Latin

Иалкаау. Актәи атом: апоезиатә рҿиамҭақәа, аиҭагақәа - 08

Süzlärneñ gomumi sanı 3206
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2247
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
Жәлар рышәи зышьҭалаз, уи мра изыԥхом,
Амаҭ шҳам дагәылхуп.
Жәлар рышәи зышьҭалаз лаӷырӡ изкаҭәом,
Анышәҵәҟьа дацәымӷуп!
Сентиабр 21, 1992, Ҷлоу

* * *
Тҟәарчалнтә иԥрыз, ахәыҷқәеи анацәеи зҭатәаз авертолиот Лаҭа ақыҭа инеиуан еиԥш, ақырҭуа фашистцәа
еихсын, иларышьҭит ҳәа ансаҳа изҩит…

Аӡы акәӡамызт, ацәаҟәа ашьа ажәуан,
Ирзымычҳазт, иԥсит ацәашьқәа.
Илаӷырӡышуеит Лаҭатәи ажәҩан,
Рыҵәаабжь аныҩуеит ахәыҷқәа.
Уи Ерцахә ӡыш иамбаӡац ҳәа иҟоузеи?
Иамбацызт ауаҩы дырбылуа!
Аӷа хәымга хҿыхшьас ҳәа имоузеи,
Анацәеи рыхшареи збылуа?!
Декабр 23, 1992
Москва, Переделкино

С Ы Ԥ САД Г Ь Ы Л – Ԥ С РА А ҚӘ Ӡ А М
Аԥсны кыдҵан иршьуеижьҭеи иахьа акәӡам,
Ашьарҩаш иалҵхьоу мшынк иаҟароуп!
Аха иҟоуп Сыԥсадгьыл – ԥсра ақәӡам,
Разҟыс иазшоугьы – еснагь қәԥароуп!
Зны аменшевикцәа икыдырҵеит цәҟьарас,
Ишԥарҭахыз иргәаҟӡан ашьра!
Аха урҭ ракәхеит еивас ибналаз,
Мшыннырцәҟа рҽарҭан, рҽырӡеит џьара.
Ҳамҭак ҳажәлар оф, гәышьа рымҳәази,
Аҽеибнаҭон ҳадгьыл ихәаҽыз.
Гәабзиарачаԥарҭас иԥхьаӡамзи,
Миллионҩыла асасцәа ззыԥшыз.
Аха иамуит, иамуӡеит, убама,
Еиҭахьаҳәхит ҳгәаҟрақәа ицахьаз.
«Ажәларқәа рԥыза» игәы ҳзынхама,
Ҳаҩнра здыруаз, ҳчеиџьыка зфахьаз?
Ҳамҩа тышеитәит ԥхьаҟа изцарыс ҳәа,
Ишиқәшәоз ихашҭит ажәлар ргәырԥса!
Ҩынтә итрагедиахеит аԥсуаа ҳзыҳәа.
Иршәихьоу ҩажәи жәибжь шықәса!
Гәаӷшақә идыршаз аус шьҭарӡга,
Ҳажәлар нақәӡыртә еиԥш ихианы ишьҭан.
«Сталин дуӡӡа, ҳамра, ҳлашарбага,
Мҷышьҭа ахықәан дҭадырхарц ргәы иҭан!»
Нестор илгеит ашьыга наиҭан,
Самсон дхәыҵаршьит дкылган Баӷлан.
Леонти гәаҟ дҿарҳәеит ихатә қыҭан,
Длымҟәыҵыржәеит ихьынҳалаз иан!
Иршьыз, иахыргаз, абахҭа изҭымҵыз,
Заҟаҩы! Заҟаҩы! Заҟаҩы!
«Абласаркьа» ҳәа аџьныш ицәырҵыз,
Ашьцәа ираԥызгаз иакәхеит ашьҩы!
Мап, уи дзацәымцеит! Жәлар рцәымӷра
Мцабзны икәшеит, ихәлаҵәеит ишьа!
Аха ажәла каиԥсахьан, агәаӷ зхылҵыз,
Уаҩ шьала иԥеиԥеиуаз агәылшьап!
Иаҳхаагаз азхаз ҳҳәеит, аамҭаныла
Ҳаиҵагылахп, ҳшәиӡамзар зынӡак,
Гәырҩеи гәаҟреи идыршлаз Аԥсынтәыла
Иамазар ҳәа ҳгәыӷуан лахьынҵак!
Ҳгәылацәеи ҳареи заҟантә ҳаицҿакны
Ҳаидтәалахьазеи, ҳаҵәцақәа шьҭых,
Ҭоуба шьҭаҳҵон ҳаиашьара нықәны,
Шаҳаҭсгьы иҳаргылон аҭоурых.
Аҵәца ианҩахоз џьоук рызнапык ала,
Егьи иакыз бџьарын ишҭҟьара.
Ус иӡбамзи: иара уахык ала
Аԥсны инажәлан ицҟьашәҟьа агара!
Аԥсҭҳәаш нахаҳахт ҳамра-ҳхақәиҭра,
Егры иаарҟьеит атанкқәа лассы.
О, иабаҵәахыз арсҟак ацәымӷра,
Агәыла дгылт агәыла ишьразы!
Ахаҳәҵәҟьа ахьышьҭаз амца ацралеит,
Еихсыӷьуам ашьреи архәашареи!
Аԥсадгьыл рыԥхьеит, ҳхьыбҿар еицгылеит,
Аԥсны ҭагылахт аӡреи анхареи!
Агыгшәыг цәаҩа аргама ишьҭызхыз,
Лашьцарада лашара зҭахым,
Хҿыхшьа рымаӡам аибашьра хызтыз,
Рыԥсы шҭоу иҭарбылуеит џьаҳаным!
Аԥсны кыдҵан иршьуеижьҭеи иахьа акәӡам,
Ашьарҩаш иалҵхьоу мшынк иаҟароуп!
Аха иҟоуп Сыԥсадгьыл – ԥсра ақәӡам,
Разҟыс иазшоугьы – еснагь қәԥароуп!
Маи 6, 1993
Москва, Переделкино

ХА РА К З Ы Д Ӡ А М УОУ П, А Ԥ С Н Ы!
Харак зыдӡам уоуп, Аԥсны,
Ус ауп, дшаҳаҭуп Анцәа!
Аха уҭадырхарц ӡбаны,
Шьыжьык иужәлеит ашьцәа.
«…Мап, аԥсуа иаҭәам Аԥсны,
Избанда, ибеиоуп, иԥшӡоуп!» –
Дхысуеит абасгьы ҳәаны,
Имҩа зегь шьала ибааӡоуп.
«…Аԥсуа ҳәа дыҟам аӡәгьы,
Иамазкыз иакәхоит ишьтәу!
Ус ауп, иахьагьы уаҵәгьы,
Аԥсны ҳара ҳауп изтәу!» –
Дхысуеит абасгьы ҳәаны,
Даауеит дзықәшәо зегь былуа.
Ан дкажьуп лгәы ҵыблааны,
Рыҵәаабжь гоит ахәыҷқәа!
«…Ҳарҭ ҳауп зҭоурых ду наскьоу,
Шәарҭ ҳаԥык шәаман шәҵәахны!» –
Бзарбзануп амцабз зыхҟьо,
Хәыҷбаҳчак ццышәхеит аҽны.
«…Иҳаиӷьу дыҟам, дҟалом,
Кавказ ақырҭуа изшоуп!» –
Дхысуеит, амҩа хәашь ибом,
Ҳархив ыҟам, ирхәашоуп.
Сишь, аҽхәаԥхьыӡ казыршуаз
Дабацои ас дыҭҟьаны?
Икыдшәеит амра икашуаз,
Адгьыл иҿагылт иааҳәны!
Ашьҩы шьҭахьҟа дыццакуан,
Иабџьар шкаижьыз иӡон.
Аԥснытә инеигоз аҷан
Деигәырӷьан хынтә иԥхьаӡон.
Октиабр 5, 1993
Нальчик

* * *
Амшын цәқәырԥа дагеит хараны,
Издыррыда шьҭахьҟа даныхынҳәуа?
Ибаргәузеи, иҭахцәа рыгәҭаны
Зыԥсадгьыл аҿы зхы нықәҵан иԥсуа!
Ибаргәузеи, иԥсымҭаз, ааигәаны,
«Раида гәышьа» заҳаз еилыхха!
Ибаргәузеи, диқәшәар уи аҽны
Иуасиаҭ зеиҳәаша аҭынха!
ЗЫԤСАДГЬЫЛ ЗХЫ АҚӘЫЗҴАЗ – ИҚӘӠАМ
АԤСРА
(Аҿатә баллада)

– Ахҩыкгьы дышҭахаз иан илашәымҳәан,
Ҳаи, уара аӡәкгьы усзынхоз џьысымшьази!
Ҷкәын ҟадыџь, уашьцәа урышьҭамлар умуит,
Сынтәа акәымзи ухәы анааинышәшәылаз… –
Игәашә аԥхьа, игәылацәа рыгәҭа,
Абасгьы дааӷьаҵәыӷьаҵәит Никәала.
– Иац ашьыбжьышьҭахь дҭахеит ҳәа ауп
исашәҳәаз,
Ибаҩ соунда, дыбзоушәагь збарын…
Дад, аибашьраҿ иага руахк ҟалоит:
Дыҟам, дҭахеит ҳәа иҭахцәа еибарҵәыуон,
Иарах дԥаԥашькны ақәылаҩ дыԥхьеицон.
Сыҷкәын иԥсы шҭоу синиаргьы ҟамлои? –
Гәыӷрак былыбылуа игәаҵа инҭаԥхеит,
Иҩны дзымтәеит, амҩа днықәлеит Никәала.
Иибац ыҟаӡам, тәымџьара дагама?
Ихьаҵыз аӷа дамеигӡеит акгьы:
Еилаблуп, иԥыххаасоуп аҩнқәа,
Ихыршьааз аҵлақәа ҟәаҟәан еилажьуп,
Алҩа хәашь халоит, абылфҩы ҿацоуп,
Амҩақәа ҭаҟәаҭаҿоуп, ржьышәқәа ҭыжәжәоуп.
Сишь, хаҵабжьык иаҳан, дааҭгылт Никәала.
Цқьа дӡырҩызар, абар, нас, уаҩ изхамҵо, –
Ари – хҩык иҷкәынцәа реиҳабы ибжьоуп:
– Изакәызеи, саб, лахьеиҵыхрак умам,
Уҷкәынцәа ҳзы акәзар, уаҳцәымшәан, ҳаибгоуп!
Саб, уара уакәын ашәаны изҳәалоз:
«Зыԥсадгьыл зхы ақәызҵаз – иқәӡам аԥсра!»
Сызгаша ахы ахьсықәшәаз Гәымсҭа ахықәан ауп,
Исеихсызгьы дзымцеит, дасҭеит аӡы.
Уиаахыс абраҟа сгылоуп сеиқәных,
Ҳамԥын дзықәларан дыҟаӡам ҳаӷа!
Ҳаит, амарџьа, шәнеибац, аԥсуаа рыҷкәынцәа,
Аԥсназыҳәа ашьа казҭәаз, аԥсуаа рыҷкәынцәа!
– Саҭоумҵан, сыҷкәын, дад, ҳамҭак
сноуԥырҵуеит,
Еилкаашьак сзаҭар уашьцәа рхабар! –
Абас неиҳәан, имҩа днықәлеит Никәала.
Аҟәа дналагыларц игмызт рацәак.
Ус акаҩ-акаҩҳәа хаҵабжьык гахт,
Цқьа дӡырҩызар, абар, нас, уаҩ изхамҵо –
Агәабжьанытә иоуп зыбжьы иаҳауа:
– Изакәызеи, саб, лахьеиҵыхрак умам,
Уҷкәынцәа ҳзы акәзар, уаҳцәымшәан, ҳаибгоуп!
Амцабз иагәыларкит ҳзықәтәаз атанк,
Аҭыҵха ҳмаӡеит, ҳаилаблит зегьы.
Ҳаит, амарџьа, шәнеибац, аԥсуаа рыҷкәынцәа!
Аԥсназыҳәа ашьа казҭәаз, аԥсуаа рыҷкәынцәа!
Саб, уара уакәын ашәаны изҳәалоз:
«Зыԥсадгьыл зхы ақәызҵаз – иқәӡам аԥсра!»
Ҳтанк акгьы амыхьӡеит, хатәшьала иҳаӡрыжәит,
Ҳарҭ иақәтәаз ҳакәзар, ҳазынтәык ҳаибгоуп!
Ҳҭыԥ алхуп, наӡаӡа уаҟа ҳаанхоит!
Имҩа нҵәом, имҩа днықәлахт Никәала.
– Аиҵыбгьы иашьцәа дрышьҭамлар имуит,
Шәҟәи ҩыгеи рҷыдахаз абџьар имкыцызт,
Ибаҩ саунда, дыбзоушәагь збарын! –
Хҩык аишьцәа – афырхацәа раб иоуп инеиуа,
Кәыдры дырхьан, Очамчырагь дналсит,
Ԥшыхак изҭода? Егрыҟа днаскьоит.
Иибац ыҟаӡам, тәымџьара дагама?
Еилаблуп, иԥыххаасоуп аҩнқәа,
Ихыршьааз аҵлақәа ҟәаҟәан еилажьуп,
Алҩа хәашь халоит, абылфҩы ҿацоуп,
Амҩа ҭаҟәаҭаҿоуп, ржьышәақәа ҭыжәжәоуп!
Ус акаҩ-акаҩҳәа хаҵабжьык гахт,
Цқьа дӡырҩызар, абар, нас, агәыҭшьаага,
Иҷкәын аиҵбы иоуп зыбжьы иаҳауа:
– Изакәызеи, саб, лахьеиҵыхрак умам,
Уҷкәынцәа ҳзы акәзар, ҳахҩыкгьы ҳаибгоуп!
Егьҳагмызт, ҳазкылсхьан Егры аԥшаҳәа,
Анҭ ақәылаҩцәа ибналан ицауаз,
Сышьҭахь ала абомба сгәыдҵан рҽырӡеит.
Нас абомба иара атәы ҟанаҵеит –
Иццышәхан, аҳауа иналаӡт сцәа-сжьы.
Саб, уара уакәын ашәаны изҳәалоз:
«Зыԥсадгьыл зхы ақәызҵаз – иқәӡам аԥсра!»
Сҭахаз џьумшьан, сгылоуп сшәақь агәҭа кны,
Гәашьан садырсызшәа, саанхоит абраҟа,
Гәаӷшақә иҳажәло изеихгом шьаҿак!
– Ҷкәын ҟадыџь, усҟак улшоит ҳәа сыҟамызт,
Сынтәа акәымзи ухәы анааинышәшәылаз…
Дадраа, сыҷкәынцәа, схалаҵәҟьа схынҳәрым,
Аибашьра нҵәазар, шәмаалои, нас, аҩныҟа?
Шәангьы дрыцҳауп, агәырҩа дашәмырган!
– Ҳаб, ус ахьԥоуҳәо! Ҳацәхьаҵуам ҳҭоуба:
«Шәахьгылац шәгылаз, шьаҿакгьы шәеиҭамҵын!»
Ҳарҭ ҳзыҳәа закәануп Ҳаԥсадгьыл адҵа!
Хаҵа дызқәымшәац иҟоузеи? – Никәала
Иҷкәынцәа ибеит, иаҳаит, даауеит ихала.
Ахақәиҭра мра ахалашоит Аԥсны,
Зыԥсадгьыл зхы ақәызҵаз – иқәӡам аԥсра!
Дара аишьцәа афырхацәа гылоуп еиқәных,
Ҽынлагь уахынлагь Рыԥсадгьыл рычхьоит!
Октиабр 15, 1993
Нальчик

А Б Р Ы С К Ь Ы Л И ОУ П РА Ш Ь Л А И Н Е И УА
Аихатә даҷ ду, уи дызԥахуаз,
Шаха баазшәа иааимыттеит.
Аҳаԥ аҵа, дахьҭагәаҟуаз,
Мрак ҭаԥхазшәа иаалашеит.
Ирашь гәырӷьан иаакьыркьырит,
Аџырфара шьҭа иаанкыл,
Бзиарак шыҟалаз адырит,
Иааидыххылт Абрыскьыл.
Афырхаҵа дҽыжәлеит ҳақла,
Иаԥхьа, ишьҭахь зегь лашоит.
Данҭыҵ ибеит: қыҭа, ҳабла,
Зегь еицгәырӷьоит, зегь шәаҳәоит.
Ажәҩан дналалт икеикеиуа,
Ҳадгьыл днықәылт деимдауа.
Абрыскьыл иоуп рашьла инеиуа,
Шәӡырҩишь, ибжьоуп игауа:
«...Ииашоуп, дақәӡит ҳаӷа иԥсымҭәра,
Ҳадгьыл акәхеит иуахҭа.
Аԥсны иагеит ахақәиҭра,
Сҿазҳәо дзыҟалом уажәшьҭа!»
Ианвар 16, 1994, Нальчик

* * *
Ажәҩан неимахәлан, асымҟәыл кыдҳаит,
Амшын ҭагәрымуеит џьара игәыҭҟьаган.
Ашәыб иаҵақьуаз аҵлақәа хынааит,
Еиқәырхагоуп, иазхьуеит амрахәага.
Асы шкәакәа, геи-шьхеи зегь ирныԥшыз,
Мап, иазхымҩеит, ус иаанхоит имшынха,
Шьеи лаӷырӡи, ари адгьыл иқәшыз,
Ус иаанхоит, есшаргьы игәырҩа ҿыцха!
Ноиабр 26, 1994, Аҟәа

* * *
Адәаӡа шәҭыкакаҷла ихымҩац,
Ицәҳәуп, хы цаҳәцаҳәла ирыӷӷан.
Сыбжьы неиҵых гәырӷьа ашәак сзымҳәац,
Аха аӡәгьы исиҭарым гәыбӷан.
Агәырҩацәгьа сашәақәа ахшазар,
Сшьара сзықәымлац иахьагьы.
Сыԥсадгьыл блызар, ирхәашазар,
Шәыџьара ирыӷӷоуп са сыгәгьы!
Ноиабр 22, 1994, Аҟәа

* * *
Иҵуазеи, игәырҩоит ақыҭа,
Ашәы зшәым ҳәа дубаӡом.
Гәырӷьабжьык заҳарыда?
Ахәрацәгьа ус иӷьаӡом!
Бџьармцала ақәылаҩ дықәцан,
Ҳаблак макьана иқьаԥҭоуп.
Иҭахаз рбаҟақәа рымҵан.
Есышьыжь ашәҭ ҿыцқәа шьҭоуп.
Аха, сишь, чарашәоуп ирҳәо,
Ҳқыҭаҿ ауп иара ахьгауа.
Аԥҭажәҩан зегь хызҩо.
Иалԥхаз џьушьап ашәахәа!
Ноиабр 15, 1994, Аҟәа

* * *
Жәлар ргәы ҭызгаша ашәак сызҳәонда!
Жәлар ирыхәаша усқәак сзырҿионда!
Ахәрацәгьа знылаз ихәра сзырӷьонда!
Алаҳә сиқәшәар, мцаны сизыԥхонда!
Наџьнатә сызлаҟаз сыуаҩра сзынхонда!
Аԥсыцқьа шсакәу саркьан ирбонда!
«Дыгәлымҩуп! Дгәаҵәадоуп!» – сзырымҳәонда!
Дхамаԥагьоуп ҳәа слаԥшықәрымҵонда!
Изымбац збонда! Сгәыӷра сахьӡонда!
Слаӡонда! Сҩаӡонда! Сымҩа наӡонда!
«Жәлары дыртәын, жәлар рус ауп дызқәыӡыз!» –
Ус еиԥшгьы сзырҳәартә суахҭа ҟалонда!
Декабр 20, 1994, Аҟәа

И А Н Б АҲ З Ы ҞАЛ О И У Б АС А А М ҬА К Ы?
Ианбаҳзыҟалои убас аамҭакы,
Џьара шьак иламԥхо амра-ахьӡыркы,
Ҭынчрада ианыҟам даҽа мҩакы?
Ианбаҳзыҟалои убас аамҭакы,
Гәырҩеи-гәаҟреи ҳҭызшьаауа зегь рыхкы,
Рҭыԥан ицәырҵуа агәырӷьарақәа шәкы?
Ианбаҳзыҟалои убас аамҭакы,
Ацәгьара ҳзызуз имҩақәа зегь кы,
Илгарц ианиԥыло уахь аԥсрахкы?
Ианбаҳзыҟалои убас аамҭакы,
Иаха ииз аԥшқа – ҳныҳәаԥхьыӡ изкы,
Ҳарҭ ианизаҳшо иреиӷьӡоу аразҟы?
Декабр 5, 1994, Аҟәа

А Б Л А ҚӘА
Аблақәа, о, шәарҭ аблақәа,
Дцахьеит наԥшыгас шәызмаз.
Ҩыџьа иаҳзеилаз мшаҭакәа,
Зегьы-зегь лбаардеит ашықәсқәа,
Лыблақәа роуп исзынхаз!
Аблақәа, о, шәарҭ аблақәа,
Сышьҭа шәызхузеи абас?
Сышлаӷәаӷәара мшаҭакәа,
Сышлаӷәаӷәара гәамҭакәа,
Сҭажәбылларц аума шәзынхаз?
Аблақәа, о, шәарҭ аблақәа,
Сҭажәбылларц аума шәзынхаз?
АԤСНЫ АБЗЫРӠЫ
Анцәа рҭыԥ ҳәа зыӡбахә наҩхьоу,
Амшын иаҵәа зҿыкәыршоу,
Аԥсынтәыла аԥсуа иџьынџьуп,
Имра аброуп иахьықәлашо.
Зқьышықәсала ҳажәлар ԥыршәон
Хҵәареи, гәаҟреи, рыцҳареи.
Аха иҟан еиқәырхаган
Ҳаламыси ҳхаҵареи!
Унха, унҵы, Аԥсынтәыла,
Умч-улшара иацҵала!
Шьардаамҭа ԥхьаҟа унеила,
Ахақәиҭра амҩала!
Ушьҭра нагоуп, усгьы имаҷҩым
Раида-гәырӷьа уцызҳәо.
Кьаҭара зқәым умца рзеиқәуп –
Дунеи ԥсыуа зхылаҳәо!
Унха-унҵы, Аԥсынтәыла,
Умч-улшара иацҵала!
Шьардаамҭа ԥхьаҟа унеила
Ахақәиҭра амҩала!
1994, Пицунда

Ԥ Х Ы Ӡ У Л А Б ҾА Б ОУ?
Сасра сшыҟаз, уахык зны,
Сиарҭа саақәтәеит сцәырҳаны.
Шьхатәылак збеит хараны,
Издырт, ахаҭоуп Аԥсны!
Ирхәыз ихәрақәа рӷьауа,
Ҽакала иԥхоит ашәахәа.
Ҽакала ишәаҳәоит аԥсаатә,
Џьанаҭын уи аханатә.
Изгәаҟуеит, аԥсуа изы имшуп,
Аԥсыцқьа ҩынҩықәра изыԥшуп!
Тәымџьара сҭахар ҟалоит,
Сыбаҩ нышәхом, ихаҳәхоит.
Сыԥсы, ушьҭыԥраа лассы!
Аԥсноуп ԥсыс иахоу сыԥсы!
Уԥры! Шьхеи ҿаҩеи урхыс!
Сгәы ҭыхны аҟамеиԥш икыз!
Сабацәа ахьжу унаӡоит,
Иҿымцәо кәицны укаԥсоит.
Сыԥсы, ушьҭыԥраа лассы!
Аԥсноуп ԥсыс иахоу сыԥсы!
Ноиабр, 1995, Москва, Переделкино

АПОЕМАҚӘА
АҨ Н Ы ҞА
I
Џьарантәи сааԥсаха-скараха,
Адәыӷба сааҭыҵт шарԥазы.
Уаҩԥсык дымгылаӡац шамаха,
Еимыггоит аҵх ашаразы.
Акиҳәа еиқәҿырҭуеит арбаӷьқәа,
Лашбыжьқәак гоит хараӡа.
Ашьхара ԥша хьшәашәа сӡамҩақәа
Гәыдкыло исԥылт ицқьаӡа.
Адгьылқәа иԥыршәаз ахара,
Зыҩныҟа ихынҳәыз иааԥсаны,
Иханаршҭырц алшоит иааԥсара
Ҭагалантәи аҵх Аԥсны.
Са стәыла, ианбыкәу снықәымлац,
Хышықәса схызгеит ҽаџьара.
Ожә еиԥшгьы угәхьааган сдәықәымлац,
Сгәы уҵалан сгьежьит убра.
Уи иами насыԥда ззырҳәауа –
Аԥсадгьыл абзиабара злам.
Иабацәа ахьжу изымдыруа,
Рышьҭамҭа агәадура змам!
Абар, нас, сыԥсадгьыл ашьхара
Имҿыхац, ицәоуп иҭахәхәа.
Урҭ раҳ ду Ерцахә шла ахара
Ирхагылоуп урҭ ҷаԥшьауа.
Анирахь аҿаҩа қыҭақәа
Ирхызбоит Ԥанаҩ ахәада.
Омашәа икыдхалоит сыблақәа,
Са салаԥшуеит Ҷлоу ахаҭа.
Уахьынтәи мцабзыкгьы мыцәаӡо,
Аарлаҳәа избоит икаҷҷо,
Изыҩныда уи, амца згымхаӡо,
Еиқәызҵаз дарбан иҿаҷҷо?
Абасгьы шаанӡа игылада?
Иазгәаҟыз дарбан ашара?
Сыҩны акәзар абри, нас, издыруада?
Еиқәиҵазар саб иара убра?
Иԥацхаҿ амца ԥха дҩаҵхауа,
Икәымжәкьаҿгьы ижәҩа иҭарԥоуп.
Уи ҭынч иҭҭынжәга дахауа,
Иара иакәзар – нырцә дыҽҳәатәоуп.
Зны-зынла дналагоит аимҳәара,
Иҭҭынжәга кәицк нахаҵо,
Ибжьы ҩеиҵихуеит: – Еи, бара,
Бҩагылеишь, нас, шеит, бымбаӡо!
Дҩыҵыгәгәоит сангьы лҽеилаҳәан,
Иҟәашӡа ишлоуп уи лхахәы.
Дныҽҳәатәоит амца деилаҳан,
Ихәыҵшьшьаауа лаԥхьа аԥырӷы.
Ахьацамҿы амцабз аҵлашо,
Аҷҷаҳәа иаҿуп абылра.
Алҩаҵә архнышьна иақәҵәишо,
Еишьылӡа иарҭәит алаӷәра.
Нырцә-аарцә иҽҳәатәоуп рымала,
Урҭ аҩыџьа, сара сзыхшаз.
Есаашар исзыԥшуа гәыкала,
Сымаара гәҩарас иҟазҵаз!
Гәадуроуп узыхшаз уманаҵ,
Кыкахшыла уара узааӡаз.
Дагьхаҵоуп, аиашаз, дыҟанаҵ,
Иԥсаанӡа ргәы иазмыргаз!
II
Иҭҭынжәга ҩаԥхьа дахараз
Еиҵеиҵеит. Даҿуп аҳәара:
– Абар, ожә иаҳхысыз аԥхынраз
Иҳаиҭаз нҵәеит аҿҳәара.
Далгон уи, хымԥада, ииҵауаз,
Исалам усоуп ишаныз.
Сыздыруам митәысгьы иҵалаз,
Ҳшизыԥшыз ҳанҵәеит, Анцәа иныс!
Жәохә шықәса даҿуп уи аԥхьара,
Ишыббо, иҟамлеит изхара.
Сыздыруам, ҳа ҳаҷкәын иаҟара
Зымҵазгьы аҿуп анхара!
Иуаахеит ҩызцәасгьы имақәаз,
Арԥарцәахеит уаҳа зҭахым.
Аа, жәаха амаҷар сымазкуаз,
Ҳа ҳқыҭаҿ арахә рҳақьым.
Исыздыруам Чагә ихысҳәаара,
Мчыбжьыкгьы имҵеит аҵара,
Бнаԥшишь, нас, деиҳабуп ҳусҳәарҭа,
Аусқәагь ибоит ҳазхара!
Џьоук рмашьынақәа ирықәтәаны
Иныҟәоит, аусқәа ирызкуп.
Еи, дад, ахшара думаны,
Дуаҩхаргьы абас, иразҟуп!
Дааиргьы, иуада дамахоит,
Ҳара ҳзын дсасуп – уаҵәы ицо.
Аеҵә иԥхьаӡошәа днаҵатәоит,
Ажәҩангә кахха ианыҵәцоу.
Изхаӡом уи амши амчыбжьи,
Даԥхьоит, уи акәу идырҵа!
Бзиа ибоит алакәи ажәабжьи,
Бзиа ибоит убас аԥхьарца!
– Уҷкәын закәызеишь ииҵауа? –
Дсазҵааит жәаха Лагәсҭан.
Сыԥхашьоит, исҳәо сҿамшәауа,
– Дышәҟәыҩҩуп, – сҳәеит аҵыхәтәан.
– Хәыцырҭасгьы дсымоуп даараӡа,
Дысзеилымкаауазаргь ҟалап.
Иара уиазҵаар: «Уа иаасараӡа,
Са сызҿу бжьаӡуам, иуаҳап!»
Сыԥшыз, нас, ианбанӡа… дыҟаӡам…
Сара сакәын, иббоит, сааԥсеит.
Инаҩсан ахҭылҵ ҳәа дсымаӡам,
Схыбрақәа ажәын, инкаԥсеит.
– Исгәаԥхом ажәа ицәыругаз,
Деибгамзар ҟалап уи схәыҷы! –
Лыԥштәы налыхҟьан, лӡыгакас
Накәлыршеит сан лхы-лҿы.
– Ӡибнаҟа, хьҭацәгьак илалан
Дышьҭазар ҟалап уи џьара.
Тәымџьара дынхеит уи имала,
Адунеи зымбаша сара!
Ԥхыӡла ӡыхәашьык савалан
Сышнеиуаз слахаҵ аагьежьит.
Иац арбаӷь абарҵа иааҵалан,
Ахы сықәкны хынтәҟа ҿнаҭит.
Даауазар, ҿамш ҳәа иифаша,
Уа ззыҳәан исмоуша агәырҩа,
Аҳа, асаранџь, ашәырша,
Аџьынџьыхәа, нас аҵәарҩа,
Изҿасҵо ҳәа уаҳа исымада,
Сшәындыҟәраҿ снахан исҵәахын,
Ҿаҵахәыс имамзу, здыруада,
Ибаауеит, абар, иҟәкын!
III
Шьыбжьон еиԥш амра аныҩаӡоз,
Мҩахәасҭала ахәы саахалт.
Аҩны, даауеит ҳәа ишымгәыӷӡоз,
Аӷьараҳәа агәашә сааҭалт.
Изнапык илахь иадкылан
Дгылоуп саб, макьана дҵысуам.
Сангьы сукәшоит ҳәа далаган,
«Сҿаҭахьа!» – лҳәеит, аха изуам.
Ами аҿыҵакны ифауа,
Аҳәысхәыҷ наԥшуеит ишанхан.
Ала акәын, садырит, иԥауа,
Идухеит, санцоз иласбан.
Оҳ, гәышьа! Абраҟа сҽыртланы
Снылатәап итатаӡа ашьац.
Сара исызгәакьоу зегь сыкәшаны
Игылоуп, рызхара срымбац!
Ҭәицк ыҟам сара сыззымдыруа,
Схәыҷра аброуп иахьынҵәа!
Еиҭасҳаз алқәа нхытаруа,
Исыхәаԥшуеит урҭ гәырӷьаҵәа.
Адгьыл аҵыхәаҿ сыҟазар,
Сазгәаҟуеит сахьиз убра.
Уаҳа ушызымбо здыруазар,
Абраҵәҟьа исҭахын аԥсра!
Мшыбзиа, ақыҭа ԥсҭазаара,
Аԥсабара аҳауа иласу!
Амцабз зкылыҷҷоз ахара,
Мшыбзиа, аԥацха, иразу!
1940–1944

И А И РУ М А
(Амшә кәашара)

Иаирума, шугьарума?
Иару-мару, шугьарума?
Шьхацан дықәын ашьхара,
Шьхыҵын даван агара,
Дадынҵәалон ахьчара,
Дахьцалакгьы азаҵәра
Ишьҭаԥало ишьҭаӡан,
Абас ахьча дыҟаӡан!
Ҽнак изаҵәра иамеикит,
Ақыҭарахь иақәикит,
Иаас лаба ԥагәаӡа,
Ихьаҭражәгьы иазқәынҵа,
Уи дашьызшәа ацхаҟәа,
Инап арҩаш иаҵакуа,
Дцон уи дкаҳа-бӷалошәа,
Аӡыблара далоушәа!
Дцон уи дцәырҟьацәырасуа,
Дмыццакыкәа, ирласуа!
Ус дышнеиуаз дгәашьаха,
Иарбан ахьча дзыршанха?
Мшәи мышәҳәари шынҭаацәаз,
Иара ихаҭа игәылацәаз,
Ахьа наа ду иамҵаны,
Ахьа цәҟәыншьа иашьҭаны,
Иару-мару шыҟарҵоз
Даарылашәеит дшымгәыӷӡоз!
Ахьча
Иаирума, шугьарума?
Иару-мару, шугьарума?
Иарманыҟәа ҟәарҽарума?
Иара иацу мышәҳәарума?
Ахьа ирфо шьақарума?
Амшә
Ахьча иааиз дыԥшаргәума?
Иарӷьа иаку абџьарума?
Ибӷа икыду хьаҭражәума?
Дызвагылоу қыдбажәума?
Амшәҳәар
Каҳа-бӷала ҟәарҽар,
Рапа-рапа ҟаҵала!
Даҽа ԥыҭрак ҳаакәашар –
Нас узцозаргь уцала!
Ҷи-ҷи, даԥ-даԥ,
О, реро, рерашьа!
Шәнеиҭаԥ, шәааиҭаԥ –
Иаҳҵоит акәашашьа!
Амшә
Ҳакәша-мыкәша шәарҭоума?
Ишәақь ҳара иҳақәкума?
Ишәақь ҭҟьаргьы ҭәицума?
Ала Мура ицума?
Амшәҳәар
Узыцәшәозеи, ҟәарҽар?
Рапа-рапа ҟаҵала!
Даҽа ԥыҭрак ҳаакәашар –
Нас узцозаргь уцала!
Ҷи-ҷи, даԥ-даԥ,
О, реро, рерашьа!
Шәнеиҭаԥ, шәааиҭаԥ –
Иаҳҵоит акәашашьа!
Ахьча
Иаирума, шугьарума?
Иару-мару шугьарума?
Иарманыҟәа ҟәарҽарума?
Ҟәарҽар ахәда џьоуҳарума?
Лабҿабоума, лакәума?
Амшә ирымоу чароума?
Аҵықьҳәагьы схысрыма?
Рыкәашара ԥыскрыма?
Амшә
Еи, сыҷкәынцәа, шәыҟоума?
Зынӡа шәыбла ҭыхума?
Ҳаӷа дкылсит ԥшәымара,
Аха дашьҭам шәыуара!
Ахы ҳақәкуп, ныҵабга,
Хәаа-заа нылабга!
Уи шааҭҟьаз аҵықьҳәа
Са сынкаҳап ахыԥҳәа!
Сыхәда аҳәызба наҵеикып!
Адәы инықәшып сшьаӡагьы!
Са сцәа хәымсыс кәахьчеитәып,
Наҟ иазигап ахьчаҭыԥ!
Шәан даныҟам, шәыҵабгап,
Асабицәа шәныҵирҟьап,
Шәнапы-шәыхәда дрымҵасып,
Уаҟа далгап шәынасыԥ!
Шәеидырххала шахала,
Шәдәықәигалап хәдаҟала,
Абна кәаза шәылигап,
Ақыҭарахь шәкылигап!
Амышәҳәар
Унан, унан, ҟәарҽар!
Ақыҭарахь уи ҳаигар,
Ашәыр хаақәа ҳамфари,
Мыш лашарак ҳамбари!
Ҷи-ҷи, даԥ-даԥ,
О, реро, рерашьа,
Ҳадҳәалан ҳаигап
Ахьча илабашьа!
Амшә
Унан, шәара агәықәхақәа,
Баша иҭазаап шәыблақәа!
Абна кәаза шәылигар,
Ақыҭарахь шәкылигар –
Хәыҷи дуи шәхыччауа,
Алабыҵәқәа шәгәыдҵауа,
Егьаџьара шәдәықәырҵап,
Ақьачақьра шәыдырҵап,
Ианышәҭахым шәдыркәашап,
Ианышәҭахым шәдырқамсап...
Сыда ҭынха дшәымаӡам,
Ижәбарангьы шәыҟаӡам
Шәахьааӡаз ашьхара,
Шәахьыхәмаруаз абнара!
Ҿасҭоит, абна, мчыҟазар,
Сҭаацәеи сареи ҳалҵуазар
Ҳазҭашәаз арыцҳара,
Шьхымӡак амгәа шысфара!..
Ахьча
Иаирума, шугьарума?
Иару-мару, шугьарума?
Иарманыҟәа ҟәарҽарума?
Мшәи мышәҳәари цәысжьысуама?
Бна маӡажәак еибырҳәома?
Игәхьааибаган еиԥылама?
Ма иаасыкәшарц еидгылама?
Амышәҳәар
Иҟалазеи, ҟәарҽар,
Рапа-рапа ҳамкәашац?!
Изхәарҭоузеи наҟ ҳаихар,
Ҳазхара ахьа ҳамфаӡац!
Ҷи-ҷи, даԥ-даԥ,
О, реро, рерашьа!
Абнарахь ҳнеихап,
Ожә иаамбеит ацашьа!
Амшә
Шәызҿу гаӡа цәажәароуп,
Сара исҳәо хашәҵароуп:
Шәеимбӷьыжәааны шәҿынашәхар,
Саргьы сыҩны сшәышьҭалар –
Хәаазаа нылабга,
Абжьы ҿаца нылырга,
Шьаҿак ҳашьҭырц иҟаӡам!
Кәашарами ижәдырӡо,
Ԥсеиқәырхагас иҟаӡоу
Абри шакәу шәасҳәароуп!
Ҳаи, амарџьа, шәас, уара!
Кәаша-кәаша, иааирума!
Еиҭакәаша, иааирума!
Ахьча дгылоуп дхьышьархха,
Кәашарала дшәыршанха!
Уи дахьгылоу иақәыршәа,
Ҳабаӡӡеи ду иакәушәа,
Шәнеи, амарџьа, имԥанҟа,
Сара сгылап ишьҭахьҟа,
Са саныԥо – шәыԥала,
Санықәгьежьуа – шәықәгьежьла,
Рапа-рапа шәкәашала,
Хәыҷы-хәыҷла, маӡала,
Абнаршәырахь шәеихала!
***
Ҟәарҽар ашәа ҭнарбыбит,
Ишнеи-шнеиуаз иаркьыкьит,
Аԥацәагьы идырӷызит,
Рыкәашарагь дырласит.
Амшә
Иаирума, шугьарума?
Иару-мару, шугьарума?
Ахьча мыжда дыԥшаргәума?
Иарӷьа иаку абџьарума?
Дызвагылоу қыдбажәума?
Дқамсароума, дкәашароума?
Ладароума, ҩадароума?
Дыршанханы ҳабналома?
Амышәҳәар
Ус анакәха, ҟәарҽар,
Рапа-рапа ҟаҵала!
Даҽа ԥыҭрак ҳаакәашар,
Нас узцозаргь уцала!
Ҷи-ҷи, даԥ-даԥ,
О, реро, рерашьа,
Шәнеиҭаԥ, шәааиҭаԥ –
Иаҳҵап акәашашьа!
***
Ҟәарҽар иаӡбаз иашахеит,
Ахьча иибаз даршанхеит,
Хәаазаа башахеит,
Хысга мацәак аҵымхеит!
Уи дахьгылаз иақәыршәа,
Рыуа-рҭахык иакәушәа,
Амышәҳәарақәа рҽырмашьца,
Уахь инеит еижәибаҵа!
Иаԥхьа-ишьҭахь икәырша,
Кәаша-кәаша – ҽыркәаша:
Руак ҵәҩанҵәыҟа иҵԥауан,
Егьи иеихада иҵкәыруан,
Нас ишьҭахьҟа ииаҟьон,
Анахь-арахь ддырблаҟьон,
Далагалан ддыркәашон,
Ажәакала, ддырқамҽон!
Ҟәарҽар акәзар, иқәгьежьуа,
Зных абӷьыжәра аҽылажьуа,
Қамса-қамса, аҽырқамса,
Аԥхьатә шьапы агәыҵаԥса,
Ибҭәалеиуеит ирдыдуа,
Абӷьыжә бахҵәа шьҭырбыбуа!
Иҟалазеи, иҟала?
Ахьча дыҟам имала,
Чарак аҿы дыҟоушәа,
Гәырӷьара дук имоушәа,
Аибаркыра дықәушәа –
Ус ибахит азныказ!
Ажәытә ахьча икарахаз,
Абнаршәыра згәылаԥҵәаз,
Мшәи мышәҳәари згәылацәаз,
Ауаатәыҩса рымбара
Иара изыҳәа рыцҳаран!
Ас аниба дгәырӷьаӡеит,
Ихьаҭражәгьы нышьҭеиҵеит,
Хәаазаа нылабга –
Ахьчаԥышәа ихырхәага
Ахџыџ иадгылт аҟыгәҳәа,
Иаргьы дыԥеит ахуҳәа –
Мшәи мышәҳәари дрыцкәашо,
Анахь-арахь икәыршо,
Адәышкәаӷьаз имҩатәуа,
Дықәлеит, аха ирдыдуа!
Ирдыд акәым, ирмацәыс!
Ишьап адгьыл иқәымкьыс!
Иаацәыригеит ашәагьы,
Иналеиҵеит ажәагьы:
Ахьча
Иаирума, шугьарума?
Иару-мару, шугьарума?
Иарманыҟәа ҟәарҽарума?
Иара иацу мышәҳәарума?
Ахьа ирфо шьақарума?
Сахьаанагаз мышәчароума?
Даԥ-даԥ скәашароума?
Дых-дых скәашароума?
Ладароума?
Ҩадароума?
Лашьцароума?
Лашароума?
Ҳаи, ҳаи, даԥ-даԥ!
Дых-дых, уеиҭаԥ!
Дых!..
***
Ахьча даагылт дқьыԥаха,
Уи, дҳашҳашуа дхьышьархха,
Даанаԥшызар, дныҵыккеит:
Мшәи мышәҳәари ныҵабгеит!
Хәаазаа хьшәашәаӡа
Ус инхеит иуауаӡа!
Ахьаҭражәгьы гәынамӡа,
Ус ишьҭан ишәытаӡа!
Абӷьыжә заҵәык, ишьҭыббыз,
Шьапы рацәа иҵнарпыз,
Аҳауа цқьа иалууаа,
Ҵаҟа итәон ихиаалауа.
– Ҳаит, сышԥаржьеи, иқәынҵәаз,
Иарамшк абна иланҵәаз! –
Дыҵҟьеит ахьча, дыҵҟьаӡеит,
Иабџьар кыдԥаа дрышьҭалеит!
АБАЛЛАДАҚӘА
АСА Б И
Ҽыуаҩ хаҵак дкәаша-кәашо,
Бна дук агәҭаны
Днеиуан. Амза лаша-лашо
Иҩагылт иҭәны.
Хҭырԥарқьақьа ачыхә ыргьало,
Иарак изшаӡан,
Иаҳәа хәыш ду неидҳало,
Раӡныла ихҩаӡан.
Икәадырмаҭәа аҟәынақәа
Еҵәоушәа иԥхауан.
Иҽеиқәа ҳарак аҽимҭакәа
Ԥагьа иҽырбауан.
Гәыла ибзиан, уи иацнагаз
Абла шьахә ахан,
Аха ишнеиуаз, иаразнаказ,
Ирҳаит аҭоуӷан.
Иҭабгозшәа иахьықәгылаз,
Иԥеит уи ганха.
Иабатәида иаԥықәсылаз
Амҩан уи уаха?!
Сабик ибжьы еилаӡҩауа
Иаҳаит иааигәаны.
Иаҳәа ҭӷәыцәаа, игәацҳәауа,
Дҽыжәԥеит дыхианы.
Сабик иԥсы аҵх иалахо,
Ахшцәа ихьыкәкәа,
Ибарфын хахә амза алыԥхо
Дкаршәын уа дгәыкуа!
Дҵәааны дгәырӷьеит, диԥылазшәа
Иара иаб дзыхшаз,
Даашьҭикәыцәааит, дизгәаҟуазшәа,
Машәырла дзыниаз!
«Уа унасыԥ сабаанацеи,
Удухар маҵуаҩыс,
Схынҳәыр, унаган са санаӡӡеи
Улысҭап ааӡатәыс.
Уаанӡа иухыз Ажәеиԥшьаа ду
Рылаԥш хаа нцәаҵас,
Уагьзахыԥом иузыхәшьаду
Усгьы лахьынҵас».
Дҭаиршәт ашә ҩа агәаҩара,
Асаби дгәыкуан,
Дҽыжәлеит, уи акәын игәаҳәара,
Имҩахь дыццакуан.
Ҩаха-ҩымш ачараҿы
Ижәуа-ифо дтәан,
Зынгьы дҽыжәлан аџьар рҿы
Шьахәла дҽырбауан.
Икәымжәы мыжда неилаҳауа,
Ҩыла деикәаԥхо,
Ахаха рзы дынкаҳауа,
Дықәҵит дыбӷаӷо.
Дук агымкәа амш ахәлара
Дыҵалт дышцауаз,
Дҵәахны дызмаз уи абнара
Асаби игәыкуаз.
Днаҵагылеит уи ашә ҩа махә,
Иччоит ихы-иҿы,
Уа дынҭигашт ихашәалахә,
Иибаз ахәыҷы.
Дынҭаԥшит уа игәҩарамкәа –
Асаби дхәырны,
Ицәа тата барҭа амамкәа
Ашҳам иаганы,
Алашьцара уи даларшәын,
Иблақәа цахьан.
Ибарфын хахә ашьа алашәын,
Амаҭ дырфахьан.
Дшанхан, ихы иазиҳәауа
Дгылан: «Ихаҵа,
Анцәа иакәым изызшауа
Уаҩы илахьынҵа,
Ауаҩы, нас, уаҩытәыҩсоуп
Изҭо аҿҳәара...
Лахьынҵам уи, амдыр сылоуп
Ушҭахаз уара!»
ГӘ Ы Н Д А Ԥ Ш Ӡ А
Мраҭашәара зегь ырлашьцо,
Иҽазыҟаиҵан аибашьра,
Адунеи зегь изымхаӡо,
Ддәықәлеит аӷа қәылара.
Ауаа нирҵәоит дырмеигӡакәа,
Дылагылоуп рыбаҩқәа,
Ишьаарҵәыроуп идаш напқәа,
Аха имлашьуп иблақәа!
Дааԥшын ибеит уи ахара
Амратәыла шашаӡа,
Изхагылоу Ерцахә ҳарак,
Иӷьазӷьазуа, иԥагьаӡа!
Иҭаххеит уи иҽанышәаӡан
Абри атәыла дабашьырц,
Гәында шеишеи тәыс дныҟаҵан,
Уи лмазара далачарц.
***
Уи аԥҳәызба дыззымдыруа
Адунеиаҿ дыҟаӡам,
Лӡара тартар еихытаруа,
Лсахьа ҳәашьак амаӡам.
Абшьҭралагь уи дбашаӡам,
Зегьы илырҭоит апату,
Ма аҭоурыхаҿ иҩашьаӡом,
Уи лшьамтәыла дшақәиҭу.
***
Абар, Гәында днаԥшааԥшуа,
Ҭынч дахьыҵоу лбаҳчара,
Ашәҭ афҩы хаа налзаашьҭуа,
Иаҿуп уаҟа лҿаччара.
Аӷа игәеиҭоит лыԥсадгьылаҿ
Лашьцәа зегьы шлыдгыло,
Урҭ ирдыруеит атәым напаҿ
Уи дрыцҳахәха дшыҟало.
Мап, ианилша уи лымҵарсра,
Тәыс данига длықәҵәишо,
Гәында илцәыӡуеит лыԥҳәызбара,
Уи дшеишеиуа дзырлашо.
Агәил канӡа, шәҭы зҿамлаӡо,
Абаҳчаҿы изхәарҭоузеи?
Кавказ ԥшӡа, зыхьӡ камшәаӡо,
Нас ла лзыҳәа иалоузеи?
Инихәаԥшын изхымыхӡо
Иарҳәеит лыбла ԥагьақәа,
Лара ишлымоу дызцәымшәаӡо
Нарҭаа, лашьцәа гәакьақәа.
Лашьцәа дрыԥхьеит, уа згәалаҟаз
Инаралҳәеит иҟақәоу,
Рашҭа иҭаларц инадгылаз,
Гәҭакысгьы имақәоу.
Нарҭаа гылеит ишышәҩыкыз,
Зегьы ишьҭырхит абџьарқәа,
Раҳәшьа бзиахә зегь ззырҭахыз,
Дышԥарҭиуа иҭамхакәа!
Рашьла иԥылеит адәы архәараҿ,
Ирылшеит аӷа ихьацара,
Гәында дынхеит лыԥсадгьылаҿ,
Лашьцәа иргеит ахаҵара!
АҾ Ы Р П Ы Н
Қыҭак аҿы хар змамыз
Хаҵа шьахәк дынхон,
Хаҭалагьы цәгьара зламыз
Уаҩыс дрыԥхьаӡон.
Дынхагәышьон ҟыҟда-ҿыҟда,
Иаргьы дҭаацәаран,
Дныҟәаломызт усда-ҳәысда,
Дызҿызгьы хьчаран.
Димоугәышьеит иара ахшара,
Гәырҩасгьы иҟаиҵеит,
Дшизыԥшыз аҵеи лашара
Жәаха шықәса цеит.
Иқәрахь даннеи, иаҳа ицәырҵуа
Ибеит игәырҩа,
Дахьҵеидахаз цәгьа дархәыцуа
Днатәалон зымҩа:
«Адунеижә, цәгьа уеижьагоуп,
Еҳ, ҳаӷоу дуҭоуп,
Џьоук рзыҳәа уԥсыршьагоуп,
Џьоук рзы ухьанҭоуп.
Идәылыҩуам гәырӷьа-ччара,
Са сыҩны лашьцоуп,
Ԥҳәыск дыҟазаргь, лымацара
Алужә еиԥш дыҩноуп.
Ахшаа дызмоу иажәра шкәакәоуп,
Димоуп гәыӷырҭас.
Димоугәышьар – лахьеиқәҵароуп,
Дзеигәыӷрызеи нас!
Хҭылҵ ҳәа дсымам, иашьа дсымам,
Згәы былны сара
Исыкәзыршода нас аԥсыма,
Саныԥслак абра?
Сҽи скәадыри иақәтәарыда?
Амала сыхьчан!
Дегьызмаха изшарыда
Исҭынхаз аҷан!..»
***
Ас данхәыцуаз имацара,
Зымш гәырҩала иҭәыз,
Лцәа далашәан ахшара
Дыҟан иара иԥҳәыс.
Жәаха шықәса дызқәымгәыӷуаз
Диоуит иара аҵеи,
Ччаԥшь зҵымшәо маӡа ихәыцуаз
Иблақәа мыччеи!
«Анаџьалбеит, сыҵәҩан мыӡӡарц
Сыҟазма?!» – иҳәауан.
Аамҭа цон, аҵеи дарԥысхарц,
Мшызҳа изаҳауан.
***
Зны аб ирахә ашьха икыдлон,
Иаргьы дцон хьчара,
Иҷкәын хәыҷы дидгьежьылон,
Диҳәон ус иара:
«Дад, исҭахуп ашьха снааларц,
Ҳауа цқьала счарц,
Сыӡарақәа сыма схаларц,
Нас убра исыхьчарц.
Сҿырпын абжьы уасарҳәыган
Урҭ рзы иҟалап,
Аҭыԥ аҿы шьыжьӡа сгылан
Ахшца сырхиалап.
Ушәарыцан, шәарахжьыла
Уааир уааԥсаны,
Иуԥызгалап нас хмаҷырла
Ахырҵәы ӡҩаны.
Исоуҳәалап нас уахынла
Сасрыҟәа иҭыӡшәа,
Еҵәаџьаагьы уа шьхатәыла
Иԥхашт омашәа.
Ахра иавҵыз амза ангыло
Сгәырӷьо сазыԥшлап,
Акаԥкаԥқәа аныԥхьарыло
Рыбжьы саҳалап.
Сгәы иқәыҩуа чамгәыр бжьушәа,
Сыцәалап сҭахәхәа,
Нас, дад, иҳәа, сумгаӡои, мшәан,
Уаҵәы уанцауа?»
Ахиахәшәи зо дышгылаз,
Дааԥышәырччан аб,
Ус наиеиҳәеит иҷкәын иҳәаз:
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Иалкаау. Актәи атом: апоезиатә рҿиамҭақәа, аиҭагақәа - 09