Latin

Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 03

Süzlärneñ gomumi sanı 3493
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2477
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
шьҭнахит. Аҭа­ҭынҟаҵа иџьыба иааҭиган, иаарҟәыҷны, иртатаны, дмыццакӡо амца нахьирсит. Аԥсаса иманы геи-шьхеи
данрықәыз, изаҵәра иҟәызцо ҳәа имаӡаз иҭаҭын акәын.
Икапан­уаз­шәа, инапы ианиҵон, нас ахы-аҵыхәа дырфҩуан.
– Иҟанамҵо иҟоузеи аашьара. Рыҿҳәара аҽнынӡа иаражә­
уеит ахшарагьы. Сынтәак, ҽааныкоуп, уана­џьал­­беит, нас рынаскьагара, рааскьагара, игәхьаау­гаргьы, аӡәгьы иуқәиршәом.
Ашкол ианалга нахыс, шәыцҳаҵәыргьы Ашәлашарагьы шәара
ишәымаз ҳәоуп ишықәҵуа, – лҳәеит Аминаҭ, ус иахьықәҵуа
лара лгәы ишахәо убартә.
Аҽеибыҭара далагахьан лхаҭа инаскьалгарц. Агәашә дын­
ҭыҵуаны, лыԥраҳәа хәыҷы шкәакәаӡа, даахынҳәит Есма.
– Нана, Саиди сареи жәа-мааҭк ҳҭахуп. Аиҳабыра классқәа
рҟны итәоу аԥара еилаԥсаны, аныҳәа азгәаҳҭоит, – лҳәеит.
– Иабатәи ныҳәоу ицәыҵшәыԥшааз?! – иҳәеит Абзагә. –
Аныҳәа акәым, Есҭе Қьрисҭе дылбааны дааргьы мааҭк ҳаҩны
иҩнаӡам.
– Хә-мааҭк сымоуп, ишәысҭап, – лҳәеит Аминаҭ.
– Сара исымоуп, нан, сара ишәысҭоит, – лҳәеит Ардушьна.
– Ауал шҳақәу, ҳаԥсы шаҳзеивымго, адунеи акы еилыркаарц рҭахӡам абарҭ ахәыҷқәа. Иҟалозеи иахьак инаскьоугар,
ацҳа иқәгыланы иноуушьҭыр? – еиҭа Абзагә иахь днаӷьит
Аминаҭ.
– Руаӡәк днықәҵәырны, арҩаш дналаҳар, егьи дналбааны,
имахцә данкны даалигоит, – аӡыԥсы ахьыҵәҵәа, ацгәы аӡы
иаалигазшәа, инапала ина­лир­беит Абзагә.

– Егьызлоуҳәаӡазеи, уанаџьалбеит, ахаҳә гәаҵәа уӷроума!
Уи сҳәаргьы, иумбаӡац ахәыҷқәа, ргәыблрас иумоузеи!
Абзагә ҿимҭӡеит. Ажәақәак иқьышә иаақәыххит, аха иҽаа­
никылеит. Дзызхәыцқәоз рацәахеит.
Аҩыџьагьы дырҿаԥшуа дгылан Ардушьна. Лҭаца диашамзаргьы, лашьа иԥа иахь даӷьыроуп. Иаҳа диқә­гәыӷуеит.
Лара иаҳа дылтәуп. Лаци лаци ааиба­гоит ҳәа шырҳәо еиԥш,
ажәа хьшәашәала еицәа­жәазаргьы, дара ирбап лгәахәын,
аԥшьырҳа лыманы, аӡыхь ашҟа лҿыналхеит. Уаҟа даннеилак,
аӡыхь ихыршәлоу акәапеи аӡы нҭыршаны, цқьа дацклаԥшны,
аеҳәа хәыҷы ианҵәрааны иаауа аӡыхь инаҵалкып. Ахьхьаҳәа
иҭаҭәо, ипеи-пеиуа иҭәуеит. Аӡәы илырк­уашәа, акәапеи ахәы
роуны иналырххоит: «Уԥсы ҭамкәа уҟазар, анарцә ӡыхьк
унахәа, уара лахьы­шәашә», – лҳәоит лыԥсықәара дизхәыцуа.
Адәаӡа инықәылҭәоит икәеикәеиуа аӡыхь. Ажәҩан ахь днаԥ­
шуеит. Аха ҽынла иабаҟоу урҭ аеҵәақәа ахԥа.
Ақыҭа рхәыҷқәа, шарԥазтәи ацәа хаара иҭахәхәа ианалоу, дара рхәыҷқәа агылара шрықәшәо, ашкол ианоурыжьлак, рҩызцәа аҩны инеины акрыфа-акрыжә, рыԥсы шьаны,
рурокқәа аныҟарҵо,дара рхәыҷқәа неихеигәо, иааԥса-икараха
амҩа ишықәу, убасҟак ашкол ишацәыхароу, ишымҩахьанҭоу
уҳәа, иахьа ҿыц илбазшәа, иҳәо-инеиҭаҳәо, дҟәынд-шәындуа
аҩны дыҩнан Аминаҭ.
Абзагә иаҳацыз, ихаҭагьы ибзианы иидыруаз ра­кәын
урҭқәа зегьы. Асҵәҟьа амца ацраҵаны, ираӷьны илымҳәац­
заргьы, шаҟантә уи аӡбахә иалацәажәа­хьоузеи. Ианалацәажәо,
иара Абзагә ихаҭагьы, убри амҩа акәымзар, акы шилҵуаз,
ҵарак шиҵозгьы нацыр­ҵоит, ргәы инахаԥжәоит, уаҳа акгьы.
Ашкол ахьгылац, аусҳәарҭа авараҿы, Ашәлашара агәҭаны
игылоуп, даргьы ахьынхац, Ашәлашара ахаҩаӡараҿы инхоит. «Ишԥаҟаҳҵари? Ҳабацәа, урҭ рабацәа, урҭ рабацәа рыҵә­
ҩан абраҟа инарсны, нхарҭас иана­лырхуаз, ҳахшара аш­
кол иацәыхарахоит, аурокқәа ирыгхоит ҳәа ихәыцуамызт.
Мҽышала рҿынархон, иҭабгаз аҳаҭгәын еиԥш, аԥенџьырқәа
ҭыкка, мца шац­рам­лацгьы, абылра иалҵызшәа, ицәиқәараӡа
инахьхьи, аҳабла агәҭаны, ахәаҿы иқәгылаз ауахәа­махь. Кьын­

тышә иԥсы иеиҭаанӡа, убри ауахәамаҿы ацәашьқәа нкыдҵаны,
рыгәнаҳарақәа рхырхырц, иныҳәа-ныԥ­хьаны иаахынҳәуан
ҳабацәа. Ианыхә­лалак, алашь­цара иналак, агәнаҳа ҿыцқәа
рыҟа­ҵаразы амҩа инықәлон», – Аминаҭ илҳәақәоз ус­ҟацәак
ихахьы иаамго, игәы дҭацәажәон Абзагә.
Макьанагьы ишшара имшацызт. Гәаҟрак, ццакрак змоу
иакәымзар, макьана аӡәгьы дҭаломызт аҳәсҭа. Ашьжьымҭантәи
аилыхара, инеимырда-ааимырдаз ажәа хьшәашәақәа уҳәа, зегьы днарылҵырц, аԥхаҳә ахьшьны, иџьаџьаӡа иҟаз аҽага ахәы
хәхәаӡа иааникылан, амаҵурҭа ашьҭахьтәи ашә дындәылҵын,
амхырҭа дынҭалеит Абзагә.
Наараны илашьҭын имхырҭа. Ацәышхара иаҿыз, зыԥсы
зхыггоз алашьцара икахәхәа-кахәхәа иала­гылан, аԥҳә андырхы, арахә ирызхымҳаҳакәа иаанхаз аҟәынџьқәа. «Иаразнак иаҳныԥшит саб иԥсра. Ҭагалан шьҭахьы, реиҳа аӡы
злоу, иҟатақәоу арахә ишыр­фалак, иҽага аашьҭыхны, ршьап­
қәа ирықәыҟьҟьо, амхырҭа дынхылон. Адгьыл аԥсылара ал­
рыцәцәаа­уеит, аҵарбел еиԥш, иҳәон аҟәынџьқәа рзыҳәан.
Ҳара ааԥынранӡа иҳазхымҿеит», – игәы дҭацәажәон Абзагә.
Амхырҭа аҵыхәан уахьналбаауа, акәараҷҷа ииасны ицон.
Ахаҭа хәыҷны, Ашәлашара зегьы иалыҩуан ашьҭыбжь. Ауаҩ
хәыжәлацәгьа иҩызан. Ианыхәашьуа, ианхыҵуа уздырӡо­
мызт. Ашьжьымҭан ахаҳәқәа унарықәԥало унырсны уцазҭгьы,
ихьы­м­ӡ­ӷнашьазшәа, ашьыбжьон уаныхынҳәуа, ахаҳәқәа ра­
кәым, ацҳагьы аиуа-ашәаџь ыҟаӡамкәа, нырцәҟа унырнакуан. Еиҳа­раӡак ашьҭыбжь дуун уи шьыжьымҭанла, аҵх лашьца
ишаламӡыз ауаа иднардыруазшәа. Убри акәараҷҷа иҭарсын
Абзагә имхырҭа аҵыхәа. Аанда акрагьы дназхәыцит, аха макьана заацәан. Аҵла аԥсы аналоу ирҟәаны аанда иахоуҵар,
нас аҿа аунажьуеит. Уажәы арҟәара уадаҩуп. Ахьҭа рылымҵыц.
Иҿаҟәаны днацә­хасыр иаахжәоит.
Аҽага нымҩаниҵан, иӡлачӡа, ашьауардын ашьаԥ­хыцқәа
реиԥш, аԥашәқәа адгьыл иаларҟаца игылаз ҟәынџьк ашьапы
инақәиҟьеит. Иааирак згаз асол­даҭцәа реиԥш игылаз убарҭ
аҟәынџьқәа унарыхәаԥ­шыр, ргылашьа мацаралагьы иудыруан,
рахәгьы уаагьы рхы иалмырԥшӡакәа иныҟәызгаша аџьықәреи

шаарышьҭыз. Сынтәада имацара дҭамхандеицызт Абзагә. Арҭ
аҵыхәтәантәи быжьба-ааба шықәса раахысгьы ацәмаа акра
илшомызт иаб аҵлаҳәысҭа. Аха илабашьа наиҵарсуа, дыбӷар­
ҟәҟәо амхырҭа дааҭалон. Нышә хәарԥк днықәтәон аӷьараҿы.
Иаб игәыӷәӷәара имамкәа, димазҵаакәа иҽалаирхәуамызт
абасҟак дшьақәызҟьаз аусгьы.
– Акгьы алымҵыр ҟалап, саб.
– Иалҵ-иалымҵ, уара уиаша, умшәакәа иҳәа! Акгьы алҵуам
ҳәа заа угәы ацәцазар, ҿумҭын. Аҽада алымҳа хырҵәон,
иара иҟашәҵозеи ҳәа иҵаауан ҳәа, уҽыргаӡаны, ашьшьыҳәа
уҟаз. Иҟарҵо шиашам удыруаны, угәаҵәа акыр еилнаргозар,
уҩагыланы, уԥхамшьакәа, умшәакәа ираҳәа!
Иахьагьы игәалашәоит иаби иареи убасҟантәи абри
реи­­­цәажәара. «Макьана ажәла каҳаԥсарыма, макьана иаҳ­
ра­шәарыма?» – иаб днаиазҵаауан. Иабгьы ицҟаиҵозшәа,
ҳара ҳәа далархәны акәын ишиҳәоз. Убригьы шьцыларан.
Ихы игәалашәо дҩеидасзар аахыс, иаб, аџьаргәал аанда
ҟаиҵарц, акәаш ахахьы днеины, ахьанҭара анаашьҭихлак,
иара акәаш ахьы­ласу, аҵыхәахь днеины дааҩахон. Ашьҭахь,
ишнеи-шнеиуаз, абгьы ԥагьы ирызгәамҭаӡакәа, акәаш ахахьы, иаҳа иахьыхьанҭаз диасит Абзагә. Аха аҵлаҳәысҭа ибзианы игәеиҭеит акәаш аҵыхәа ласрагьы изышь­ҭымхуа дышнеиз. Ажәҩан аҵаԥшра аницәыцәгьаха, илабашьа наиҵарс,
иҽанҵаны:
– Уҷкәын иуцшьҭихлааит, дад. Сара ишьҭысхшаз шьҭысхит,
исфашаз сфеит. Ҽԥныҳәа аӡәы исиҭартә сыҟам, – иҳәеит. Иза­­­
ҟаразаалак ма хьхәрак, ма гәа­лак, иажәра анымшәарак аҵа­
мызт ибжьы. Иҳәеит, ауаҩы ишиҳәо еиԥш, амра гылеит, мамзаргьы иҭашәеит ҳәа.
– Ашҭаҿ уаатәа, ахәыҷы дсыцхраап, – иҳәон Абзагә, иаб
игәы шаҭауа.
– Ашҭаҿ утәаны, ацәаҳа еиԥш, ахьажьқәа ршәала ҳәоуп
исоуҳәо. Сухәаԥшлар, саргьы аус зуашәа сгәы иабоит. Агәы
акәу џьушьома иажәуа? Ашьамхоуп иажәуа, дад, ашьамхы.
Абанҭ ашьхақәа саар­ҿа­гьежь­ны шәарахк ахәыстәып сгәа­
хәуеит санԥшлак. Арахь аӡлагара аҟынӡа сцаны сзаауам, –
иҳәон Гәа­­дала.

«Зхала аӡлагара алуқәа ахыхны иахазҵоз ауаҩы… Анцәа
срыцҳашьа, аарҩара иқәнакыз аҵлеиԥш, мыч кәармак илам­
кәа ишԥаилкәкәааи аҵыхәтәан, – иаб дигәаларшәо дхәыц­
уан уажәы Абзагә. – Аԥхынра анааилак, ашьхаҟа узгоит.
Урҷкәынаны уаазгоит ҳәа алаф илсхуан. Аҽада ашьха иганы иааугар иҽхараҳа, саргьы ашьха сугеит ҳәа уажәшьҭа
сыҷкәынхом, иҳәон иаргьы. Сара исзыԥшу ашьхақәа ракәӡам,
дад, сара дысзыԥшуп уан аҭакәажә. Заа уахь дцан, дысԥыларц
лҽазыҟалҵоит. Сышнеилак, убас чарак, фарак-жәрак ҳәа ҭаҳ­
ҵап, ҳашьҭыбжь, абраанӡа иааҩуа ҳәа алафгьы нациҵон».
Абас иҟан аҵыхәтәантәи абраҟа, амхырҭаҿы реицәажәара.
Иажәра, имчымхара алаф алихуан Гәадала. Насыԥ имоуп,
зымра аҭашәара Гәадала иеиԥш иаԥылаз, рҳәон ибзианы дыздыруаз.
Аԥҭа цәышҳабиқәа аҵачын ажәҩан. Иҟәызгаӡа, инеиба­
неиԥ­шны. Аха ашьхақәа иҩархыкны, аԥҭақәа анынеилыҩры
– ааилыҩры, шьыжьтәи амра ашәа­хәақәа нарықәыҷҷеит, ицыр­­
цыруа, иблахкыгаха, абӷа­цымкыр иаҿажьыз анаҟәоу­қәа. Аҳас­
кьын аҿа мҵы­сыцызт, ажә уеизгьы адгьыл ианыӡаахьан. Рҟа­
шәақәа маҷхахьан анхацәагьы. Абас, аӡын ацамҭеи ааԥынра
ааимҭеи рааноуп реиҳа рымч анкаԥсо арахә. Ашьа­маҟа,
аԥсаса, аҽқәа уҳәа, арахә рацәа ирышьцылан Абзагә иҭаацәа.
Аха ҵыԥх аԥхынразы, дзықәшәақәаз ирыхҟьаны, жәхьа за­
ҵәык иахаанханы иҟан. «Арахә ҳхаҵкы ицеит, ауаа­ԥсыра
ҳаибгазааит», – лҳәон, лыжәхьазаҵә хьаны дана­ҵыҵлоз Ами­
наҭ. Лара ла­кәын абжьааԥны ажә зхьалозгьы. Иахьа, џьара акы
срыхәап лҳәан, аныга амаа лмахәар иахаршә, рыжә заҵәы
лхьарц, лҭаҭын рҳәуа, ажәборахь лҿыналхеит Ардушьна.
Ашҭа агәҭаншәа лҭацеи лареи анааиԥыла, ажәак­гьы еи­
бым­­ҳәакәа, рыблақәа неидхалан, акраамҭа еихәаԥшуан.
Улахь уџьымшь ыҟоуп ҳәа еибырым­ҳәацызт урҭ аҳәсақәа.
Хьшәа­шәарак рыбжьалар ҳәа иацәшәон аҩыџьагьы. Уажәы,
иаахтны еибыр­ҳәомызт акәымзар, гәныхәҵысҭала ирдыруан
реизы­ҟазаашьа даҽа ҟазшьак аанамхәар ада ԥсыхәа шы­
ҟам. Избанзар, аҩыџьагьы ирдыруан руаӡәк лыгәҭыха егьи
дшақәшаҳаҭымхоз.

– Ажә сара исхьап шәҭахызар, Аҳкәажә? – лҳәеит Аминаҭ,
усҟацәакгьы Ардушьна дыгәцарамкуа.
– Сара исхьоит, нан дбыкәыхшоуп. Бара амхы иҭалаз
иахь бнеи, иара ихиҟьо аҟәынџьқәа, бара иаабыҟәшәалар…
Егьҵасым имацара дахьҭоу…
Уаҩы имаҳацызт, амхырҭа аӡәы имацара дҭазар иҵасым,
анцәа игәы иахәом ҳәа. Аха аҵасгьы, аламыс иаҩызазаап, дасу
иахьиҭаху ирхоит. Лҭацеи лашьа иԥеи агәеивҵасра хәыҷы
ирыхьыз рхаршҭны, аус еицуны, нас, ишылбац, алаф еибыҳәо,
шьыжь­хьафара аҩныҟа еицааир лҭахын Ардушьна.
Лара, Аминаҭгьы, ашарԥаз гәоу-гәоу Абзагә дахьиа­цәажәаз
дахьхәхьан, аха гәалашәара хьанҭақәак ҭаха лырҭомызт. Лыч­
чаԥшь дырхәашьуан. Убри, лара лгәаҵа иҭыхоз, згәаӷ лымаз,
дагьзыцәшәоз аԥҳәыс, наҟ дылхалыршҭырц шаҟа длызхәыцуаз,
иаҳагьы лхы-лгәы дҭыҵуамызт. Шаҟа илхәаҽырц лҽазылкуаз,
иаҳагьы аԥша зҵасуа амца иаҩызахон.
ԥыраҳәажәк лыԥшааит ишылҭахӡамыз. Ишыл­ҭахӡамыз
ам­хырҭахьы днеит. Абзагә ихиҿоз аҟәын­џьқәа акакала иҟә­
шәаны, илгәыдыҳәҳәала, џьарак еизылгон.
Абзагә лафқәак иҳәарц, амхы иахьҭалаз ныҳәаԥ­хьыӡқәак
наициҵарц иҽыназикит. Башахеит. Лхы лыкәажь аҟәынџь
лыҟә­шәон иԥҳәыс. Лыблақәа рахь дааханы, лылахь ҭаҳәҳәо,
лхы иакәлыршеит лшьал кас цәыш. Ашарԥаз даныҩагыла,
рҩашҵас ихыш-хыҵәаны зҿаазхаз агәҭыха иаҳа-иаҳа иацлон.
Лнаа­лашьа бзиа, лҿаԥсшәа хаара, ҭынч, лҽынкыло лцәа­жәара,
зегьы рхәашаны, адамба ҩыԥнажәеит. Лҽеиҵыхны даагылан,
илгәыҵаҳәҳәа илкыз аҟәынџь ӡлачқәа аԥырҳәа иршәны инкалыжьын, илҳәарц дзыргәаҟуаз ажәақәа зегьы, еивҵарыԥхаа
иҭәу аҟанҭаруаз патронак анҭырхуеиԥш, иаарылхны реиҳа
еицәаз ажәак, лхаҵа дкылкааны дихәаԥшуа, аҿаа­лырхеит:
– Ҳахҵәап!
Аҩыџьагьы зықәгылаз адгьыл аагарҽарит. Лцәа иалҵыз
лыхшара днаигәҭасит ан. Аиқәаҵәара аархыҩлеит ашьхақәа
ирықәжьыз асы. Аӡы иаго дыччоит ҳәа, дааԥышәырччеит
Абзагә. Иҽага хәыш ду зны лабашьаҵас инаиҵаирсит, нас
ишимчыз инымҩанҵо, игәаара аҟәынџьқәа ирыхго, иҿынеи­

хеит… Ихәыҷра, иқәыԥшра, абри адгьыл зцәеи зыбаҩи ад­
ӡылаз иан, иаб, амхырҭа аҵыхәан иҟоу урҭ рны­шәын­ҭрақәа
уҳәа, акгьы ихаҿы имааиӡеит убри аамҭазы. Ибла иаахгылеит, мап, днеины дналагылеит аибашьра амца қьоуқьад.
Ацәылашамҭаз жәылара ицараны иҟан. Ауха акомандир
усеиԥш акгьы реимҳәеит. Аха Абзагә дымҩашьо идыруан
иа­наа­цәылашо жәылара ишцоз. Дара ирхатәушәа, ахәаџа
рымпыҵахаланы иркын афашистцәа. Аухантәарак дахьиаз,
Абзагә дазхәыцуан убри ахәаџа гашьас иамоу, аухантәарак
игәалашәон иҳабла, Ашәлашара аҟнытәи ахәаџақәа. Аӷа
импыҵхра азыҳәан агәым­шәареи хаха ажәылареи мацара азхомызт. Иҟаҵатә­қәоу ҳәа, акомандир иара иакәызшәа, акакала дрыз­хәыцуан, ишәон-изон. Убарҭ рахьтә реиҳа ихәарҭахап
ззигәахәуа иеиҳәап икомандир. Уигьы дыцәамзар акәхап...
Иԥҳәыс илҳәаз ихахьы иааимгарц, гәала­шәарақәак иҽриҭарц
далаган, аха…
Аминаҭ акгьы лымҳәеит, ари аҩыза ажәа хьанҭа Абзагә
дазыҟанаҵартә, мамзаргьы илымҳа азышьҭны, цқьа дазы­
ӡыр­ҩыртә. Абжьааԥны акыр зҵазкуа ажәак иалҳәарц аны­
лыӡбалак, инархараны, днахыкәша-аахыкәшо далагон. Акыр
шықәса ачымазаҩ иргәаҟ­хьоу аҭынха диҩызахеит уажәы.
Игәахы кыдгыланы, уаҳа неизымычҳауа аҟынӡа днеи­ны
дшыҟоу, аԥсцәаҳа-ԥсеиқәырхага ианеиԥыригалак, ишԥеи­ҳәо
аҭынха? Иҿы анааихихлак, иҭакыз ахьшьыцба еиԥш, рым­
ҵәыжә­ҩақәа еиҵыхны рҿаархоит ахақәиҭреи даҽа ԥсҭа­­
заа­раки изҭо ажәақәа. Ашьҭахьоуп даназхәыцуа ииҳәаз,
да­­назхәыцуа иҳәашьахаз. Абзагә изеилым­каауа дыҟоума,
лха­ҭагьы ишылҭахым ахҵәара. Абасҟак лыԥхӡы ықәҭәахьеит
абри адгьыл. Рынхара-нҵыра, лгәыблра зду, зегьы ркажьра
лара шаҟа илцәыхьанҭоу, илымҳәаргьы идырп. Идырп, уаҳа
ԥсыхәа ыҟам ҳәа иԥхьаӡаны ишылҳәаз.
Бжьы ҭыҩуамызт. Ихьанҭаӡа, иара иатәны, аҭынч­ра «ҭа­
ҳәуан» амхырҭа. Имыццакӡо, ашьшьыҳәа аԥҭақәа иаарыл­
ԥхеит амра хьшәашәа. Амца иахыргаз ақәаб еиԥш, ахылҩаԥсылҩа ҩеиуан адгьыл. Инапсыргәыҵа џьашьа иҽага ахәы
иақәкны, иԥҳәыс дналзыԥшит Абзагә. Уи уажәы лхы ларҟәны,

аџьықәреи лапҟьақәа лыҟәшәошәа акәын, дласны аҟәынџьқәа
шышьҭыл­ҟәшәаауаз. Илҳәаз ажәа имаҳаӡазшәа, иԥырицарц
дшаҿу, шаҟа дгәааны лара лышҟа дыԥшуа, иза­кәы­заалак акгьы лымбаӡошәа, илзеилымкааӡошәа, уалны илыду аусутә
анагӡара даҿын. Абзагә иԥсыԥ еизганы, ҭфу ҳәа дынкажь­
цәеит, нас иҽага ду, уаанӡа аҵкыс­гьы, ирӷәӷәаны имҩанҵо,
ршьапқәа рықәыҟьҟьара дналагеит аҟәынџьқәа. Икажьцәара
лхы иаламӡеит Аминаҭ. Акакала инеицыло, рҽынеиԥшьуа, акиаки неилало,убас лҳәартә аҟынӡа дназгаз ирызкызааит уи.
Лара илхароузеи!
Аиқәҵарҭаҿы лҟәынџьқәа нкалыжьын, аныха дамҵалозшәа,
лнапқәа риашаны илываԥса дгыланы Абзагә дизыԥшуан уажәы.
«Иаҳҳәахьеит, ҳалгахьеит, уаҳа уи аӡбахә иалацәажәатәым,
иҟалаз ҟалеит», – иҳәеит игәанала. ԥыҭрак ус дгылан, ихы
ырнааны дыԥшуа. Игәанала ииҳәоз ажәақәа ддырҭынчзар
акә­хап, ԥсеивгараны иҽааирххеит, ижәҩахырқәа рҽаҽо, иб­
луз иақәыз имаҟа-чаԥа даалаха-ҩахеит, ашьхақәа саркьаны
дырныԥшыло, дҽырбошәа. Агаҿантәи иаа­уаз аԥша цәаак
изқәа аҟьаҟьара икыдсылон. Иҳарак­ӡаны, аҳаԥы иҭыҩуазшәа,
аҿыҭыбжьы ааҩит аӷба. Абзагә данқәыԥшыз аӷба абжьы шаагалак, ахәахьы дыҩны дцон. Аарла, ҵыск иаҟараны иибоз аӷба
дазыԥшуан…
Ихы неиҟьеит, ашхырцәаӷь иҟәицозшәа. Ус ҟаз­шьас иман;
ахәыцра хьанҭақәа ихы ианҭапапалак, ирҭрысны ихы неиҟьаааиҟьон. Ииҳәара дазԥшны, лнапқәа хьанҭаӡа илываԥса,
ҽырҵысы ҟамҵа дгылан Аминаҭ. «Ибзиоуп, ажәала аҳәара
уцәымӷзар, иоужь уҭаҷкәым хьанҭақәа».
Уӷәк еицаҵаҳәоуп зыхәда амса ықәлахьоу ацә­қәа. Иаханы
инаргоит адгьыл еиҩзырссо акәаҭан. Еицырзеиԥшуп аџьабаа.
Акапанга иақәҵаны ишузым­шәара, рџьабаа рзеиԥшны, агә­
ҭаҵәҟьа еиҩнашоит адаҷ. Ахәхәаҳәа адгьыл еиҩырссо ишнеиуаз, адыхҳәа иаангылеит акәаҭан. Адац иаҿашәеит. Зымч иаҳа
еиҵоу, иаҳа ауӷә иаргәамҵыз ацә, аҩызахацлак иазгәааит. Иахароузеи аҩыза? Иаргьы иацәыхьанҭоуп адац аԥҵәара.
Ҽырҵысы имамызт Абзагә. Бла иамбоз, лымҳа иамаҳауаз
еиҿагыларак, ԥибашәарак мҩаԥысуан урҭ рыбжьара.

– Уаҳа ԥсыхәа ыҟаны избом сара, – лҳәеит Аминаҭ, лхы
шьҭацаланы аҟәынџьқәа шылыҟәшәац аҟәшәара деиҭа­на­
лагеит. Аҟәынџь ахьшәашәара лнапқәа адшәылон. Есуаха,
данышьҭало, уаҵәы ианаашо, мҩа харак дықәлозшәа, ахыз ала
ма ӡыр­ҟәандала, дацклаԥшны иӡәӡәаны, арҟәымшәышәгақәа
рыхьшьны дышьҭалон. Убас лхы дахьацклаԥшуаз азыҳәан,
аԥҳәыс ҽырба, аԥҳәыс ныхгыла-аахгыла ҳәа илышьҭан аҳаб­
лаҿы. Абзагә иҿымҭреи ихьанҭаӡа амхырҭа иҭажьыз аҭынчреи
лзымычҳазт, лхы дааҩа­хан, ус нацылҵеит.
– Уҽагала схы уасны иԥуҽуазаргьы, исҳәаз аҵкыс иаҳ­
зеиӷьу акгьы збагәышьом. Хьымӡӷ ҳамгакәа ҳзых­ҵәар, ҳҽыҩ
аԥ­хьахә агеит!
Убасҟак аԥша хьанҭа, аԥша еиқәаҵәа агәыдчылеит ашьха ашьапаны иаҿагылаз аҵла, аҿҿа шалгоз, ишынхьатыраахьатыруаз, абаҩ иаламӡакәа, аҿаҩҳәа иаахжәеит. Уинахыс
аҽмырҵысы, иҟәызгаӡа иаан­гылеит аԥша.
Ҿымҭ, ҽырҵысы имамкәа, дыԥшын Абзагә. Иҟаларын, ишьара дықәнаҟьартә, ажәа хьанҭа иазҳәаз иԥҳәыс димбаӡазаргьы,
дихашҭӡазаргьы.
Зны дрыцҳалшьон, зны дицәшәон, нас лгәы хьаԥссо итатахон Аминаҭ, аха илҳәаз ажәақәа дрыхьхәуамызт. Лҟазшьа
иашьцыланы издыруа иаа­мышьҭахь аӡәгьы дизеилкаауамызт.
Хараӡа аҽыҵәах­ны иҟан: «Ишԥаҟасҵари, абарҭ ашықәсқәа
зегьы, аҳаиуан бжьа ашаха ишацымныҟәара, схы сықәыжь,
суалԥшьа саҵан. Сара сымацара сзыҳәан аума, уар­гьы узла­
шәаз уалҵып, ахәыҷқәагьы аҳаԥы иныҵыҵны, дунеи лашарак
рбап».
Иҟалақәаз, дзықәшәақәаз рацәан Абзагә. Ашь­жьым­ҭан
ишьацәхныслаз, шьыбжьаанӡа дшьацәхныс­лон ҳәа, аки-аки
рҽынеиԥшьуа, арҭ аҩышықәсак иааицрымҵит. Иҟан зегьы ирдыруаз, иҟан ихаҭа заҵәык иҷыдаха уаҳа уаҩԥсы изымдыруазгьы. Убра­ҟагьы игәы дажьон. Уаҩԥсы идыр акәым, гәҩарасгьы
аӡәгьы имам ҳәа ииҵәахуазгьы, гәныхәҵысҭала еилыз­каауаз
ыҟан, иаахтны аҳәара згәаӷьуадаз акәым­зар. Убарҭқәа ааидкыланы, ишәа-иза ихаҿы иааигалон. Дышрызхәыцуа, ахьча ҭыԥ дыҵаианы, иҟьаҟьаӡа иршақәахьан. Иҩнгьы дианы,

дмыцәаӡакәа, ашара даԥылахьан изныкымкәа. Дазхәыцуан,
иусқәа зегьы дрылҵны, иеиԥш зеиԥшу анхацәа дызларылагылаша. Абри адгьыл далиааит, абни, ауҭра иҭагылоу аҵәаҵла
шалиааз еиԥш, амӡырха аҵыхәан иҟоу аӡыхь адгьыл ишалҵуа
еиԥш.
Аминаҭ илҵәахуан, илычҳауан, уаҳа акгьы. Лыб­зиабара
ахьынӡақәыԥшыз, илычҳауан Абзагә иаҳа­ҭыраз. Ашьҭахь,
ахшара анроу – урҭ раҳаҭыраз. Илымҵәахыр, илмычҳар
ԥсыхәагьы лымамызт. Гәныхә­ҵысҭала илдыруан лымч шымхоз, акгьы шлылымшоз. Агәашә анҭыҵ даавахон. Инаԥшуазгьы
лхыччон, лхаҭагьы азаҵәра днаҵалон.
Аҟәынџь ашьапы ашәпара иалахеит Абзагә иҽага. Инапқәа
рхала аус руан. Иара иҟаиҵоз дазхәыц­уамызт. Иԥҟатәымыз
шәыр ҵлак ашьапы дасызшәа, даханы иаалихит. Анышә
цәаакы еиқәаҵәаӡа иаҿа­татан иҽага. Ирҳәоит, уажәы ашь­
хақәа ршьапаны игазго, еишьылӡа иҭатәоу амшын, анкьаӡа
зны, абарҭ ашьхақәа ирхыҵәаны иҟан ҳәа. Ашәлашараҟа инагоу амҩа зны иҿыбган, адгьыл иаласаны, ԥсыӡқәак рсахьа
анын. Ашьҭахь, амшын иагхо, ашьхақәа ирҟәыҩрны ршьапахьы ианцоз, ашьха дгьылқәа убас ицәнарҳәит, дгьыл ԥсылара
ҳәа, цәеижьы ҳәа акыр рықәзар, зегьы ықәыӡәӡәааны иама
ицеит. Иаанхеит ашьхақәа рыбаҩқәа хаххала. Убас амшын
ицәнарҳәыз, ашьҭахь миллион шықәсала аарла зҽеибызҭаз
дгьыл нааран Абзагә дахьынхоз.
Амхырҭа агәҭаншәа иалагылан афрангәыл ӡахәа зқәыз
аҵла. Даҽа ӡахәа жәлак араҟа ахьҭа азычҳа­уамызт. Абзагә
дацклаԥшны, напы адкыланы иман. Илҳәо умаҳаӡои абри,
зыжәҩа кшаз аԥҳәыс иҳәа­рашәа, аҵла днахәаԥшын, дааԥы­
шәырччеит. Амахә­қәа быӷь ҩакгьы рҿаршәымкәа, ихахаӡа
игылан аҵла. Аԥша ахәхәаҳәа иаласуан.
Аҵла ахыцәқәан, амахә хахақәа инарықәԥала-аарықәԥало,
ахәышԥырӷы аҵарыԥсазшәа, иқәгье­жьаауа аҟыжра иаҿын
ахьажь.
– Амышьҭацәгьа! Иабаанагеи уҳәарауазеи! – иҳәеит, ԥсеи­­
в­гараны, ибжьы ҩҭиган, Аминаҭ илаҳартә Абзагә. Зыда ԥсҭа­
заара имам џьара акы убри аԥсаатә ицәагазшәа. Дгәааны
дназаӷьит. – Ишьызар акәын, ашәақь лагәыдҵаны!

Аминаҭуи ииҳәазлмаҳазшәа ҟалҵеит.Лкалошқәадырҭаԥало,
ишылуц аусура дналагеит, аха иахьа амҩа дықәларц илыӡбаз
дазхәыцуан. Игәаӷьны илызҳәомызт. Абзагә иамҳәаӡакәа
дцар? Аҭыӡшәа алҵуеит, насгьы амцҳәара лара илылам.
Иаз­хәыцтәуп, дыццакцәар, илыӡбаз лыцәхыбгалоит. Абзагә
иеиԥш дыҟан ларгьы; гәаарак, мамзаргьы хәыцра хьанҭак да­
наргәаҭеиуа, лмахәҿақәа дырмеигӡакәа илырааԥсон. Убриала
илхылгон, ақәаб аилашра ахылҩа-ԥсылҩа ишахнаго еиԥш.
Абзагә иазиҳәаз иазгәаазшәа, инықәԥраан, анаа­рахь
инҭахәаша ицеит ахьажь мҵәыжәҩа ӷра. Ааигәа акәын асы
анықәҵыз. Ихыҟьаҵәааӡа иҟан адгьыл. Аимаа иадҷаблон,
ихьанҭаӡа. Ашәаҩа гьежьқәа рышьоу џьушьарын амхырҭа иҭаз.
Зшьапы ҵиҟаауаз аҟәынџьқәа, ршьап ҭыԥқәа паҟә-паҟәӡа иаанхон, ашышкамс ҭрақәа реиԥш. Ацәаакыреи аҵәыҵәыреи
рыфҩала иҭәын аҳауа.
– Иахьак, уаҵәык амра нықәԥхар, уаҩҵас ҳақә­гылартә
иӷәӷәахарын адгьыл. Иҵәыԥсны, аӡы зыӷроу аҟәынџьгьы, уаҩы
ишьҭихыртә, мцакы иаблыртә иааԥшшон. Иумуит. Абжьааԥны
ууаҩы ццакым. Иухьыз сыздыруам уажәы, – лҳәеит Аминаҭ.
Дагьцәажәон, лу­су­рагьы даҿын.– Ирацәаны исгәыҵасыҳәҳәар
сар­бааӡоит. Егьи абжьарак, аҳатәы уҳауашәа. Аиқә­ҵарахь
уцала, уаала. Абри ада даҽа уск ҳама­ӡам­шәа…
Уаанӡа илҳәаз ажәа лхалыршҭит. Акгьы аҵанамк­ӡо­шәа
иҟалеит. Аԥша асны, амра ахьақәымԥхац, иахьымԥшшац абри
аҟәынџь илнарҳәазшәа, убрахь илырхеит. Аха уи ажәа аҭәыц
иалашәаз ақәиц иаҩы­захеит.
Гәаарала дԥышәырччо, ус ҿааиҭит Абзагә:
– Ибзымдырша иакәхааит, дыбгәаламшәои Ҷаны Дыр­гәын?
Илҳәо аҭак дшазыԥшымыз лдыруан Аминаҭ. Асаби лна­
паҿы дылкны, длыцәкаҳар ҳәа дшәозшәа, аҟәын­џь­қәа иаҳа
ирӷәӷәаны иналгәыҵалкит.
Хацлакык анаанҿаслак иҟанаҵозеи авакы? Уигьы ааҭ­
гылоит. Ҵысра амаӡамкәа, ацәеиха анышә иа­ларшьшь, амаа­
қәа хахаӡа, аӷьара иххалоит акәаҭан.
– Иҳәа иуҳәарц иуҭаху. Дыздыр акәым, уаҩ бзиакгьы
дысгәалауршәеит, – лҳәеит, аҭак ҟалҵаанӡа, шҿимҭуаз аныл­

ба. Лыбла даахгылеит рнаҩс, ахәаҿы инхоз аҭаҳмада. Ами­
наҭ абри аҳаблаҿ данаанагаз, иара дшажәра дажәхьан.
Аҵәамахә анҵдыргәо еиԥш, данцәажәо, илабашьа ицламҳәа
инаҵаиргылон.
– Ажәла каиԥсарц амхырҭа данҭалоз, ииҳәоз бдыруоу
Дыргәын?
«Исҳәаз ажәа ашҟа ииаигоит ари ицәажәара», – лгәахәт
Аминаҭ.
– Уаԥсҵәык аџьықәреи агәыблаа ианихуан, ам­хырҭа
дынхыԥшылон, нас амрагыларахь ихы рханы: «Иа, анцәа
ду, сшамкәа сызшаз, иахьа абри икасыԥсо ажәла марымажаханы ианҭазгало, аӡәыр дсымазар зегьы неикәанҵәаны,
рыԥсхәразы иҭазгалааит!» – иҳәон.
– Исаҳахьеит! – лҳәеит Аминаҭ иааҿахҵәаны. Иҟаларын,
иара Абзагә ихаҭагьы иҳәо лаҳахьазҭгьы. Ныҳәагатәык аӡәыр
иҟаиҵозар аҳаблаҿы: «Анцәа иашьапкра акрадыруа, ауаа
ирҳәо анцәа иаҳауа дыҟазар, Дыргәын ииҳәо умбои? Исымоу
еикәан­ҵәааит ҳәа дшәины, амхы лаиҵон. Ҭагаланынӡа ма ихшаз аӡәы ахшара диоуан, мамзаргьы имаҭак хаҵа дцон, ачароура иқәшәон», – рҳәон.
– Дыргәын ашәира изеиӷьхеит ҳәа, сара схы сзышәи­
гәышьом. Аӡәы изеиӷьхазаргьы, даҽаӡәы ида­ракәац ықәнахыр
ҟалоит. Ашәиԥхьыӡ аҵла арҩоит. Сара ашьжьымҭан, аҩны
сандәылҵуа, сгәы бжьухыр, сшьара саазықәымлаӡакәа ихә­
лоит.
– Иахьаҵәҟьа ҳахҵәап сымҳәеит сара, – маҷк иаахьалыршшеит Аминаҭ, – угәы иалмырскәа уазхәы­цыр, сара сышиашоу
убоит. Ҳазегьы иаҳзеиӷьуп.
Иааҿахҵәаны, уаҳа уи аӡбахә лымҳәо даани­кыларц иӡ­
беит азнык азыҳәан Абзагә. «Слықәымчыр, еицәастәыр ҟа­
лоит. Иудыруазеи илҳәаша илымоу», – иҳәеит игәанала.
Иҽаа­никылеит. Ижәҩахырқәа хьаршьшь, ихы рҟәы-рҟәуа,
аӷьа­ра дхыланы аҩныҟа иҿынеихеит. Иҽага ахәы ҭарс, аӡәыр
импыҵихуазшәа, ирӷәӷәаны икын.
– Уеизгьы-уеизгьы сара схазы мацараз акәым изысҳәаз, –
еиҭах илҳәац лҳәеит Аминаҭ.

Абзагә имаҳаӡазшәа ҟаиҵеит.
Аӡыхәашь аҿдыршазшәа иааԥшуан амра. Ашәа­хәақәа
хьшәашәан. Аҵларкәыкә еиԥш еилыӷрааит ажәҩан. Еицыр­
хашьшьы амҩа иқәу аҽы уахьад реиԥш, ашьхаҟа ицон аԥ­
ҭақәа. Цәгьаҳәаҩыс ирыбжьан аԥша. Еиланаргыломызт,
еимнарбӷьыжәаауан. «Еилыӷ­раан» аҳауагьы. Аԥша хьшәашәа
ҵысит шуҳәо, иҟәандаӡа аҿаанахон «ҟәыҵәак». Мчылоуп
ааԥын шаауа. Мчыла аӡын ықәнацароуп, мчыла иарӡыҭыроуп
аиҩхаақәа ирҭажьу асы. Нас иаргәыбзыӷроуп, иарԥха­роуп адгьыл.
Амхырҭа аҟнытә Абзагә, илакыҵа еимарџахә, аҩны дшааиз:
– Иухьзеи, амамеиқәара уҿартәаны? – днаиаз­ҵааит Ар­
душь­на.
– Исыхьыз, бҭаца блазҵаар, ибалҳәап. Саб иԥсы анҭаз зны
иаԥшьылгахьаз ахҵәара, уажәы еиҭа ицәы­рылгахт! – иҳәан,
акҿаҩра дныкҿалан, абысҭа хьшәа­шәа, ашә еилаҵа адкыланы, дышгылаз ҿаҵа­қәак дна­рыцҳан, ашә аӷьеҩҳәа иныджьылан дындәыл­ҵит.
Лкалош ҭбаақәа дырҭаԥало, амхырҭа аҟнытә дааит Ами­
наҭгьы.
– Бысҭа ԥхак ааилысшьып, уаҩҵас уаатәаны акрыф. Аколхоз џьаргьы иуцәцом, – лҳәеит лыбжьы ныҵакны. Агәашә
аҿынӡа днеихьан Абзагә.
Дшыхнымҳәуаз анылба:
– Сара ақалақь ахь, саҳәшьа лҟынӡа сцоит иахьа! – лҳәеит,
лыбжьы неиҵыхны.
Дхьамԥшӡеит. Ашхырцәаӷь иҟәицозшәа, инапы наиҟьеит.
Иаанагоз лзеилымкааит Аминаҭ. «Ибҭаху ҟаҵа иҳәазар?..
Ашь­жьымҭан ишьацәхныслаз сиҩыза­хеит иҳәахит», – лҳәеит
лгәанала. Уаҳа инацҵаны ахәыцра даламгеит. Уажәадагьы
илҳәақәахьан убри ажәаԥҟа азыҳәан лгәаанагара. Ашьыжь
ишьацәх­ныслаз, шьыбжьаанӡа дшьацәхнысломызт, знык
данышьацәхнысла, ашьшьыҳәа дтәаны, иааирхәлар убри, иа­
ра иитәымыз амш. Аԥша ӷәӷәала иасыр агаҿантәи, аԥҭақәа
ашьҭаланы иаауеит. Нкылашьа змам мчык ацзар акәхап ашь­
жьымҭантәи ашьацәхныс­лара. Ашьха еибаркырақәа, аца­

ҟьа цәҳәырақәа ир­гәыд­сылоит аԥшаӷьы. Изқәылаз амҩа на­
намыгӡар ауам.
Ақалақь ахь дцарц шылҭаху Абзагә уи ахьиалҳәоз лаҳаит
Ардушьна, аха ҽмырҳа ҟалҵеит. Лаҳәшьа лахь егьараан
дцахьан, днарылаԥхьаны даахынҳәуан, аха уажәы баша,
ҭынхабара дшымцоз лцәа иала­шәеит аҭыџьҳа. Дцарц шылҭаху
Аминаҭ еиҭах ианыл­ҳәа:
– Дбыгымхааит, нан, баҳәшьа дыббозар ами ибзиоу,– лҳәеит
аарла, илгәамԥхоз наҟ иҵәахны. «Абзагә длак-ҩакуа дылбазар акәхап. Сашьа иԥсра абас иаарласны иаҳныԥшырцу? Макьана ашьацгьы ақәымиаац инышәынҭра». Лыбжьы рхәыҷны,
ус ҿаалҭит:
– Иашоума, нан, Абзагә ииҳәаз?
–Зны ҳнашәа-аашәароуп, ақалақь ааигәара нхарҭак ԥшаа­
тәуп. Ҳанбанӡаҭоу ари аҭыҩра!
– Абзагә даацәажәар, сара Ашәлашара салҵуам иҳәоит…
Иахиҳәаауазеи уажәы бахьцо?
– Ииҳәаз шәымбаӡои, Аҳкәажә? Инапы ҟьаны дцеит. Ибҭаху
ҟаҵа иҳәеит.
– Нанду дбыкәыхшоуп, ус анапҟьара, ибҳәогьы иҟабҵогьы
башоуп ҳәа аанагаргьы ауеит, – лҳәеит Ардушьна.
Илҳәаз уамак аҵанамкуашәа, иаармариашәоуп ишылҳәаз.
Уажәадагьы Аминаҭ иаԥшьылгахьаз ах­ҵәара, Ардушьна лхахьы иаалгарцгьы лҭахымызт.
Аминаҭ илҳәара лҿамшәо дгылан. Илҳәақәашаз, лгәы
иҭыхоз рацәан. Аха урҭқәа рҳәара лҭахымызт. Анхаҩ бзиа,
зыда ԥсҭазаара имам инхара-инҵыра аиқәырхара дшазым­
хәыцра, аҭаацәара реизыҟазаашьа бзиа аиқәырхара дазхәыц­
уан. «Иахьаҵәҟьа ахҵәара иақәсымкит сара. Ахәыҷқәа
ашколаҿ иоурыжьып. Ҭагаларахь ҳнықәлап, уаанӡа ҳҭаацәара
хымбгалакәа ҳаз­неир, ҳаибга-ҳаизҩыда… Сара убриоуп сзыр­
гәаҟуа…»Агәашә дынҭыҵны дахьаанаскьаз, анаара дын­ҭалеит Аб­
загә. Аҽыҩ бзиа аҽааиҵыхны иҩыртә, дгьыл ҟьаҟьак убомызт

Ашәлашара. Аигәылацәа зегьы, шамаха, анаарақәа, аҭаҳарақәа
рыбжьан. Егьырҭ ақыҭақәа рҟынтәи анхацәа излареиԥшымыз
рацәан. Ҷәытәнатә аахыс ашьха ашьапахьы рҽыԥ­хьакны анхара, рҟазшьагьы ианыԥшит. Агаҿантәи сасык данырзааи­
лак: «Иҟоузеи Аԥсныҟа ажәабжьс?» – ҳәа иазҵаауан. Лафшәа
акәын ишырҳәоз. Уи ианыԥшуан хазы рҽыԥхьакшәа ишыҟаз.
Еиҳарак дара хьаас ирымаз – иахьналбаауа ишьҭоу ақыҭа,
Ачамҳара инхо ишреиԥшым, дара, иаҳа ишышьхауаау, рҵасқәа
иаҳа ишеиӷьу рҳәарц акәын.
Анхара-анҵыра шәага-загас иамаз рахәын. Еиҳарак аԥсаса.
Ашәлашара (ҳарҭ ақыҭа ҳәа азаҳҳәоит, аха инаԥшуа, аҳабла
ҳәа азырҳәагәышьоит), Ачамҳара ианадырҵоз, шамахамзар,
ҭаацәарак ыҟамызт, аԥсаса ахьырзанымыз. Малс ирымазгьы
убриак акәгәышьан.
Ашәлашараа рыҩнқәа ахәада-наарақәа ирҿа­гы­лоуп.
Ашьа­­пахьгьы илбаауам, ахыцәқәахьгьы ихалом. Адгьыл аха­
ҭа ахьынӡаҳараку рзымхошәа, ашьаҟақәа рыҵаргыланы ишь­
ҭырхуеит ркәасқьақәа. Ирыз­ка­мы­жьыцкәа аӡәырҩы ирымоуп, аҩны аԥхьаҟа аамышь­ҭахь џьаргьы аԥенџьыр аҿамҵара.
Ажәытәанӡа уи хыхь­чаган. Аҩны ашьҭахьҟала дааины дызхысуамызт аӷа.
Адгьыл маҷк иааиашараны иахьырбоз, архнышьна ааиҩ­
ша­ны еиҿыҵыз еишьцәак ракәушәа, еизааигәаны еидынхалон аигәылацәа. Аха аиҳараҩык еицәнархарон адгьыл. Шҭакы
уқәгыланы унаԥшыр, егьи ашҭа иқәу­баауаз ауаҩы дызусҭоу
аилкаара уадаҩхо еицәы­ха­роуп. Дара ашьцылахьеит. Аҵх
егьа илашьцазаргьы, рашҭақәа аандак еиҩнашозшәа акәын
ишеиҭа­наиааи­уаз. Иарбан ҩнаҭаз ажәабжь ҿыцк мышкала
имнеикәа иахьынхоз. Шьыбжьаанӡа ирыламҩӡеи, Ачамҳара
ианадырҵоз, аизараҿы Абзагә ииҳәаз ажәа? Даҽакуп, дасу
ишеиликааз, дасу иахьынӡаигәаԥхаз, аха аҳа­разы, сыԥса
тҟәацрак ашьҭыбжь еиԥш, иҳәаны дал­гаанӡа, Ашәлашара зегьы
ираҳахьан. Амаӡа аҵәах­рагьы убас ицәгьан ари аҳаблаҿы.
Макьана шьыжьуп, сзырццакуазеи, Ҭамел изҿыс­ҭыр, ҳагьы­
неицәажәап, аусурахьгьы ҳагьеиццап ҳәа иӡбан Абзагә, амҩа
днымҩахыҵны, игәыла игәашә ахь иҿынеихеит.

***
– Ҳаи, Ардушьнахеит, шаҟа ибаҭәамзеи ибҳәақәо! Аҽаӡәы
изыҳәан ажра зжуа, иԥа дҭаҳауеит рҳәоит ажәытә уаа, –
лҳәеит Уарчхан. Аҭаҭын иахо, ахәада анаара иаҿажьыз ауахәа
иқәтәан аҩыџьагьы. Абраҟа еиқәшәалон шьжьымҭанла,
хәылԥазыла. Мра­гы­ларахьтә рыжәзаҵә лаԥца дааиуан Ардушьна, мра­ҭашәарахьтә ажәқәа еицырԥсса ахәы иаавылцон
Уарчхан. Инеилаҵаны, агәаҩарахь ирышьҭуан. – Иабабыхәо?
Баша амала бгәы ԥыбжәоит. Бара абасҟак быззаӷьхьоу, иа­
цим­ҵозар, иагирхаӡом.
– Аусҳәарҭа ашҭаҿыҵәҟьа иқәгылоуп сара стәы иеиҭеиҳаз
аџьҵла. Уи дандырӡшаз ашықәсан, Ачам­ҳара дадын Кьынтышә.
– Аџьҵла иманы данааи, излеиҭоуҳауа абаҳагьы уманы уаарауаз ҳәа алаф наилырхит џьоукы. Иара дԥышәырччо, иӡара
иаав­ҵиԥааит аҟама. Анышә ижит ҟама ҿыла, – Ардушьна
лажәа инацылҵеит Уарчхан. – Иахьагьы аусҳәарҭа ашҭаҿы
иқә­гылоуп убри аџьҵла.
– Ламыс имазар, убри ашәшьыраҿы дымтәароуп Кьынтышә,
– лҳәеит, лыԥсы дахаԥжәо, Ардушьна.
– Уигьы иара итәала аламыс имоуп. Бара ибхьаау, иара
дихашҭхьеит.
– Биашазар акәхап, Уарчхан, – лҳәеит, лыбжьы каҳаны,
Ардушьна. Уарчхангьы ашәы лшәын. Аибашь­ра ҟалаанӡа ил­
цәыԥсыз, аибашьраҿы иалаӡыз, ааигәа здунеи зыԥсахыз уҳәа,
уа-ҭынха длымазар, зегьы рзыҳәан инеиԥшьуа, ашәы аал­
шәымхӡакәа, дашь­цыланы даауан.
– Сгәаҵәаданы сзырыԥхьаӡо, иҵәахны исымоу, акгьы аас­
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 04
  • Büleklär
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3495
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2322
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3505
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2506
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3493
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2477
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3480
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2436
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3565
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2471
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3484
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2432
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3485
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2376
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3488
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2491
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3501
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2411
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3504
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2388
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3492
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2378
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3499
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2422
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3507
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2414
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3496
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2533
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3520
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2485
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3462
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2499
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3496
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2393
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3488
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2468
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3504
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2443
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3556
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2487
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3469
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2466
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3467
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2410
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3529
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2449
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3460
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2402
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3491
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2475
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3497
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2411
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3434
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2445
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3446
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2398
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3506
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2414
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3435
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2452
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3475
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2560
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3521
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2499
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3597
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2317
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3586
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2452
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3555
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2563
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иҩымҭақәа реизга. Ахԥатәи атом - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 1809
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1417
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.