Latin

Иалкаау. Актәи атом: апоезиатә рҿиамҭақәа, аиҭагақәа - 07

Süzlärneñ gomumi sanı 3296
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2403
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
Аха дындәылҵуеит адәныҟа уеизгьы.
Х-нышәынҭрак роуп илбо, амра зхашу,
Лыԥҳаи, нас лыҷкәыни, лхаҵеи ахьжу!
Уа, раида гәышьа, иркьыкь сыԥхьарца!
Блас уара усоугәышьеит, сыблақәа анца!
Гәӷырҭа змам, дад, иразҟы шәышәуп,
Аҵх лашьца далахеит, имҩа лашәуп!..
***
Нани дади, ишәыбаргәузеи, шәыԥсы сакәыхшоуп!
Шәыдгьыл гәакьа, шәыдгьыл бзиахә шәыбаҩ
амадоуп!
Шәгәы ирҿыӷьрым шәмаҭа хәыҷы, ара
дшәываршәуп!..
Ҳара ҳгәаҟуп, ҳамҩа мшынуп, ҳамҩа ҵхы лашәуп!..
***
Уа, раидсиуама, раидмыхәацәгьа рҳәама?
Мшынгәыла ҳдәықәлоит ҳнышәнапқәа шьҭыхны!
Ҳабацәа рҳаҭгәынқәа ҳашцо дшәырҳама?
Раԥхьа шәлаҟәыма, шәхылԥақәа шәхыхны?
Ааԥынраз иаҳзауит асы ҩамгыла,
Иԥсит ҳа ҳкәукәу, ахьҭа аназымчҳа!
Лабжышла ишәкәаба, нас, ҳабацәа ртәыла,
Рацәа иқьаԥҭажәхеит Ҳаԥсадгьыл рыцҳа!
Даҽазнык, даҽазнык ҳалаԥш рыхҳажьып,
Ашәы ршәуп ҳашьхақәа, еилаарцыруам.
Аҵыхәтәантәи ҳашәа урҭ ирзынҳажьып,
Ҳашьхақәа гәаҟуеит, ҳахьцо рыздыруам!
«Ахшара гәыраз иан дицәымыӷхазар,
Рыцҳарак ыҟоуп! Сара шәсыцәтәымуеит,
Хара сымоума? Цқьа шәысзымааӡазар?
Сныжьны шәышԥацои?!» – Ҳаԥсадгьыл гәрымуеит!
О, раид, Ҳаԥсадгьыл! Афырҭын бааԥс иасыз,
Ҳамч мырхакәа ҳахьымаара ҳашьҭуеит.
Угәнаҳа ҳамазааит абас ҳахьымҩасыз,
Ҳабаҩ аагаргьы, ҳаԥсы узынҳажьуеит!..
***
Нан, нан, ҳҵеи лаша Таҳир…
Нан, сааԥсоуп ҳәа ҳауҳәар, иарҭак узыҟаҳҵон,
Нан, амҩа уашәазаап, знызаҵәыкгьы узықәацом!
Ԥхашьароуп, уҩагыл, закәузеи иҟауҵо?
Унаԥшишь, нан, убацәа заҟаҩ ыҟаӡоу!
Ацәгьоуцәа мақаруан: «Лааԥшыра иҭатәӡам,
Даҳшьыргьы, ишьа зуа ҳәа ҭынха димаӡам!»
Жәлар рыбзиабара ишьҭнахыз, иарҽырбаз,
Хы злымҟьо акәалӡ еиԥш наӡаӡа иачаԥаз.
Ирбарҭам акәымзар, иаӷацәа ҟәаҟәасоуп,
Иара дыҟоуп, дыҟаӡоуп, жәлар ргәы даласоуп!
Уҷкәынцәа-маалықьцәа, уԥсы аҵкыс иуҭахыз,
Ужәлар гәакьа рынасыԥ иауҭеит ԥсаҭатәыс.
Уԥҳәыс дауҭеит агәылшьап, ҳамԥан иқәымларц,
Уҩнызаҵә амца ацроуҵеит, ҳамҩа урлашарц!
Ишԥаҳаԥсыхәоу, нан, нан, ацәа узалымҵыр?
Иага илашьцазаргь, уара уакәын ацырцыр!
Реиҳа уанаҳҭахыз аҽхьакра уаҭәаӡам,
Уара уеиԥш инаҳԥызо даҽаӡә дҳамаӡам!
Ԥхашьароуп, уҩагыл, закәызеи иҟауҵо?
Унаԥшишь, нан, убацәа заҟаҩ ыҟаӡоу!
***
Уа, раид, ахацәақәа, шәеиҵамхан,
Шьамҩазаргьы ԥхьа ҳцалароуп.
Ҳашьхақәа ҳаԥхьоит, шәгәы камҳан,
Ҳашьхақәа рҟынӡа ҳнаӡароуп!

Ҷ Ы Н А- Л Ԥ А Ҷ Ы Ҷ Ы Н
(Ароман «Ахаҳә еиҩса» аҟнытә)

Мышмыждан сан санылхылҵуаз,
Сҽы нади, ус угәыгәыҽла.
Сыҷкәынӡан ашьыжь сандәылҵуаз,
Ахәылԥаз схынҳәит сеиқәышла!
Иамуит, сеиқәымшәеит насыԥла,
Сышықәсқәа ҽыбӷала имҩазгоит.
Ҭоуба зуит, амҩа санықәла,
Сахьнеиуа агәырӷьара назгоит.
Ҷына-лԥа Ҷыҷын хлаҳәада,
Мра збаз гагаҵас дыбжьаӡуеит.
– Иамаӡам сымҩа хырхарҭа,
Анҵәамҭа сҳаҭгәын иҭаӡуеит!
– Ҷына-лԥа Ҷыҷын, ианбанӡа,
Ушықәсқәа уршлан рҽырӡоит?!
– Суахҭа харам, аха уанӡа
Ашәала сгәырҩацәгьа схысцоит!
Мышмыждан сан санылхылҵуаз,
Сҽы нади, ус угәыгәыҽла.
Сыҷкәынӡан ашьыжь сандәылҵуаз,
Ахәылԥаз схынҳәит сеиқәышла!

САС Р Ы ҞӘ Е И И ГА Г Е И
Жәлар рҳәамҭахьтә
(Ароман «Ахаҳә еиҩса» аҟнытә)

– О, Сасрыҟәа, Сасрыҟәа, митәы еиқәаҵәа
зԥеиԥшыз!
Иарԥысрахь дымнеицызт, зынӡа дыҷкәынӡан,
Ахәысхәа гәӡа – ибарфын ԥаҵа еинышәшәылон.
Ҽнак зны днеиуан, ишьапы неиҵихырц,
Ҵла зықәгыламыз дәышкәаӷьазак дықәлан,
Шәахәацк зхыршәламыз ажәҩан кеикеиуан,
Шьыбжь агәы хыҵхьан, амра иҿагәыбзыӷуан…
Игага кахәхәа ишьҭаԥало ишьҭан…
Ус аҵырҵырҳәа иаамацәысны идыдит.
– Ҳаи, џьушьҭ, иҟалазеи, амш каҵәа шыҟаз? –
Сасрыҟәа дхарахаԥшуа дааҭгылеит.
– Усҟак иџьаумшьан, уи башангьы иҟамлеит,
Ԥеиԥшк уаҳарц уҟоуп иахьа, Сасрыҟәа!
– Изҳәо уарбан? – даақәгьежьуеит Нарҭаа реиҵбы.
Абар, аџьашьахә! Игага ауп ицәажәо:
– Иахьа узқәымтәаз Бзоу заҵәык ада
Ҭынха дышумам удыруаз, Сасрыҟәа!
– Ҳаи, уара сыгагажә, цәырҟьацәырас,
Ашьа уҿашәааит, иуцәажәашьоузеи?!
Ԥшьынҩажәи зежәҩык аишьцәа сыдгылоуп,
Нас, арахь, ҭынха думам захьӡузеи?!
– Ԥшьынҩажәи зежәҩык рахьтә иашьа думаӡам,
Ԥшьынҩажәи зежәҩык ӷас ушьҭызхуа роуп!
О, ҳацаҟь иагәылырхыз Нарҭаа реиҵбы,
Иудыруеит, уахьнеилак угага шушьҭоу,
Убасоуп Нарҭаагьы ашәиԥхьыӡ шшәышьҭоу!
Иузычҳауазар, уааӡырҩы, Сасрыҟәа,
Нас уи ашәиԥхьыӡ зеиԥшроугьы уасҳәап:
«…Ацәгьа рылазҵо – уас дыҩнардауа,
Абзиа рылазҵо – ӷас дышьҭырхуа,
Дара аниуагьы – ашьыцра рыциуа,
Ҷан-ҷаны еибафо, рыблақәа ҭибахуа,
Реибафарагьы – изҭахым далачо,
Реиҳа рзыҟазҵаз реиҳа дшьыцырго,
Уи длаԥшықәҵан ишьырҭа рибамҭо,
Ирызҵоу ада, зҳашьа рымамкәа,
Рыхәҵәы ықәибахаанӡа адгьыл ианызааит!»
– Иуҿыҵҳәацәазеи, сыгагажә, хаҿыда,
Ацәгьа уршуазаап аишьцәа рыбжьара! –
Иаҳәа ҭӷәыцә Сасрыҟәа игага дазыҭрысит.
Аҵырҵырҳәа имацәысны, ҩаԥхьа идыдыхит…
Аԥсҭҳәақәа цәырҵын, ажәҩан еимгәахәлеит,
Игага абаҟаз, уаҵәҟьа инышьҭабеит.
Сасрыҟәа дхынҳәит ихы имагәхьха,
Даауеит Сасрыҟәа адәышкәаӷьаз дықәлан,
Амитә иаҳаз иан лышҟагьы изырзом,
Зыгага иацәшәаз ҳәа ихыччар ҟалоит.
Нанхеит, сыҷкәын, лаԥшҵашәарак уажьеит,
Гага мцәажәаӡацт ҳәа дааччар ҟалоит!
Даауеит Сасрыҟәа ихы имагәхьха,
Даауеит Сасрыҟәа адәышкәаӷьаз дықәлан…

1981–1990
С Ы Ԥ САД Г Ь Ы Л А Ш ӘА ҚӘА
Бзиабарала ҳагәқәа шаҳәшаҳәуанаҵ,
Ашәақәа рымцоуп хьҭа ҳазмыркуа.
Сыԥсадгьыл ашәақәа слымҳа иҭаҩуанаҵ,
Сыҟоуп, аԥсрақәа зегь ргәы еибаркуа!
О, шәарҭ ашәақәа, ахаҵа хьӡы ҭызгауаз,
Бырфын бираҟҵас ҳаракы изкыз.
Амҳаџьыр гәаҟқәа амшын ианхыӡлауаз,
Шәарҭ шәакәӡами, нас, шәаџьҳәара зуз!
«Ахра ашәоуп» ахра еилаҭәахра зыргәынқьыз,
Ӡаӡа лабжышла ахра цәаакын.
Шьапы рацәа џьлыҭуеит адгьыл иқәымкьыс,
Фырҭынҵас – имҩасуеит «Шьараҭын».
О, «Азар», «Азар» – ҳҽыҩ ццышәқәа зыркәашо,
Ҽышьамхыцла уара хьӡырҳаҩуп!
«Шьардаамҭа» сеигәырӷьоит, ҳхаҿқәа зырлашо,
«Радеда» ҽыжәуп, ҭацаагаҩуп!
Шәарҭ шәызхашҭызгьы дышрыцҳаз дгәарахон,
Адгьыл дагәахоит ашәа мгалар.
Ҳашьха ӡышқәа зынтәык ишлаӷәӷәахон,
Хаҵа ашәак ҿацаӡа ирмаҳалар!
Уԥсахы ҿызкааӡо ахәра еихырҳара,
Хәырбӷьыцны шәақәлар, иӷьоит лассы.
Шәарҭ ишәнызбаалоит ҳашьхақәа рычҳара,
Ԥсра зқәым шәагәылиааит ажәлар рыԥсы!..
Бзиабарала ҳагәқәа шаҳәшаҳәуанаҵ,
Ашәақәа рымцоуп хьҭа ҳазмыркуа.
Сыԥсадгьыл ашәақәа слымҳа иҭаҩуанаҵ,
Сыҟоуп, аԥсрақәа зегь ргәы еибаркуа!
1981, Аҟәа

А Б Н АТӘ Б АЛ Л АД А
– Абна сныҵалт шарԥазыказ,
Ашәарахқәа цәырҟьацәырас
Иԥхеибаҵон, шәарҭак рыҵас.
Мап, акгьы ыҟам исшәарыцаз,
Сахьнеилак избон акака,
Избон ассир, аршанхага.
– Ажәеиԥшьаа рҭыԥҳа дубама?
Уи лымаӡа узеилыргама?
– Ҽацә ҳәарақәак еибархәмаруан,
Арҩаш иаван, арҩаш иааруан.
Ран шьны ишьҭан арҩаш нырцәан,
Аԥсырҭаҵәҟьа хыла икылҵәан.
Насыԥдақәа, ицәаз џьыршьон,
Тәҩала инасыр иҵҟьоз џьыршьон.
– Абна ду уеимдо уахьылаз,
Иарбан сахьоу убла ихгылаз?
– Џь дуӡӡак гылан, ахан еиԥшын,
Си ԥшатлакәи зегь ззеиԥшыз.
Хҩык ахацәа аџь ду ԥырҟон,
Аха амахәқәа еибаргәырӷьон.
Аихаԥсыхә бжьы башаз џьыршьон,
Аҵларкәыкә нас-насуаз џьыршьон.
– Нас, исаҳәишь, аҵла шхырхәоз,
Абна шыцәоз, абна шҿыхоз.
– Аҵла сышьҭаԥшуан слаԥшықәҵан,
Руапа еиқәаҵәақәа наршәырҵан,
Иааилагылан еицыгәрымуан.
Ирзымҵәахуаз гәалак рыман,
Аӡын хьшәашәа рзаазгаз џьыршьон,
Рылабжышқәа рҩашны ихыҽҽон...
– Баша уцозма укыдыгәгәала,
Еилмыргакәа абна агәала?
– Санырԥырҵуаз ԥшацәгьак асуан,
Аҵла хырхәон, саара ишьҭасуан.
Рыбӷьы кыдҳауан зымҩакны,
Аҵла исышьҭарҳәон еицҿакны:
«Анаатә ҳажәуҵеит, ҳабахәо?
Наҟ уаҳԥырҵ, уаҳԥырҵ ушзахәо!»
– Ргәала рҳәазар ус имӡакәа,
Гәыжьжьагагьы рамҳәаӡакәа!..
– Усгьы сҳәеит, сырзеилыргазар:
«Иҵегь сыԥхарын сымразар,
Иҵегь скаҷҷарын сымзазар,
Шәхызжәартә сасрымызт сыԥшазар,
Сыблақәа хьчаҩыс ишәымаз,
Шәыԥсы сымажәда, саԥшәымаз!»
* * *
Шьха дуӡӡак гылоуп иӡышӡа,
Сеидроу иахнагаз, изыршлаз?
Мрахәагак нахьыслоит иԥсыҽӡа,
Абжьарак – хьҭацәгьоуп иазыршаз.
Бызшәа зқәашьым, о, ашьха мчымха,
Иузымҳәеит ухәрацәгьа иахәшәыз.
Угәаҵа иҭаԥсит ауп угәҭыха,
Уи акәхап арсҟак узражәыз.
Ашьхахьынтә, Ажәеиԥшь иԥсы ахьишьо,
Бжьы маӡак ааҩуеит, сазҿлымҳауп:
«…Зҿахәы ззымҳәаз, аха изҳәаз џьызшьо,
Зҿы еилымго хаҵкысгьы дрыцҳауп!»
1982, Аҟәа

А А Ԥ Ы Н ГӘ Ы Р Ӷ ЬАХӘ
Ааԥын гәырӷьахә ааит сасра,
Иаҟьеит ажәлеиԥш амрахәага.
Ахьҭа наԥхаҵан хара,
Аҵла иршәырҵоит реилаҳәага.
Шьақар кыԥҵас аӡыҭра
Иаҿуп асы – амра знырыз.
«…Сынтәа иссирхоит аҽаҩра!» –
Аҳәеит ажәҵыс иҷырҷырыз.
Ицәхәаҭоит ԥсы зхоу зегьы,
Адгьыл гәырӷьабжьуп иахыҩуа.
Ааԥын даҳәоит ауаҩгьы,
Ианцалак ауп данахьҵәыуа.
1982, Аҟәа

СА СД А РА КӘА Ц ҾА К Ш АХ Ы Л Ҵ Ы З…
Ашәыр хаақәа сҿазҵоз сҵәаҵла,
Иџарџаруа зызҳауаз.
Иажәгәышьазаап ԥашәла, дацла,
Хыжәжәарахуп иаҭынхаз.
«Адәы сзықәхаз схыжәжәарахны,
Аӡәгьы игәҩарамзаргь ҟалап.
Бзиарас изуз беиа ибахны,
Џьшьарак саҳәарцу? О, мап!
«Ак зыҭнымхаз, адгьыл иқәҵыз
Сакәхоит!» – шысҳәо иаасыршоит.
Са сдаракәац ҿак шахылҵыз,
Аухаҵәҟьа схәашхәашоит!»
1982, Аҟәа

* * *
Сшьапы нахшьы сҽылаба,
Ҷын ҟамчыла уи ныҟәцо,
Ҽнак снанылеит сымҩа па,
Сеидроу, сеидроума сахьцо?
Аԥхьа – ҷкәынран, гәырӷьаран,
Ашьҭахь – сааԥынқәа ӡыҭуан.
Ҩадаран, џьамыӷәаран,
Ҿыцрак ашьҭахь ҿыцк аатуан.
Мҩа сымамызт храмҩамзар,
Уа иаҿгамызт даҽа шьҭак.
Схы мацара сашьҭазар,
Санызаарын шьаҟьасҭак.
Сыршлан ицаз сыҭәҳәоума?
Хьҭак сакырцу сеимлаҳәах?
Исырҳаз ба? Мачхәума,
Агәыхь, ахыхь – меигӡарах!
Дунеи ҟьаҟьа сакәымшеи,
Амҩа сыԥхьон есымша.
Мчи гәырҵҟәыли шԥақәхәашеи
Рацәак иҟамлаз сылша!
1982, Аҟәа

С М АҬА ХӘ Ы Ҷ Б А Г РАТ И АХ Ь
Смаҭа хәыҷ Баграт, исгәыдхахало,
Даду дзымаауазеи ҳәа исызхьыз,
Адунеи мҩа дуқәа ахьеихагылоу,
Аԥацха аҭыԥан, Москва ауп уахьиз.
Аԥсныҟа уҿааха, смаҭа, унҽыжәла,
Ҽыбӷак сымбац ба? Мап, игәаӷьтәуп!
«Чоу!» ҳәа уҿааха, нас, арха ианыршәлан,
Иарбан узхьымӡо, умҩақәа аартуп!
Уеинрал гәымшәаха – ар ду раԥгыла,
Ма ургылаҩха, ма ушәаҳәаҩха!
Ма уџыр ԥсаатәхан ажәҩан унхыла,
Ма адгьыл ҳалал ду унапқәа азырха!
Қәԥароуп, џьабаахәҭоуп хьӡырҳәагак улҵыр,
Уи џьазшьода – уԥсадгьыл уаԥоуп!
Уабацәа идырҳаз уацәыхҟьар, иуцәыӡыр,
Усҟан урыцҳауп, усҟан уеибоуп!
Абас зегьрыла уразҟы анузылԥха,
Абду дымгәырӷьо ӡәыр иаҳахьоу?!
Аха ишԥаԥсыхәоу уабду игәҭыха,
Абӷьыц цәышлеиԥш игәы ҿзырҩаахьоу!
Нахьхьи, Ҷлоу, Лаганиахә аҳабла,
Жәытә ԥацхак гылоуп алахь еиқәны.
Жәлантәык анықәуеит ныха ҳасабла,
Ҳабацәа рхыбаҩ ԥшуп игәыкны!
Ирга уҟамчышьҭыбжь ашҭаҿ уанҽыжәҵуа,
Уабацәа ахьжу цқьа ираҳаратәы.
Анкьеиԥш араҟа фатәи жәтәи цәырҵуа,
Анкьеиԥш араҟа ашәа гартәы!
Уал ԥшьан иуднаҵеит аамҭа еикәшара,
Мца агымхарц уабацәа рхәышҭаара.
Уаала убеиахааит – ухшара-уԥшара,
Амӡырха рцәажәо иқәзааит дара.
Амӡырха иадыршт ушьаҿа неиҵыхқәа,
Ари адгьыл ҽыҭ – уара узыҳәа иԥшьоуп.
Рыхқәа неиҿарклап аҵла жәижәыхқәа:
«Аԥшәма ҿыц дгылеит, уа, Анцәа иџьшьоуп!»
Ужәлар гәакьа гәаҟрак иҭашәаргьы,
Хеигӡара шуқәым – уи агәра згоит.
Сароу? Ицәгьам зных сугәалашәаргьы,
«Жәеинраалақәак иҷышәуан…» – сызхоит.
О, ишԥасҭахыз, ааԥынра мшыказ
Сааҿыхар, сҿаҳәатәы ҟалоны:
Абду хьҭацәгьала аӡын ихигаз,
Амаҭа иԥылааит иааԥынраны!
1982, Аҟәа – Москва

АД Г Ь Ы Л АҲА Қ
Адгьыл сымшәииц ахаан,
Ахҭылҵ иан дизышәирыма?!
Сшьыцәхныслар, амҩа сазгәаан
Слаба шьҭых сзазыҵҟьарыма?
О, адгьыл, сгәырӷьо сызнылаз,
Уӡыхьқәа са сзы игәыԥҳәыхшуп.
Сцәажәозар: «Сыдгьыл, уныҳәаз,
Сыдгьыл, убеиаха!» – сымшуп.
Адгьыл иаҵәахит сызхылҵыз,
Аблеиԥш исзыԥшуп рҳаҭгәынқәа.
Рылҩаҵә ахьҩеиуаз, иахьықәҵыз,
Инхома рымца ԥха еиқәымкәа?
Умгылан адгьыл уанымшәа,
Ушьҭа анҵа, уамоуп аԥшәымас…
Адгьыл аҳақ анузымшәа,
Уара узы ихаҳәхоит, иудыруаз!
1982, Аҟәа

* * *
Хәыцшьа имам аԥсхых даҽакала,
Дшымгәыӷӡо ианааилак иуахҭа.
Иҿы злеихихыз иан лыбызшәала
Иҿы еихеикуеит, ус ауп, ҳаӷеиҭа.
Аб иуасиаҭ аԥа изы имҩақәҵагоуп,
Аԥсхых иԥазаҵә ииҭоит адҵа:
– Исыхьыз ухьыр, уи ԥсаҭацәҳагоуп,
Сан лыбызшәа смаҭа хәыҷ ирҵа!
Абри ауп сгәаҟра, егьырҭ срызхьаҳәуам,
Уи сымҳәаргьы скәыба ахышә акуам! –
Аха аб иуаз аԥа иҟынӡа инаҩуам,
Аби аԥеи бызшәала еибакуам.
Аԥа дгәаҟуеит, аԥа згәызҽанӡамыз,
Изнымкылт, илабжыш иҿашит.
Уаанӡа хрыҩ ззиуаз, хьаас имаӡамыз,
Ҵа змам тышаҵас уажә дынҭаԥшит.
Гәҭыха цәгьак иҿы еихнарԥхьоит дызхылҵыз,
Аха дыҟамеи уи заҳауа!
– «Џьаҳаным шәцааит, сыбызшәа сацәзырӡыз!» –
Днымхааит уҷкәын абас уишәиуа?!
Избан, дад, саԥхьа узышьамхнышгыла?
Исаҽԥнуҳәарцу? Уаб игәы шаҭ! –
Аԥа дындәылҟьоит дааиԥхьарц игәыла,
Уи изеиҭеиҳәашт аб иуасиаҭ.
Аха аԥсхых гәаҟ игәы имырдахьази,
Иҽааиҵихит, иажәа неиҿабан.
О, исашәҳәа, нас, избан, дзаҭаххазеи
Аби аԥеи рыбжьара аҭырџьман?!
* * *
– Жәеинраалоуп, нас, ҳазҿӡоу, аха ианбанӡа?
– Ҳпоетцәазар, ус ҳцалароуп ҳаԥсаанӡа!
– Аха ҳҽаанаҳкылар еиӷьзар убраанӡа?
Аԥхьаҩ дзеигәырӷьаз, иаԥаҳҵахьаз уаанӡа,
Уажә ҳаздыԥсыло урҭ раҵкыс еицәаҳтәыр?
Ҳаччархәхоит, ҳазлаҟам ала ҳхы нцәаҳтәыр!
Усҟан шьха рҩашҵас ҳшьа еибафон, ҳаҷкәынцәан,
Ҳцәалашәара шԥаҟаз? Ицон ихышхыҵәан!..
– Ииашоуп, ианаамҭоу аангылашьа иақәшәаз,
Иԥыхьашәар алшоит, анасыԥ иалшәаз!
Аха умҩыр ада иумамзар ԥсыхәа,
Ус уцалароуп, уажәа хьыршәыгәқәа ныхуа!
Аха ԥҟаррак атәы мҳәакәа исызныжьуам:
Ҿан иуанажьхоз, жәын иуанарыжьуам!
1982, Аҟәа

А М ҨА И ҚӘУ
Алқәа хыхәоит, еиҭахыхәоит,
Аршәаа иасуеит аԥшаӷьы.
Иарҟьантазырц иаарыцрыхоит,
Иажәжәоит, иацҟьоит урҭ рыбӷьы.
Аӡиасқәа рӡышьҭра иҭыҵит,
Уахь еижәхысла ицоит аҩар.
Иацнамҵозар, ақәа аҟәымҵит,
Иааилалашьцоит уажәшьҭа, абар.
Амацәысгьы мцаԥшь рахәыцха,
Аԥҭа шеиҟәнажәаз снарбоит.
Мап, исмоуит гәашәк аԥырҵха,
Снымҩахыҵырцгьы сыӡбоит.
Лаӷрак сеишуа иаасԥыххылеит,
Инақәырццак иаадыдит.
Ахьатә кәасқьа сагьнадгылеит,
Иҟьаҟьаӡа ашә аатит.
Аԥшәма, снеира дазыԥшызшәа,
Асоф дналбааит дыццакны.
Иӡхьаз иуак дизыхынҳәызшәа,
Саагәыдикылт дсызгәыкны…
Иара идагь ҭаацәаныла,
Рыбла рхаччо, зегь еикәшоит.
Еибадырхьеит урҭ гәаныла,
Излагаша русқәа ршоит.
Ианбахырҵәеи аӡыс ахәда?
Иагьанбарӡи акәытқәа?
Шәымацаран иҟазҵада
Ачашә, алҩаҵә зыхҟьауа?
Иабаҵәахыз, аԥхын шоураз,
Акаҷыҷҩы цаҳәцаҳәо?
Ахаҭами «зегь зылшо», нас,
Ахаҭами «мыц зымҳәо»!
Агәылацәа рышҟа ицада:
«Сас дахьк даҳҭоуп, шәааласы!»
Ҳаҭыр сықәҵо, мыццакрада,
Урҭ аасыдтәалт хәылԥазы.
Урҭ азымҵааит амҩа сзықәу,
Урҭ азымҵааит смаҵура.
Иахашшаауеит афатә иқәу,
Иҟам џьушьап ҳазхара.
Аӡәгьы дцәажәом иажәа гәԥысны,
Рныҳәаҿақәа – џьашьахәуп.
Ирымазшәа заа ихәыцны,
Хшыҩи лафи еилахәуп.
Гәырҩак рымазаргь – избода?
Ргәыӷра иаҵахҩоуп џьара.
Гәалак аӡбахә усгьы изҳәода,
Зҵаарас иҟам санцара.
Иаҳхагьежьуеит ашәа ԥсаатәха,
Изҳәарыда «шьҭа иазхап»
Аԥаҭхь ааргеит, ус анакәха,
Шьҭа гәарԥныҳәахь схы сырхап!
Аха исзымҳәо сҿы неихыхны,
Гәҭыхак самоуп сыхҭакны:
«Аламыс ду иахәҭоу дырны,
Сызцарыма сҽаԥсатәны?!»
* * *
Иҿымҵәарц сгәаҵӷа,
Шәарҭакгьы схамҩарц,
Сабацәа рԥацха
Гылоуп, икамҳац.
Маҷ-маҷ иахылҵуеит
Алҩаҵә еишьылӡа.
Сыҩналоит, сдәылҵуеит,
Ус ԥсраҽнынӡа.
* * *
Ажәеинраала сеиҭазхьаҳәырц,
Салҵырц наҟ апроза ашәшьы!
Иҷырҷыруа еиҭанаҩхырц,
Срифма ҿыцӡақәа рыбжьы!
Аха ишәарҭоуп, сара стәала,
Аԥхьаҩ амла даҳцәакӡеит.
Ҵыԥх икыдҳаз ажәеинраала
Акгьы ҿамхеит, зегь каԥсеит!
Ианвар 6, 1982

* * *
Избан, нас, декабр, ԥша хьшәашәак нарс,
Изуго закәузеи сгәеиҵыхра мҵарс?
Алԥхынрак слахҿыхын, сгәы ԥыр-ԥыруа;
Ажәҩан лахьеиқәроуп қәаршаҩҵас иауруа;
Ажәҩан зегь шьыпуп, ақәаӡы аҿыкәкәоит,
Уапа цыҩцыҩла ахәылԥаз ҽырбоит.
Ишԥаҭынчрахеи! Нымҩахыҵ ҵлақәак
Хырқәақәоит, ирықәҳаз џьушьап гәырҩак.
Амрахәагақәа зҿахәмаруаз абӷьыц,
Иҿшәан, ихиаалеит, сеидру нас иахьыӡ?
«Ахьарч!» – инаҵаҟәҷызар сшьапы?
Снаԥшын – абла ҭахәлакуп ашьхарԥы.
Аҵарақәагь гәыԥҵәарак рызҵысит,
Ашәа хаақәа рҭыԥан: «ҵәит-сит, ҵәит-сит».
Амшқәа ниагәгәоит лахьеиқәрак рыхьшы,
Лахьеиқәроуп избаз сгәаҵа санҭаԥшы!
Аха ааԥын шааилак, абнақәа, адәқәа,
Декабр иарҟәиҭыз, ахьҭа иаркуа,
Аԥсабара зегь еицгәырӷьашт, ԥсра зқәым,
Уанӡа акәым, ҽнакгьы изыԥшуам сара сгәы!
* * *
Ԥхыӡла акәхуп, уахык саалырҿыхеит сан,
Уи ҟалахит ҭагалан – быӷькаԥсан.
«Угәҭыха здыруеит, уара иусырҳәаӡом… –
Даацәажәеит, лыбжьоуп, лхаҭа дызбаӡом.
Ус алашьцарахьтә дааскьахит лассы.
– Сгәы раҳаҭуп, нан сыҷкәын, уара узы,
Хар змам рахь уҟазаап! – дгәырӷьан илҳәоит,
– Анышәгьы абла амоуп, узҿу зегь абоит.
Жәлар ирҭахыз уск уаҵагылт шьаҟас,
Ҽак схаргылатәӡам, уи сызхоит баҟас!
Удгьыл бзиахә азыҳәан ушхәарҭоу
Анышә иадырхьеит, сара сызмадоу,
Бамбылҵас ауп, ихьанҭам сара сзы,
Ассир, ухы иқәнаузаап асы…
Инкоуҟьар наҟ, анкьа знеиԥш, ухахәы
Цыҩцыҩлап. Инагӡахааит уҿахәы!
Амала, ани асы иаркәадоит сшьамхы,
Снапы наӡом ҳәа, инықәсыршәшәон ухы!..»
Адәныҟа аҵх лашьца ԥшын еиқәышьшьы
Сан, сан, ишԥахаакәакәароу быбжьы!
* * *
Амзаҿа, ажәҩан ӡыжь иххалаз,
Ҟамала дарбан еиҩызҵәаз?
Сԥенџьыр иадӷьазкылоит аԥшалас:
«Уахь снашьҭы, снашьҭы, ҳаиҩызцәаз!»
Ҵхыбжьонуп. Аԥшасра иаҟәыҵуам,
Итәҩасуа аҵлақәа ирымҵоуп.
Гәырӷьарак схагьежьуеит, исԥырҵуам,
Аханатә сыгәҭыхақәа ирымцоуп.
Хшарак уаха дираны дыҟоуп,
Иԥеиԥшхә ауп сыцәа хаа схызцаз.
Диит, изҳаит, анаҩс даԥшәымоуп,
Уанӡа сҷаԥшьароуп ҟарулҵас.
Уанӡа ацҳа ҿыцқәагьы нхысҵап,
Ԥхьаҟа имҩақәа ҭамамхарц.
Уанӡа ашәа ҿыцқәагьы аԥысҵап,
Анҭ агәымҽыӷқәа ҳалалхарц.
Ҵхыбжьонуп. Аԥшасра иаҟәыҵуам,
Итәҩасуа аҵлақәа ирымҵоуп.
Гәырӷьарак схагьежьуеит, исԥырҵуам,
Аханатә сыгәҭыхақәа ирымцоуп.
М А П, Ԥ С РА А ҚӘ Ӡ А М З Ы Ԥ СҬА З А А РА
А Ш ӘАХА З
Ауасахьча иԥиҟеит ҿырпын ҵиаак,
Уи гылан арҩаш ҭрыс аханы.
Дҟазан, иалихит арҳәага бзиак,
Аԥса амҵа дныҵатәеит иҿакны.
Зны иалеиҟычуан игәырҩа-гәҭыха,
Игәҿыӷьра алеихигон даҽазны.
Аԥсаса гәарҵуан, цыркьыкгьы нымха,
Ауасарҳәыга гон ааигәаны.
Шьыбжьонла иаацәыригоз – ркәашаган,
Иҷкәын хәыҷы дықәгьежьаа дкәашон.
О, аҿырпын, ахьча изыҳәа гәыршшаган,
Еҵәаџьаа реиԥш иашәақәа лашон.
Аҿырпын гылам, быжькаҵәа ҭыԥхеит
Арҩаш хықәан, иара ахьҽырбауаз.
Иҳазҳәоу нас – иара атәы ҳәа егьнымхеит?
Мап, ԥсра ақәӡам зыԥсҭазаара ашәахаз!
* * *
Иааузкылҟьан цәалашәарак,
Ҽхыцәгьан уама ицар умҵарс,
Уааҭагылар алшоит ҭшәарак,
Ҭыҵшьа ахьамаӡам зынӡас.
Даҽазныхгьы цәалашәарак
Уабылӡозаргь, амҩа азкы.
Уаԥхьа иарлашап иаразнак,
Хәҭак – иазалхыз уразҟы.
Ус ушыҟоу, цәалашәарак
Иааудгылоит аҽӡаны.
Ишуҭахӡам гәалашәарак
Инаухьыӡсоит лаӷырӡны.
Анс утәызу, арс утәызу,
Еиӷьу алхрагьы мариам.
Зегьы иреицәоуп агәы идысу,
Зегь ззеиԥшу, мца зыцрам!
* * *
Алу аҳәиҵәҳәа ашыла шаҿыҵуа,
Ус ауп џьоук ражәеинраалақәа шцәырҵуа.
Дәныҟала – урҭ ахьӡы рхьыршоушәа,
Ҩнуҵҟала – аԥырча рыӷрагәоушәа.
Абарбарра,
Апарпарра,
Ахәыҭхәыҭра,
Аӷәытӷәытра,
Аӷьарӷьарра,
Аҟарҟарра,
Агәаргәарра,
Ауаруарра,
Аҳарҳарра,
Абаџбаџра,
Аҟәаҿҟәаҿра…
Узрыԥхьагәышьар, убарҭ зегь ыҟоуп,
Еилыҿҿа, абамба рахәыц рыӡахыгоуп.
Ауалыр ҭацә беиами шьҭыбжьыла!
Аха урҭ акәаптеиқәа рыҩнаҭа
Сасра изыдымгылт, минуҭ заҵәыкгьы,
Иара апоезиа ахаҭа!
* * *
Иаахәыҵырҟьан ԥшацәгьак ҵысит,
Аҵлақәа зымҩарак еицхырхәоит.
Ус аҵаргьы рҿы неихаԥсит,
Аҽыҵәахшьагь иақәшәом, еилыхоит,
Ҳамӡырхахьтә игәасҭеит лассы,
Бӷьыцзаап ирхагьежьуаз аҭәицқәа.
Аԥшацәгьоуп ирхызхыз рыԥсы,
Аԥшацәгьа иацкәашоит абӷьыцқәа!
АУ Р Ҭ Е И Ԥ Ш Д А АС К ЬО Н АҼ Ы УАҨ
Сакарак, аԥслымӡ зыԥсымаз,
Сышьҭақәа азныжь хараӡа,
Гәыӷырҭас ахықә исымаз
Сгәырӷьо саақәгылт шарԥазӡа.
Иԥыххааит ашхәа сыӡхызгаз,
Алмҩанык иалгон аҿҿа.
Амшын агәеисраҿ исхызгаз
Дыршьа амам, иаӡҩеит аԥша!
Хәыҷы-хәыҷ аԥҭа жәпа анхыҵлак,
Шьхарԥык ҵлашон еилыкка.
Уахьынтәи иааскьон кәыкәыблак,
Избеит ҽуаҩык ихәынга.
Аурҭ еиԥш дааскьон аҽыуаҩ,
Иҳазырҭра збон еилыҿҿа.
Дсықәҳәацәеит са сахь иҽынарҳә,
Иажәақәа шԥеиԥшу ахҿа!
«...Ҳашьха ӡышқәа рыхьӡ уанықәуам,
Урыцәгылазшәагь збоит хара.
Иреиӷьу – узыԥшааран уҟам,
Иуеиӷьу – дрыԥшаауеит дара!..»
Иасҳәозеи абас слаԥшызгаз?
Иажәақәа шԥеиԥшу ахҿа!
Амшын агәеисраҿ исхызгаз
Дыршьа амам, иаӡҩеит аԥша!
1984, Аҟәа

* * *
Жәлары зегь рзеиԥш ус ачархь еиԥш
Уахуеит, апоет, кыр зылшо.
Арыц еиҟәзыршәаз агәаӷь еиԥш,
Аҵабырг ауп уашәа зыхшо.
Ажәҩан ахьтә аеҵәа кыдшәар,
Иаакаҷҷаргьы, ицәоит лассы.
Ажәеи ауси еиқәымшәар,
Ажәа ршьит, иахырхит аԥсы!
Амцаԥшь ахьеиқәу уныҽҳәасны,
Ажәа-кәиц ҽҳәыхла, – уццакрым.
Џыртә ҵәҩанҵас уажәақәа ларсны,
Аҵабырг хашшаала – ԥсра зқәым!
1985, Аҟәа

А ГӘ Ы Р Ӷ ЬА РА Ԥ Х ЬА И ГАЛ АТӘУ П
Ааԥын нхықәгылан ашьхарԥы,
Са сахь инеиҵнахит анапы:
– Шьыжьбзиа! Сааит сасра!
Сырбар, зегь еигәырӷьоит схынҳәра!
Усҭ, агәырӷьаҿҳәаша, имҩаԥга,
Сиҵааи урмеигӡан, ргәы иарга! –
Шьыҵәра шанак са сахь иаархан,
Ирқьақьаз мрахәаган, иԥхан,
Иара казказуан, илашон,
Фҩы хаа мӡанрак иара иахшон.
Иаамҵарсны, сҽы снаҵаҟьеит: «Чоу!»
Шьыҵәрак ааԥын скуп еилыџьџьо.
Шәнаԥшы, шәнаԥшы, схьышьҭрахь шәнаԥшы!
Еиужь лашароуп, амра кажжы!
Сахьнеилак, уи акәхоит, лассы
Аҭҭаҳәа инықәӡыҭуеит асы.
Аиаҵәара рхыҩлоит адәқәа,
Шәҭышырҭоуп, еилаԥсоуп аԥштәқәа.
Аҵәаҵлақәа ԥшьаала изазоит,
Рымҵа хыршлаа ашәҭыц каԥсоит.
Арыц, иарҭаз адгьыл ҭрыҿҿа,
Агәырқьҳәа иахылҵуеит аҿа!
Ажәҩан саркьа цқьоуп, ицқьаӡоуп,
Аҵа хароуп, ихараӡоуп!
Ус сышнеиуаз, мӡырхак сынҭаххит,
Сылҽыжәԥеит, сшьыҵәра ласырҟәит.
Уи гәырӷьаҿҳәашоуп, лнапаҟны
Илысҭоит, шәахәала ихьӡыркны,
Жәеизаҩык еиҵазааӡаз ан!
Жәеизаҩык зеиԥшыҟам уаахан,
Аԥсадгьыл дыргәырӷьоит иахьа!
Амҩа сымоуп, сҽыжәлоит ҩаԥхьа,
Агәырӷьара ԥхьа игалатәуп,
Агәырӷьара зегьы ирҭахуп!
Ҿаҭахьак сықәсҵон сахьцауаз:
Мап, сеигӡом сыԥсҭазаара инхаз,
Иауазар исҳәо ҟалоны:
Анасыԥ назго шәахәаны,
Ҩныцыԥхьаӡа, ааигәа, хара,
Сыҩнаԥхозар есааԥынра!
1985, Аҟәа

* * *
Заҟа сгәынқьыз, заҟа сыблыз,
Лара лзыҳәа заҟа сгәаблыз,
Ишан – ихәлеит, ихәлан – ишеит,
Дыршьа сзамҭеит, – абар сышлеит!
«Уааԥшишь, схынҳәит!» ҳәа сызҿыҭны,
Даакылсхыр уи сыԥсхыҵра аҽны!
Лыбла шамшам сҭаԥшырц сҭахӡам,
Лыбжьы хаагьы саҳарц сҭахӡам.
Уи лхаҿсахьа, ԥсра-ӡра зықәӡам,
Адамра иҭазгаларц сҭахӡам.
Уа ҭшәарҭоуп, хьшәашәароуп, лашьцоуп,
Аԥсцәаҳа ачара аура даҿӡоуп,
Дзеигәырӷьогьы аԥсроуп, аԥсра!
Кофҭа шкәакәа, баазар бшаара?
Бкофҭеиԥш бразҟы шкәакәаз бара!
Еиқәаҵәоу зегьы быҟәгаз хара!
Наунагӡа сыԥсы ззынхо,
Быҟазар ауп амра ахькаԥхо,
Быҟазар ауп бара бзанҵы,
Гәыкра цқьала агәы еисуанаҵы!
Бхаҿсахьа ссир, ԥсра-ӡра зықәӡам,
Адамра иҭазгаларц сҭахӡам!
1985, Аҟәа

* * *
Сгәы шҭаҵәыуоз ахәылԥаз,
Еҵәак соуит гәыжьжьагас.
Суҳәоит, ажәҩан иалабаз
Схәыҷра ашәақәа сзыргьежь нас!
Сыччаԥшь еиқәызҳәалада,
Сгара-цәарҭа изылымҵыз?
Схәыҷы шьҭақәа збарҭада,
Шьац иаҵәарак илаӡыз?
Сыхәра мжьыжьк аншәарҭаха,
Аԥсхаҵага сызҭада?
Ашәа сҳәартә сангәаҭаха,
Ацҳа ҿыц сызхызҵада?
Заанаҵ – ацәгьа цәымшәара,
Заанаҵ – амҩа мыӷәақәа.
Санбалагеи рыҟәшәара
Ажәа бырлаш цырақәа?
Сгәаҵа иҭызгарц сгәы амаӡа,
Иарбан бџьару сԥызшәауа?
Ажәа хымкых иашәраӡа,
Ажәоуп гәыла ицәажәауа!
1985, Аҟәа

* * *
Аԥшахаа нҭахәмарит слымҳа,
Нас еимдо инҭалеит смаӷра…
Уи акәхеит, сгәалашәара хьыдҳаит,
Харамкәа снахьыԥшит схәыҷра.
Сшьапы хырҟьаҟьа, сыҭрысны,
Анкьа знеиԥш, снарықәылт адәқәа.
Сшьапқәа рҩычахуеит ирҿыцны,
Схәыҷраамҭа иархаз сшьаҵатәқәа.
Раԥхьатәи сгәырӷьара зтәызтәыз
Лаганиахә снықәлахт, абар.
Амзоуп аӡаӡаш разнызтәыз,
Сыгага иахьшит ацәыкәбар.
Хьӡашьа змам сахьӡарц сыӡбама?
Зақәҿысҭрызеи – хынҳәышьа змам?
Са сеиԥш аҵарагьы наскьама?
Рыҷырҷырбжьы сгәы азнарҳауам!
Гәыӷроуп, нас, амҩақәа мшызтәуа,
Уи зцәыӡызгьы – иоуӡом ацкы!
Сҿыҭыбжьы наҩыртә ахьҿысҭуа,
Уи акәзаргьы сеидроу сразҟы?!
1985, Шәача

* * *
Гәырҩас имоуп дызхьымӡаз,
Илымшаз – имам хыс.
Амшын ахьтәы цҳа хызҵаз
Данҿыха – иӡт иԥхыӡ.
Гәырҩас имоуп дызхьымӡаз,
Дзыхьӡаз маҷӡоуп, ибом.
Аԥсаатә, алаԥш зхьымӡаз,
Ашьҭа жәҩан иазынхом.
1985, Аҟәа

А Ӡ Ы КӘ Ы Т- Ӡ АҲ КӘАЖӘ
Ӡыкәыт шанак хызбаалеит амшын,
Иҟәашкакаран.
Ацәқәырԥқәа аилаҽҽра иаҿын,
Рыԥштәы – цәиқәаран.
Аӡыкәыт хыхәмарлон уамашәа
Ацәқәырԥқәа рика.
Иҵаакәкәалеит шуҳәо, насҭхашәа
Иӡсон аҽцәырга.
Ацәқәырԥа цхлымқәа наҟ ирыҟәԥон,
Нас ахы накәаршә,
Ибаҟысаҟуа ссиршәа иҽырбон
Аӡыкәыт-Ӡаҳкәажә.
Уи иахашҭхьан иазалхыз мҩасы,
Уа бамбыл иарҭан.
Амшын цәгьа раҳаҭран иара азы,
Кашшыран – ԥсшьарҭан.
Ҵхы лашьцак еиԥш афырҭын ааскьон,
Амацәыс хәыҵҟьон.
Аҷнышқәа хыҵны аарцә иԥсаҟьон,
Акиси рхылҟьон.
Амшцәгьа абомызт, ишыӡсац иӡсон
Аӡыкәыт-Ӡаҳкәажә.
Ацәқәырԥа иама зных ҵаҟа ицон,
Аӡшәах шла нақәыршә.
Аԥҭақәа еиларгьежь, аарцәҟа иласуеит
Ага аԥша иҭыҵуа.
Аԥшӡара аҿаԥхьа ашәарҭа ԥсуеит –
Уи ауп сзырхәыцуа.
1985, Аҟәа

ҬА ГАЛ А Н ТӘ И А Ш ӘАХӘА ҚӘА
Ҭагалантәи ашәахәақәа,
Ишеилыԥхаауаз рыхаара мырӡкәа,
Хаха-хымш икыдҵәеит ақәа,
Ицәышлан икаԥсоит абӷьыцқәа.
Ҭагалантәи ашәахәақәа
Шьыжьымҭан аҷыхь иақәмақаруан.
Шьыбжьышьҭахь каҵәарак хьӡыркуа,
Аласбеиԥш ас ҿыц илахәмаруан.
Ҭагалантәи ашәахәақәа
Имцаԥшьха иахьыӡсоит абгыӡыр.
Аԥҟақәа мҩасуеит еицрыхәхәа,
Еиқәҿырҭуеит, ирҭахуп еицәымӡыр.
Ҭагалантәи ашәахәақәа
Шьҭарнахысгьы: ӡынра мбаӡакәа,
Ааԥын ҿықә ахь ҭынч сызгауа
Цҳа шхымло сарҳәахуеит имӡакәа!
1986, Аҟәа

СА М СО Н Ҷ А Н Б А И АХ Ь
Жәлар раӷа ҳәа ухьӡ анԥырҽуаз,
Сгәы сҭаҵәыуон, сгәы рыӷӷан.
Аӡәгьы ихаиҵомызт уздыруаз,
Аха урҭгьы рҿы шәаҳан.
Унапы ақәыҩ ушәҟәы исуҭаз,
Сыԥсы иаҵоуп, иҵәахуп.
Сахьӡагәышьар, са сыԥсымҭаз
Смаҭа ианасшьарц сҭахуп!
Декабр 27, 1987
Аҟәа

А И Б А Ш Ь РА И А З К У
А ЖӘ Е И Н РА А Л А ҚӘА
(1992–1995)

Нанҳәа мза 14, 1992 шықәса рзы, аибашьра ианалагаз аҽны, Аҟәантәи машьынала Ҷлоуҟа амҩа сықәын,
сабацәа рынхарҭахь сцон, уа аанҿасра иҟаз смаҭацәа
збарацы. Кындыӷ ақыҭа сналагылон еиԥш, еибашьра
иаауаз ақәылаҩцәа сԥылеит. Ҵыхәаԥҵәара рымамызт атанкқәа, еицырхәоуны урҭ ирышьҭан еиқәных ар
зықәтәаз амашьынақәа, лассы-лассы ицәырҟьон абзарбзанқәа.
Ҷлоу саннеи, ақыҭауаа ирылҩхьан аибашьра ишалагаз. Аҟәаҟа хынҳәышьа сымамызт усгьы, сабацәа
рыҩны саанхеит ҩымзи бжаки.
Сқыҭа зҭашәаз аԥсҭазаара уадаҩӡа салахәхеит,
аԥсыжрақәа срыгмызт, аизарақәа рышҟа снеиуан,
сықәгылан сцәажәон, ара акы схәарҭазшәа збон, аха
сқыҭа гәакьа салымҵыр амуит, слаԥшықәҵахеит.
Тҟәарчалнтәи вертолиотла Гәдоуҭа снеит, уантәи Москваҟа схы сырхеит. Аамзи бжаки Москва
амҵан, Переделкино ҳәа иахьашьҭоу, ашәҟәыҩҩцәа
рырҿиартә ҩнаҿы исхызгеит. Ҟабардатәи сҩызцәа
иҟарҵаз аҳәарала, сиасуеит Нальчикҟа, уа саанхеит
жәамз инареиҳаны.
Ҳашьцәа гәакьақәа Ҟабардаа хаҭала сара исзыруз
абзиара дунеи сықәнаҵ исхашҭуам.
Уи хазы азааҭгылара зҭахны саԥхьа ишьҭоу акоуп. Уажәы инаҵшьны иазгәасҭоит: Ҟабардаа рхатәы
трагедиак еиԥш ирыдыркылт аԥсуа жәлар ирзы302

лаҟәыз аамҭа еиқәаҵәа. Шәҩыла урҭ рхьыбҿар абџьар шьҭыхны идәықәлеит Аԥсныҟа. Гәышԥыла иаҿагылт ақырҭуа фашизм. Урҭ рахьтә 50-ҩык инареиҳаны рхы ақәырҵеит Аԥсны ахақәиҭра.
Арантәи инаргоз иҭахаз афырхацәа анышә
иахьарҭоз снеиуан, срыдашшылон, уаӷеимшахара,
зԥа дышьны заԥхьа дықәыз анацәеи абацәеи. Алаӷырӡ
зхыҵәалоз рыблақәа џьарамзар џьара ихысымбаалеит
гәынҷыхьахьшәшәарак, уи аҭыԥан урҭ исарҳәон: «Аиашьа дыҟазароуп аиашьа изыҳәа!»
Аибашьра анеилашуаз цәала-жьыла Аԥсны сыҟамызт, аха гәыла-ԥсыла уахи-ҽни сыԥсадгьыл сацын.
Акырынтә апрессаҿы сықәгыларақәеи аизарақәа рҿы
сцәажәарақәеи ирзырҭынчуамызт амца еиԥш исыцраз сыгәҭыхақәа.
Мышкымзар-мышк цомызт сырҿиаратә ус саҿымкәа. Аԥсныҟа саныхынҳәуаз, ишырҳәо еиԥш, напымацара смааит. Урҭқәа даҽазны ҳрылацәажәап, уажәы
аԥхьаҩ идызгалоит ажәеинраала ҿыцқәа.
Ари ацикл смаҭа аибашьҩы Леуан Миқаа ихьӡныз­
ҩылоит.

С Ы Ԥ САД Г Ь Ы Л, У ГӘ Ы Н Қ Ь Б Ж Ь Ы
САҲАУ Е И Т
Сыԥсадгьыл, угәынқьбжьы саҳауеит,
Ҭынч сызлацәарызеи?
Рыԥсы узҭырхуеит, уҵеицәа еибашьуеит,
Сызхәарҭахарызеи?
Сыԥсадгьыл, ҵеи мшык дузиуеит уаха,
Азҳаха иоурыма?
Ма игара дынгараҵны, хацәнамырха,
Убригь деибашьрыма?
Уи, ахәыҷбаҳча цәҟьарас иҟазҵаз,
Уаҵәтәи ҳамш ауп иишьуаз!
Иан иҳалҳәозеи, агыгшәыг дзааӡаз,
Илымоузеи хҿыхшьас?
Аҭакәажә дындәылцан лыҩны дырҳәит,
Аҟәџьалҵәҟьа лцәыргеит.
Атанкқәа нажәлан, қыҭак аадырҳәит,
Ҩнызаҵәык нымхеит!
Наџьнатәгьы идыруп, ақәылаҩ – дшәииуп,
Иуаҩра ихыхуп.
Уи джьышуеит, дшьашуеит, ԥсыла дымлашьуп,
Игәы акәзар – хаҳәлыхуп!
Ҳаԥсадгьыл иақәлаз ар еиқәных рҵысны,
Шьапыла зымҩа хызтыз,
Ԥсыуа зхылаҳәо данымкәан Аԥсны,
Нас, уи аума изқәыркыз?
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Иалкаау. Актәи атом: апоезиатә рҿиамҭақәа, аиҭагақәа - 08