Latin

Иалкаау. Актәи атом: апоезиатә рҿиамҭақәа, аиҭагақәа - 09

Süzlärneñ gomumi sanı 3272
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2418
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
«Узгап, дад, узгап!»
Уаҵәы захьӡыз рҽеибыҭа,
Аби ԥеи еиманы,
Ашьха шыҟоу иалсит рқыҭа,
Рырахә раԥцаны.
Ацәҳәыра шьха, ашьха ҭбаара,
Иазцон Қәабчара,
Ахымш рзы, иааԥса-икара,
Иҩхалеит дара.
Уаҟа иамоу арҩаш хьшәашәа
Умацәа хнаҵәоит,
Аԥҭа еишьылӡа уаҟа ԥслаҳәшәа
Ахрақәа еимнадоит.
Знык ианхала, нас иҭынчуп,
Арахә уаҟа иҳәуа,
Дӡыӷраԥшьӡа аҷкәын дрыцуп,
Акиҳәа дҟьауа.
Иҭыԥла ду, ҳаи, аниҳәа,
Адомбеи зацәцом,
Уаха шаанӡа ахухуҳәа
Лацәеихьшьрак ауӡом.
***
Зны дааԥсаха аб, дшәарыцан,
Дхынҳәит хәылбыҽха,
Арахә гәарлан, аԥса рымҵан
Иаагылт еикәаӷӷа!
Дтәоуп дазхәыцуа ахраҿ ихьыз,
Иагьџьеишьоит цәгьаӡа,
Иахьа шьыбжьон абқәа иреиӷьыз
Деихсын, икәкәаӡа
Иахьаҿаҳаз уа бахә аԥшьын,
Анеира цәгьаӡан,
Днахагылеит, иаԥхьа икажьын
Агәышҵа ӷраӡа.
Ацәа ахыхра даламгацкәан,
Ицәырҳазшәа уа,
Изқәыршәшәо иаԥхьа иҩаҵҟьан,
Ицеит иҭакәкәа.
«Даҽазнык ахысра саӡар!» –
Дышхәыцуаз иара,
Икәша игылаз аџьма, аӡар
Еилаҩҩит абра.
Ӡхыҵра дук еиԥш аҭыԥ иажәлеит
Арахәқәа рҳаны,
Нас еимбӷьыжәаа наҟ иҭалеит
Аӷьал, еиханы.
Ала ҵәааит... Иҟалаз ҳәа
Иубом еилганы.
Ҳаи! ҳәа дҩаҵҟьеит аб еиҭамҳәа,
Дхысырц дыхианы.
Абар, иаԥхьа аҿырпынра
Еилашәшәеит зназы.
Мшәызшәагь ибеит ак ацәаара,
Дагьхыст ишьразы.
Уи дацласхан ихы аҭҟьара,
Днахаххит деихан:
Иара иԥазаҵә уаӷеимшхара,
Уа дышьны дышьҭан.
Ҿырпынк ԥиҟарц днавалазаап,
Иаҳәызба хәыҷ кны,
Дымшәыз џьыршьан, баша ирҳазаап
Арахә ицәшәаны.
Ашьха ҵасым длаӷырӡышыр,
Иалам иԥсаҭа.
Ажәымҭацәгьа, иҽизымшьыр,
Нас ишԥеиуеи шьҭа!
Иоупа мыжда аҿацәқәа еиҵыхны
Днықәиҵеит аԥсы.
Иҩадахьы, аҿарпын шьҭыхны
Днеихатәеит лассы.
Игәы мыжда гәаҟ ашәала
Ирдарц иҭаххеит:
«Сыбла ҭысхит са снапала,
Шьҭа сдунеи лашьцеит.
Иужәша аӡыхь ахы ыҵнамхыцызт,
Уара угәыӷырҭан.
Уан лызхара улзымааӡацызт,
Ишԥалури уан!
Дысзаауеит ҳәа агәыӷра лымоуп,
Дыԥшуп иахьаҽны,
Лнапы ихшьны агәашәаҿ дгылоуп,
Укәымжә кьаҿ ӡахны.
Даныцәазгьы лыԥхыӡ уалан,
Уан ажәрацәгьа, уан!
Алабазаҵә уанҿаҳәалан
Улызнаргашт уан!..»
***
Арахә икәшеит уахь инхалан,
Иџьабозшәа иԥшын,
Имжаҳәаӡо рҽеивахалан,
Рыхқәа шьҭых иркын.
Абас шаанӡа аб игәаҟуаз
Иҿырпын ӷызуан,
Агәаҟашәа наҟ изҿаҩуаз
Абахәгьы гәынқьуан.
Иаацәылашеит, аб дабаҟаз,
Дыԥсит игәы ԥжәан,
Ила ууа, иҭыԥ ианхалаз,
Аԥсцәа ирхатәан.
РИҴА
I
Есышықәса ирахә иманы
Дышьхашәауан Аԥшысба Ныгә,
Рреит ҳәа иуаса дрыԥхьаны
Дазкылсуан аӡиа ԥшӡа ахықә.
Иеиҵбы, инапалаҵәҟьа ииааӡаз,
Дыҟан, уи ихьӡымзи Ныз,
Уи иакәын ҭынхасгьы имаӡаз,
Ақыҭараҿ рыҩнашә ахьартыз.
Ихы данҟәышлан даныҟала,
Иашьеиҵбы дааныжьны хара,
Жәашықәса дычныруан имала,
Рахә гәарҭак ихашәалт иара.
Иикуаз, иишьҭуаз марымажан,
Амахә ҩа хиҵәар ибзахон.
Ирахә баагәарашәа дрыкәыршан,
Ажәеиԥшьаа иара изы илыԥхон.
Напхыцла тәымџьара илиӷьӷьаз,
Разҟыла иҿион иуаса,
Ибжьамӡит аџьа цәгьа иибахьаз,
Иҷкәынра здырӡлаз иџьаԥса.
Аҽыҩҳәа илабашьа ныҵарсуа,
Иԥсуа шәақь инҭаҵа аҭаҳәҭеи,
Ашәалҟьамреиԥш дцәырҟьацәырасуа,
Еимырҟьауа дрыбжьан геишьхеи.
Иҿарпын иарҳәо агәҿыӷьашәа,
Мардакаҿ длатәалон длаԥшуа,
Арҩашқәа иалҟьо иҿаԥхьашәа,
Агәгәаҳәа ицон еилашуа.
Иҭыԥла, иаҩсуа аҽыкәаша,
Аҽырқьақьа насҭхашәа итәан,
Иҵаҟа абахәқәа аҿыкәырша
Икеикеиуа Риҵа ҭатәан!
Ижакьа ԥшӡа, ихаҿ ҩычага,
Асаркьеиԥш, аӡыжь инарбон,
Ианылон ирахәгьы рыгага,
Ианнеилоз уахь ӡыжәра шьыбжьон.
Аԥшацәгьа ууа аҭаҳәылара
Иҭырлашьцо уахь ианыкҿаз,
Ицәгьахоит Риҵа аҭаԥшылара,
Иҭшәааны иҭатәоит шьаршәҵас.
Анаатә абра ианҭагьежьуа,
Аӡыжь иаҵәа ҭыҵуеит аҭра,
Ацәқәырԥқәа гылан еиламлашьуа
Нырцә-аарцәгьы дрыбзоит аҟәара.
Ирлашо ихыҷҷалоит амацәыс,
Аҵықьҳәа ианхысуа ааигәаӡа,
Ихыҵрым уҳәартәы шьҭарнахыс,
Иныхчылоит анаҟә жәпаӡа.
Ҽазных, иҭынчуп аӡыжь иаҵәа,
Шьҭыбжьык ҳәа ҭыҩуам џьара,
Ҭыԥҳак, иҿыхаз игәырӷьаҵәа,
Лхы-лҿеиԥш, игьамгьамуеит иара,
Ҽазныхгьы, ахьӡы ныхҭәалоушәа,
Иаҩычалоит амра ашәахәа,
Наҟәакгьы ццакырак амоушәа,
Ихыҵуеит аӡыжь еиҵыхәхәа.
Абахәқәа ирҿачу аҵлақәа
Рыгага ихдыршәлоит аҳарџь,
Аԥшацәгьа иаркараз ацәқәырԥқәа
Ицәоуп, уа ирхыҩуам ахьарч.
Усҟан избалак, дадырсызшәа,
Даршанхоит, ибла изаҟәгом.
Имчыдоуп ара уаҩ ибызшәа,
Аԥшӡара азҳәарц иҟалом.
II
Ныгә Риҵа ахықә дшаваз даваӡан,
Иуаса гәарихуан абра.
Ԥхынраказ, ихьаҭра иазқәынҵан,
Иашьеиҵбы дыҩхалт ибара.
Иашьазаҵә аҟаимаҭ диеигәырӷьан,
Длахан уа изишьит ҟатак.
Имҵеиҵеит ахмаси цәыриган,
Дидтәалоуп, диԥырҵуам харак.
Адырҩаҽны Ныгә иаацәырганы
Иашьеиҵбы иеиҳәеит ажәак:
«Иудыруеит, аԥсаса сыманы
Ашьхарԥы сшамоу алушәак.
Аџьацәгьа избахьоу кырџьара
Сазхәыцыр игьежьуеит слахаҵ.
Иниасит, абар, сыҷкәынра,
Еизаракаҿ уаҩы симбац!
Уахык, оҳ, гәышьа ҳәа сҽыртланы,
Иарак снылаиан иҟамлац,
Дад, уааԥсеит ҳәа сыгәшәа цәырганы
Гәыблыла аӡә иахьтә исмаҳац.
Гәабанс ҳәа са исыҵоуп имхаӡо,
Икьакьаӡа – акәахьча ауасцәа,
Ҩынгьы-бнагьы цәырҵгас исымаӡоу –
Абҭәалых џьаџьа акәмызцәа.
Ашьхарԥы схала санықәхаӡа,
Абна бызшәа сҵеит ицқьаны,
Еилсыргоит ашәарах рымаӡа,
Ажәеиԥшьаагь збоит ааигәаны.
Сшәақьгьы саныцәоу снап аҵакуп,
Ирҷҷаны исывоуп амзаша,
Сыцәагь убри аҟара сақәиҭуп,
Са сарҿыхоит амшә ахыԥша!
Смацәа реиԥш издыруеит ашьхара,
Еилсыргоит аԥсабара аҵас,
Агыгшәыг сԥырҵуеит хара-хара,
Ашьхатәыла самоуп аҳас.
Аха исыздыруам ишуасҳәара,
Сгәы ықәԥҵәеит, аиашаз, абра.
Исыхьӡеит ҳәа сыҟоуп сааԥсара,
Ақыҭахь сҭахуп ацара!
Уара, дад, ццакырак умамзар,
Ҳамҭакы, нас, уаагыл хьчара,
Саргьы, нас, ҳаҩны ҳәа крыҟазар,
Сналбааны избап сызхара!
Аџьџьаҳәа жәлары снарылаԥшып,
Сыгәгьы нас хәыҷык аԥсашьап,
Сынҽыжәлан џьаргьы снаԥшааԥшып,
Рацәак усыргәамҵрым, сашьа...»
Ныз уа даагыларцгьы шиҭахыз
Ианыҟаиҵа дцәажәан аҭак,
Маӡазшәа Ныгә иажәа уинахыс.
Ибжьы ныҵак иеиҳәеит ажәак:
«Ибзиоуп, уааныжьны сцап, аха
Ссирк уасҳәоит, арахь уааӡырҩишь,
Шанак, уаҩ иимбац шамаха,
Риҵа ԥшӡа иамоуп аӡыжь.
Абҵара амзаз, аҵх анеиҩнашо,
Абри еиԥш ашана ҟалоит:
Ҭыӷьқәак аӡыжь иаҵәа ҭырлашо,
Иҩҭыҵны арахә ирзаалоит.
Ауха шаанӡа иршаҟьо
Арахә ирылоуп ирҭытәуа.
Шәарахкгьы зыҟалом имшәаҟьо,
Изаҳаз абжьыцәгьа игауа!
Уԥсыргьы, адәахьы удәылҳәҳәан
Урҭ урымбароуп, аҳаҳаи!
Ууапа хәылдагьы уҽылаҳәан,
Ҿыцхаҵәҟьа уиароуп, умаҳаи!
Уеиқәхашт иануоугьы анычҳара,
Уазхәыцны ихауҵароуп сҳәатәы,
Мап анакәха, ҳаӷоу имшхара,
Уинахыс иԥҵәеит ҳа ҳҵыхәтәы!» –
Иҳәан, иашьа дныҳәаныԥхьаны,
Ихәда иаахишьит ахьаҭра,
Нас илабашьа аакыдыхны,
Бзиала ҳәа дынҭалеит иара.
III
Ианиҳәаз ауха иақәыршәан
Ианаақәыҷҷа амза – ацәашьы,
Акаамеҭ ззырҳәоз аҽны акәушәа
Иоумаха игеит акы абжьы.
Аха иашьа уаанӡа иеиҳәахьан,
Ииулак ибла иаимырбеит,
Абӷьааҳәа иуапа иҽылаҳәан,
Ҿыцхаҵәҟьа аҭыԥ аҿы диеит.
Ианааша ирахәгьы бзиахәха,
Ибеит ахәапаҳәа ижаҳәо.
Шьыжьшәаԥшь рылаҷҷо, игәырӷьахәха,
Дгәарҵит уи, акаҩҳәа дшәаҳәо.
Аҩынтәгьы адәылҵра иақәымккәа
Ииулак ашара дазнеит.
Ахынтәрыз, ишиаҳац акәымкәа,
Изымчҳартә абжьыцәгьа ҟалеит!
Ҳаи ҳәа дындәылҟьеит данзымтәаӡа,
Аҵх лашьца иналҩит убас:
«Хаҵа дызнымиац егьыҟаӡам,
Избароуп, нас, сырахә зыниаз!»
Дрылаԥшит ирахә еилагьежьуа,
Ирыласызшәа акырцхи аԥшеи.
Абар, еицрымҵуа, еишьҭагьежьуа,
Уа иахьеишьҭоу аҭи аҵшеи.
Дназхәаԥшыз илаԥш нарылаҵәан,
Рыԥшӡара убасгьы дыхнахт.
«Ижәбарым шьҭа уаҳа аӡыжь иаҵәа», –
Ус игәаналагьы иӡбахт!
Аеҵәеиԥш иҭыџьџьоит рыблақәа,
Ахәы ирықәугьы шкәакәоуп сҵас,
Илакьуп рхьы-разын тәыҩақәа,
Иникыларц дрышьҭалоит нас.
Ихацәа ишнықәԥшыз адрымҳәа
Аӡыжь иаҵәа рҽарҭеит, иҟаан,
Асыԥса андәықәло еиԥш агәырқьҳәа,
Арахә зегь нарышьҭалт ирҳан.
Иааимыжжын аӡыжь ду азнаказ,
Нас арахә зегь нахәлабга ицеит,
Ныз хәаша аӡыжь иаҵәа иаваӡаз,
«Иа» зҳәара ак шнымхаз ибеит.
«Уаа, сзықәшәа закәызеи, иараби!
Данааилак иасҳәарызеи Ныгә?» –
Зан дызцәыӡыз диеиԥшын асаби,
Дыгәжәажәауа даақәхеит ахықә.
***
Ирахә изычҳауа дыҟазма,
Игәы иҵалан Ныгә дгәырҩон.
Дахьынӡаҟаз ма ҭынч дзыцәозма,
Диацыԥхьаӡа аԥхыӡ цәгьақәа ибон.
Аҭыԥаҿ даныҩхал дқьыԥаха,
Иҟалазгьы мҩашьхуа ибеит –
«Уаа, Ныз, сышԥоушьи, сушьит, аха!» –
Дуалашәан арҵәааҳәа дыҳәҳәеит.
«Сыбла уҽаумырбароуп, абзамыҟә!
Усԥырҵ наҟ, сгәырҩа сазынхап,
Ухҟьарым, аӡышьҭра уаваныҟә,
Аҩныҟа узкылсыргьы убап».
Дџьыҟәџьыҟәуа днеиԥырҵын днавалеит...
Дцаӡама, нас, дышиашазгьы Ныз?
Уинахыс ашәышәра иналагеит
Аҿырпынгьы, Ныгә иҿакыз:
«... Шәабаҟоу сыҷкәынра здыӡлахьаз,
Аҳаскьын ҿахь шәааи, шәыбзаҳәы.
Ԥсҭазаара змаӡам шәа шәҷыдахаз
Дрыцҳами, нас, арахь шәхынҳәы!
Сахьцазгьы шәысзымчҳаит, ахәаша,
Сааин абра сықәтәоуп ахықә,
Ижәдыр, нас, ашьхагь агә иахәаша,
Шәа шәыда дышхәарҭамгьы Ныгә!
... Гаӡак изыҳәа саҭашәымҵан,
Дунеи ҟьаҟьа ссируп, шәазхәыц!..»
Шаанӡа аӡыжь дшаваз даваӡан,
Ирахә дрыԥхьо: «Ҟьааит, қыц, қыц!»
Ауха аҿырпын иаҿыцҳәацәоз
Ахрақәа ирныҩуан еилыкка,
Аԥслаҳә лаӷырӡын иаҿыҵкьасоз,
Маӡа иарҵәыуон акаԥкаԥ!
Игәҭыха наӡамашь Ныгә хәаша,
Аҿырпын иаркараз абысҟак?
Шьыжь амра ашьхарԥы ианықәлаша
Аӡыжь агәҭа иҩалҵит уасак!
Иҩҭыҵит арахә зегь нашьҭалан,
Иқәҭәаа иаақәгылт аҟәара.
Дгәырӷьаҵәа Ныгәгьы дааҟалан,
Иҿырпын даҟәыҵт арҳәара.
«...Нын, ҳамкьаҭеи, – ҳәа, наныкьара!»
Даацәырҟьеит Ныз мыжда абар,
Дналагеит дасны анапеинҟьара,
Ассааҳәа дкәашоит уҭаххар!..
Арахә зегь неикәҟьашан агәырқьҳәа
Наӡаӡагьы рҽарҭеит аӡыжь.
...Уҟаз, Ныгә, уара егьухарам ҳәа
Иарҳәазшәа, аӡхықәаҿ дааныжь.
Ҳамҭакгьы убраҟа Ныгә хәаша
Дадырсызшәа дгылан дшанха,
Нас иуапа ихахәда инакәырша,
Уи дууаӡа дыԥеит хагәха!
Днахәлашәеит ацәқәырԥа реимҟьара,
Ацыԥхьқәа хәашеит данырхьыс,
Дагеит, уи акәхеит, уаӷеимшхара,
Ихабар ҟамлеит уинахыс!
***
Ирҳәоит: иҭнагауа иҟазшәа
Кыраамҭа Риҵа абзаласа,
«Рреит!» ҳәа ахьча ибжьы ҭыҩуазшәа,
Еибараауазшәагь ауаса!..
АҾАТӘ УА А
Иажәеинраалоу ароман
Ацыԥҵәахақәа

***
Сынтәа заанаҵ иааит аӡын,
Иқәаст, иӡыст, игәамҵхамҵын,
Аԥсабара сыла иҭаӡын,
Иаҳгәакьаӡоу амра бжьарӡын,
Иҟоуҵозеи, уара аԥхамшьа!
Аха еиӷьхеит уи ацашьа.
Февраль мза шыҩагылаз,
Абахә ӡышра аханӡа
Амра ҩавҵит ихааӡа.
Аҵлагь ашәыб ирҟәыншәылаз,
Иԥсасиин ианкаԥса,
Ишәҭит раԥхьа аҳәаса.
Асы ахьықәжьыз адәы хтын,
Ашәҭ ахылҵит адәыкрын.
Аха сеидру иауа март,
Ҵыԥх ацамҭаз имақарт!
Бзанҵык иубом абла ахаччо,
Иамырукәа қәабааи-сабааи,
Имыргәаҟкәа рахәи-уааи,
Амҩа изықәлаӡом иара,
Шықәсык иахьцо ныҟәара!
Бзиа избоит сазгәыкны,
Абас аӡын агәҭаны,
Ианықәлашо ааԥын цәырҵны –
Ажәҩан цқьа аҵаҟа Аԥсны!
Агәамч сыҭо аҳауа зҩыда,
Наҟ исшәыхны суапа хәылда,
Амра каххаа исхаҷҷо,
Кабазаҵәы скашәкаӡо,
Амшын ҟәанда, ицәқәырԥо,
Сынҭаларгьы цәгьа исымбо,
Аԥсшьарамшаз аҟәара
Са санавоу ҭынч абра!..
Февраль мза ас ианҿыха,
Ас игәырӷьо ианырзаа,
Иҟарҵозма тәаха-ԥшыха:
– Напымшыла! – рҳәеит Амзараа.
Адәы инықәылт, адәы хыбуа,
Атракторгьы џьа идыԥдыԥуа,
Ахәхәа-хәхәаҳәа уа ицәаӷәоит,
Анышә ԥсыла еиҩырссо.
Џьоук агәарақәа кәдыршоит…
Ацәқәа ҵаркын, еицрыхәхәа,
Џьоукы иларгоит ирҳәазо
Ҟиарла иахан ауахәа!
Сыжәлар дуӡӡа, ԥхьа ицауа,
Еиҭазыркуеит рымч-рылшара
Аҽаҩрашықәс ирзаауа.
Ҩаԥхьа, абар, сыԥсадгьыл ҭбаара
Абжьы аныҩт агәырӷьа-нхара!
Иқәԥаз аибашьраҿ хьӡы жәгартә,
Шәарҭ, наӡаӡа зыжәҩа еибыҭо,
Стәыла агәахәара зырӷьо, шәарҭ
Са сшәықәгәырӷьоит, салам шәыҭо!
***
«Алашараа» зеиԥш еизарак
Роуран иҟоуп хәылбыҽха,
Рҽазыҟарҵоит ари абжьарак –
Еиԥшу рмоуц шамаха!..
Абар, уажәшьҭа хәылбыҽхоуп,
Ажәҩан каххаа иҵәыцоуп,
Ашьха игылоу еикәырша,
Ирхыԥрааны иааиуа аԥша
Аҩыџьбара еиԥш иҿацоуп.
Ардәынакгьы бгак абан,
Иҿықәҿықәуа абжьы арган,
Абард иқәтәеит ишәаны,
Ҵаҟа иӷәыӷәӡа итәаны,
Иазыԥшыхуеит иара нҵәа!..
Амҩадуаҿ аҳәынҵәа
Аԥшахь насын, еиҟәыҷҷа,
Шьагрын еимаа еиԥш, унанылар
Анышә иахгоит аҷҷа-ҷҷа.
Иаҭахызаап амза гылар,
Шьханхыҵ ажәҩан ҵыблаауеит,
Ишыхәлара ихәлахьеит,
Аха усгьы уаха аклуб
Иҩнылашо ацәашьқәа аркуп!
Рҭыԥ инықәҵо рыкәты, рыжә,
Цәыкьанаҵы крыфа-крыжә,
Џьоукых ҽыла, џьоук шьапыла,
Аҳәса, ахацәа, ӡӷабла, ҷкәынла,
Наҟ иааныжьуа арха, аҿаҩа,
Бырги ҷкәынеи уаха аџьџьаҳәа
Издыруада, нас, иахьцо?
Урҭ раԥхьаҟа рымҩа иаша
Нас иаҳагьы изырлашаша,
Зегьы еицҿакны ргәы зызцо,
Хшыҩи гәамчи уа еилан!
***
Иҩыҵхахаз амра ашәахәа
Раԥхьа акәасқьа иадыԥхалеит,
Татеи дааин, лкасы ԥыртуа,
Абарҵаҿы ҭынч дныцәтәалеит,
Абар, иҵлап ожәшьҭа хымз,
Зыҩны ла лыда уаҩ дахымыз,
Дычмазаҩын дышьҭан Татеи,
Еилылымхит хи цәарҭеи.
Ожәшьҭа дхынҳәит, Анцәа иџьшьоуп,
Агәылацәа рџьабаа мыӡит,
Ҩымшуп, абар, дыҽҳәатәоуп,
Иахьа дгәагәо наҟ дындәылҵит.
Аҩымсаг кны дгьагьо дыҩнан
Агәыла ԥҳәыс Ҳауида.
Аҩны лыԥссон, еиллыргауан,
Амра иалҭон ацәарҭа…
Ибжьырцәажәо агәарабжьара,
Асаба ақәырч анышә ҩара,
Ҽуаҩык агәашә даадыххылеит,
Ашацаҳәа нас дааҭалеит.
«Чоугьы!» неиҳәан, днықәлеит ашҭа,
Ианпыҟҟалеит уаҟа иҽашьҭа.
– Уаа, Татеи, агәырӷьаҿҳәаша!
Шәызгылоузеи, агәырӷьаҿҳәаша!
– Иҟалазеи, змоурахә мыӡша?!
Уаҩҵас иҳәеишь еилганы,
Уабацо, мшәа, уеиханы?!
– Гәырӷьаҿҳәашоуп, гәырӷьаҿҳәаша!
– Нан, уаангылишь, хаир збаша!
– Дамеи даауеит деибганы!
Илҳәо лҿамшәо дшанханы,
Дгылан ус абра Татеи.
Ихылԥа ихых аҷкәын даннеи,
Убасҟан ауп даналҵ лара,
Лнапы ыргьежьуа: – Уааишь ара!
Уа дубама, нан, хаҭала?
– Аҭел ааишьҭит, сан, аҭел!
Ҳԥошьҭаныҟәгаҩ Зыхә Ҭандел
Ӡыкәыр ииҭеит шарԥазы.
Адәыӷба дҭыҵуеит иахьазы!
Ӡыкәыр има дцеит аҽвакы.
Ҳауида, ҵәыцак аасыркы!
Уаткак, ҩык, абанс, абарс,
Афҩыхаара сԥынҵа иҭарс!..
***
– Уаҳа сҭахым, знык дубанда! –
– Ла дызусҭоу уажә ибҳәанда! –
– Дзуҭахузеи аӡә игәыӷра,
Хаҿыгьамгьам, абла гәыӷра?!
Аԥҳәызба ссир гәазырҳага,
Ахцәызардагь ҽышьаҳага! –
– Дызусҭада, мшәан, нас, Ерына,
Ари илеиԥшу ахазына?!.
– Убла дхухрым уи дыхшәалар,
Уҩны млашои уашҭа дҭалар!
Арԥар лышьҭоуп рҽынеибыҭан,
Пату лықәуп лара лқыҭан. –
– Дызусҭада, мшәан, нас, Ерына,
Лыхьӡ саҳәишь ахазына?! –
– Уи дхаратәуп, уи дхаратәуп,
Дабатәида? Амзаратәуп!
Аиеи, аиеи, исҳәо лакәым,
Дубахьазаргь, иумбац лакәым! –
– Сишь, иаҳауеит анахь Бакәра!
Илымоузеишь, нас, лара ақәра? –
– Иац амзаҿеи иахьа аҭәымҭеи
Еидукылар – лара лҭәымҭеи.
Уаҩ дылҭахым лара аӡә ида! –
– Насыԥ зылҭаз дабатәида?
– Уи дхаратәуп, уи дхаратәуп,
Дабатәида? Амзаратәуп!
Ахьӡ иман, аԥша иман,
Ааигәа дхынҳәит, арра дыҟан,
Лара дыҟоуп иара изыҳәа,
Иара дыҟоуп лара лзыҳәа!
Дара ртәала уи маӡахуп,
Аха абнагь алымҳа амоуп, –
Дыччоит, дыччоит нас Ерына,
Дахьадгылоу амандарина.
– Асҭанда лыхьӡуп ашеишеи,
Иара ихьӡуп, нас, Дамеи!
О, о, ҳо-ҳоу, удырҩатә еиӷьхеит!
Уҟаԥшьхеитеи, мшәан, Дамеихеит!
Да уаасҿаԥшишь, да уаасҿаԥшишь,
Убла ҭбаақәа сынҭарԥшишь!
Сара исцәуӡарц угәы иҭаз,
Рацәа издырит уԥсы ахьҭаз!
Ҳаи, иазхоуп, џьушьҭ, ушаҟәыҵра,
Бзиабарала маӡа ахәыцра!
Урҭ дырҭахуп амаҳә бзиа,
Ҳара, убас, аҭаца қьиа,
Агәылацәа – аҵаул чара,
Ахьырԥарцәа гәырӷьа-ччара! –
Дамеи дыччоит, Дамеи дҟаԥшьхоит,
Аха ари ажәа игәаԥхоит!
***
Убри аамҭаз ашә дамыскәа,
Аӷьараҳәа еимԥааны,
Уахь Асҭанда дныҩнашылеит,
Уи лыблақәа ҭыҵны ицон,
Арԥарцәагь ҩалхаҵгылеит.
Урҭ рахь уаҳа жәа мҳәаӡо,
Аҟәардә днықәтәеит дназыдгылаз,
Лышәҭкас раҵәа илырӷәӷәон,
Ишымгәыӷӡоз иаарыхҭыгәлаз
Лыҟазшьақәа ссиршәа ирбон.
– Иҟалазеи? – урҭ аалыкәшеит,
Аха дыԥшуеит, акгьы лҳәом.
Лыԥсы еивылган, аарла илылшеит:
– Иахьак сшәышьҭоуп, шәхабар збом!.. –
Дамеи даахәыцт: «Дааит насыԥшәа,
Илдыруазшәа сышьҭа ахьгаз,
Уаха сеиӷьым, ас дансықәшәа,
Апатреҭгьы лгәы нзырхаз,
Атәы сҳәароуп!» – Нас, Асҭанда,
Иҟалазеи, сазҵаауеит! –
Ожә акәызшәа урҭ ангәалҭа,
Даарыхәаԥшын, усгьы лҳәеит:
– Ма иҟалаз шәмаҳаӡацу,
Ма ҽакала сҟәыншьаны,
Зыгәра шәымго рсиа сацу,
Шәтәоупеи шәҿы аӡы ҭаҭәаны?!
Уаҳа адәахьы шәдәылымҵӡаци,
Хәлама аҩнашә шышәхаркыз?
Нас, иҟалаз шәмаҳаӡаци
Аԥсуа школқәа шадыркуаз? –
– Ҳаи, закәызеи, бхагахама? –
Ҩыџьа аиҩызцәа неиҿаԥшит.
– Жәабжьны игәараз ҵабыргхама? –
Арсана ибжьы ҭахәаҽит.
Дамеи дҩаҵҟьеит: – Ари зҳәада?
Баша жәабжьзаргьы ҟалап?.. –
– Саргьы исҭахын, – лҳәеит Асҭанда, –
Ари мцызарц, аха мап!
Ашкол аҿы шьыжь ҳаизырган,
Иҳаларҳәеит арҵаҩцәа… –
Шьыҵәрак лыхцәы еиҭалыртлан,
Иакәлыршахит уи лнацәа.
– Икшаз дарбан ас аргама?
Ӷашақә дарбан иаҳзыԥшуа?
Ҳаԥсшәа иахьзеи, имыцхәхама?.. –
Дамеи дгьежьуеит деилашуа.
– Уаагыл! – ниаҭеикит Арсана, –
Асҭанда дцәажәоит макьана… –
–…Ԥсыуа рҵаҩцәак ирҩыз алоуп
Ари аус ахы шакыз.
Жәлары ирцәырӡеит! Са сгәы иалоуп!
Иарбан тышоу изҭаԥшыз!
«Аԥсшәа кьаҿуп, анарха амам,
Аринахыс ԥхьа ҳазгом!» –
Абас рыҩуеит, тәымуаҩ дрылам,
Аха ирҩыз агәра ргом!
Расҭагь дрылоуп, ҳара ҳ-Расҭа,
Еиқәырҽаҽоу ашәҟәы зҩыз.
Сара сарбан, Расҭа иаасҭа,
Сара сиаанӡа ирҵаҩыз!
Жәашықәсала дырҵаҩ наган,
Еснагь ԥсышәан идирҵоз.
Ҳара ҳқыҭаз дымрахәаган,
Зны ҵарада ианлашьцоз!
Аҵла хәарҽ еиԥш наҟ ишԥахжәеи,
Иԥсҭазаара зегь зиҭаз?
Нас иаразнак игәы шԥахшәеи,
Иан лыбызшәа иахьа абас?
Иареи сареи пату ҳзеилан,
Аиҩызара шьахә ҳабжьан.
Иҩныҟагьы сара снеилон,
Иацәажәара кыр иаԥсан.
Ас аусқәа анимпыҵҟьа,
Са сгәы ишалсыз еилиргеит.
Уи даасыԥхьан уажә аабыкьа,
Иаԥхьа снаган снаиртәеит.
Уаҩ дыҟамызт ҳара ҳада,
Ихы иқәыжь саԥхьа дтәан.
«Сыбцәымыӷхеит, дад Асҭанда,
Аха ибысҭаӡом гәыбӷан!
Сџьабаақәа зегь аӡы иасҭеит…
Сыжәлар бзиахә сыгәра ргон…»
Илаӷырӡқәа сара игәасҭеит,
Ижакьа ӡыш иахьыкәкәон.
«Схы ахызбаауеит схәаша ԥычха,
Иҟам среиуоуп, ихаҵа,
Иамуит, иамуит, сажәымҭыҽха,
Дад, исеижьеит слахьынҵа!..»
Абахә еиԥшыз абри ахаҵа,
Дышԥеилаҳаи, мшәан, абас,
Иԥсы аҟынӡа иара днаца
Дарбан џьнышу дызҟаҭәаз?.. –
Аҭҭын дахо Дамеи дгылан,
Дтәан Арсана ихы ларҟәны.
Ауадаҿы ҳамҭак ҭынчран,
Хәыцрак иаман итҟәаны.
Дамеи дцәажәоит жәаццакыла:
– Абри ԥхыӡу лабҿабоу?
Ҟалашьа амам ҳ-Совет тәылаҿ,
Амилаҭ зин уажә иаабоу?
Иарбан школу рҵеи дызҭало,
Ани аби ргәаԥхаралоуп
Ишалырхуа, ҳәара зқәым
Уи закәанԥшьоуп, изҭахым
Бзиарак ныҟәызго уаҩым!
Нас ижәдыруаз, еиҵаҟәаҟәоуп,
Ицқьам усуп ҳамҩа зкуа.
Ирҳасабзаргь уи абраҟоуп,
Ирыздыруам уа Москва!
Милаҭк азин ас мышгагас
Џьоукы ирырҭо ҟаларым.
Ленин иажәа ас еилазгаз,
Акькьы дшәаҳәо дызцарым! –
Дамеи аҭаҭын дахон, дахон,
Уажәы-уажәы амца аркуа.
Дыкшарызшәа инапы дҩахон,
Дцәажәон арԥыс деибакуа:
– Сеибашьуазҭгьы сабџьар нкыла,
Сыԥсадгьыл ду са исыхьчон.
Ашьа азкасҭәон Аԥснытәыла,
Схатәы бызшәагь са исыхьчон,
Залымдарак ҳашькласызыр,
Азин ҳамам азыԥшра…
Шәҟәыла дыррак ҳалшауазар,
Москва иҳанаҳәашт ҳара:
Аԥсҭазаараҿ зинла ишдуӡӡоу
Амилаҭ хәыҷ абызшәа, –
Иԥсыԥ еивгаха дахьымӡо,
Дамеи дгылан деицрашәа.
Урҭ еицәажәон ҵхагәанынӡа,
Амза халон агәахьы.
Агаг ӡыӡон аҵла рымҵа,
Ԥшак ласҩасуан адәахьы.
***
Асҭандагьы дгәырӷьа-гәырӷьеит,
Дтәагәышьамзи лхы дымҩах,
Аха иаарлас Ӡыкәыр длыԥхьеит,
Дыҩнеигалеит ауаҭах.
Ишыҟазгьы ҩыџьа рхала,
Ӡыкәыр ашә ахь даахынҳәит.
Иаиркит уи идрыӷәӷәала,
Ак иаҳазшәагь дааӡырҩит.
Нас астол иҽынахажьны,
Иаацәыригеит ибжьы рмаҷны:
– Бынасыԥгьы ԥхьаҟа ибԥеиԥшуп,
Аха усгьы бгәыбҽаныз.
Аӡӷаб енагь аҵәца деиԥшуп,
Бхы рыбымҭан ҟаҟатәыс.
Шьахәла ибдыруеит быгәра шызго,
Аха уи акәым са сызҿу… –
Ичабра ӷра абра ицәырго,
Аԥхӡы ирыцқьеит иҿашу.
Лара дхәыцуеит: «Ииҳәарызеи?
Игәы иҭоума ма цәҳарак?..» –
Ԥҳәызбак уаҳа илурызеи,
Ҭахак лырҭаӡом иахьак.
– Уажә ибасҳәо абра инхароуп,
Имаҳароуп даҽаӡәы.
Иахьабалак ибымҳәароуп,
Бгәы иҭоу зегь ааҭарцәны.
Аԥсышәала аҵара ԥыркит,
Ари башан иҟамлеит.
Ԥхьа ҳазгом ҳәа мап ацәыркит,
Усурҭада џьоук аанхеит.
Баргьы, нас, бурокқәа маҷхеит,
Бгәы иамыскәа ҟаларым.
Сыԥсы ҭазар, ҳаӷоу длажәхеит,
Млаки хьҭаки басыркрым!
Ари ҟамлеит маӡа усны,
Еиҳабӡакгьы имаҳаӡо.
Иаҳҭахымзаргь, ҳагәқәа рдысны,
Ҳаԥылароуп жәа мҳәаӡо.
«Сара исҭахуп!» амацара,
Мап, ҳазҿыхуам, ихаҵа.
Аԥсуаа ҳмаҷуп, ҳамч наӡара
Ҳазыргылом ҳаӷәӷәаӡа.
Мап ҳәа зҳәазгьы дахьҳархәыроуп,
Ҳазҭашәазгьы мариаӡам.
Ҳаамҭа џьбара амаршәа ҳкыроуп,
Мамзар ҳкылсуеит иахьакәӡам.
Баша сцәажәом ак сымбакәа,
Сиашамзаргьы, ба базхәыц.
Аҟарачқәа, абалҟарқәа,
Абра иҳаванхоз шьханхыҵ,
Иаабгаруазеи, урҭ абаҟоу,
Рыбызшәа акәым, рхаҭагьы,
Ибмаҳахьеи рымҩа ахьнагоу,
Кавказ иқәцоуп зынӡагьы!
Дамеи, бара, нас Арсана
Ари абжьарак шәеиқәшәалоит.
Ишәымоушәа шәарҭ ашана,
Гәыӷрақәакгьы шәырзыхьлоит.
Шәарҭ шәызусҭда, шәнап ианузеи?
Ишәылшозеи? Шәхы шәажьоит!
Ԥҳәызбак уаҟа ибҭахузеи?
Гәрамгарҭасгьы бхы ҟабҵоит.
Шәеиҩызара «аилаҭәахра»,
Избоит, даарак иӷәӷәаӡам.
Хымҭәба – сеидроу, аха Бакәра
Дамеи дихоит иахьакәӡам.
Ируа сеидру, џьоукы брылоуп,
Бхы бҭахымзаргьы, ма сара
Сгәабҭарц быхәҭоуп. Сахагылоуп
Ҳара ҳқыҭа Амзара!
Цқьа базхәыцроуп сажәа шиашоу,
Бықәымгылан, сҳәеит, махә ҩак.
Ус ҳцалароуп ҳҽамариашо,
Иҟам уаҳа даҽа мҩак!.. –
Ӡыкәыр днеин аԥенџьыр днадгылт,
Иҭҭын алҩа хәхәаӡа ихҵо.
Лнацәкьарақәа лӡамҩа инадкыл,
Дтәан Асҭанда дымҵысӡо,
Маҷӡак лыбжьы аақыџьқыџьуа,
Ажәақәак налҳәеит абра:
– Сгәаанагара, сгәы змырҭынчуа,
Азин сымхым аҳәара!
Аимак сҭахым, ҳабжьы еилаӡҩо,
Зегь акоуп, ҳаиқәшәом зынӡа.
Акызаҵәык ауп иуасҳәо,
Сазыԥшуп, аҭак ҟаҵа,
Аҭаххаргьы шьаны иулҵуаз!
Схатәы бызшәа сызлахәыцуаз,
Сызлацәажәоз алушәак,
Иаразнаказ иара схаршҭны,
Амаҭәажә еиԥш наҟ инкажьны,
Исзеиӷьшьару ҽа бызшәак?! –
Уаҳа мҳәакәа Ӡыкәыр ддәылҵит,
Аҷыӷәҷыӷәҳәа ласбак шит.
Расидацгьы ашә даахыҵит,
«Шәабаҟоу?» ҳәа дааҩнаԥшит.
1947–1950–1958

АХ РА А Ш ӘА
Иажәеинраалоу ароман
Ацыԥҵәахақәа

АШӘА – АШӘА АРИУЕИТ
Афырҭын бааԥс асуаз, аҵла хыжәжәо,
Илакьуаз амацәыс, аԥҭа еиҟәыжәжәо,
Адгьыл хыџхыџыртә усҟан идыдуаз,
Ма асыԥса леиуаз, ма асыҭәҳәа шәышәуаз,
Ишгылац ахра гылоуп, иҵысуам,
Ус цәаҩас иамоуп, ахы ланарҟәуам!
Уи ахра ахьыҵәцара гарас измаз,
Уи афырҭын-анаатә згара арҵысуаз,
Гарашәас измаӡаз арҩаш абжьы,
Шарԥыеҵәа зҿалашоз есшьыжьы,
Абас ахра иалиааз ахреиԥш дыӷәӷәоуп,
Мчы дазынкылом, гәыла дыџьбароуп!
Агәырҩа, аџьабаацәгьа уи дазырҟәуам,
Ахра даласоуп, ихы лаирҟәуам!
Шьамҩазаргь – дазцалароуп игәы иҭоу,
Дыԥсуазаргь – хьыӡла дыԥсуеит ишахәҭоу!
Ҳаџьараҭ ҳәа Кьахьбак иашәа аԥҵара
Кыр ҵуеит гәыкала сашьҭоижьҭеи сара...
Ихаҿсахьа сахӡыӡо, сгәы иҭакны,
Шықәсыла сааиуан, ожә аҵыхәтәаны,
Иага џьа збазаргь, сазкылсит џьара,
Кыр сылшаӡазар – иазгәоуҭашт уара,
Аԥхьаҩ гәыраз, аха уаамццакын,
Ус иумҩатәны иазгәоуҭарц сҭахын:
Ҳәара аҭахума, азҵаатәқәа ҟалашт,
Раԥхьаӡа џьоук ражәа уахь идырхашт:
«Ҳаџьараҭ Кьахьба дыҟан, иԥсы ҭан,
Ҭоурыхла ирҵабыргра – автор ихәҭан…»
Џьоукых: «Шәаагыл, илшаз аамҭа иаҳнарбап,
Уи акәым, ҳәамҭас иигазеи, иаҳҳәап,
Ешыра ақыҭан, Ҳаџьараҭ дахьиз,
Акала иуарҳәоит уи ауаҩ дзакәыз.
Иҽахьишьыз, уӡырҩыр, Оҭҳара,
Даҽа хҭысқәак идыркылоит иара!»
Ҿымҭӡакәа дыштәахыз, ибжьы неиҵых,
Ус нациҵахыр ҟалоит даҽаӡәых:
«Иарбан документу автор дзықәшәаз,
Архив лашьцараҿ асаба зқәиршәшәаз?»
Аԥшьҩыкгьы ҿааиҭышт, маҷк игәы нырхо:
«Ҳаамҭа иатемам, иарбан изшәырххо!»
«Уи ихаҵатәра аҭахымзаргьы ҟалап,
Баша абрагьын Кьахьба!» – зҳәашагь дубап.
Насыԥ имоуп ажәлар лыԥха зырҭаз,
Даԥсоуп ҳәагьы рхаҵашәа иаԥсахаз.
Жәлар рыбзиабара ҟьалан иааӡом,
Иалнахыз – далнахит, иаԥсам – дабаӡом!
Исхашҭуам, ашәак ансаҳаз аҽны,
Ашьха қыҭаҿ сыҟан, нхаҩык иҩны.
Аԥацха аҭыԥан иргылаз ахан
Асофаҿ ҳтәамзи, аамҭа хәылбыҽхан.
Афымца каххаа икыдлашон аҭуан,
Машьынак абла амҩаду хнатуан.
Аԥшәма иаԥхьа иааӷызит аԥхьарца,
Ашәа нақәиҳәеит ибжьы ҿацаӡа:
– Уа, раидари, уа раида гәышьаӡа,
Уа раидари, Ҳаџьараҭ ахаҵа!..
Ҭауади-аамысҭеи амҩаду рхазыршҭыз,
Анхацәа рыцҳақәа иргәашьамхыз… –
Аԥхьарца ӷызуан, абжьы ҿаца гон…
Агәаӷ еилашуан, алаӷырӡ каҭәон…
Саланагалан ахаҵашәа сҳәон,
Ажәҩан бзарыбзаруа аӡаӡаш аҳәон…
Уи акәхеит, ашәа ԥсыс исхалт сара,
Уи нахыс сахьцалак, ааигәа, хара,
Сгәы иҭахәыҭхәыҭуа инахон аԥарда:
Абар, абар, Ҳаџьараҭ ихаҭа!..
Ахаҵашәа гон, сагон, агәра згон…
Ашықәсқәа гәагәон, сымҩахь снаскьон…
Аҭауад ҟамчы ашьа зҿанаршәыз,
Анхаҩыҷкәын, акәмызцәа маҭәа зшәыз,
Ажәлар рхаҵашәа сара дшыснарбаз,
Уара узын, аԥхьаҩ, салагоит абас.
АМШЫН ИХУ
Аҭҭынжәга иахозшәа апақ-апақ,
Алҩа нықәырч Аҟәаҟа идәықәлеит ӷбак.
Азганк ала амрахәага иаԥнын,
Уи ахьадыԥхалоз ҩырак анын
Анбанқәа рҟәазны: «Чачба Наҳарбеи».
(Абжьықәыӷәӷәара ақәыршәатәуп «беи!»
Ус иаҳа ианаалон аԥшәма имбеи,
Нас абеиарагь иахаршалоуп «беи!»)
Абар, днаҳәааҳәуа апалуба агәҭа
Дықәгылоуп иара Наҳар ихаҭа.
Ашлиапа ихоуп, исиуртук дҭабаҟа,
Даууп, дагьфархьуп, иӡара еихыкка.
Егьи Шабаҭ иоуп, ахылԥарч ихоуп,
Икәымжәы, икаба, деиқәшәа деилаҳәоуп.
Аӷбаҿ арҭ рыда аӡәгьы дубаӡом,
Аԥшәма данҭала даҽаӡә дагаӡом!
Дааԥсазшәа Шабаҭ днатәеит насҭхашәа,
Наҳаргьы иажәа даҿуп деицрашәа:
– …Иац дааит Скориков, нас уара уизхәыц,
Бзыԥҭа иалеирԥарц дашьҭалт инапхыц.
Аԥсрахкы иаундаз! Хымш ҵуеит, абар,
Сусқәа зегь кажьны! Аҭыӡшәа сыргар
Иԥхасшьоит, хаҭала ҳаинышәарц сҭахын,
Дласырхеит, дҩасырхеит! Ҳҩыџьагь ҳӷьазкын,
Ҳаиԥырҵит... Ииҳәаз дахымԥеит џьара...
Уи, Наҳар сакәзар, исырбап сара...
Аполковник ԥхьатәа, абни анап ҩа...
Аҭауад лаша, сныԥхьаҳәҳәан зымҩа,
Дахабабарц дашьҭоуп сабацәа рҭыԥ!
Иаҳраӡар, зынӡаскгьы ҳахәдацәа икып!
Иаҳраӡар, Бзыԥҭа хишьаап, иҭирбзап,
Ҳабацәа рыбаҩаҿ имал тәрыԥсап!
Ажәҩан ахь дхалап, ҳара аӡы хәашь ҳнаҭ!
Закәызеи, ҿуҭуам, уацралом, Шабаҭ?! –
Игәҭыха изымҳәозшәа џьара днатәар,
Ишьапқәа тартаруа дныҟәоит Наҳар.
Апалуба дықәуп уи дшаҟьшаҟьо,
Ашьхыҵә дыркызшәа, иҭәиц напқәа ҟьо.
Уихәаԥшыр дфархьуп, арахь инеиԥшьы
Абыкь иҭыҵуашәа игәаҩоуп ибжьы!
– ...Судла ицәызгароуп, уаҳа мҩа збаӡом!
Ахарџь ауп акәымзар, уахь сацәшәаӡом!
Даахәатәызар – даасхәап, арҭ зегь шәеибгаз,
Уара умсит, Шабаҭ, ҳаиқәымшәар абас,
Шәыҩныҟа снеиуан, уара умсит, уара,
Уахык сулаԥхьон, узбон сызхара...
Аҩы ссир ҭоуҭәоит, ҿамҩак снахәарын,
Ашьыжь ҳҩагылан лаҵгара ҳцарын!..
Ахысраҿ усгьы уара зыгәра уго
Уабацәа ршәақь ами, ахызаҵә зго!
Асуд ахь ҳанеиха... Маҷӡак саагәаҭ,
Шаҳаҭра усзықәгыл... Суҳәоит, Шабаҭ!
«Абшьҭрала Асԥа Наҳарбеи итәуп!» –
Абриак ауп исҭаху, саргьы суаҩуп,
Сахьуҭаххаша ҟалап, џьоушьҭ, џьара...
Аԥара-ашьара... ууалқәа ршәара... –
Шабаҭ ҿиҭуамызт, макьана дӡырҩуан,
Аӷба дахьарҵысуаз дыцәазшәа дтәан.
Ижакьа хәыҷ инапсыргәыҵала ихҩо,
Даацәажәеит дҿыхазшәа: – Шаҳаҭра уҳәоу?
Мап, мап, шаҳаҭра ахаан исымуц,
Ахаан ҵырҭышала жьыхәҭак сымкыц!
Сузымдыруазаап, иахьа еилсыргеит,
Аха уи џьасшьом, машәырны иҟамлеит!
Аамҭацәгьак ҳанылеит, зегь зыхәлабго,
Ажәытәра ҳалалра ниаӡаа изго!
Шәара џьоук уи аамҭа шәҽашәҭеит зынӡас,
Аԥсықымқымрагьы шьҭышәхит ҟазшьас.
Уадызцалазеи Асԥа? Угәы рҭынч,
Кьалашәыр акәымзи уабацәа рџьынџь!
Шьҭрала, ҳақла уара иутәуп иахьагьы!
Асԥа – иузалам акымзар акгьы!.. –
– Асҵәҟьа убахьоума, иууазеи, Шабаҭ?
Анцәа иџьшьоуп уажәа дахьамам шаҳаҭ! –
Иблақәа шаҟьо даацәажәеит Наҳар,
Ашьшьыҳәа днахьыст Шабаҭ имахәар:
– Иухашҭит ҳәа сыҟоуп ҳажәла закәыз,
Чачаа ҳакәӡами Аԥсны зегьы зкыз!
Ҳхатәы дгьыл ҳмоуа, ҳзықәшәазеи ҳара,
Ари ҽыршьыгоуп, уара умсит, уара! –
Шабаҭ иҭеисԥыҳә ацырақәа еицрых,
Анцәа диҳәозшәа инапқәа ҩеиҵых:
– Аԥсны абаҟаз, уара абзиахә збаз,
Лахьынҵала Чачаа аҳцәас измаз!
Еиҭымхаз, амҳаџьырра иҭанарцәыз,
Уара, Наҳар, уеиԥш, амал иарцәыцәыз,
Зынӡа ирзылбаамдац, еимдырххоит баҩҵас.
Ахә рыздыруам ҳәа, ирҭиуан зынӡас.
Аԥсы мацара иаҭыԥыз Аԥсны
Иара ахьӡ ахырхит – цәымӷыс ишьаны!..
Арратә округ ҳәоуп ишырдыруа шьҭа,
Арахь уҽазушьуеит Бзыԥҭа аԥсҭа!
– Аԥсны шԥасҭиуеи? Иууазеи, Шабаҭ?
Уҳәашьа хәарҭам, уажәа ахы ахьцо гәаҭ!
– Ԥса, иаасараӡа, иуасҳәоит, Наҳар,
Сара исхарамзааит, уашьҭан угәы нхар...
Агазеҭ «Кавказ» аабыкьашәа зны,
Статиак анылеит Бзыԥҭа иахҳәааны,
Амшын иху аӷбақәа рызхара
Ахаҳә рацәа ҵҩа змам ыҵоушәа убра!
Астатиа ануба аҽныҵәҟьа инаркны,
Уабацәа иухашҭхьаз гылеит иаҳцәаны!
Ашшыԥхьыӡқәа еиқәырчаҟәа еилаужьт,
Асԥа уналалан, ҵла шьапык нумыжьт,
Уаанӡа уабаҟаз, уахгазма, Наҳар?
Уаҩԥсык имбацызт уирахь ухабар.
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Иалкаау. Актәи атом: апоезиатә рҿиамҭақәа, аиҭагақәа - 10