Latin

Иалкаау. Аҟәа: Аԥҳәынҭ-шәҟәҭыжьырҭа - 1

Süzlärneñ gomumi sanı 3291
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2243
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
Виачеслав Ҷыҭанаа

ИАЛКААУ

Аҟәа
Аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа
2017

Еиқәиршәеит С. М. Ҷыҭанаа
Ҷыҭанаа, В. М.
Ҷ 87 Иалкаау / Виачеслав Ҷыҭанаа. – Аҟәа : Аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа, 2017. – 320 д.
Виачеслав Ҷыҭанаа (1955–2005) иеизга еиднакылоит
апоет изалхыз ирҿиаратә аамҭа иалагӡаны, гьама ҳаракыла
иаԥиҵахьаз иҩымҭақәа раӷьырак. Урҭ ҩуп ҟазарыла, жәа
лыԥшаахла, метафорала. Ԥштәырацәала иҩычоу ицәаҳәақәа,
аргама иубоушәа улаԥш хыркуеит, агәаҳәара урҭоит,
рыхшыҩҵак ҵаулоуп. Еиҳарак иара дзызхәыцуа, игәы иҭысуа,
аҳәатәЫ изҭо ауаҩи аԥсабареи реимадароуп. Иара убас
имаҷым гәыблыла ицәыриго, ихәыҷра шықәсқәа ирыдҳәалоу,
агәхьаагара зцу асахьақәеи ахҭысқәеи.
Апоет ирҿиара иамоу аҷыдарақәа ируакуп ибызшәа абеиара. Уи ижәар амҽхак ҭбаауп, еиҿартәны, ирԥшӡаны аҳәашьа
азыԥшаауп.
Виачеслав Ҷыҭанаа иажәеинраалақәа реизга, ҳәарада,
ҳамҭа бзианы аԥхьаҩцәа ирзыҟало акы акәны иҟоуп.

УДК82-3
ББК(5Абх) 6-5

© Ҷыҭанаа, В. М., 2017
© Аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа, 2017

«ИСЫЗГӘАКЬОУ АҾЫҬБЖЬЫ»
1981

СЦӘАҲӘА
Агәаҟра сақәшәеит, уара усыцын,
Усҟан сгәы иалакьакьоз қәыцын.
Ишулшоз уахеит, арахь иалухт,
Сызлацашаз амҩа ылухт.
Усыцхалт ахәы акаҵәара,
Снумыжьит сымацара.
Сааԥсаӡомызт — уԥшандаган,
Сымҩахәасҭа саԥхьа инаган.
Сааԥсазаргьы сыԥсы еибамкит,
Аӡы дуун, аӡы сҿаҵәон,
Усыцхраан нырцәҟа сырит,
Нас сыԥшызма – сымҩа здырит.
Сааԥсазаргьы сыԥсы еибамкит,
Уара усыцны хьҭакы самкит,
Млакы самкит, сгәы меиҭашәеит,
Исымҳәацт: «Сымҩа сымч ԥнашәеит».
Иухьӡысҵоит: сҩыза, сгәыла,
Сашьа, саҳәшьа — сыԥсы угәылоуп,
Сзуԥырҵуам, мап, зынӡа,
Уара уоуп са слахьынҵа!

АҴХ АԤСЫ АШЬОИТ
Аҵх адәы иаҵәа инахчнылт,
Аԥсы ашьарцаз ҳамҭак.
Ажәҩан аҵаҿ амза ааҭгылт,
Иагәыҵак еҵәа гәарҭак.
Аҵла рымахәқәа нхьашьшьит,
Рыжәҩахырқәа ҭԥазшәа.
Сишь, ҷыт бжьык сназыԥшит,
Апатҟәыр ааиҟәшәазшәа.
Сшанхаланы сырзыԥшуан
Сҿаԥхьа асахьа ссирқәа.
Ажәҩан лаҟәаҿ иԥыруа,
Ихалон аԥҭа црышқәа.
Сгәы насыԥла иҭәы-иԥха,
Сгәырӷьон ҿымҭ гәаныла.
Сқәыԥшра иацәымзан еилыхха,
Еимхәыц қаруан имцаха
Аӡаӡа аҳәоит уахынла.

АШЬЫЖЬ СҚЫҬАҾ
Ааԥын амҵәыжәҩақәа ирыҵакны анасыԥ —
Сҿара ашықәс ашәыга, аиаҵәа аԥштәы,
Ожәшьҭа иӡса-ӡсо сбаҳчара инылаҭәап.
Абар, ҩаԥхьа исымоуп сара аҿаҳәатәы.
Суҳәоит, сбаҳчара, усацәажәа, суҳәоит,
Ашьыжь ажәахаак уа уеиԥш исҭахуп.
Ацәаҟәеиԥш уҵлақәа рымахәқәа хьыхәоит,
Аҽаҩра беиа, избоит, уазыԥшуп.
Анаҟә хьшәашәа нахьысит са сӡамҩа,
Иаӡәӡәеит уаанӡеиԥш иахьагьы схы-сҿы.
Аҩнқәа ирхылҵны, аҽеиҵнахуеит алҩа,
Ашара адәы инықәлоит, еихго ашьапы.
Шаанӡа аирыӡ лыжәҩа иқәыргыланы
Сан, лыҵкоу ала аӡаӡа шьҭыԥссо,
Днеиуеит аӡхаҟа, амҩахәасҭа даныланы,
Рбаӷьқәакгьы ҿырҭуеит, рыбжьы неилаԥсо.
Сыҩуа-сыҩуа абаҳчара сныҵалоит,
Сбаҳча еиужьуп нахьхьынӡа, инҵәаӡом.
Аҳауа — аҩы џьбара — ҩаԥхьа сгәы иналаҵәеит.
Иахьа сыҟоуп сара, ахаан сыԥсӡом!

* * *
Ихьшәашәароуп суадаҿ, ахьҭа гәыбзыӷуа,
Иԥсҿыхган иаракәӡоушәа исымоу сзықәгәыӷуа,
Салнагарц сгәаҟра абз сыхьнашьуеит.
Абз сыхьнашьуеит, сгәы ԥшқа архәашьуеит.
Ахьҭа аԥсы хьшәашәа крадыруама, рыцҳа,
Ицоит аҵх ықәҳа, ицоит аҵх ықәҳа.
Ибылуеит ацәацәашь, иҵыкәкәоит ацәацәашь,
Исзыҟамҵеит лацәааихьшь, ишьҭоуп аҵх еиқәыцәашь...
Цәаҳәа насыԥк смоуит,
Цәаҳәа насыԥк смоуит,
Аҽыкәаҳа абацеи, цас иауазшәа ибналеит,
Ма уи жәҩангәы ианбалеит, иамазшәаҵәҟьа гәалак –
Схы сазныжьны схала,
Аха исԥылеит ашьыжь,
Анапы разқәа рыла аҵх акалҭ ԥхьаршәҭны,
Сгәалақәа зегь схаршҭны.

ААԤЫН, ИҬАБУП!
Ааԥын гәыраз ааит сынтәа заа,
Иахьа сгәырӷьара иамаӡам ҳәаа.
Саб зегь раԥхьаӡа ацәқәа ҵеикит,
Уи сиҳәан, абар, акәаҭан насиркит.
Анхара сгәаҳәо, сгәырӷьо шьыжьӡа,
Са схала иҭаскит аҵыруа хәхәаӡа.
Аӷьара схуп, ахәхәаҳәа сцәаӷәоит,
Амра лакҭа хаа жәҩанынтә иԥхоит.
Иааҩуеит абнахьтә акәыкәу абжьы.
«Аус шәахагыла!» — иҳаԥхьоит шьыжьы.
Аҳәиҵәҳәа саб аԥшыжәла иҟьоит,
Арыцқәа адгьыл акәа иҭаԥсоит.
Сгәырӷьоит, сгәырӷьоит, сгәырӷьоит иахьа,
Ус баша сахьавам снеиҩеиуа ганха.
Иҭабуп, ааԥын, сышәҭқәа ахьптыз!
Анхара агьама уа уоуп исзыркыз.

АҬАҲМАДЕИ АҲӘЫҲӘҚӘЕИ
Инеихаԥса-ааихаԥсо аҭесԥыҳә икымызт,
Уи ажәра иашьанан иԥхьаӡон.
Аҭаҳмада дшажәыз агәра игомызт,
Зегьы дрызхәыцуан, зегьы игәы иҵхон, зегьы дрыхьӡон.
Дрыхӡыӡаауа иааӡон инапала,
Уи иҭынхарц иҳәыҳәқәа даныԥслак.
Игәы иҟычуан, иҟажон урҭ рыла,
Дрыцын хәлаанӡа инрымҵаԥсо хәашак.
Изычҳауамызт мышкы имбар иҳәыҳәқәа,
Игәы иаԥшьын, изалхуамызт иԥсы,
Аха еихҟьа-еиҵҟьа ирзынхеит адәҳәыԥшқәа,
Рыцҳа аҭаҳмада даныԥсы.
Сара сакәхап зегь зхароу, сгәы ишԥалоу,
Сахьимазҵааз излеицәажәоз абызшәа.
Ирықәҿысҭрын: — Шәԥырны сышҟа шәааила! —
Рмаршә скрын, санааларын рыгәшәа.
Абар иԥыруа хыхь исхалеит ҳәыҳәқәак,
Изуа сақәшәом, исҳәо сақәшәом, сгәы сагоит.
Уи ижәҩахыр инықәԥрааз аҳәыҳәқәа,
Ԥхьарҭак рмоуа ажәҩан иалахазшәа збоит.

* * *
Абна еиужь аҿықәахь
Аиаҵәара хыҵт.
Ашәаԥшь ччаԥшьк наҿықәыххт,
Ицәаз ашәҭыц гәылҵт.
Аԥҳәызба дахьындәылҵыз,
Лгәы хааӡа интыԥсааит.
Жәибжь роуп илхыҵыз,
Шьҭа дзаҵәым, дыԥшаауп.
Уи, сааԥын гәшаҭа, дгәоуҭан,
Лнапы данкны дугеит.
Угәыраз цыхаӡ хылтан,
Улнырит, угәра лгеит.
Сшәон зынӡак дырхыӡлар
Ублагә иаҵә рыӡмыжь.
Аха уцамҭаз улыхӡыӡо,
Наӡаӡа дысзынужьт.
Сыдгьыл мра ахцәы ҟаԥшь,
Иагәылпытыз шәҭны,
Сыжәҩан ԥсаатәқәа ршыкьбжь
Иахылҵыз ашәаны.

АМРЕИ САРЕИ
Ҭынч сгара рҵысуа,
Ахьышәахәа насҿаԥсо
Амра, сани инаркны
Сааӡеит, снапы санкны.
Ҳашҭа аӡаӡа ацәыкәбар,
Амра ықәԥхан иаабар,
Ашәахәала сҿы ӡәӡәаны,
Адәы ҳнықәлон ҳаиманы.
Сара схыцәӡа ансызҳа,
Искәадырит ҳа ҳҽырҳа.
Сҽыжәлон амра нсыҽхьынҵа,
Енагь уи сыцын игәыкӡа.
Сшьа ианаалан, иҭахәхәа,
Сдақәа ирҭахәмарт ашәахәа,
Инҭыркәкәааны аразра зжәит,
Уи аԥшқарахра сгәы арҭәит.
Сыззымхәыцлоз уаанӡа зны,
Сыдгьыл збоит иаҳа иразны.

АМШЫН
Анаҟә шкәакәа амшынгә ихыҵит,
Азқәа инықәсит ҭынч аԥшалас.
Рыжәҩа ҭыхны рыҭра иҭыҵит
Ацәқәырԥ, ашьыжь ицәанхалаз.
Иахьагьы ҳаиԥылеит ашьыжь,
Шьыжьнаҵы урҭ сгәы дырхаҵоит.
Наҟ сырԥырҵны сызцом сныҵышьшь,
Сгәы зырмаҷуа схьаақәа схырцоит.
Хьыӡрацара ицошәа еишьҭала,
Ацәқәырԥқәа сышҟа рҿаархоит,
Аҷныш шкәакәа хыхь ирхалан,
Ишрықәныҳәогь ирымам ҿааихак.
Сара сгәыӷра лаша еиҳазтәуа,
Насыԥс иамоу слашарбага,
Изыршәҭуа сынасыԥ, ицқьазтәуа,
Сымшын уами, сыцәқәырԥ хага!

* * *
Иҭанаршәит игәы амца
Апоет ицәаҳәа.
Иҵӡозеи, дтәоуп дгәамҵхамҵуа,
Дмыцәаӡацт уаха.
Ари ҩахам-хахам,
Абас ауп есқьынгьы.
Имаӡамкәа хҩаха,
Дтәоуп ацәашьы аркны.
Уажә ма аҵх аԥсы анахыҵуа,
Дыргәаҟны деиқәырха.
О, ацәаҳәа, ҳәатәхамҵа,
Шәаԥшьны уааиҿаԥха.
Агәы аҭра иҭамгыло,
Уи иԥылара иазхьны,
Амра шьыжь ихҭыгәлоит,
Дбылны, аццышә дарганы.
Абас қәра маҷӡак ныҵны,
Уи ҳарҭ зегьы даҳҭынхоит.
Ихыҵны ицо иԥсы
Ҳцәа иалалоит, иҿкхоит.

ААԤЫН
Аҭыԥҳа дыҵәрышкәаӡа, деинаала,
Ҩаԥхьа ҳашҭа дҭалеит ҳшылзыԥшыз,
Иаԥшәымаха, лнапы лымхуа илԥылон,
Ибырлашха атама иптыз.
Сгәы раҳаҭым, мап, убри аахысгьы,
Сназхыԥшылаз лыблақәа срытҟәеит.
Аӡгьы хылап ихынҳәны ахьышьҭрахь,
Сара сусқәа кажьны слыцны сцеит.
Ҳҵааӡом ҳарҭ, ҳабацо, мшәан, иабыкәу,
Иаҳгәаԥхоит ҳара, ус бзиа иаабоит.
Ашьыжь шаанӡа иҿнаҭуеит акәыкәу,
Уи зегь раԥхьа ҳҩыџьагь иаҳҟаҭәоит.
Ҳшеицу амш хәлоит абас мацара,
«Абзиараз», — инеимаҳхуеит ҳа ҳнапқәа.
Сашьаҳаит лыхцәы қамыз аԥара,
Ассирҵәҟьа, изеиԥырҵуам ҳагәқәа.
Иҟәандаӡа цәанырра ԥхак сышьҭнахуан,
Убасҟак сызҳазшәа сара сгәы иабон.
Иласырҟәит ашәымҭаз схы санҩаха,
Аеҵәақәа сыркьысыр ҳәа сацәшәон.

АБӶЬҚӘА РЫԤСРА
Ирҭахӡам абӷьқәа аԥсра,
Аха иааит рыҿҳәара.
Амахә ҳарак, зыгәра ргаз,
Иныҿшәеит, ихиаалеит нас.
Акыраамҭа аҳауа ихуп,
Урҭ уа аԥсҭазаара рҭахуп.
Аҳауаҿ ауп иахьиз,
Адгьылаҿ ироуеи мчыс?

ААМҬА
Аамҭа еиԥшуп заӷәра иаурыжьыз аҽы,
Ишьҭхысаан ишцо сахәаԥшуеит илакәшьо.
Схәыҷра ашықәсқәа, хара инсыжьыз, ирҟьоит рнапы,
Сара урҭ наӡаӡа исзынхаҵәҟьоз џьысшьон.
Исымкәкәаан иугеит, исаҳәи, уара, аиаша?
Ожәшьҭа урҭ хнырҳәышьа рымаӡам уеизгьы.
Иухәомызт џьаргьы, исыԥурхеит ус баша,
Шаҟа угәы џьбароузеи, иушаҭом акгьы.
Сара уажәгьы изӡуеит уаанӡеиԥш аҽҳәаҿ аԥш,
Схәыҷра аҵасқәа схасыршҭыр, сшәоит ргәы нсырхар.
Аха шьҭа сазхәыцхьеит саԥхьаҟатәи сԥеиԥш,
Ииашоума, нас, рысалам шәҟәы соуп ҳәа сыԥшлар.
Амариа санаалан сыжәбашам, мап, ахаан,
Абнаршәыра сылахаргь наунагӡа сзаҵәны.
Сара сгәы еиҵажәуам, иаиургьы ахьаа,
Сыҟоуп амреи амши шызбо агәра ганы.
Сахашшаауам акы, сара агәамч сымоуп,
Исымоуп сара амҩа, ицоит уи хараны.
Исгәаԥхоит аԥсҭазаара, ҿыц салагар моу сымам,
Схәыҷра ашықәсқәа соуазҭгьы, анбан шәҟәы инаркны.

САН
Иԥшьоу бсахьа сҿаԥхьа иаагылоит,
Хәыцрашәк ианырку сгәы еимырхха.
Еиҳарак санҭынчым убасҟан исԥылоит,
Иснаҭоит агәыӷра, сагоит сеиқәырха.
Ихароу амҩа сықәзар инымҵәо,
Сықәнакыр анаатә, аҷыхь бааԥс ҩаԥхьа,
Ԥхаран инҭалоит уи сгәаҵа иҭымҵәо,
Иснаҭоит мыч ҷыдак, сагоит сеиқәырха.
Амшқәа санырԥыло, ацхқәа санырԥыло,
Арҩаш рыбжьыхаа анго ахьхьа-хьхьа,
Убарҭ зегь сыцәтәымны,
Схы сцәымӷны сангылоу,
Сагоит исыԥгылан ԥхьаҟа сеиқәырха.
Амра, амра ахьышәахәа роууа,
Ашьхара иавҵ ихааӡа ианыԥхо.
Убасҟангьы сан боуп, издыруеит,
Амч ҷыда, агәыӷра сыҭан сзырԥхо.

АШЬХАРАҾ АҴХ
Аҿақҳәа еиҿасызшәа аҟамақәа,
Аҵх инагәылҷҷеиҭ, амацәыс лашан,
Ацыԥхьқәа нылаԥсеит асынаҟәа,
Избон: ацыԥхьқәа кьаҭон, асынаҟәа ӡыҭуан.
Убас идыдит ажәҩан гәы ҩыҵжәаны,
Ианааимҟьа, ихәра ҭыԥны сназыԥшит.
Схәыцра ашьаҟа нсываҳаит илыҵҩрны,
Сцәа сааҭаӡыӡеит, сгәы ԥшқа хәашьит.
Уарбакгьы кьиуа инхазшәа иҭынхадан,
Аҵх инагәылҩит игәыҭшьаагаз абжьы.
Сышьхақәа ргәымшәара сыцуп, сзыԥсоузеи уи ада,
Аха ашәымҭаз сахьгылаз иааилагылеит схәы-сжьы.
Сара исҭахын мчык сҽасымҭарц, сҽасымҭарц,
Аԥсҭҳәақәа схыкны ицон иҳанто.
Сышьхақәа цәажәо, исыҳәон ҿысымҭырц,
Ихасҵоит, ахаҵа игәы абраҟоуп иахьҭоу.

АГӘЫӶРА
Жәҩанаҿ ԥшьаала аԥсҭҳәа ҟәашқәа еилыҵуеит,
Сылаԥш усҟан урҭ ирхуп, срызхәыцуеит.
Сырҩаш ҭрысқәа, ахра иалҟьо, ашәах хҵо,
Ргәымшәара сазхәыцуеит, гәахәас иҟаҵо.
Хәылбыҽхала абқәа итәҩасуа сгәы рытҟәоит,
Урҭ еибарԥо наҟ храгәыла иахьцо сыргоит.
Акаԥкаԥқәа рашәа иалоу есқьынгьы,
Шьыри, шьыри, издыруанда, ах, саргьы.
Агәыӷра сымоуп, зегьы срыхьӡоит уаҵәы аншо,
Иҳалалӡа амра шәахәа сԥыларц илашо.
Сдақәа ашьа цаҳәцаҳәуа ирҭашуп,
Сгәы уаҩ иимҳәац ашәақәа ирзыԥшуп.

ИСХАШҬИТ СГӘАЛА
Сара сшьа-сда иалаҽит
Ааԥын ҳауа аҩы џьбара.
Иацы сгәы иалаз сханаршҭит,
Уи саҟәыҵт аныӡбара.
Шьҭа амра ашәахәа сгәыҵаҳәҳәан
Сықәлап сымҩа ихароу.
Сҟамчы сҟьоит, сҽы саҵаҳәҳәан,
Иаҿуп ааԥын сыԥхьара.
Ааԥын ҳауа аҩы џьбара
Исыднаҵоит аҽԥышәара.

АШЬЫЦРА ИАҴӘА
Дарбан абӷьыцқәа ргәы ҭызҟьаз,
Рхы тызҟьаз, изыргьыжь рыблахаҵ?
Иҿышәшәоит, исыздыруам ирықәшәаз,
Амахә, изку рыԥсы ахац.
Амреи, аӡаӡеи, аҳауеи
Апатҟәыр агәы шәыгәӡа идырҭәит.
Анасыԥ иарбан еиҳау уи,
Игәылҵит, иаразнак иптит.
Ашьац иаҵәа шьыцуан, ишьыцуан,
Ашьац иаҵәа ашьыцра иаҵәан.
Урҭ раҳаракыра иазхәыцуан,
Агәы иалаз, иахьааз рацәан.
Аха абӷьыцқәа ихиаала рҿанаарха,
Ианрықәыԥса, ианырҵәах ашьац.
Убасҟан ауп ианеилнакаа, уаҳа
Ишыҟамыз амра хаа абарц.

СХӘЫЦРА
Нышьуп схәыцра, амшын ду иху,
Ацәқәырԥ аисра иаиааиуа.
Сгәы хыҭхыҭуа сшазыԥшу,
Ԥшьаала иӡхыҵны сышҟа иааиуа.
Амра ԥхозааит илаҟәны,
Иканарццеиуаз, мап, иӡышом.
Уи убашам абӷа рҟәны,
Ашәшьыра илыҵаиан ишыцәоу.
Иқәуп амҩа, еснагь иқәуп,
Иӡхыҵӡом, иуадаҩхааит, мап,
Ома ахҭысуеит, иахьаҭыԥым
Уи ааҭгылом — «сыԥсы сшьап».
Сыеҵәа, исыцгылоз шьыжьӡа,
Сара уи бласы иахасҵоит.
Сышҟа ианааиуа илашаӡа,
Ишнасыԥ лашароу хасҵарц.

БЕИԤШНЫСШЬАЛОИТ АШӘҬЫШ ХӘЫҶ
Ашьыжь шәаԥшь анадыԥхалоз,
Ашәҭыш хәыҷы аԥштәы аҽакын.
Амца аҿықәыхәҳә иззеицралаз,
Иашәит, иԥшқамзи, игәыкын.
Беиԥшуп ашәҭ, ишәҭыз еинаалан,
Сахьшәаԥшьым акәхап, нас, саргьы,
Бареи сареи ҳанеиԥыло,
Амца бҿықәыҳәҳә быззеицрамло,
Быԥштәы зыбхаҳауа еиҳагьы.

ҾЫЦБАРАХ ИЗБОИТ
Ииаҵәоуп ашьыжь ажәҩан ашҵа,
Аԥсҭҳәа ҟәашқәа иубом рхабар.
Шаанӡа наҟ рыҽныларшә сқәаҵа,
Ишәаҳәоит аҟармаҵар.
Сышьҭа алдо ааԥын ӡаӡа,
Ашҭа снықәлеит ҭынч сара.
Амра зыншуа адгьыл аӡа
Алҩаҵә хылҩҩ ицоит хара.
Иҳалалуп аԥша иасуа,
Ихәыҭхәыҭуа иҭалт смаӷра.
Сахьцо исыцуп, са сгәы ҭыго,
Амра гәыкы ашәахәақәа.
Ашәҭ рыфҩы хаа қырбыҷ гьаман
Сдақәа ирҭысны сеимнадоит.
Сгылоуп ҳамҭак абра сшанхалан,
Иахьа зегь ҿыцбарах избоит.

АГӘЫ
Агәыӷра ӡшәахҵас инкабап,
Агәы ҭацәыр ихьшәашәаӡа.
Зынӡа игәаҟып, ишабап,
Уи иамоур амаӡа.
Агәы хәыцуеит, хара иԥшуеит,
Иалшоит агәы аҵәыуара.
Агәырҩа азхымгар зынгьы иԥсуеит,
Ирыниап ега рыцҳара.
Агәы ҭӡыӡом аламала,
Агәы еснагь шәбара иазхьуеит,
Инымхарц изаҵәӡа ахала,
Избанда, азаҵәра иацәшәоит.
Агәы абзиабара аныруеит,
Агәы ианыруеит ауаҩра.
Иразуп, иԥшӡоуп, издыруеит,
Дшәиз иашьҭоу агәнырхара.

МАИ 12. АХӘЫЛБЫҼХА
Амра ашьац инылашәан иӡҭит,
Сҿаԥхьа акаршәра анахьхьынӡа еиужьуп,
Аӡаӡа ҟәанда алабжыш нкаҳәит,
Схәыцрақәеи сареи уахак ҳаизныжьуп.
Стәоуп сара схала, ҭынч схәыцуа,
Анаҟә ԥшьаала ахәыԥшӡа инаҿаҳәуеит,
Наҟ аккарахь рышьҭыбжь хыҵуа,
Арашәыгақәа, иаҟәыҵӡом, рыбжьы гоит.
Амза хахаӡа аеҵәақәа иахьрылаз,
Аҵх ахьӡы ахьнаршауан.
Аԥсабара агәы хнаркрызшәа, аԥшалас
Ахәылԥаз иҟәандаӡа исуан.
Сара уажәы акызаҵәык сзызхьаауа,
Сзызхәыцуа, сызмоу сеикәарҳәы:
Сыдгьыл аԥшӡара ззеилымкаакәа ахаан
Имҩасыз, дрыцҳауп ауаҩы.

* * *
Ашәаԥыџьаԥ рцәа инҭыԥсааит,
Акырцх анҿаанаха.
Аҵла рымахәқәа нхьыԥсааит,
Ишԥаҟала ирыцҳахәха.
Сара сцәа-сжьы насхыбзааит,
Ишԥасҭаху срыцхыраарц.
Сыԥсыԥ сзымхо сыхәда ҵкааит,
Исыздыруам изура.
Рымҵан уаанӡа ԥшьаала стәан,
Сазыԥшуа рхаҿ аԥшӡара.
Аха акырцх, акырцх сацәшәан,
Сыҩт, иӡбны абналара.
Ԥыҭрак ашьҭахь инахҟьеит,
Ицеит наҟ инықәхәаша.
Рыԥсы еивыган иаазқәыршәшәеит,
Рылабжышқәа рыкәааша.
Сара сзы уажә ԥхашьаран,
Исҿашәом ирасҳәаша,
Адәы сынцәылан ргәы арӷәӷәара
Сыхәҭан, иахьсылымшаз.

АԤХЫН АЦАМҬАЗ
Аԥхын ацамҭаз сахьҵәыуон,
Еиужьӡан ԥхынразарц сҭахуп.
Аӡынра асыҭәҳәа анаҩуа,
Ианууа аурҭ – ак сгәы ахым.
Инықәчуеит анаҟә хьшәашәа,
Иҭацәит, иҭацәит аҳәысҭа.
Имҽыӷӡа ишԥаҟоушь алеишәа,
Заа аӡынра ҳҭааит сынтәа.
Ахаԥыц аҿҿа аҵго, адәныҟа
Аҵааԥс ҵаарҷҷоит уажәы.
Аԥхын мацароума иҟоу –
Исҟажоит, исҟажоит сара сгәы.
Ацәыкәбарқәа, ҵаа еҵәа шахан,
Ахыбраҿ икнарҳт ашьашьал.
Иарԥхоит сара сгәы аԥхын асахьа,
Аҭӡамцаҿ икыду ауарҳал.

САҲӘОИТ, ИСҬАХУП
Ашьыжь ҭынчра агәы зырҿыхо,
Иҳалалӡа аԥша ҿыхаа,
Аӡаӡа, ашьацра акакаҷ —
Са сыхнахуеит зынӡа амаҷ.
Ааԥын ашәҭ агәил афҩы хаа,
Аеҵә жәҩанаҿы еимхәыхаа,
Еснагь иҳацу аҿара —
Исҭахуп зегь ргәыбылра.
Сыдгьыл аԥшӡара иснаҭо
Ахьџьасшьо иаҷыдангьы исаҭәоу
Саҳәоит, исҭахуп сара
Сшыбылуа мацара аԥсра.

СЫГӘҬАКЫ
Ашьха ахалара сашьҭан,
Енагь сара уи сыгәҭакын.
Хмыҷ сынхыланы ишьҭа,
Сышьхара еимыздарц сҭахын.
Инкылган снап ааԥсара амаа
Сызтәом, сзанаалаӡом, мап.
Асыԥса, асынаҟәа, анаатә
Сыԥгылааит, ԥхьаҟа снаскьалап.
Снеилап, сызхамларгь мариала,
Сгәаҟыргь аҵыхәтәан, уеизгьы,
Еиқәиршәаз Иуа жәеинраалан,
Снықәыԥшып сышьхақәа ргәы.

СХӘЫҶРА
Ажәҵыс, ааԥын анаауа,
Ишазыхынҳәуеиԥш аҭра.
Ҩаԥхьа сышьҭрақәлан сыԥшаауа,
Исҭахуп саҭаарц схәыҷра.
Исҭахуп избарц адәы,
Ашьыжь ӡаӡа иарганы.
Ашәаԥшь, иҿызкаауаз сгәы,
Иҟаԥшьӡа агәил еиԥш ипытны.
Аамҭа, ирхынҳә, нас, схәыҷра,
Уалс иуқәуп са истәны.
Сшәоит исхашҭыр ҳәа ахаҿра,
Иузымгартә ҳрыцҳара ҵаны.

АҴХ ҴӘЦА
Аҵыс иаҵәа абжьы сарцәон ихааӡа,
Амза хьтәы саан жәҩангәы икыдуп игьежьӡа.
Аху-суҳәа ишуеит џьара лақәак,
Уаҳа бжьык уаҳашам алушәак.
Аӡаӡа ԥҟышӡа ихыҳәҳәалоуп ҵаҟа ашьац,
Иџьыка хышшәа иблакьо игылоуп амырхәац.
Убас ҭынчроуп, ара аҭынчра аҳра ауеит,
Исызхашәҵа, сыдгьыл гәеисыбжь саҳауеит.
Аеҵә кәицха ицеиуа ицәырҵит са схахьы,
Иҟәандаӡа ԥша хаак асуеит адәахьы.
Аҵх ссируп, аҵх ссируп цәгьа уаха,
Ҩаԥхьа бзыҳәан саақәԥсычҳаит, аҭыԥҳа.

УАҴӘЫ
Аҭынчра, аҵх иаиааины изҳәынҷаз,
Сыхаара сыдгьыл иахоуп имҵысӡо.
Сгәыӷрақәа рхәыцра сеидроу излаҿымцәаз,
Сгылоуп, иарбан сыздырам сзыхьӡо.
Уаҵә ашырԥаз амши аҵхи неилыҵып,
Абӷьыцқәа иныргәылыҷҷап амра лашо.
Ҳгәашә сышьҭахьҟа инкыдҵа, ашҭа сынҭыҵып,
Сшьапы аҵан аӡаӡа какаҷқәа рхәашо.
Еилауаҭыруа сбаҳчаҿ аҵарақәа,
Ныҳәа гәырӷьахәк рымоушәа еизап.
Сныҵалап абнара, исхасыршҭып сгәалақәа,
Срызхәыцып урҭ, исшәап, цқьа иззап.
Ашыцламшә иаԥахыз акәараҷҷа ахаҳәқәа
Снапы нархьысшьып, исырҿыхап ргәы.
Сгәырӷьо снарыҵаԥшып аџьҵла, ашәқәа,
Ишрызҳаз ҩаԥхьа иџьасшьап зыхдырра цагәу.
Абан ишьҭхысаа инеиуа аҽура,
Анахәҭа нахаршә искып, снахьӡаны.
Иӡаӡымкуеит сыҽҵыс еиԥш, саргәаҟыргь иауроуп,
Аԥшәма игәы иахәап ибар ибжьаны.
Ахәылԥаз ԥшьаала схынҳәып сара аҩныҟа,
Ашҭа аҵыхәаҿ дысԥылап сабду.
Иасҳәап имӡакәа сахьыҟаз ишыҟоу,
Сажәагьы саалгап: «Абас ауп, даду».
Даргәамҵуеит, даргәамҵуеит уи иаамҭа гәыҭгага,
Зымҵәыжәҩақәа еиҵыхны ицәцаз иԥырны.
Игәы иахәоит сабду сыҷкәынра ԥагьа,
Сара сахьамоу ахы сҭарԥаны.

АЗХЬААРА
Усҟан бара са быстәын,
Иаҳхаӡсоз амзагь ҭәын,
Зегьы ирнызбаалон бхаҿра,
Аӡаӡа, ашәҭ ԥшқа апытра.
Исзаҩызоуп уи шьҭа аԥхыӡ!
Изеиԥшыстәрызеи? — ацәыӡ,
Исызмырхынҳәуа ахаан,
Сгәаҵӷа кылзҵәо — ахьаа.
Абзиабара ҿыц уашоит,
Иаҳа уарҟәышуеит, уԥхашьоит.
Иалшоит, иалша, уаргаӡар,
Уҿаҳәатәхар, зынӡа умитәхар.
Изгацәазаап амцхә агәра,
Исзыннажьит уи агра.
Сҟанаҵазаап сеилаго,
Сақәнаршәеит исықәнагоу.

УАХА
Алакә аҟынтәи иаҳҭааит ари аҵых,
Ахьӡы ақәырҭәоуп, иахатәи еиԥшӡам.
Ажәҩан ҵнаҟьарц аҭаххазшәа, аҽеиҵых,
Иааԥшуеит хыхьынтәи амза хаҿы ԥшӡа.
Ацәашьгьы лырцәахьеит сгәылара аӡӷаб,
Ԥхыӡк далоуп уажә уи ихааӡа.
Згәы ҿыӷьуа инлыжьыз лыеҵәа акәхап,
Лыҩны иахыкны иԥшуеит иҭааӡа.
Сахьақәак цәырҵуеит сҿаԥхьа еизадаӡа,
Ишсыхәаԥшуа наҟ инкабоит иӡыҭны.
Абааш аҟынтәи аты абжьы гәаҩаӡа,
Аҭынчра еилаго, ҿнаҭуеит игәаӷьны.
Уахатәи сызаҵәра ргәы иахәазшәа даара,
Амахә неихьыс-ааихьысуа иҵысуан.
Аҵла рыбӷьыцқәа шысхыччоз мацара,
Ркьатеиах ԥҵәазшәа иҿышәшәон, икаԥсон…

ААԤЫН
Сышьҭақәа алдо аӡаӡа ираӡнышу,
Сныҵалеит ԥшьаала сбаҳча ишәҭышу.
Лакәуп, иссируп аԥсабара злашоу,
Иахьабалак мра шәахәоуп акәа иҭаԥсоу.
Раԥхьатәи ашәҭқәа иахьа ипытит,
Ашәҭыцқәа рфҩы хаа аҳауа арҭәит.
Аԥҭақәа хым, ажәҩан иаҵәоуп,
Аҵар ҷырҷыруа изҿу шәаҳәароуп.
Сыҵоуп абаҳчара, сгәырӷьоит сара,
Амрагьы жәҩанынтә иаҿуп аԥхара,
Иасуеит иҟәандаӡа аԥшалас ахәхәа,
Иахьа сгәы насыԥла иҭәуп ихыхәхәа.

ҲАЗЫԤШЫН АҚӘА
Анаҟә ӡы нықәнаршит ашьыжь иӡаӡан,
Алҩаҵә ахылҩҩуеит арха дгьыл аӡа.
Иаҟәиеит амраца аҵлақәа рымахә,
Иблызшәа ицәҩажьхаӡеит инахьхьи абахә.
Апатҟәыр атҟәацыбжь шьыри исаҳандаз,
Иагәылҵрын хымԥада илеир қәа ҟәандак.
Иҵӡозеи иҳамбеижьҭеи, иаҳхашҭӡеит аԥштәы,
Иԥыҭҳаӡа аԥҭа, қәаӡыла еикәаҭәы.
Сишь, изакәызеи, аҩада игәыргәырит,
Аҿаанахеит ақәа, ҳшазыԥшыз адырит.
Илеиуеит ақәа, ааԥынтәи адгьыл шабоит,
Уи аџьа иалҵыз аԥхӡы акәушәа збоит.

СХӘЫҶРА АԤХЫӠҚӘА
Ишԥа ссирыз схәыҷра аԥхыӡқәа,
Снықәион ҳҵәа амҵан, ус ишон.
Иааҟәымҵӡакәа нанҳәа ахыӡқәа
Ашьац рыҽныларӡ ишәаҳәон.
Ихәацыхәаԥшьха амза ахьыбла,
Сыргәыбзыӷуа сыкәа инҭалт.
Схәыҷра ашықәсқәа рашҭа, рҳабла,
Ишәахәац ԥхаран сгәы рышьҭа анхалт.
Аԥырԥалыкь, зымҵәыжәҩа ҩеижьу,
Ҳашҭаҿ ашәҭыц ԥшқа аханы,
Баша, башаӡа сгәы сеижьоит,
Шьҭа исызкышам снахьӡаны.
Исзеилкаауамызт усҟан аамҭа,
Зегь шагоз, акгьы мшаҭ.
Ҭынч саргылеит урҭ снарҟәыган,
Шьҭа изыԥсоу здыруеит — иааг.
Схәыҷра ашықәсқәа збарц аҭыԥқәа.
Абрахь сааит сара ҩаԥхьа,
Қациҳабла, адәы, ахәызқәа,
Шә-сахьак цәырҵуеит еилыхха.
Мшаҽнеиԥш адгьыл сӡамҩа надҵа,
Снықәиеит ҳҵәа амҵан сара еиҭа.
Аҵх ҭынч алымҳа кыдҵа
Иӡырҩуан – дыԥсымашь, ҳаӷеиҭа.
АБРИ АҴХ
Быхьтәы дырды ианҵаны,
Амза ашәахәа хахо,
Бтәан абарҵаҿ бзаҵәны,
Ԥшьаала аҭынчра бнахан.
Ибхахон амза ашәахәа,
Насыԥ ччаԥшьык бҿықәын.
Иуаҳауамызт бжьык насҭха,
Аҵх ҭынч раҳаҭын.
Быччон нас, бара быччон,
Быччаԥшь цон ихиаала...
Илакә ҭыԥны икаҷҷон,
Бахьтәаз бара бхала.
Быбла қаруа, амза ацыԥхь,
Аԥсҭҳәа шкәакәа жәҩанаҿ, –
Иашәа ссирны абри аҵх
Аанхаӡоит са сгәаҵаҿ.

АӠЫХЬ
Абахәра аҩыҵаҿ ашьацра ныԥхьаҳәа,
Иҵхәраа инеиуан аӡыхь хәыҷ ахьхьаҳәа.
Избон сара ссиршәа ҿамҩак санаҿыхәа,
Сгәы арҿыцит,
сшьамхы арҵарит,
даараӡа исыхәеит.
Иуадаҩуп ҳәа схьамҵит, сымч хәыҷы ныхны,
Амаҷ акәын исҭахыз, исыцхраан — снымхеит!
Снықәгылеит амцхә иаҩцацәам абахә,
Уи аӡыхь хәыҷ сахыҽхәо исҳәоит сара аӡбахә.

«АЖӘҨАН БАҲЧА»
1984

АӠХЬАМԤШ
Аӡхьамԥшгьы ӡуп,
Иаху ҽа хьӡуп.
Инҳажьт аӡхьамԥш,
Аӡхьамԥш ҳазхьамԥшт.
Иаҳхашҭхьоу амш
Иахшаз аӡхьамԥш
Инархәыхә ҳҟырҟы,
Ҳахьӡеит ҳразҟы.
Зҽазкны иқәло мҩамш,
Ижәӡом шьҭа аӡхьамԥш.
Ихәашьит аӡхьамԥш,
Иаазгоз данхьаԥш.
Избан ҳара,
Иаҳзыргаз ҳхы агәра,
Абас ҳзазхьаԥш
Аӡхьамԥш, аӡхьамԥш?..

АЛАКӘ ДГЬЫЛ
Алакә мацароуп
Алакә еиԥш сзыхӡыӡо.
Уи уаҵәгьы иаҳҭынхароуп,
Инымхарц ҳамш еиҭымӡа.
Ахәрақәа ианылаз
Сыдгьыл, мап, ианыҵӡом.
Иҟадаз ахааназ,
Уи еиқәхоит иахьанӡа.
Аҳаскьынқәа зқәиааз
Аҳаҭгәынқәа ирҳәароуп
Сыдгьыл ак шахарам,
Уи абас иахьыԥшӡаз.
Рыхьӡ ҳҭынхароуп
Зыԥсы хаа ҳхьымӡаз.
Иҵегь ҳхы агәра аагароуп,
Ҳгәыӷуазар уаҵәынӡа.
Ахааназ иҟамлароуп
Сыдгьыл агәы ҭӡыӡо.
Сыдгьыл деиқәнархароуп
Лакәҵас уи иахӡыӡо.

АԤША – СГӘАЛА
Иго аԥша абжьы акәӡам, аԥша ашәоуп,
Уахак адәныҟа иасуеит аршәаа.
Иҵәыуоз џьыбшьеит, баша бгәы арԥшааит.
Иара аԥсеиԥш уи абжьы хьшәашәан.
Сӡамҩа иадӡыҭылон бқьышәқәа,
Бсыҳәон: «Иаашьҭы, иаарты аҩн ашәқәа…»
Арахь, аҵлақәа, ихҵаны арҵәаа
Иҳәҳәон: – Уаҳхыӡаа, наҟ уаҳԥырӡаа!.. –
Срыбжьахон ҩ-мцакы схала,
Акы нҿыцәаар, егьи еиқәылон.
Аԥша суада исзыҩнаҵомызт,
Уи шыхьшәашәаз агәра бгомызт.
Ашьҭахь ауп, нас, сԥенџьыр дагәа,
Иансанаҳәа аԥша хага
Бышцаз бцаны арахь быхнымҳәырц,
Арахь быхнымҳәырц, сгәы быхьӡ аныҵырц.
Уиижьҭеи, адәныҟа ианго аԥша ашәа,
Изасуа џьысшьоит даҽаӡә аршәаа.

АБНАШӘА
Абнашәа аимҭаз аҿаҭахьа сықәын,
Ибдыруазма, сеидроу, сыхҭабкын – сыбнабкит,
Исҭахыз уаҳа? Уи акәын, уи акәын,
Нас ауп ианыбҳәа: «Исзамуит, исзамкит...»
Нас ауп ианызба сгәы иҭаскыз мцуроушәа,
Изура, исҳәара сақәымшәо сықәхеит.
Бажәақәа рҵәыуабжь сгәы иҭаблыз мцоушәа,
«Уҽаанкыл», — исыҳәеит, сышьҭахьҟа исыхеит.
Акымзарак смыхәеит – абнашәа снықәхьан...
Абас са шьыжьыказ инсыжьит ҳа ҳашҭа.
Ашьҭахь ауп нас сыбназаҩы нықәсхьан
Саныхынҳә аҩныҟа, ашәышықәсқәа рышьҭахь.
Сыԥсҭазаара ахәҵәҟьа сызшьомызт, иԥхасшьон,
Аҵаа-ҷҷа санарлаҳә сгәы-сыԥсы еибамкыр.
Сӡыхшәақәа ражәабжь исзымҵаӡар алшон,
Ажәакала, сшыҟалоз сеидроу сыбнамкыр.

АӠЫРКӘИ ҴХҚӘА
Аҵх лашә ааҭгылан
Иӡырҩуан, ишанхазшәа.
Иӡсо ихиаалон
Иҿыхаз амахә рашәа.
Амза гәылҭәаа аԥхара
Ҳшазыԥшыз адырын,
Сыжәҩан ӡмыжь иаҵәара
Аҿаанахеит инырын.
Аҵеиџь ҵаула аҵа
Инҭнаршан шәахәацқәак,
Иҩуа инарыцлеит
Адә иакәшоз амырхәацқәа.
Исаҩаӡоз наурқәак
Наҟ шьҭахьҟа иԥхарҵан,
Ааԥын ҵхы аӡыркәиқәа
Амца ацрарҵеит сқәаҵа.

ЕҴӘАЏЬАА РҬЫԤХА
— Еҵәаџьаа рыԥхны, еимхәыц какаҷҵас,
Сыхәда иахаҵа, — бҳәеит.
— Амза гәылҭәаа, хьтәы мацәазҵас,
Снапы иахаҵа, — бҳәеит.
Аҵх агәы раз нсырхеит —
Амзеи Еҵәаџьааи аԥсырхеит.
Аха уи ашьҭахь бсымбаӡеит,
Уажә урҭ реиԥшҵәҟьа бхарахеит.

СЫДГЬЫЛ АԤХЫӠ ИАҴӘА
Ааԥын – сҭыԥҳа ԥшӡа сашҭаҿ даԥшәымоуп,
Аӡын ацәеижьы аԥсы хьшәашәа ахыҵит.
Сышәҭ ҟаԥшьы ӡамҩа ҭҵәраа амеида сымоуп,
Ӡаӡа шәахәацла уи рысуп, иагәылҵит.
Сгәыӷрақәа рӡыжь иаҵәа, сыԥра ӷба зхыӡлаз,
Сдәы бна ԥшӡа инхәыҵҟьап аҵарақәа рышьҭыбжь.
Зыхьӡ ԥшьа сахӡыӡаауа исымоу, сзызхәыцло,
Сгәы раз инҭашәҭып ҳәа сгәыӷуеит уаҵә ашьыжь.
Сааԥынра абаҳча ахцәы кьларқәа рфҩы хаа,
Сда ссақәа ирҭалан, иацралеит сшьа ҟәанда.
Уаҳа шьҭа исымаӡам, мап, сара аԥшыха,
Гәыӷра ччаԥшьк сыԥхьеит, снымхарц сҭынхадан.
Сыдгьыл аԥхыӡ иаҵәа иаалҵны ианҿыхоз,
Ҳдәеиужь агәы цәырҵәан сынҽыжәлеит шьыжьыказ.
Сынасыԥ ҽыхәа абырфын ԥырцәқәа еилыхуа,
Иақәныҳәо сымҩа, инысҿахәмарт аԥшалас...
...Сыԥсҭазаара ацыхаӡ ицқьоуп икеикеиуа,
Сыԥсҭазаара, саамҭа аблагәыраз хшәала.
Сгәыӷрақәа ршәаԥшь иҟаԥшьы уаркалеиуеит,
Сымҩа нсырҵәароуп иԥснырхагоу ашәала.

САБ ИЛАКӘҚӘА
Саб илакәқәа рыԥхыӡ иаалҵыз
Сдәеиужь аблақәа аахнатит.
Ишлакәираз агәра згарцаз,
Сыблагә ахәуа, иҟәашӡа ишәҭит.
Ҩаԥхьа ихасҵоит схәыҷра шмыӡыз,
Иадызбалоит ԥхыӡла адәы.
Схәыҷра ашәҭшықәсқәа еиҭахынҳәырцаз
Анцәа сиҳәеи шаҟантәы.
Ирыдызбалоит ԥхыӡла алакәқәа,
Саб исзеиҭеиҳәалоз зны.
Урҭ алакәқәа, аԥштәы еицамкқәа,
Иажәуп, иагьқәыԥшуп сара сзы.
Исгәалазыршәаз схәыҷра адәы ашәҭқәа,
Сыҩны аҿаԥхьа иԥшуп ахәы.
Саб илакәқәа хара имгакәа,
Сгәыӷуеит, исдырҳәап сҿахәы.
Сара исзеилымкаауа, исыгу,
Ирацәазаргьы ҟалап.
Саб илакәқәа ахаан ԥсра шрықәым
Здыруанаҵ егьсыхьуам, мап!

АШӘА
Сыҵх ақәаҵа,
Сааԥын ҭаца,
Ԥшьаала дныҵалт
Ашәҭқәа лгәыҵак,
Илҳәоит ашәа
Лыбжьы ныҵак.
Ашәа далҵит,
Ашәҭ дагәылҵит.
Ашәеи ашәҭи
Акны еилаҵәеит,
Сбаҳчеи сашҭеи
Ирхалт, ирхыҵәеит.
Сыбна ҽыгәра,
Сыбахә шәыгәра
Ргәы ҭгаӡамызт,
Ирызхаӡомызт
Ашәҭқәеи, ашәеи,
Сара сажәеи,
Амцхә слызхәыцыр,
Сшәоит дысԥырҵыр,
Аха ишысҳәац
Лыхьӡ сҳәоит.
Инлыжьыз ашәеи,
Исзымҳәаз ажәеи
Ирыбжьамӡо
Ашәҭ ашәшьыра
Ҟаԥшь рҭынхоит.

АХӘЫЛԤАЗТӘИ АСАХЬА
Аԥшалас ҟәанда ихнаҭәҳәалон
Сӡыжьаҿ аԥҭа быбкқәа.
Сгәыӷра агәашә еиҭадсыԥхьалон
Схәыцра аҽ ӡыӡымкқәа.
Исзынхон ҩаԥхьа гәалак,
Исымаӡам схы агарҭа:
Сӡыжь ҵаулаҿ ихыԥхьалоз
Аԥҭақәа аԥша рхы арҭеит...

СЫДГЬЫЛ ДЫРГАҚӘА
Амш, ирԥшӡо аныҟәашәа,
Хәылԥ шәаԥшь абла ихыӡлеит.
Абӷьқәа аԥшалас иааилнаршәшәан,
Амахә рцәа иааҭӡыӡеит.
Ихәлеит амш леихашәа,
Сыдгьыл бжьык ахылҵӡом.
Саҳәон сҵыс хәыҷ сгәы рӷәӷәашәа:
«Ихҵа уашәа шхуҵац...»
Уаҵәы амш, иаҳҭаауа шарԥазшәа,
Ҩаԥхьа иаҳнаҭап гәыӷрак.
Игылоу сбаҳча, агәы нхашәа,
Иаалҵып ацәа, иҿыхап.
…Иацы амш бзиан уамашәа,
Иахьа аԥҭақәа жәҩан иамкит…
Сыдгьыл дыргақәа рбызшәа
Шьҭа исҵахьазар акәын.

АМРА ԤХОИТ АДӘНЫ
Амра ԥхоит адәны,
Ажәҩан аҵа цқьоуп.
Суада сҽыҩнакны
Ҩаԥхьа схала стәоуп.
Ашьхыцқәа еилыҩҩы
Рышьҭыбжь саҳауеит.
Ашәҭыц ԥшқақәа рфҩы
Суада ҩндырҭәаауеит.
Сҵыс хәыҷы абжьы
Ҽазнык иҭнакаауеит.
Ҿыц иаҵаз уажәы
Ашәа хаа сгәаԥхоит.
Сԥенџьыр ахь иааԥшны,
Амахәқәа ҵаауеит:
«Уҳамбаӡеит шьыжьы,
Уабаҟоу – уҳаԥшаауеит?»
Амра ԥхоит адәны,
Ажәҩан аҵа цқьоуп.
Суада сҽыҩнакны
Ҩаԥхьа баша стәоуп.

АБГАССАҚӘА РУУБЖЬЫ
Абгассақәа руубжьы
Сгәы рыцҳа иазыхгом.
Уахак сыбна ныжьны
Ицом, ицом, ицом.
Абгассақәа ҿырҭуеит,
Ирҳәо саҳаӡом.
Имӷьац сыхәра хыртуеит,
Урҭ сыгәра ргаӡом.
Сыбна ҿаҳа зцәажәом,
Иалшом, иӷьызкит.
Иууа абга рашәа
Алымҳақәа ҵнахит.
Абгассақәа руубжьы
Сгәы рыцҳа иазыхгом.
Арахь сыбна ныжьны
Ицом, ицом, ицом...

ИҴӘЫУОН АԤША
Аԥша аҵәыуабжь ауп сгәы зырԥшаа,
Ижәбаргьы уамашәа.
Уи иагеит сыԥс суада индәылԥаан,
Исаҳазшәа ашәак.
Исацәажәон уаха аԥша гәаартла,
Алабжыш сҿаԥсон.
Ахцәы еиужьқәа, иақәыз иртлан,
Аҳауаҿ иӡсон.
…Аҵәыуара уаҟәыҵ, суҳәоит,
Аҵәыуара сзыхгом.
Сыхәра хьаақәа, избоит, игәнугоит,
Изҳәада, угәра згом?
…Аҵәыуара агәы ԥнаҵәамашь,
Иԥшаамашь агәы, ԥшаа?
Ахы надҵан сыҵх аҭӡамц хәашь,
Иҵәыуоит уаха аԥша.

БАРА БОУП ИЗГӘАЛАШӘО
Иеиԥшны игәаҟра ачымазаҩ, игииуа иԥштәыдаӡа,
Аҵх, сқыҭа иналалар, сқыҭа аҵх иналаӡуан.
Алашьцара алҩақ еиԥш инархылон ҳаблақәа,
Ҳамш иарҭынчуаз башаӡа, еиҭаҿыхон ҳгәалақәа.
Ицәышӡа амза гьамада аҵхеиқәа аԥҭа инылашәон,
Урҭ зегь хыҵны ианцаз, ишцаз бара боуп изгәалашәо.
Бара боуп изгәалашәо, уаҳа саха бымаӡам:
Аӡаӡа ашьацраҿ икаҳәыз сышҟа бышьҭа анымлаӡеит.
Еилкаам мчык исыҵазкуаз, ишәон сгәы ахәра
еинылар ҳәа,
Сеиҭахӡыӡон, исырԥхон аҵх ҟәандаҿ сгәы илаҳәуаз.

АМРА АЗХЬААРА
Еиқәыцәашь иԥштәыдаӡа амшқәа хәашьит,
Амш хәашьқәа ирҿыда, аха схәыцра лаша ршьит.
Ихәшәыркушәа аҵх еиқәа абла сҭанарԥшӡом,
Аҵх еиқәа зыгәхьаада, аха сыхәрақәа арӷьаӡом.
Иҭахыскааз сбаҳча хәыҷ агәҿыӷь иакны иагоит,
Сшәыр ҵла рымахә хахаӡа игылан исзыԥшуеит.
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Иалкаау. Аҟәа: Аԥҳәынҭ-шәҟәҭыжьырҭа - 2
  • Büleklär
  • Иалкаау. Аҟәа: Аԥҳәынҭ-шәҟәҭыжьырҭа - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 3291
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2243
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иалкаау. Аҟәа: Аԥҳәынҭ-шәҟәҭыжьырҭа - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 3273
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2196
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иалкаау. Аҟәа: Аԥҳәынҭ-шәҟәҭыжьырҭа - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 3268
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1983
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иалкаау. Аҟәа: Аԥҳәынҭ-шәҟәҭыжьырҭа - 4
    Süzlärneñ gomumi sanı 3813
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2264
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иалкаау. Аҟәа: Аԥҳәынҭ-шәҟәҭыжьырҭа - 5
    Süzlärneñ gomumi sanı 3507
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2403
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иалкаау. Аҟәа: Аԥҳәынҭ-шәҟәҭыжьырҭа - 6
    Süzlärneñ gomumi sanı 3321
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2254
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иалкаау. Аҟәа: Аԥҳәынҭ-шәҟәҭыжьырҭа - 7
    Süzlärneñ gomumi sanı 3754
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2385
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Иалкаау. Аҟәа: Аԥҳәынҭ-шәҟәҭыжьырҭа - 8
    Süzlärneñ gomumi sanı 3321
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2150
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.