Latin

Иалкаау. Актәи атом: апоезиатә рҿиамҭақәа, аиҭагақәа - 10

Süzlärneñ gomumi sanı 3308
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2491
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
Иуӡбеит Гагра абаӷәаза ҟауҵарц,
Уаантәи Асԥанӡа аихамҩа ааугарц,
Ашахтақәа ужырц! Усхычча уҭаххар,
Абарҭ зегь улзыршо иарбан, Наҳар?
Мамоу, уара умсит, снапала усшьуеит,
Уара узын цәгьарак, Анцәа иаҳауеит,
Сурҟьаргьы шәытарак џьара исыӷрам,
Ԥса, иаасараӡа, сажәа аҵыхәа ԥҵәам!
Урыстәыла ҭшәам, аха, уазкрым уара,
Аҳәаанырцә банкқәа урызцашт хара.
Ҵысхш угхарым, угәы иҭоу ҟалар,
Аха иахькылсуа уазхәыцхьоу, Наҳар? –
Наҳар днеиԥыххылт: – Шабаҭ хәыҷ, Шабаҭ!
Избоит, иауртит уажәақәа рсапат!
Нас иахьа исымазар амал рҳаны,
Уи иаанагома – исҭиуеит Аԥсны?
– Убригь уасҳәап, Наҳар, уаатәеишь абра,
Ҵоуп, исҭахымызт уиак артытра!
Ажәа мацара, мычхарак ҳәа злам,
Гәыхь рҵысыгоуп, уаҳа акгьы иаԥсам!
Малк-шьалк саргәаҟуа сыҟаӡам уеизгьы,
Ԥсыуа ҭауадк дшынхо сынхоит саргьы.
Исымоуп адгьыл, хәышәҟа десаҭын,
Урҭ аӡәгьы ицәысымгеит, сабацәа иртәын!
«Ауаа урылҵны уԥхьатәеит зымҩакы,
Уажәада егьулам!» ҳәа сарҳәоит џьоукы.
Ус акәзаргьы сеидроу, иамаскуам ажәак.
Избан? Сеилызкаауа дызбом рацәак.
Асгьы сыҟамызт, исыман аамҭак,
Ақьафура сацәгыламызт харак.
Пажс сахыԥхьаӡалан аҳәынҭқар иаҳҭны,
Акорпус сҭан, смаҷын. Аҵыхәтәаны
Сфицархарц сшыҟаз, диуалк иахҟьаны
(Слахьынҵа сеижьеит иашан уи аҽны!..)
Петербург салҵит. Сыҟан маӡала,
Ашьҭахь саб мыжда сеиқәирхеит цәгьала!
Уҷкәыноуп, абзиарақәа шәкы урыниап,
Аха са сқьаф еиԥш уанымиар ҟалап!
Петербургтәи аҳкәажәцәа рылаԥш хааӡа
Иансыхәаԥшуаз еицгәынқьуан маӡа.
Парижҟагь снабжьыслон, сымҩақәа артын.
Асасааирҭа иреиӷьыз сара исзыԥшын.
Исгәалашәоит, Милан операк цон,
Уи ныжьны сыԥсуа кәымжә ссирс иҟарҵон!
Абар, шықәсла хынҩажәа сырҭыст,
Урҭ ақьафмышқәа сара сгәы дырдыст.
Шәарҭ ижәбом акәымзар, жәантә исҳәахьеит,
Ҳабацәа ртәы аҵкыс еиӷьыз егьсымбеит.
Ажәларқәа рацәоуп, адунеи ҭацәым,
Бызшәала, ҟазшьала дара-дара еиԥшым.
Аԥсуаа ҳаугозар – ҳара ҳтәы хазуп,
Ҳара ҳхазы аҵкыс аӡәы изы ҳразуп.
Ҳара ҳдунеи закәу, ҳапату, ҳҵас
Иаартым Америка еиԥшуп зынӡас!
Аԥсуа нхаҩ хныҟәгагас имоу рахәуп,
Даҽа бзазашьак – иара изы имыцхәуп.
Наџьнатә Аԥсны баагәарала икәыршан,
Абаагәра – чеиџьыкан, уи ала ихьчан.
Абаагәара агәашәаҿ асапат ҿан,
Еицамкуаз аламыс цаԥхас иазшан.
Иубоит, Наҳар, ҳбаагәара шкәадаха,
Ианхәашалак изҭахыда ацаԥха?!
Нхаҩи ҭауади столк ҳаицахатәоит,
Анхацәа гәыкала бзиа ҳарбоит,
Иуаҳаргьы, иаачҳа урҭ рыԥхӡафҩы,
Иамуӡозар, ма наҟ уҿы нарҳәы:
Иааурызеи, ркыкахш ауп ҳзааӡаз ҳара,
Иаҳмоур ҟалома урҭ ргәыбылра!
Аӡә ҳаԥсыр, иудыруеит, рхаԥсыра ба,
Анышә ҳарҭоит, лаӷырӡыла ҳкәаба.
Егьырҭ ажәларқәа рҿы иҟоуп атәцәа,
Иршьуеит, ирыпҟоит, рахәҵас ирхырхуеит рцәа.
Уи азыҳәа Аԥсны џьанаҭуп, Наҳар,
Ара дыҟам атәы, дыҟам аӷар!
Аҳәынҭқар ичынуаа знапы ҳану,
Ҳара ҳтәы иахәаԥшны, цқьа ирбарану?
Мап, мап, еижьагоуп! Ҳабзиабара, ҳҵас
Ахаангьы игәарҭаран иҟам уаҩҵас.
Нцәас, ныхас ирымоуп урҭ рмаҵура,
Уи нықәны аӡыша иахәоит акәара.
Аԥсны уҭиуеит ҳәа зуасҳәазеи, Наҳар?
Иабакылсуеи, нас, угәы иҭоу ҟалар?
Абахә кылыжәжәан ашахтақәа ужыр?
Аихац ҭыԥ зымбацыз абнақәа урхыр?
Аӷбақәа ӷыруа, азаақьҳәа ҿыҭуа,
Ҳагаҿа иажәлар, аҭыԥ еимакуа?
Аихалых дәықәлар абас иҵысны,
Иалаӡом ашәҭыш иаҩызоу Аԥсны!
Уара уԥараҭра ахьы ҭаԥсалашт,
Наҳарбеи беиа ҳәа уӡбахә галашт,
Цәҳәи ҟьантази амаҵ реиԥш иҵысны,
Агәы ҭаҳаҳан ирлагашт Аԥсны!
Урҭ ҭах дыззымдыруа, ԥсадгьыл ҳәа змам,
Ршьапы харҟьаҟьазаргь ахьҭа иакуам.
Урҭ роуп иахьабалак ахәа зжуа,
Урҭ роуп иахьагьы нхаҩыжәлар зыршуа.
Дҭауадыз, дынхаҩыз, уахәаԥш, Наҳар,
Ишеишьцәоу гәаҭан рнапы еикәдыршар –
Кыр ҳаиқәнархозар, абри ҳаиқәнархоит,
Мап анакәхагьы, ҳара ҳҵыхәа ԥҵәоит!
Анхаҩгьы дуаҩуп, игәҭасра аҭахым,
Аихь ҳалазҵо рҳәатәык хаҵатәым,
Избан, илымшози Ӡаԥшь-иԥа Омар
Акьахьба дникылар, игәшәымшәа иҳәар?
Ҳазишьҭоузеи Ҳаџьараҭ дҿырҟьаса?
Омар дишьызар – ишәап ашьаԥса!
Урҭ еинраалатәуп, ауаа рыбз хәшәуп.
Дзакәытә хаҵоузеи! Уи дзымбо длашәуп.
Милаҭ гәазырҳагоуп исахьа, иԥшра,
Жәытәтәи фырхаҵоуп, уара умсит, уара!
Иаҳауеи, сҭахахгьы са схаҭагьы,
Акьахьба иеиԥшында аԥсуаа зегьы!.. –
Шабаҭ даҟәымҵӡо дхыԥшылон амшын,
Амца даԥнызшәа иӡамҩақәа шын.
Наҳар ишьҭахь инапқәа ҟаҵаны,
Диашаӡа дгылан астол аханы.
Даацәажәеит: – Иудыруаз, саҳ ду Шабаҭ,
Наӡаӡа игәныскылт иахьатәи ууасиаҭ!
Агәабзиара уоуааит, учмазаҩуп,
Рыцҳарак ҳахьыргьы, уажәа ҵәахуп!..
Уҿы ҭбазар акәхап, уажәа рацәан... –
Дԥышәарччо Наҳар инапы неиргӡан,
Ԥшьаала даахеит аԥаҭлика хырҳәы.
Игәил ҟаԥшьны иаақәгылт ҩ-аҵәцак аҩы.
Наҳар даҿыхәо ҿамҩа-ҿамҩа ижәуан,
Егьи – дазхьамԥшит, иҽеикәаԥса дтәан.
Аӷба хәыҷ неиуан, дыԥ-дыԥ ахырга,
Амаҟеиԥш излааиуаз ашьҭа еилыкка
Амшын агәы иаҵәа иалдан хара,
Ацәқәырԥа ҭынчын, иаҿымызт ақьра.
Аҷныш жәҩашқәа хиаала иԥырԥыруан,
Рыфатә ацырҟьозшәа аӷба иахан!
Дкарахазшәа Шабаҭ дтәан дҟәызгаӡа,
Иубартә иааҭрыслоит зны-зынла иԥаҵа.
Ҿиҭуамызт акәымзар, игәы еилашуан,
Инапы игәыҵаԥса нырцәҟа дыԥшуан.
Ибо, имбо сеидроу, наҟ, хараӡа,
Ажәҩан иаҵлашон шьхаикак ҵарӡа.
Дшаҟьоит Наҳар, ихәда аҳәынҵәра еибартуа,
Шабаҭ иахь ахҿеиԥш иажәа ҵарқәа шьҭуа:
– Аԥсны – дгьылбжьахам, аокеан зкәыршоу,
Абрантә Европа – шьаҿак ауп ибжьоу.
Сҭампыл араҟоуп, Париж, Лондон, Рим...
Абарҭ ргәылара ҳтәыла ссир ҳҵәахрым!
Уԥшишь, анҭ абнақәа, еилшәара ҳәа змам,
Анҭ ашьха ҩацәқәа, хәарҭарак ҳәа злам!..
Зымҩа ҳҽыԥхьакны, ҳаӡуеит ҳәа ҳшәаны,
Иаҳзыҵәахрыма, нас, сҵаауеит, Аԥсны?
Ма ҳнапқәа ҿыхума, ҳхәаахәҭлап ҳаргьы,
Наҳарбеи Чачба дырдырааит зегьы.
Арҭ ацәқәырԥақәа, ҳара ианҳау агәаӷь,
Ахьы рацәа ӡхыргалап ҳара ҳахь!
Аԥсуа шәақь, амузеи иарҭаз жәлара,
Уи ала Аԥсны узеиқәырхарцу уара?
Уабацәа рҳәаҭҳа уашьҭоуп уҽазкны,
Анышә каужьхьеит ицәыртаӷаны.
Иаҳҳәап, иубахит аҩырагь рынны,
Нас уи еиқәнархап угәахәуама Аԥсны?
Ихьӡузеи, Ҳаџьарҭ аума? Ишԥа?
Зегь ирылукааз анхаҩ ӷар иԥа?
Уи иоума изеиԥшутәуа аԥсуаа зегьы?
Уеилагеит, хымԥада, уаҳа акагьы!..
Ҟоҳ, Аҟәа ҳаазаап, ҳшеицәажәоз, абар!.. –
Ихылԥа нықәихит дааскьан Наҳар.
Аӷбагь усҟан, иааихызшәа маӡала,
Иҳәыԥыӡыԥуа иаадгылт асқьала,
Аҩхацәак ҭыҵны иаақәгылт абульвар.
Шабаҭ даанкыло дцәажәеит Наҳар:
– Хар змам ахьеизаз уаргьы утәымуаҩым,
Ҳагхазаргь, маҷк ауп, усҟак ибаргәым.
Ҳамнеикәа ҳаҩсыр акалашәа ирбап!
– Аизарамкәа! Шәнеир егьа шәыӡбап... –
Шабаҭ деилуаашо инапы неиҟьеит. –
– Афаетонхьча, еи! – ибжьы наиргеит, –
Уи аҵкыс исзеиӷьхап каҳуак снахәар!
Абзиараз ҳаицныҟәааит, уҟаз, Наҳар!..
АԤАҬХЬ
Аинралк Аԥсны дымҩахыҵит сасра,
Игәы иахәан даалон есааԥынра.
«Иашан, аԥагьара ициит данииз!» –
Абас изырҳәон данырдыр нахыс,
Аха ус заҵа аргама ирымҳәарыз,
Ражәа дырхаауан, ирҳәон иара иныс!
Ихаҭа дзеиԥшраз уадаҩмызт абра,
Еихырхәон аҳцәа иара имаҵура.
Аха еинымаалеит Шабаҭи иареи,
Иазымкит, ианымӡалеит адунеи!
Аҩхацәак еиқәшәеит чаракаҿ уахык,
Уа иҟан аҳцәа нагақәа аӡәырҩык.
Наҳар, Дауҭбеи, Дарыҟәа, Уазбақь,
Салыбеи пылтыҟса дасуан абақь!
Асас акараҳәа аԥаҭхь ааҭарцәы,
Шабаҭ длыԥшықәҵан илеиҵеит аҵәы:
«Усҭ, Шабаҭ, усҭ сҳәеит, адгьыл ныҳәан ижә,
Уабацәа рҳәаҭҳа цәырнагап анышә....
Кыргьы угызмалзаап! Анышә иунарбаз
Ҳауҳәом, иаҳцәуӡоит. Аҭоурых ҿыҵгас,
Лаԥшхырԥагас иҟоуҵан, уахи-ҽни
Иаабоит ушрышьҭоу ахьи аразни!..» –
Марыҭхәа дыччеит «аҟырҟыр» ирган,
Наҳар: «Ҳаи, дҳалашәҵоит, ак ишәмырҳан!»
Салыбеи аҽыԥҳәа нырцәҟа длацәҟәит,
Аҳкәажәцәа ԥхашьан, рыхқәа ладырҟәит.
Шабаҭ иҽырҭынчны: «Саҳ, ухаҵкы,
Саԥсыуоуп, исаҭәам уажәақәа рыцкы!
Усасуп, уаԥсамзаргь, уаҳаҭыр збоит,
Аҩы мыжда иунарҳәазаргь ҟалоит!
Аԥаҭхь сызумхуам, исумҭан гәыбӷан!..»
Ари заҳаз асас даара игәы нхан:
– Ижә, акәымзар!.. – даагылт иаҳәа ахы кны.
Аха Шабаҭ крифоит ԥшьаала дтәаны.
Марыҭхәа ицәымыӷхеит: «Ижә, абааԥсы!
Ижә, уагаӡозаргь, дсасыми, дсасы!..»
Уазбақь днаскьан, Шабаҭ ижәҩа дахьыст:
«Аинрал иануиҭагь, иузыжәуам, аф уст!»
Дауҭбеи дахьгылаз: «Аӡба ҳанҵәеит,
Арахь исышәҭар сара иҭасырцәуеит!»
Асас дыччоит: – Ижәбоит ажәра дшаҟәыҵ!
Иабду дигәалашәеит, хәаџьоуп дызхылҵ!
Арқа, Шабаҭ, ахәаџьара уҽазкы! –
– Са сжәытә қьырсиануп, аинрал, ухаҵкы,
Анкьаӡа сабацәа рабџьарқәа кны,
Хаҵагәыла ианазықәԥоз Аԥсны,
Уабацәа абнаҿ амаахыр рыҟәшәон... –
Аинрал иаҳа-иаҳа иԥсы еилашәон,
Астол днахыҵын: – Абыжәра уаҩрам!
Иарбан еибашьроу, ҵаара ԥхашьарам,
Уабацәа ртәыла азыҳәа иахьҭахаз,
Анцәа иџьшьоуп, уара уеиԥш дахьырҭынхаз! –
Шабаҭ деицралеит, дыштәаз деихашәы:
– Уаҩы шьҭахак шуакәыз хутит ожәы!
Сабацәа рыӡбахә аҭоурых иануп,
Иузымдыргәышьозар, уи даҽакуп!
Мысра агаҿа игылоу абааш Амбара,
Убраҟа иақәшәеит аишьцәа рҭахара!
Византиаа ҳажәлан, амца анкашуаз,
Урҭ абыжьҩык аишьцәа, сабацәа зыхшаз,
Абааш рыҩны акәын, ҭабиас ишьҭых,
Аӷацәгьа иҿагылеит раҳәақәа ҭых!
Жәаха-жәымш абааш алҩа ахатәан,
Иалаблит даргьы, абааш еиқәыбган...
– Уабацәа рыцҳауп, ирҭынхаз аҵеи
Ахаҵара аҭыԥан, амцҳәара имҵеи!
– Иаҩуцеит, иаҩуца! Асас, уаагыл!
– Усҭ, Шабаҭ, уарҭынчып, аԥаҭхь аанкыл!
– Ҳаи, саб иԥсаныс, митәык шысируа!
– Наҟ доушәыжь, аџьмахьча, уааила укәыруа! –
Ашырҳәа иаҳәалакь ҭихуеит аинрал,
Иқәибаргыларц иақәыркт адиуал!
Асас илымҳаҿ Салыбеи иҳәауан:
– Уи ԥыҭрак дымир, дынхаҩны диуан!
Угәы ԥумжәан, ухаҵкы-уԥсаҵкы...
Ашәи, иззымҳауа диеиԥшуп аӡҟы!.. –
Аҳкәажәгьы дхьахәхәа аӡы лҿадырхәхәоит,
Шабаҭ дызцәажәаӡом, иԥсы еихәлахоит.
Ашьҭахь дҿагәаҿасуа: «Шәы... Шәааӡырҩы!
Арҭ зегь иансыдышәҵа, изжәуеит аҩы...
Амала, аҩынаҳа, Анцәа узша,
Аԥаҭхь урҭәаанӡа, ӡырҟәандак ҭырша!..»
Ари еиԥш ажәа нарҿажьны хаҳәҵас,
Ижәны дындәылҵит. Астол иахатәаз,
Аинрал иҿагәыбзыӷ игәшәымшәа зҳәауаз,
Ируа иақәшәомызт. Асас ду дызҭаз
Амаан дгәамҵуан, илахь ада еибархха:
«Сыҵабгеит, сысас ду игәы анысзынха!..»
... Ақәа кыдҵәон, ишарккон адәахьы,
Ихәаазаауан ӷбак амшын агәахьы.
ХЫ ЗЛЫМҞЬО АКӘАЛӠЫ
Иҩызцәа рҿы Ҳаџьараҭ иҳәалон
(Аҳәара акәызма, агәрагьы диргон):
«Аԥҳәыс лыблахаа асеиԥш иарӡыҭыз,
Уи дхаҵам, изынагӡом нап зиркыз!»
Аха ҽнак аԥҳәызба, Ԥсырӡха иниаз,
Ихәра ҿазҳәаз, ишьала знапы ԥхаз,
Лыблақәа дыдмыргылеит дахьцалак,
Аҵх лашьца иалыҷҷазшәа еҵәақәак.
Иаԥхьа даагылеит. Днаскьар – инаскьоит,
Даныцәоугьы цәашьҵас игәы иҭаԥхоит.
Урҭ рҿаԥхьа амра лашьцеит – иара изы,
Адунеи ҟьаҟьа ҭшәахеит – иара изы.
Дҽыжәлеит Ҳаџьараҭ, ддәықәлеит дыҿҟьаса,
Диԥшааит, дибеит абла зтәыз Ҟәараса!
Аха знык дызбаз, омашәа дҟалеит,
Ҽнак ала жәантә дибаларц иҭаххеит.
«Ԥҳәыск сышԥалырҩашьо!» шиҳәоз, ожәы
Ус ак анырҳәо, дтәалоит деихашәы.
Ирдырт иҩызцәа Ҳаџьараҭ дзықәшәаз,
Бзиабара хымҩаск игәы ишҭашәаз!
Лафқәак ахырҳәаарц рҽаназырк, иара
Деилашәеит, дыҵҟьеит, далагеит аӷьра.
«Ҳаџьараҭ иеиԥш аӷәӷәа имч ду змырхаз,
Баша усхарым!» – еибырҳәон ажәас.
***
Џьаҭ иԥҳазаҵә лакәын уи Ҟәараса,
Дҭагылан усҟан ҩажәиак шықәса.
Дшысабиӡаз лан дыԥсгәышьеит. Лара
Нбанҵас аҩнусқәа дырҿын аҵара:
Дшысабиӡаз дхахон, дысуан, дықәҵон,
Иҿыцныҟәаз усҟан лашьа длааӡон.
Аӡәы имбеит лаб икаба ахәда ҟьашьны,
Аӡәы имбеит лашҭа ҟьамсарк иаганы.
Ажәа лнырҵон арԥар дызҳәарц зҭахыз,
Мап заҵәык акәын аҭак ирзыԥшыз.
Ашәшьыра иҵиааз ашәҭ еиԥш лызҳауан,
Гәыларак днеиргьы, дтәомызт, дыццакуан.
Гәылаҳәсақәак дрыццеит Ҟәараса ҽнак
Ԥсырӡхаҟа, рқыҭантә ибжьамызт рацәак.
Лгәы дыҵалт даазқәылаз лашьа хәыҷы,
Уи дыҟан ԥшәымарҭас дәқьанхьчак иҿы…
Ишәгәалашәоит, Ԥсырӡха лара дагьнеит,
Дшымгәыӷӡоз аҽны Ҳаџьараҭ дылбеит.
Аҟәҟәаҳәа ишишьҭахысуаз аӡәырҩы,
Ахьшьыцба еиԥш дырцәигеит абаандаҩы.
Лара… Ма дылбахьандаз знымзар зны,
Лара… Ихәра ҿалҳәеит лкасы ԥжәаны.
Дхынҳәит, аха уи лцәа-лжьы ауп ихынҳәыз,
Лгәы мҵаирсит арԥыс, аума згәаӷьыз.
***
Илҳаит, илҷышьит, ианылхт адарды,
Ҟәараса днаҿатәеит ожәшьҭа асырҭы.
Ԥшыцак шылаҟәуаз, ԥшыцак ҳаракуан,
Хыҵыркәыр ҟаҵо амрақәа ццакуан,
Армарахь шуҳәоз, арӷьарахь иубон,
Аса акәзар, ожәы-ожә адых аргон.
Аҵх лашәгьы шьҭууа иаҿын ацара,
Ҟәараса далгеит ашамҭаз асра.
Алыра ианылхуеит шьҭа дгәырӷьаҵәа,
Кәымжәы наӡак ззааира суп акәмызцәа.
Ашышчалт инықәҵан илхәеит аҽны,
Дадтәалан илырбеит амра ицәҵаны.
Ашыҩ-шыҩҳәа дахыццак илуанҭан,
Еиҵых инықәҵа, лара даагьагьан,
Арахәыц, агәыр, нас амыркатыл,
Лыӡахтә днадтәалеит, абарҭ зегь еидкыл.
Лнапы лхы иаҵыргәан даахәыцит ожәы:
Ишԥалӡахри изқәылкыз акәымжәы?
Издылшәалода, уи дыҟам ааигәа,
Хсаалак лымам лнапы аналыркуа.
Акәмызцәа изылҭиир? Усгьы ԥхашьарам,
Аха ишԥаҟалҵари, уи лгәы илзаруам!
Жәаха данылбоз, аӡыхьаҿ еиқәшәан,
Наҟ-ааҟ имаӷра амашьхәылҵқәа ԥжәан,
Дахьныҟәоз акәхап, икалҭ еицрыжәжәа,
Убасҟан ауп лара лгәы ианҭашәа,
Лнапала илхахарц, лнапала илсырц,
Кәымжәыхәа заманак лара илӡахырц!
Ахырсҭҳәа дналагашт ожәшьҭа аԥҟара.
«– Иабанӡасроури?» – даахәыцит лара. –
Избеит, ҳанеидгылаз ӡакы дсеиҳан,
Лаԥсак асымҭаргьы, иазхоит аган!
Иара дҽыжәуп, дылоуп абна, афаса!
«Быӡахымҭа ҽеимхеит, ди, Ҟәараса!» –
Ус имҳәаӡаргьы, игәы наӡарым!
Дабаҟоушь ожәы, ааигәа дҟаларым!
Иӡара ишԥақәсыршәои? Уи ауп аус,
«Ҭыԥҳаӡара» ҳәа ишьҭоуп иара акыс!
Иаасыдсшәалапишь… Зынӡа иҭшәахап.
Егьаумҳәан, дхаҵами, маҷк дышәпахап!
Мшәан, исхашҭма? Акалҭқәа ҵасырҽу?
Ожә дааҩналахыр, аӡахра сшаҿу!
Уф, снапы иаламлахьази агәыр!
Митә ҟалома дцәырҵыр, маҳәрак имур!
Иаанхазеи ожәшьҭа? Ус ауп, ижәҩахыр…
Ҳасаб азутәуп, иԥџаџоуп акыр…
Аҳазырҭра хьынаан иақәшәашт абра,
Сҩахан ихьсырҽроуп усгьы амаӷра!..»
***
Хымшуп, акәымжәы кнаҳауп икахәхәа,
Аха уи ззыӡаху дыҟам ааигәа.
«…Шьыри, сыԥсаатәындаз, уи дсыԥшаарын,
Снапала ишәысҵарын, ибла сҭаԥшрын…» –
Абас данхәыцуаз, Ҟәараса дзаҵәха,
Арԥыс иҽхьакуа дааҭалт амӡырха…
– Сааишьа қәнагамзаргь иахьа, Ҟәараса,
Ала саарцозшәа, саауеит сыҿҟьаса!
Жәаха ҳанеиқәшәаз аӡыхь аханы,
Сгәы еиқәҳәалан сыбԥырҵит усгьы ӡбаны:
«Ҳәынҭқараа снарцоит шәарахҵас сыԥхаҵа,
Изсырцәгьозеи џьоук рыӡӷаб ллахьынҵа.
Зынӡагьы сҭаларым Џьаҭ имӡырха!»
…Иацуха савсит, сеиҭавсит иаха,
Иҟьаҟьаӡа ишеит сшықәтәаз ахәада,
Аха, мап, бымбара сылшом ожәшьҭа!
Избан? Сахыԥхьаӡалазааит шәҭахра,
Сыҽзызӡозеи, изухьома цәгьара?!
Аиаша иазықәԥо сыцуп сара,
Сааит, наунагӡа бызбарц сызхара!
Ҵабыргуп, сцәа цәгьоуп, уи џьаргьы иӡатәым,
Са исыхҟьаны баб ак ихьыр сҭахым,
Афра уаҩқьиа! Иарбан дзыхдырҟьо,
Ус акы иақәызкыз, ашьа иӷырҟьо,
Ихы ихагылаӡамшәа дыбсырбап,
Шьацк иаӷрамгыло, имаркузеи баб?
Бнатәеишь, Ҟәараса, уахь акәым, ара,
Бызхаҵгылода? Ссасума сара?
Бызбаларц сҭахуп, ус бхы лабмырҟәын,
Шәҩыкгьы сышьҭазааит, гәырҩас ибымкын!
Быбла аҭаԥшра сахырбаауазар, нас
Адунеиаҿ иарбан сара исзынхаз?
Саб ишицрыхоз, гәырҩала дҭахеит,
Сыҩны ццышәтәаран амца иадыргеит,
Сан гәаҟ дныгәнысуа дрылоуп аҭахцәа,
Афырҭын иацҟьеит, иабаҟоу сҭаацәа!
Иаҳԥырхагада? Дцәырҵааит иахьагьы,
Дцәырҵааит! Дхаҵоуп иаргьы, схаҵоуп саргьы!..
Абас сыххымшақә сыбзааит сыҿҟьаса,
Сгәы сажьозар? Акгьы бҳәом, Ҟәараса?.. –
Ҳаџьараҭ дцәажәонаҵ лара дыԥшын,
Амыҵмыџь ишәхьоу еиԥш, лӡамҩа ҟаԥшьын.
Луада дныҩналан, аҭак ацымхәрас,
Акәымжәы изаалгеит, абарҵаҿ дахьтәаз!
Ииҳәара изымдыруа ишәиҵоит иара,
Лара илырҽеиуеит икалҭ, имаӷра!
Илҭахын иааигәа дыҟазарц абра,
Илҭахын иҵегь ҿазарц аҳәынҵәра!
Дзадхалацәазеи лнапы кәараҵо?
Иҳазыр жәаф роуп каламс иҭаӡоу!
Изыҟамзи ҩажәа, изыҟамзи шәкы?!
Ааигәа длымбози даҽа ҳамҭакы!
Асахьа еиԥш арԥыс, абар, дкашәкаҷо,
Гәырҩак змаӡамыз иеиԥш, ибла ҭыџьџьо,
Дгылан абарҵаҿ, ихҭарԥа ихаҵо,
Дцәажәон: «Иазызуазеи аҟама сҟәынҵо,
Иазызуазеи стапанча, сҟанҭаруаз –
Иахьа ожәраанӡа сахьцалак сызҵаз!
Иахьарнахыс иалшом хык сагарцы,
Бнапала исшәыбҵеит хы злымҟьо акәалӡы!..»
ШАБАҬ ИГӘҬЫХА
Акәасқьа хырқәақәоит аарла аҽынкыл,
Акаламқәа ҭышәшәахьеит абыркьыл.
Ашыцламҭә ахылиааит ахыб зымҩарак,
Ашьҭахь иадгылоуп бжаҩа-бжаӡа рак,
Аҽхырԥарҭа хынааит, ацқәа ҿыжәжәа.
Нышәынҭрак цырцыруеит ашҭа аханшәа.
Агәгәаҳәа аҽцәажәпаҩ злаҭалоз зны,
Агәашә ду крааҵуеит ишьҭоуп иҿжәаны.
Шьыжьуп, амӡырха дықәгылоуп Шабаҭ,
Ахы ишьышьуеит, иргәыбзыӷуеит абат.
Икәымжәы, икаба, ихҭарԥа, иеимсы,
Дҟәашӡа дгылоуп, иқәнаузшәа асы.
Шабаҭ даазқәылаз иҵигеит ҟазшьак,
Шкәакәамзар ишәиҵом даҽа маҭәак.
Ҽыхәа иаҵәацқьоуп изааргаз аҽгьы,
Ишкәакәан, иара убас, иҟамч ахәгьы.
Дынҽыжәлан, «чоу!» ҳәа днахыст амӡырха,
Чаразгьы ҟаиҵеит рацәак иҽмырхха.
Дыҟазшәа Шабаҭ иқьаф ҟаҵаны,
Дынҭыст агәашә ҿыбга, иҽы наршәаны.
Аҳҭныуаа, ашҭаҿ Шабаҭ изыԥшыз,
Иашьцылан, дҟарымҵеит раҳ џьашьатәыс,
Урҭ ауаа иџьаршьоз иахьа даҽакын,
Шабаҭ иаҳәшьа даара лылахь еиқәын…
Ауԥшәыл, гарахыԥа, Сырма захьӡыз,
Ҩынра дук аусқәа знапы ианыз!
Ашәҟәы далмырԥхьеит, ашьыжь дизаӷьуа,
Шабаҭ изнаргар лымуит акаҳуа.
(Дахьышьҭоу кыраамҭа иара дыхәцәырххо,
Даԥхьалон ашәҟәы, акаҳауа дахәо.)
Абжьааԥны деиԥшымхеит Сырма иахьак,
Амаҵуцәа ӡыӡо игылан рҽыԥхьак.
Урҭ еиҿахәыҭхәыҭуан: «Еҳ, аҭыџьҳа!»
Шабаҭ дтәагәышьан иқәылҳәацәоз чҳа:
– Ас убахьоума?! – дыҭҳашуан лара. –
Лассы имир, ихьхоз ирхылҵыз уара,
Ҳаи, ԥхашьарами, Шабаҭ, уара узын,
Ауалқәа, ауалқәа, нас анаӡын!
Ччархәроуп, Донкихотроуп, дида, блааҭых!
Иҵухырц уашьҭахуп ҳабацәа рҟәых!
Арахь ақәӡаара иаҿуп ирҭынхаз,
Сан лымҭа исымаз иабаҟоу снапхаз?
Исцәуӡан иуҭиит… диида, шәаркы,
Хи-ԥси роуп, иашьҭада сара сразҟы!.. –
Абас шиаҳауаз дынҽыжәлеит Шабаҭ,
Абла ҭаа ихәаԥшуа игылан абат.
Сырма дыԥсылмыткит, лгәы неилашәан,
Дшышьҭаз, атыҟҳәа лгәаара налыхшәан,
Дхәантеисантеиуа днадгылт атриумо,
Уи дшышлаз акәзар? Зынӡакгьы мамоу!
Уи сақәла ихылҩоит лылахь акыҷра.
Зынӡа илнаалаӡом Сырма аҽырхәыҷра!
Адиуан днықәтәан, ишьҭылхт ачамгәыр,
Лгәы лыжьжьагәышьап ашәак ахы лкыр:
«…Дҭауадума, даамсҭоума сызҳәауа?
Ҽышьҭыбжьыла са дыздыруеит исзаауа!
Шәнеиԥылақәа, даауеит, даауеит аҳ иԥа!
Ашҭа аҵыхәан иԥеиԥеиуеит ихҭарԥа…» –
Илҳәоит, илыркьыкьуеит ашәа ахапа,
Аха дыҟам, дҽыжәымҵит аҳ иԥа!
***
Шабаҭ дацԥыҳәан дашьҭалт аҭоурых,
Дыԥсыргьы, иԥшаароуп иабацәа рҟәых.
Археолог диҳәо дилаӡеит иара,
Длаган дықәиргылт лахьхьи Амбара,
Аҟаза дызлагаз ҩ-напыкла икып,
Избанда, зеиԥшыҟаӡам дақәшәеит аҭыԥ!
Иааҵихит Римтәи амфора еибганы,
Аҟәџьалқәа цәырҵит, алак ҭыршаны,
Нас аимхәыц цырақәа, рыбла ҭыҿҿа,
Анапхазқәа шиҳәоз, скифаа рыхҿа…
Уа дыҟоуп Шабаҭ, аҩны дызтәаӡом,
Археолог дышгәырӷьо иара ибаӡом!
«Сабацәа рабџьар уаниаанӡа уцала!» –
Дқәыԥсычҳауеит аҭауад маӡала,
Днықәтәоит ахаҳә абааш аханӡа.
Ирҳасбрызшәа Аԥсны алахьынҵа,
Иабацәа рабџьар дгәаҟуа дазыԥшын,
Бжьыҭаала дахьтәоу шәаҳәарак даҿын.
Аха ԥҳәыс еимхәыцуп – бџьар ибаӡом,
Дгәаҟуеит Шабаҭгьы, џьара дызтәаӡом.
Игәыӷра хьшәашәом, аха амшқәа ццакуеит…
Шабаҭ иԥара асеиԥш иӡыҭуеит.
Аԥара ауп бӷаԥҵәагас имоу иара,
Аагарҭак имам џьарамзар џьара!
Аӡысаамҭа иқәнахит иҭаҭын,
Аарыхцәа ҵыԥхтәи ҳԥара ҳәа дыркын,
Ииулак дрыцәцеит ҿҳәарак ҟаҵаны.
Ианбанӡа, уаашәҩык абас ижьаны?
Ԥҳәымзар даҽак инамҭеит аџьықәреи,
Сыбна ԥҟаны исҭиуеит ҳәа даннеи,
Ибжьацәеит дзықәгәыӷуаз икәандараҭ,
Сзаралхоит имҳәеи аҭуџьар Мураҭ.
Иуалқәа игәалашәар – икуеит ихы,
Шабаҭ иҵадырҟәалоит ишьамхы!
Иашәа дналагоит ибжьы ҭахәаҽӡа:
«Ашьауардын ԥыруеит аҵыхәтәанӡа!..»
АН ЛГӘЫԤҲӘЫ
Иҭалаз маҷҩым Мсырхан лымӡырха,
Зегь наԥшуеит, рхаҿқәа џьарак еизырха.
Ашьац иқәыршәу ауапа агәҭаны
Иқәгылаз аҟәардә, ахала иҭацәны,
Аԥшәмаԥҳәыс днадгылан, днықәтәеит ожәы.
Деихаччоит лара, илшәыхуп ашәы.
Лгәыԥҳәы ҭырҳан, аха иубомызт, ихҩан,
Бырфын шкәакәацқьала иара ҭаҳәҳәан.
Излалгәаӷьызеи жәларак рыгәҭаны,
Аԥҳәыс бырг абасҵәҟьа лгәыԥҳәы еибартны?
Иҵуеит ҩажәихәба шықәса инеиҳаны,
Лыҷкәын акыка анкаиршә инаркны.
Мрахәагак ахьымсуа иара ҭаҳәҳәан,
Нас иахьа ихылтит. Изҳәарыда избан?..
Уи гәыраҳаҭла еивылгоит лыԥсы,
Уи лгәыԥҳәы хылтит дырҩагь аԥа изы!
Аха агара дылам, иара дыӡҟым!
Уи лыӷра дҭымшеит, длыуам, дылгәыцхәым!
Ан лгәыԥҳәы иацҳаз – аӷаҵәҟьа дуахоит,
Лыҷкәын дишьхьазаргь, лара дылԥахоит,
Ахшара дылнаҭоит – хшара дызмам,
Аиашьа динаҭоит – иашьа дызмам!
Ан лгәыԥҳәы аҟара мычк змоу уеизгьы
Иҟам адунеиаҿ ныхагь, нцәагьы!
Ан дахьынатәаз, дхаҳәхазшәа дҵысӡом,
Лӡамҩа кыҷыраҿ џьара дак қәацом.
Ожәымзар ожәы игылазгьы ԥшын,
Ашьац ырҟаԥшьуа, мрахәагак шьҭашын.
Усҟан Ҳаџьараҭ даацәырҵит деиқәных,
Астол инықәиҵеит иабџьар иҟәных.
Ихылԥарч дҩахан, иаахитит ихы,
Дааин, ан лаԥхьа инаирст ишьамхы.
Ирбоит, арԥыс илаӷырӡ иҿаҳәҳәы,
Иҽыларҟә дагәӡит ихҩаз агәыԥҳәы…
Ибжьы қыџьқыџьуа: «Иахьарнахыс – сан!»
Ларгьы иаҭалкуан: «Усыҷкәынуп, нан!»
Иақәырццак аӷуҳәа абжьырацәа мгеи:
– Шьҭарнахыс шәеигымзааит ани аԥеи!
– Нан, сгәылацәа, дшәыкәырбануп Мсырхан,
Дшәымбаӡои Кан дахьгылоу дыбзахан?
Шабаҭ ақәыџьма, уиашьадоуп имҳәаз,
Дзеиԥшра хаҵоузеи иашьас иурҳаз!...–
Ажәлар ҩаԥхьа аҭынчра амҵәыжәҩа рхаԥеит,
Кәасҭа даацәырҵын, ибжьы наиргеит:
– Ан лгәыԥҳәы уагәӡыргьы, дад Ҳаџьараҭ,
Ҳадгьыл цқьа уагәӡыргьы, дад Ҳаџьараҭ,
Иудыруазааит, урҭ ҳақла еиҟароуп,
Шьҭарнахыс уагымзааит, ҳадгьыл уаԥоуп!
1954–1964

А И ҬА ГА ҚӘА
ГЬАРГЬ ЧАЧБА- ШЕРВАШИӠЕ

УАРАДА
Иаҳхылаԥшхәу, лахь сумҭан,
Сыжәлар рзыҳәа ԥсахрада
Сыҟазарцы иахьысҳәало
Сабацәа рашәа, уарада.
Бжьы ҭаала иансырӷызуа,
Исҳәоит гәырӷьа-ччарада.
Ари ашәа гәаҟ ажәабжьуп,
Игәыҭшьаагоуп, уарада.
Абри шԥеиԥшу аиаҭым хәыҷ
Иҵәыуара ауеимада –
Иан лзыҳәа лаӷырӡышак
Анықәиҭәо лыжырҭа.
Исанаҳәоит: аԥсҭазаара
Зқьышықәсала еилшәарада
Ҭынч ишааиуаз, ԥшак иагазшәа,
Ишыбжьаӡыз хьаҳәрада.
Зынгьы сразҟы иақәмақаруа
Иҵәаа-ҵәаауеит џьшьарада.
– Сразҟы, сразҟы, сқьаԥҭажәумтәын,
Сара ҩныда-гәарада!
Аԥсҭазаара аҭагәҭасра
Џьоук ықәнахӡоит харада.
Ажәҩан абри гәанамҭозар,
Нас ацәгьара збарҭада!
Иаҳхылаԥшхәу, лахь сумҭан,
Ас сахьашшуа чҳарада.
Уа зны-зынла иаасырӷызлап,
Уарада гәышьа, уарада!

***
Иаҳауеи, ҳәызба ҵарк сылҳәаны,
Аҽыр-ҽырҳәа сшьарҩаш каҭәондаз!
Агыгшәыг цхлымуа исхагыланы,
Иаҳауеи, сшьа ԥха рыблакьондаз!
Иҭаԥҭаԥуа сгәы ахьҭоу иҭыганы,
Лаҳәақәак еимҿыржәжәондаз,
Аха усгьы сгәы иҭоу цәырганы,
Жәлары зегь ирбартә иҟалондаз!
***
Иудыруеит, сашьа, уи еиԥш атәыла,
Еихсыӷьра ахьақәым амра аԥхара.
Жәлар азгәдуны хьӡарҭоит гәыблыла,
Нцәахәык еиԥшҵәҟьа ирнықәуеит иара!
Амра шынҭашәаз аеҵә еилыџьџьара
Ишԥассирхо, ажәҩан рыхиауа.
Уатә аҳәсахәыҷқәа рыбла ҭыџьџьара
Ишԥареиԥшу аеҵә иԥхауа!
Аԥсахра уаҟа иршәихьоу усуп,
Бааԥсырас иҟоу иреицәаны иԥхьаӡоуп.
Уаҟа уалны ауаҩ иду – ламысуп,
Игәгьы зеисуа инеигӡарцазоуп.
Уи атәылаҿ уаҟа агәырҩа хьшәашәа
Аламыс-мцабз ырцәо иаахылт.
Аиаша иашьҭоу ииуа аԥсаӡамшәа,
Хеиҵыхшьа имоуӡо дааҭадыргылт.
Ихьеҩуеит ашьамҭлаҳә еиха бжьыла,
Еихсыӷьуам ауаҩытәыҩса иқьра.
О, ишԥагәаҟуеи, сашьа, уи атәыла,
Стәыла рыцҳа, сахьааӡаз сара!

АЛЕКСАНДР ПУШКИН

***
Сҭаххарақәа схызгеит, иӡит,
Сацәыхьшәашәеит сгәы зызхьуаз.
Агәаҟрақәа сзымҩахыҵит,
Сгәы ҭацәит – уи ауп инхаз.
Слахьынҵа акәзар, ԥшатлакә цәгьала
Ишәҭуаз арканӡеит сҿара.
Саӡәуп, сыҟоуп лахьеиқәрала,
Сыԥшуп: иааирушь сыҿҳәара?
Усшәа сыҟоуп: абна еилшьаараҿ
Анаатә гәамҵуеит, аҽырӷьы.
Амахә ҟьантаз анаӡараҿ
Инхаз ӡыӡоит аҵла абӷьы!..
***
Амза хыхь ишкыдыз, алахь еиқәыршьшьы,
Иаԥылеит ашәаԥшь ҟаԥшь камкамуа,
Руак былуеит, егьи – икьаҭо ацәашьы.
Ашәаԥшь – ҭаца қәыԥшуп игьамгьамуа.
Уи аҿаԥхьа амза шьадоуп уеизгьы,
Усоуп, Ельвина, сшыбԥылаз саргьы.
***
Бзиа бызбон: уажәыгь уи сцәалашәара
Сгәаҵа иҭнымҵәацзар ҟалоит зынӡагьы,
Аха уи баргәамҵуа уаҳа иҟамлароуп,
Былахь еиқәызҵо сҭахӡам акагьы.
Бзиа бызбон ҿымҭ-ԥсымшьа, гәыӷырҭада,
Ма сыԥхашьон, ма схыбаауан сара.
Убас бызбон, сыԥсеиԥш бызбон, ҳәарада,
Дбықәшәааит убасҟак бзиа бызбара.
***
Сныҟәоз гәарабжьарак сыбжьалан,
Уаала иҭәу ныҳәарҭак сыҩназ.
Стәаз ҷкәынцәа-қьафуцәак рыбжьара,
Сҽасҭоит нас ахәыцра исхаԥаз.
Усҟан исҳәоит: ашықәсқәа ҳԥырҵуеит,
Егьаҩгьы ҳаҟаз, ҳаӷеиҭа,
Адгьыл уаароуп, ҳазынтәык ҳақәҵуеит,
Иааскьазар ҳуаӡәк иуахҭа?
Џь дук анызбо, змацара игылоу,
– Абнақәа раҳ ду, – сҳәоит снаԥшны, –
Саргьы суаҩухышт, уаҳа суԥымло,
Сабацәа шуаҩухыз еиԥш зны. –
Аԥшқа сиахәмаруа дсыргәыбзыӷуеит,
Усҟангьы схәыцуеит: узҳала!
Саамҭа цеит, аҭыԥ уанасыжьуеит,
Са стәы нышәуп, уарах ушәҭла!
Амши аҵхи цоит еишьҭагыла,
Схәыцуа рнаскьагара саҿуп.
Урҭ рахьтә суахҭа зықәшәо шықәсыла
Еилкааны исымазарц сҭахуп.
Аибашьраҟны, ма мҩакы сшықәу,
Инҵәарц иӡбоума сыҿҳәара?
Нырцә архаҿ аума, нас иабыкәу,
Иҩыҵчаарц иахьыҟоу сдамра?
Аԥсы изы зегь акоуп анышәаҿ,
Дахьужлакгьы дзуҭаз датәуп.
Аха сара исгәакьарҭоу ҭыԥкаҿ
Анышә самадазар сҭахуп.
Аџьал ԥсыцәгьа азааигәара,
Аԥсҭазаара, еснагь ушәҭла.
Ак хьаас измаӡам аԥсабара,
Уԥшӡара мырӡкәа укаԥхала.
КАВКАЗ
Ишьҭоуп Кавказ са сыҵаҟа. Ҩаскьаӡа
Акаҵәара саахықәгылеит, асы снылҵ;
Сымариаша, наскьантә, бахәык иҩахылҵ,
Иаауеит ауарб, аԥша еиҩыхуа, ижжаӡа.
Уахь избарҭоуп ашьха рҩашқәа ахьиуа,
Асыԥсагьы хаҳәиҳаҩеи шагауа.
Абрантә ицоит аԥҭа ԥжәақәа шьқьыруа;
Урҭ рыҵаҟа ӡхыҽҽа дуқәоуп, ашәах еикәшо;
Урҭ рыҵаҟа хра ҟьантазқәоуп, иҵлашо;
Наҟ шыцлымшәуп, қәыц ӷарԥшаруп зызҳауа,
Урҭ урхыԥшыр, ԥсароуп, иқәиааз аҳаса,
Аҵар гәырӷьоит, ҽарҳак неиуеит иҿҟьаса.
Нырцә ҵыс ҭыҩран, ашьха, дрыԥхуеит аҩнқәа,
Уаса гәарҭак рҳәырҭа ԥшаахқәа ирзаауеит,
Ахьча иакәзар, аԥшаҳәаҟа дылбаауеит,
Уаҟа Арагва цоит еижәхысла, иццакуа.
Ҽыуаҩ заҵәык дҭоуп аҭыҳәҭа, иҽкынҵо,
Даваныҟәоит Терек бжьаҵәан излацо.
Ихәмар-гәрымуеит гыгшәыг қәыԥшҵас нас иара,
Аихатә гәашә ахьтә иадырбазшәа уи фатәык.
Ахықә иасуеит, аха акгьы алшаӡом зынтәык,
Цәқәырԥа млашьла иарыбзахуеит аҟәара…
Усҟан фатәи гәазҳареи иалыхәдоуп зынӡас:
Абахә ҿаҳа дуӡӡақәа ибжьадраҵәоит цас.
МИХАИЛ ЛЕРМОНТОВ

АБАХӘ
Ахьӡы зхьыршаз аԥҭа ҽыҭҳа,
Бахә дук ашԥы иадыԥхьалаз,
Шарԥаз, абахә ацәа ишалаз,
Иԥеиԥеиуа ицеит инықәҳа.
Аха абахә ӡыш акыҷыраҿ
Ашьҭа ннажьит. Инкахәыцуеит
Абахә заҵәы, насгьы иҵәыуоит
Абжьы ныҵак ашьха цәҳәыраҿ.
***
Гәыӡрала, қьафла, ԥахьашәа зны,
Сыԥсҭазаара бзиахә сыԥхьаӡон.
Анасыԥ сарааԥсеит аҵыхәтәаны,
Уажәы – аӡәгьы бзиа дызбаӡом.
Нас лаӷырӡылагь, ԥахьашәа зны,
Сымш еилаҩынтрақәа сыԥхьаӡон.
Бзиабарак саман сгәы азырҳаны,
Уажәы – аӡәгьы бзиа дызбаӡом.
Заҟа схыҵуа сцәеилагеит уажәшьҭа,
Абар нас, сгәыжьжьага, сыгәшәа:
Иаҭатәзаргь сеигӡом са сгәы ахаҭа,
Аҭаххар иргааит еимҿыжәжәа!
ИЗЗЫ
Сылахь еиқәуп, избанда, бзиа бызбоит сара,
Издыруеит: иархәашьышт бызҭагылоу бҿара,
Уи цәгьахәыцрыла игәарарҵаз ажәа мчхара,
Мшы лашарак, ма ихааӡоу минуҭ еимҟьарак,
Алаӷырӡ азкабҭәашт, иамамкәа ҵыхәаԥҵәа.
Сылахь еиқәуп… избанда, быҟоуп бгәырӷьаҵәа.
АБААНДАҨЫ
Сыҭшәыжь абахҭа, илашьцароу,
Исышәҭ мыш ԥхарак зынзаҵәык,
Насгьы, аԥҳәызба зыбла еиқәароу,
Зԥырцә еиқәароу насгьы ҽык.
Раԥхьа аԥҳәызба сналыдгылан,
Зынӡа ирхаан дынгәыдкылан,
Нас аҽыбӷахь сыццакӡап,
Асакарахь ԥшоушәа сцап.
Абахҭа ахышә ҳаракӡами,
Ашә хьанҭагьы асаԥаҭ аҿоуп.
Аблеиқәара днаскьаӡами,
Луада беиаҿ лара дтәоуп.
Аҽы – наҟ адәы иаҵә иқәуп,
Аӷәра аҿам, ахы иақәиҭуп,
Иҽырԥа-ҽырԥоит уи хрыжь-хрыжь,
Аҵыхәа аҳауаҿ инеиужь.
Са сзаҵәуп, иҭынчхо сакәӡам,
Аҭӡы ҟьантаз сыкәшоуп уа.
Алашара ԥсырц акгьагӡам,
Уаҟа цәымзоуп иҭаауа:
Амала, игоит адәныҟала,
Инеибеиԥшу уа шьаҿала,
Аҵых ҭынчраҿ инеиҩеи,
Ҭак сызымҭо акануеи!
НИКОЛАИ НЕКРАСОВ

***
Ишаӡом, шәы-ҵхык еихалан,
Гәамчи насыԥи хәаҽуп.
Аԥшатлакә асуанда ӷәӷәала,
Агәаҟра хыҵырц иԥшуп.
Уԥшас, аԥшатлакә, ушасра,
Дәибнеи урхыс, еимырҟьа.
Ихызызуа ажәлар ргәаҟра
Унхыслан ихҟьа!
***
Сааҭла иацы фба нҵәоны,
Сеннаиа шыҟоу снықәлеит.
Нхаҩ ԥҳәызбак уа дышьҭаҵаны
Ҟамчыла ашиҵәҳәа илысуеит.
Аҟамчы кшоит, ашьа лхьыршы,
Аха ҟыт лыхәылшәома!
Смуза снацәажәеит: «Унаԥшы!
Уаҳәшьа гәакьа дубома!»
АХЫНҲӘРА
Лахьеиқәроуп исзыԥшыз абрахь сахьаақәлаз,
Ихаамкәа сыԥсадгьыл сԥылеит сара.
Ус ибашт аҩыза, ԥахьа иҳазгәаҟуаз,
Иахьа измам ԥасатә агәрахаҵара.
Ақәа кыдхаҽон, цәыббрамза еиҭашәан,
Уи иалыҩуан сыԥсадгьыл агәынқьра.
Ԥсаатә еиқәарақәак ихырҟьон ажәҩан,
Аԥсы дырбазшәа исышьҭан дара.
Сарҭынчуамызт агәырҩацәгьа митәыла,
Адәныҟа ишәышәуан анаатә – аԥшаӷьы.
Усҟан абна сыхәаԥшуан блаҵархәыла,
Хахьтә исықәнаԥсон ихьшәашәаӡа абӷьы.
Аԥшацәгьа сықәҳәацәон срыцҳамшьаӡакәа:
Узышьҭоузеи ҳәа апоет ԥшқарах.
Уаҳԥырҵ, наҟ уаҳԥырҵ, зыԥшрак ҳәа ҟамҵакәа,
Ҳа ҳзы утәымуаҩуп, ус умам ара!
Насҭхашәа исаҳауан ашәакгьы ҳамҭак,
Издыруаз акәгәышьан, аха уи ашан.
Уи ашәа иалыҩуан гәыҭшьаага-гәаҟрак,
Гәыҭшьаага-гәаҟрыла иара ашәа шан.
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Иалкаау. Актәи атом: апоезиатә рҿиамҭақәа, аиҭагақәа - 11