы.
Цақәа аҳәара даҿын атурбазахь илаашьахаз:
–Хатәы насыԥла,ишыбдыруа,сеиқәымшәеит.Ахәҳаахәҭраҿ,
адәқьанаҿ аус зуан. Бгәы иалымсын, баҳәшьа лоуп, саргьы
дшысзыҟоу ббоит, аха Ҭебра лхада аӡәгьы дылҭахӡам. Бны­
ҟәоит, лҳәан, сааигәара дааиӡом. Насыԥла санеиқәымшәа иш­
ԥаҟасҵарыз, сҽысражәыр исџьызшьода?!
Цақәа илҳәозгьы лаҳауан, аха зышәқәа ҟьаҟьаӡа иаартыз
аԥсшьарҭа мҿтәы ҩнгьы дныҩнаԥшит Аминаҭ. Иҽыкәабага
ма­ҭәада уаҳа акгьы ишәӡамкәа, акгьы иқәыршәӡамкәа, ихы
инапы аҵаҵаны, акаруаҭ дықә­иан хаҵа наӡа-ааӡак. Уахь
илҿырхасырҭан Аминаҭ. Ахаҵа ицынхәрас, лара дааԥхашьеит.
Дааиасын, лышьҭахьҟа уахь инарханы днагылеит. Лыблақәа
нкыдырхаланы аԥенџьыр дналԥшит. Уаҟагьы лылаԥш нараахеит хаҵаки ԥҳәыски. Аха уаҟатәи ахаҵа, иаҳа ламыс змаз
аӡәы иакәхарын, деилаҳәан. Аминаҭи Цақәеи изқәа реиар­
хан. Уи иаԥхьа акаруаҭ аганаҿ, аӡызлан маҭәа лшәу аҳа,
еилақь хәыҷыки ҽыкәа­багаки рыда лышәӡамкәа, лыхцәқәа
лы­ваԥсаны, дкахәхәа дықәиан, уажәы-уажә иччоз ҭыԥҳак.
Урҭгьы лылаԥш нарҟәылгеит Аминаҭ. Лхаҭа дааҟаԥшьхеит,
лыхгьы аалалырҟәит.
– Ибыхьзеи, бшаҵәы-шаҵәуа? – Аминаҭ дналаз­ҵааит Цақәа.
– Акгьы, баша… сцалап аҩныҟа. Абраҟа, аа, зхыб ҟаԥшьӡа
иааԥшуа, абни аҩнаҿы сынхоит, – лҳәеит Аминаҭ, ахәыҷы фа­
тәы хаак шиӷьычуа данақәырклак, дыззымхәыцӡо, игәы иҭа­
ӡам, зынӡаск иҳәатәӡам акы шиамхаҳәо еиԥш.
Цақәа лзыҳәан лаҳәшьа илалҳәахьаз, лара лхаҭагьы илдыруаз еиҭа иаалгәалашәан: «Ҳаи, дабасҿаҳауаз, аԥсышәоуп
ҳәа иласҳәеит, аха, ииашаҵәҟьаны сыҩ­ныҟа днеироуп алакә»,
– лҳәеит лгәанала.
Цақәа уаанӡа илҳәоз инацҵаны илыԥсҭазаашьоу днала­
цәажәеит:

– Ишсабҳәара, Аминаҭ, ахаҵа имбара иахҟьаны сажәра
аанӡа сҽысражәыр, исџьызшьода!
– Дасу иламыс ишаҵанакуа еиԥш ауп, – лҳәеит Аминаҭ,
уаанӡа лыбла иабақәазгьы, илҳәар лҭахӡам­кәа, аҩныҟа бнеи
ҳәа иламхаҳәазгьы налзеилалан.
– Аламыс мыхқәа, сара мыжда, быхнартәалап. Быԥсы
ахьынӡаҭоу қьаф ахьыбуша башьҭаз. Убри ауп ламысс иҟоу.
Адәқьанаҿ иҳаҵаҟәалеит. Сара аба ахьыҟаз асекциа сеиҳабын.
Сыҩны бымнеиӡац, ҩбаны еимоу ауада сымоуп. Сыҽхәом, аха
акьанџьа ус иузырхиарым, уи шыхиоу. Инҵәаша ахацәа, бцәабжьы мацарала ибызхыхуа џьыбшьома, иахьнеиуа ауадагьы
адухь фҩы ҩнышәшәозароуп. Аба ахьыр­ҭиуа асекциа еиӷьу
секциа ыҟаӡам. Аҟәрышь мыжда, ианаанаго иаанагаҵәҟьоит.
Чычиак дҳаланагалан адәқьанаҿ, ҳаинаԥхеит. Икасмыжьыр
амуит, аха ара сахьаазгьы ҭыԥ цәгьаӡам. Атурбаза диреқторс
иамоу дыбдыруоу?
– Дызбахьеит, дсыздыруам аха, – лҳәеит Аминаҭ, аҩны
ашә акәыз, аԥенџьыр акәыз џьаргьы дыламԥ­шуа, лхы рҟәны
ишылкыз, агәашә ахь лҿыналхеит.
– Ибҭахыз, саҳәшьа? Сара араҟа исылшақәо рацәоуп, –
иҵегь дналацәажәар шылҭахыз лыбжьы ианыԥшуа, Аминаҭ
иналышьҭалҳәеит Цақәа.
– Аелектрик дысҭахын, абра дыҟазар сҳәан… Апробкақәа,
иажәхьазар акәхарын, сыҩнаҿы, иблит, иԥсахтәуп… Дыҟаӡам,
рҳәеит.
– Адиреқтор дзакә хаҵа бзиоу бдыруоу!.. Зны аҩныҟа,
ақалақь ахь сцоит, ҽазны, аа, абни, аҵыхәан игылоу аҩнаҿы
сыԥхьоит, бааила. Ишԥабҳәаз, аелектрик бҳәоу! Уажәы
дыҟаӡам, аха ахәылԥаз дмааиуеи, дыбзынасышьҭуеит, ма дсы­
маны снеиуеит. Адиреқтор амашьына имоуп, иҩызцәа ракәзар,
аӡә дубар аӡә духашҭуеит, Аминаҭ. Хәылԥазыла банеилахам,
ресто­ранкаҿ ҳнатәап… Адиреқтор исҭаху иласыгӡо, снапа­ҿы
дыҟоуп, – дҟәашӡа дызҭыԥхаауаз лцәа-лжьи, дала­ҽырбартә
иҟаз лыԥшра-лсахьеи дышры­лаҽхәоз, лҳәа­шьала илырдыруа,
Аминаҭ ллымҳа инҭалҳәеит Цақәа.
Аминаҭ уи аԥҳәыс дылԥырҵырц, ирласны дыл­цәыбналарц
лҭахын, ауаҩы иара имҩалам дшиԥырҵуа еиԥш. Длыцәшәон.

Цақәа лымацара лакәмызт изыхҟьаз Аминаҭ лгәаҵаҿы уи аҩыза
ашәара ахьҵы­сыз, лхаҭагьы лхы дацәшәон. «Ишԥаҟалҵарыз,
уаҳа лылахь ианымызт», – ҳәа, Цақәа лзыҳәан лгәы иааҭашәаз,
знык илцәиасыр: «Уаҳа ишԥаҟалҵагәы­шьоз, диашоуп» ашҟа,
даҽакхон лхаҭа лымҩа. Уи амҩа лхы иаҭәалшьоз, лхы ианалыжьуаз мҩамызт.
Иаармарианы дызлалыцәцаша, уаҳа илҳәаша аныл­ҿам­
шәа:
– Ааи, ааи, ибзиами, – лҳәан, иарбану дзықәша­ҳаҭыз,
иар­бану ибзиаз лхаҭагьы илзымдырӡо, соушьҭ уаҳа сылшом лҳәозшәа, аԥша илҿанагалоз ажәақәак наҳәаны, Цақәа
дналԥырҵит Аминаҭ.
Агәарабжьарахь данааскьа, ашьацҳәа иацәцаз ашәарах
еиԥш, лыԥсы ааивылган, лышьҭахьҟа дын­хьа­ҳәит. Амҟәыба
лыбз нахьылшьызшәа, лгәы ааи­ла­хынҳәын, дынкажьцәеит.
Лхы ҩышьҭых, шәара шәоуп ауаҩы иҽыхьчара азыҳәан анцәа
иишаз ҳәа аанаго, аҳабла ҩнқәа днарыхәаԥшит, рашҭақәа
днар­­ҭаԥшит.
Лгәы иааҭашәаз ашьақәырӷәӷәараз, деиҭа­нары­хәаԥшуа,
дынкахәыцуа, агәарабжьара дыбжьаланы аҩныҟа днеиуан.
«Ашәқәа зырҿоузеи абарҭ аҩнқәа?», «Ахьҭа ҩнамларц, аӷьыч
ицәахьчарц». «Аихатә гәашәқәа зырҿоузеи абарҭ ашҭақәа?»
«Аҳаиуан ҭамларц». «Убри азыҳәан мацара акәушь?». «Уаҳа
изырҭахузеи?». «Из­дыр­уада, аӷьыч, агыгшәыг, аҳаиуан ирыцә­
шәаны маца­ра акәымкәа, урҭ раҵкыс еицәоу даҽакы ирыцә­
нахьчошәа рбозар аихатәы гәашәқәа?»
– Ҳа-ҳа-ҳа! – сырган, сааччеит. – Бара, Аминаҭ, баргьы саргьы ҳаҩнашәқәа, ҳаихатәы гәашәқәа, Ашәлашара иныжьны
ҳааит.
– Мап! Сара сбаагәара, сахьцалак исыкәыршоуп, Гәдиса!
– Аминаҭ… Аминаҭхеит, ббаарашәит, аҭаҳмада Қьач
Кыҷа ииҳәало бхашҭма?
– Иарбану иара?
– Ишыбдыруа, Аминаҭ, ихшыҩрҵагоу ажәагьы, лафҵасоуп
ишиҳәо Кыҷа. Хырԥашьа, нкылашьа змам уск сҿаԥхьа ианаа­

цәырҵлак, анагӡараз схы самеигӡо сашьҭалацыԥхьаӡа, иаасгәа­
лашәоит, ашәлашараа ҳҟәыӷа ду ииҳәаз. Аиспанка анҵысыз,
аигәылацәа аиҭанеиааира иаҟәыҵит, иҳәеит. Аԥсцәа зжуаз дроуа­мызт. «ьара анеирагьы ԥысымкит, ачымазцәагьы
збон, иԥсуазгьы егьыскәабон, егьызжуан, аха, ишыжә­бо, иахьагьы сыԥсы ҭоуп, иҳәеит. Ҟәран Баҭаҟәа ҳәа нхаҩ шьахәк
дыҟан. Бзиара игӡамызт, аха аԥсра аӡбахә ааиаҳар, ақәыџьма
зԥаҳалаз ажьа даҩызахон. Аиспанка иҽацәихьчарц, ауаџьаҟ
дҭалеит, иҳәеит, Ҟәран Баҭаҟәа. Уаҩԥс дзиҿамԥшуа, алҩақгьы
дашәит, аиспанкагьы, зегь акоуп, даԥшааит, иҳәеит, – Аминаҭ
илгәаласыршәаз сгәы иахәан: – Ҳа-ҳа-ҳа! – еиҭа сааччеит.
Еиҳарак схакәын сызхыччоз. Аха Аминаҭ дгаӡамызт, еилылкааит, аӡӷьы баанахәазар, бацца, баша амала бнапҟьа-шьапҟьоит
ҳәа шласҳәаз. Аҭак ҟалымҵаӡеит. Лгәы дынҭахәыцит. Даа­
хьаҳәын убас еиԥш иҟаз блақәак ҳәа наслырбеит, акыр сзеилкаауазар, лаԥшыла зегьы насықәылҳәацәеит. Днасԥырҵит.
Иаҳагьы еиӷьасшьеит ус ахьыҟалҵаз. Агәра згеит, сара сцәыӡра
иаҿыз, лара лҿы аԥашәқәа шыӷәӷәаз.Бзиала ҳәагьы уаҩҵас иламҳәакәа: «Ааи, ааи, ибзиами»
ҳәа днаҟәыд-шәындны, Цақәа данылԥырҵ, атурбазаҿынтә
данаауаз, ашьацҳәа иацәцаз ашәарах деиԥшны лхы лбауа,
илызцәырҵыз ацәанырра акраамҭа илыцрыҵуамызт Аминаҭ.
Днеиуан, ԥҳәыск илалҳәозшәа,лгәы дҭацәажәауа: «Знык ауасҭа
изы­ҳәан снеит. Сыԥхашьеит. Исаҭәамыз иасҳәеит тәым­уаҩык.
Ҳаиқәшәаны ҳҟалозар, саҭоумҵан ҳәа иасҳәароуп. Ҩынтә
снеин, сшьапқәа ԥҵәартә, ҳауа ҳҭынхара ҳахьынеибарку
иҳаицәаз, зкалҭ ҽеим даасҿаҳаит. Ахы сҿашәароуп, сахьынхо ҳәа шԥа­ласҳәоз. Иабалгәалашәари, џьушьҭ, уи. Лхы иҭоу
даҽакуп. Иџьабшьаша, иаҳа-иаҳа дыԥшӡахоит лара. Дажәыр
ҳәа дшәаны, лхы дацклаԥшуазар акәхап. Лыԥшӡара налыхҟьа
ицар, лхаҵа дыҟам, хшара длымам, илзынхозеи? Дзакәу
шыздыруа, сгәы дша­ҭахымгьы, изакәу сыздыруам, лыԥшӡара
акәу, мам­заргьы маҷк сгәы дахьрыцҳанашьо акәу, дыс­ҟәыз­

ҟьаша ажәак сызлаҳәаӡом. Сзылмацәҳаит, бым­бои, сди­реқтор
иҩызцәа, аресторан ҳәа, лара снал­ҩызатә­ны дансацәажәа.
Дызшаз, ҭаацәарала насыԥ лмоуа данирҳәы, убри ацымхәрас,
џьара акала ихаирҭәаарц, мхылдызк лылаиҵеит. Наҟ-наҟ!
Дсыб­мырбан!»
Ҩымшҟа ааҵхьаны, хәылԥазык, аусура амш анаан­ҵәоз,
иԥсы ахьҭымшәац деигәырӷьазшәа, ицқәа хар­хьхьа­ла, хаҵа
фархьк длыцны, Аминаҭ лыҩны даа­кылсит Цақәа.
– Ашәлашара быҟоушәа, агаз лампа абыркызар акәха­рын,
иахазны сааԥшын, аԥсы шынахшәара, иҭааӡа алашара алԥхон
быҩны аԥенџьыр. Аелектрик уажәыгь дылзымԥ­шаацзаап,
сҳәеит. Иахаҵәҟьагьы даазгар акәмыз, аха ҳтур­­­­ба­заҿгьы корпуск аҟны асчиотчик блын, убри дадха­- леит, – лҳәеит Цақәа
ашә дшаа­хыҵыз.
Ишԥаҟалҵоз, лаԥсуара лшьапы лзалхуамызт Ами­наҭ, Цақәа
лааира шылгәамԥхаз ҵәахны, ала иафом, аҳәа иафом, ҳәа
аԥсышәак налалҳәеит. Лхы-лҿы лхалашаауа, ахьшьыцбеиԥш
лыблақәа ҭыԥхаауа, зоу­ра-зышәара наӡа-ааӡаз Цақәа, илыцыз ахаҵа хачача лара длыдкыланы данихәаԥш, ччараха
илысит Аминаҭ. Ажәытәан аҳкәажәцәа ирыцын аҵыхәакцәа.
Убарҭ аҵыхәакцәа дреиԥшны дылбеит.
– Аҳы, Пуфик, узыԥшузеи, алашара шыҟам умба­ӡои,
уашьҭал, иԥшаа, игәаҭа! – лҳәеит Цақәа, лхы-лҿы шамшамра
иацрыҵуаз алашара зегьы ахаҵа фархь хачача хәыҷы ижәҵо.
Илҳәеит, ашәарыцаҩ илашәарыца агыгшәыг ашьҭа архарц,
данаҵаҟьо еиԥш. Игәы ишахәо лдыруазар акәхарын, лнапы
ҟәым­шәышә ижәҩахыр инықәылҵан: – Ари ҳара ҳ-Пуфик
иоуп. Ажәытәан дыҟан Афы – адыд-мацәыс анцәа­хәы, уажәы
афымца анцәахәыс дыҟоуп Пуфик.
Иара ишҟа дынхьаҳәит. Лҽынаизааигәалтәын, лнапы ижә­
ҩахыр ишықәкыз, ибла ҭырхахақәа дыр­хыԥшылауа:
– Пуф-Пуф-Пуф! Пуфик ты мои! Аҳы, даваи, пошел!
Пуфик асқам днамҵасит. Днықәгылан, асчиотчик ахәаԥшра
дналагеит.
– Ахацәоу, саҳәшьа?! Зны илоуп, зны иҳәоуп, ҽазны иҽа­
дақәоуп. Ах, уи здыррауааз аханатә! Сразҟы салагәырӷьо

сы­ҟа­заарын, иахьагьы. Ала дана­ҩызоу, аху-хуҳәа даншуа,
бҽиҿабмыжьын ахаҵа. Дан­ҳәоу даашьышьла. Данҽадоу, ԥшь­
шьаала, бмыццакыкәа, акьахь наиқәҵаны, бнаиқәтәа! Пуфик!
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 22
  • Büleklär
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3495
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2322
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3505
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2506
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3493
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2477
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3480
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2436
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3565
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2471
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3484
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2432
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3485
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2376
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3488
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2491
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3501
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2411
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3504
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2388
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3492
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2378
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3499
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2422
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3507
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2414
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3496
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2533
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3520
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2485
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3462
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2499
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3496
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2393
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3488
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2468
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3504
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2443
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3556
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2487
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3469
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2466
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3467
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2410
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3529
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2449
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3460
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2402
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3491
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2475
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3497
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2411
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3434
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2445
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3446
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2398
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3506
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2414
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3435
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2452
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3475
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2560
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3521
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2499
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3597
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2317
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3586
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2452
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3555
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2563
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 1809
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1417
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.