Latin

Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа - 20

Süzlärneñ gomumi sanı 3287
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2137
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
Аӡӷаб лызхара илымбацт Москва. Еҳ, ишԥалҭахыз даҽа
жәохәҟа мшы убра аҟазаара!
Аҷкәын хыш Мариа Андреи-иԥҳа илеиҳәеит урҭ злацашаз адәыӷба аномер, авагон аномер, нас адәыӷба
андәықәлоз аамҭа.
– Абзиала, мҩамш! – аҷкәын днарықәныҳәан дцеит.
– Иҭабуп, иҭабуп, – наишьҭалҳәеит Мариа
Андреи-иԥҳагьы.
Наира, хыма-ԥсыма ачанахқәа ӡәӡәаны ианԥхьалк,
дырҩегьых ауанҭара зҽазызкыз анду дналыдыххылт.
– Нанду, нас ҳцома лассы?
– Ааи, даҽа хәмыш рыла.
– Даҽа хәмыш рыла? –инеиҭалҳәеит аӡӷаб. Уи, хәыҷык
дааиԥхьхәыцшәа лун, нас лыбжьы неиҵых, иаразнак
иааҭлырҟьеит: – Балга! Балга! Ҳдәықәҵа шьҭа. Абраантәи
Лужники аҟынӡа ихароуп бымҳәеи иаха. Ҳанбахьӡо
ацәыргақәҵа уажәшьҭа?
– Ҳахьӡоит, ҳахьӡоит,– лгәы ааҟалҵеит анду. Наира днеин
астол днадтәалеит, аҷкәын хыш иааигаз абилеҭқәа нарҳәыаарҳәуа дрыхәаԥшуа. Иаразнак лылаԥш иныҵашәеит акы:
абилеҭқәа еиԥшым. Знык игәалҭеит, ҩынтә игәалҭеит. Карандашьлагьы урҭ аҩбагьы инеидкыла изыԥсаз лыԥхьаӡеит.
Еиԥшым. Иуҭаху ҳәала.
– Нанду, нанду! – лыԥси-лыԥси еихьымӡо, абилеҭқәа
ныкәԥаа днеин, анду дзықәуанҭоз аӷәы инықәлыԥсеит. –
Ари ббома? Абилеҭқәа еилаганы иаҳзааргеит.
– Ибазҳәада еилагоуп ҳәа, урҭ сара избахьеит,
игәасҭахьеит.
– Иабагәабҭеи, еиԥшӡамеи? Акы 24 мааҭи 20 капеии
иаԥсоуп, егьи – 8 мааҭки 90 капеии.
– Ус иаҭахуп.
– Ус ишԥаҭаху? 8 мааҭки 90 капеии иаԥсоу зтәыда?
Изҭахыда?
– Уи бара ибтәуп. Бара ибҭахуп, – инаҵшьӡангьы
иналҳәеит Мариа Андреи-иԥҳа.
– Сароу? Избан? Арахь ҳанаауаз зегь ҳбилеҭқәа
еиԥшыне? Сара стәгьы 24 мааҭи 20 капеии иаԥсан. Уахь
ҳандәықәла, сара даҽаӡә сакәхама? Еиҳа сеицәахама?
– Бани баби аԥара рацәаны ирымазар акәхап.
– Мап! Урҭ бара баҟарагь рымаӡам, мама илымдыруеи.
– Иазхоуп! Бысҭыҳә шьҭа! – иаалырмчит анду, лмоҭа
лажәақәа лгәы иааҵаххын. – Еиҳа змоуи, еиҵа змоуи
бара ӡбатәыс ибырымҭеит. Ахәыҷтәы билеҭ ҳәа ыҟоуп.
Шәанаауаз ишәзамымхызар изхарада!
Мариа Андреи-иԥҳа цәгьала илцәымӷын лажәа аӡәы
данаҿаԥоз. Уи зегьы ирдыруан аҟнытә, џьара ажәа брык
ламхаҳәаргьы – иланарыжьуан, иаԥсам ԥҳәысбыргк лацлабра, леиканра ҳәа. Анду ус ҟазшьас ишлымаз лмоҭагьы
илдыруан. Иакәым дшаланагалоз еилылкаауан, ианаамҭаз
лыбз лхаԥыц нақәлыргылт.
Наира дӡыҩӡа даашьақәхеит: ахәыҷтәы билеҭ? Уи
даҽакызаап, даҽа хәыкгьы акәзаап, аду итәы аасҭа. Ирыхьыз нас мамеи папеи? Изамрымхызеи ахәыҷтәы билеҭ
лара Наира илықәнагоз, изырцәеилагеи?..
Аҽынгьы еиҭацахит андуи амоҭеи Москва иамоу
аџьшьахәқәа, ассирқәа рбара. Ахәылԥаз лгәы лхашҭны
дхынҳәит Наира.
Аиаша ами, иаанхаз абарҭ ахәымш рыла урҭ акыр рбеит, акыр раҳаит, аха, Наира лгәы ишылнаҭаз ала, Москва
зегьы абара, аҭҵаара адунеиаҿ уаҩытәыҩса дызмыхәо
акы акәзаап. Иаҭахуп: есышықәса мызкы иадамзаргьы
иара аҭаара. Нас, Наира хықәкы хадас илыман, Гәдоуҭатәи
ашкол даналгалак, ара аинститут аҭалара, лан дзылгаз
амедицинатә институт ахьыҟоугьы лдыруеит уажәшьҭа...
Август мза анҵәамҭазшәа, иҭынчӡа, иԥхаҵәаҵәараӡа
иҟаз мшык азы, Москва ақалақь ааныжьны, иқәҳа инеиуан
адәыӷба «Абхазия», Аԥсныҟа ахы рханы.
Мариа Андреи-иԥҳа лкупе аҟны дышьҭан, лгәы ҩарха.
Лылацәақәа еиқәыԥсан, аха дзыцәомызт. Адәыӷба
ладаҟа дагон, лхәыцырҭақәа шьҭахьҟа, аҩадаҟа илыхон, иҩнагьыжьуан Москватәи луада: дылгәалашәеит
лхаҵа. Абар, астол иахатәоуп иареи лареи. Адомино иасуеит, ателевизоргьы инахәаԥшуеит. Урҭ есқьынагьы убас
акәын – еиларыгӡон аҩбагьы. Еиларгӡон, футбол асрак
ҟалаанӡа. Афутбол иагьыналагеит, аҭаҳмада адомино наҟ
днагәҭасны инықәиҵон, ихы-иԥсы зегьы аекран заҵәык
иназикуан...
Наира аԥенџьыр дадтәалан, лнапқәа лыцламҳәа
инадырӷәӷәала икны, иара дкылԥшны адәныҟа дыԥшуа.
Аӡӷабгьы лхәыцрақәа шьҭахьҟа илыханы дыргон, шьҭахьҟа
Москваҟа, аха ланду луада иазымкуа, ишаҟьо ақалақь
иалан. Иӷьазӷьазуа, аԥснытәи ашьхақәа реиԥш, лаԥхьа
иаацәырҵуан Қалинин ипроспект аҟынтәи аҩн дуқәа.
Аҩн дуқәа уҳәеит ҳәа изакәызеи, уаҩы иибац-иаҳац роума – ажәҩан иаҵакьысуа! Горки иулица, машьына хкыс
иҟоу зегьы ҿҟьа-ҿҟьо иахьану. Акьанџьақәа ртеатр...
Злахь еиқәҵаны, инкахәыцуа игылоу Пушкин, «Россия»,
ауаргьалақәа, Зегьеидгылоутәи ақыҭанхамҩа цәыргақәҵа,
амедицинатә институт...
Мариа Андреи-иԥҳа, иаалырҟьаны ганха дааҳәын, лмоҭа
лышҟа лҿы нарханы ус ҿаалҭит:
– Бааины абра саԥхьа бшаатәара.
Наира, ашырҳәа дҩеиҭаԥан, ланду лҿаԥхьа аиарҭа
днықәтәеит.
– Иҟоу бдыруоу, Наира, – лҳәеит Мариа Андреииԥҳа, лызнапык аӡӷаб лыжәҩахыр инықәҵа, егьи лнапы
дҩеиханы иналыҵыргәашәа. – Шаҟа шықәса бхыҵуазеи
ҳәа аӡә дбазҵаар, жәаба сырҭоуп ҳәа бҳәароуп.
– Ишԥа жәаба? Жәаҩа схыҵуеит сара! – иааҭлырҟьеит
Наира.
– Бара жәаҩа шыбхыҵуа зегьы ирдыруа џьыбшьома?
– Ишԥарзымдыруеи, сынтәа Москваҟа ҳанцоз алам­
ҭалазы сымшира азгәарымҭеи? Ҳаҩны еизаны иҟан 25 ҩык
ҳакласс исыцҭаз аҵаҩцәа...
– Бымпарпарын, сара ибасҳәаз ҟаҵа! – иаарыӷәӷәаӡаны
иналҳәеит Мариа Андреи-иԥҳа. – Жәаҩа акәым, жәаба
сырҭоуп бҳәоит. Ибаҳама?
– Мшәан жәаба абасҳәои, жәаҩа схыҵуазар? – днацралеит Наира.
– Жәаҩа, бҳәар, ҳҩыџьагьы абри адәыӷба ҳанҭҳәаны
ҳанкарыжьуеит. Абри ауп иҳахьуа, ибмуӡозар. Бца бҭыԥ
ахь! Ибасҳәаз хаҵа!
Наира цәгьашәа иаалцәымыӷхеит, ланду дылҿаԥарцгьы
нақәылкит зназы, аха уи егьшалымҵуаз лдыруан. Аӡӷаб
краамҭа ихьаалгон уи. Дҩышьҭалан, ахыза лыҽнылалҳәеит.
Дышьҭан ус лыԥсы ӡаны, авагон абарбал шьҭыбжьқәа
дырзыӡрҩуа, лгәы ҵысҵысуа. Аҵх аҽааҩнашаанӡа наҳәыааҳәран дызҿыз, дызмыцәо. Дабацәоз, зны, акупе ашә
аҷараҳәа иааимыхны, шаҟа шықәса бхыцуазеи ҳәа аӡәы
длазҵаарашәа, аҽазных, бнадук агәҭаны, адәыӷба аанкыланы, дара инарыгәҭасны инҭырцошәа лгәы илнаҭон.
Шьыжьымҭан
амра
каххаа
авагон
аԥенџьыр
инадыҷҷалеит. Игьагьаӡа, иҟаԥшьхәхәаҵәараӡа, адгьыл
еизада-каршәра иавҵны иҩыҵыззеит уи ашьшьыҳәа,
имыццакӡо. Уахәаԥшла уҭахызар – ублақәа ирԥырхагаӡам:
ссиршәа иҟоуп, ихааӡа, иҟәымшәышәӡа. Аԥснытәи амра,
ашьхақәа иагьаарывҵит, иаразнак аӡхыҽеа еиԥш, шәахәала
архақәа нҭнарҭәаауеит. Уи узахәаԥшӡом, – ублақәа хнакуеит, иабылуеит.
Агәалаҟара бзиаҵәҟьа лыманы дыҟамызт Наира, аха
шьыжьтәи амреи уи иацыз алахҿыхреи иналыхҟьа иргеит
уахынлатәи лхәыцра хьанҭақәа.
Шьыжьхьа анырфа ашьҭахь, Наира шамахамзар ланду
длыдтәалан дубомызт: ҩызцәақәаки лареи еибадырын, еи553

цын, зынгьы еицынҭыҵлон адәныҟа, жәа минуҭк иреиҳаны
адәыӷба астанциаҿы иаангылоит ҳәа анрыларҳәалакь.
Адәыӷба инҭыҵны астанциақәа рҟны анеира даҽакгьы
аанагон Наира лзын: абраагь-абраагь сыҟан, избеит
лымҳәоз, даламыҽхәоз. Уи иаҳа еиӷьмыз, адәыӷба аԥенџьыр
ункылԥшны иубаз аиҳа. Убас лмыхьи Наира лани лаби
дрыцны Москваҟа данцоз – аԥенџьыр мацара дкылԥшуан
ауп, еимаҩны қәоураӡан изҿыз Москва инаӡаанӡа.
Аӡӷаб урҭ астанциақәа акакала рыхьӡқәа ашәҟәы
хәыҷы ианылҵон. Аԥсны даннеилак, иаахтны лҩызцәа
дырзамыԥхьоз, шаҟаџьара дыҟаз, шаҟа лбаз.
Ахәыҷқәа еибаргәтәны акы анаархәалозгьы ҟалон
астанциақәа рҟны: аҳа, аҵәа, ажь. Наира, урҭ ргьама анылба нахыс, мап рцәылкит: иҵәыҵәуп, ихаам аԥснытәиқәа
реиԥш ҳәа. Уи еиҳа еиӷьалшьон ҿхышә хәыҷык анадыххылара. Уа иҟан зуахкы уҭахыз ахаа-мыхаақәа.
Зны, убарҭ ахаа-мыхаақәа ирыхҟьаны андуи амоҭеи
ӷьал-палк аарыбжьаларц аԥсык аарыгхеит. Уи Наира лыбзоурала ихҽын. Иаалхәеит конфеҭла иҭәны иҟаз акәалаԥ
ԥшӡақәа ԥшьба.
– Ирзыбуазеи абри аҟара, ҳацыԥхьаӡа акака аабхәар
иазымхоз? – илцәымыӷхеит Мариа Андреи-иԥҳа. – Аԥара
аиҷаҳашьа быдмырҵацт ауп уи иаанаго.
– Сара зегьы ҳацԥхьаӡа акака аасхәеит. Баша капеикгьы нысымхит: бареи сареи ҳзы акака, егьырҭ мамеи папеи
рзын.
Уи ашьҭахь илҳәаран дыҟаз анду Мариа Андреи-иԥҳа.
Ицон адәыӷба иқәҳа. Ҵыхәаԥҵәара рымаӡамкәан
рҽеиҵҳәа ишьҭан акаршәрақәа, акаршәрақәа зехьынџьара. Амашьынақәа. Ауаа. Усуран зегь зҿыз. Ана-ара улаԥш
иныҵашәон арахә, џьара аԥсаса, џьара ашьамаҟа. Уажәыуажәы иуԥылон аӡҭачқәа, нас урҭ реиԥш иҭынчӡа, ицауоуимцауоу узымдырӡо еиҵәҟаҟараӡа иҟоу аӡиасқәа. Ӡиасгьы
ӡҭачгьы ирхыжьлан, рҟәарақәа ирықәжьын иқызы-қызуа,
унацәа рылакырҭа умоуа, акәатақәеи аҟызқәеи. Адгьыл
кәаза, абеиара тәыла, шаҟа игәазырҳагоузеи уахьнықәԥшуа!
Шаҟа иеиҵәҟаҟараӡа иҟоузеи иара иахагылоу ажәҩангьы!
Ростов акыр инеиҩеит, ршьапқәа неиҵырхт Наиреи лҩызцәеи. Астанциа инахысынгьы ԥыҭк инаскьеит. Аамҭа рыман, адәыӷба жәаф минуҭ иаангылон. Акыр
аазхәарц зҭахыз иааихәеит. Ӡӷабк, иманшәалан дақәшәан,
кьанџьа ԥшӡакгьы аалхәеит. Наира уи аганахьала акгьы
лҽазылымкит: Анцәа идырп анду илҳәо, уи лыгәшәаҟаҵара
уадаҩуп. Аӡӷаб еиҳа еиӷьашьаны ус днаԥшы-ааԥшуан, лхаан илымбаӡацыз аҩнқәеи ауааи лбон. Аҵыхәтәаны лышәҟә
хәыҷгьы иҩанылҵеит Ростовгьы сыҟан, избеит ҳәа.
Аамҭа ахәылбыҽхарахь еихон. Мариа Андреи-иԥҳаи
Наиреи ркупе аҟны наҟ-ааҟ астол хәыҷ иадтәалан. Аҽны
ирбаз-ираҳаз алацәажәара ишаҿыз, акупе дааҩналт
амҩаԥгаҩ ԥҳәыс. Уи ирбахьаз лакәӡамызт, егьи леиԥш
аформа лшәын, аха даҽаӡәын, дышәпажәпан. Егьи даҽа
уск даҿызар акәхарын, ари – лцынхәрас дааит ауп.
Мариа Андреи-иԥҳагьы убас деилылкаан, ашьшьыҳәа
лҭыԥан дтәан. Наира ашырҳәа дҩаҵҟьеит Аԥсны дшашьцылахьаз еиԥш, еиҳабык данааиуа ишихаҵгылац
днылхаҵгылт. Лгәы лҽанӡамкәан илымбаӡацыз ауаҩы дбаны дахьҩаҵҟьаз, лцәа дааҭӡыӡаашәа дҟалан, насҭха даагылт, дамаԥхашьашәа, адәылҵра цәгьа илымбо.
– Ҩыџьа шәоума абра иҟоу? – астол хәыҷы днадтәалан,
анду дынлазҵааит амҩаԥгаҩ ԥҳәыс.
– Ааи, ҩыџьа ҳауп, – лҳәеит Мариа Андреи-иԥҳагьы.
– Шәышԥаҟоу? Ишәыгуи, ишәыбзои?
– Макьана хар ҳамамкәа ҳаҟоуп. Иҳагу – Гәдоуҭанӡа
анеироуп.
– Уи ихьаагатәу усӡам: Гәдоуҭа уаҵәы шәҟалоит,
гәдоуҭатәқәоума шәарҭ?
– Мап, сара Москва сынхоит. Абри аӡӷаб, смоҭа хәыҷы,
гәдоуҭатәуп. Сасраҳәа дсыԥхьан сылгоит лыҩныҟа.
– Аиаша ҟалҵоит, – иаалымалырҽхәеит амҩаԥгаҩ
ԥҳәыс. – Ианаамҭаҵәҟьоу шәылгоит, Аԥсны ашәыр
ианасакьаҳәымҭоу, ашоура еиҳа ианыхҽу. – Амҩаԥгаҩ
ԥҳәыс лхы инаркны лшьапаҟынӡа Наира блала
дааиԥхьылшьшьаан, ус нацылҵеит: – бзиаӡак лоуп
шәмоҭа. Шаҟа дыԥшӡоузеи, дгәыкузеи, лыџьымшь жәпақәа
еиқәаҵәа-еиқәаҵәаӡа. Ибыхьӡузеи бара?
– Наира,– налҳәеит аӡӷаб, аха ламаԥхашьара гәрамгарҭа
ӷәӷәакгьы нацлан, шьҭахьла-шьҭахьла ашәахьгьы хәыҷык
даанаскьеит.
– Наира, – илгәарԥханы инеиҭалҳәеит амҩаԥгаҩ ԥҳәыс,
– быхьӡгьы шаҟа иԥшӡоузеи. Аҵарагьы бзианы ибҵозар
акәхап? Шаҟа шықәса бхыҵуеи, Наира?
Амҩаԥгаҩ ԥҳәыс аҵыхәтәантәи лажәа аҳәаха лымҭақәа,
Наира ашырҳәа дындәылҟьеит акупе, дындәылҟьеит иаразнак днеиҵасны, акы зыцҳаз аӡә леиԥш.
Мариа Андреи-иԥҳа ибзиаҵәҟьаны илдырит лмоҭа акупе ддәылзырҟьаз, аха зынӡа даҽа хырхарҭак налҭеит:
– Уи усоуп дшыҟоу: дыԥхашьаны абникра лыласлоит...
– Саҭамыз, – лҳәеит амҩаԥгаҩ ԥҳәыс иаахьааган, – сара
сҵаашьа лгәамԥхазар ҟалап...
– Хьаас иҟабымҵан, – лҳәеит анду, – ари дхәыҷуп
илгәаԥхои илгәамԥхои иашьҭада. – Амҩаԥгаҩ ԥҳәыс
дҩагылан егьырҭ акупеқәа неимылдарц дцеит.
Наира дышиашаз атамбур дныҩнашылт, адәыӷба астанциа азнеира ишаҿыз дырны, еидгәыԥлан игылаз ауаа
лыҽнарылалырӡит. Адәыӷба анаангыла, зегь раԥхьаӡагьы
дынҭҟьеит лара. Иҟалҵо лзымдыруа дшәаны дыҟан:
аԥҳәыс шәпа-жәпа баша дымнеит ркупе аҟны. Мап, мап!
Длазымҵааи, шаҟа шықәса бхыҵуази ҳәа. Нас абилеҭқәагьы
гәалҭозар акәхап... Усҟан бласы илыхәалырԥшрызеи?! Избан, изыҟалҵазеи абас нанду?
Ауу рыхга, ауаа еилаҭыруа иахьеилаз авокзал аҟны
дгьежьы-хынҳәуан
Наира.
Дәқьанк
днадыххылон.
Даҽакахьы дниасуан, акы аахәара даргәаҟуазшәа...
Адәыӷбахь дхынҳәыргьы дшәон, аха илыцәцарҳәагьы
дшәон.
Издыруада акупе ддәылҵны дцахьазар аԥҳәыс шәпажәпа? Аха уа ддәылҵыргьы, авагон аҟны џьара дҟамлои?
Даалҿаҳауеит. Илалҳәозеи данлазҵаалак: «Ибықәнамго
абилеҭ заабхәази, бықәра еиҵатәны? Быхәда апионер галстук ҟаԥшьӡа иахоуп, арахь амц бҳәоит, ауаа бжьоит!».
Наира лхәыцырҭақәеи лареи абас ишеибарххоз,
ишкыдибаҟьоз, иаалырҟьаны, лара
лхаҭаҵәҟьагьы
иаалцәымыӷхартә лыкәша-мыкәша игылаз аарҭрысыртә
еиԥш, арҵәаа ааҭлыргеит: адәыӷба дәықәлахьан,
идәықәлахьан акәым, аҵыхәтәантәи авагон днахьыԥшит.
Ахызаҵә еиԥш дкәалаауа дҩашьҭалеит Наира. Аха абна
еилач аҿы иҭҟьаз ахызаҵә ишиашо изцахуа: акы иаахоит,
акы ианԥоит. Ларгьы убас аӡәы динҟьон, аӡәы динԥон, аӡәы
длыгәҭасуан, аӡәы дигәҭасуан. Ауаа рыжәпара даланаҵы,
адәыӷба аҽеиужьӡан аҿынанахеит. Ицеит. Шьҭа аӡәы
дахьӡо иҟазма.
Ауеимадаҳәа инеималҭәеит Наира. Ауаа еразнак
иааилаҩҩын, илыкәшан иаагылт. Шамахамзар, зегьы
рыблақәа рыла ирбаз, ирдыруаз усын, убри аҟнытә аӡәгьы
длазҵаауамызт ибыхьзеи, бзықәшәазеи ҳәа. Ахәыҷы
инаиркны аду иҟынӡа – зегьы гәык-ԥсыкала ирҭахын
адәыӷба иацәынхаз аӡӷаб хәыҷы акала ҳазлыҳәандаз,
ҳазлыцхраандаз ҳәа.
– Бабацоз?
– Ибыцдаз?
– Бгәы бзиамзар?
Ԥҳәыскгьы, Наира даалгәдылкылан, лгәыҟаҵара,
лыжьжьара дналагеит.
– Бымшәан. Бара беиԥш егьаҩы адәыӷба иагхахьеит.
Быӡырҳәа бшәома? Ҳара зегьы ара ҳаҟоуп.
– Бгәы кабмыжьын, дад, – ҭаҳмадакгьы, ижакьа ӡышӡа
игәышԥы аҟынӡа илаӡо, аӡӷаб лхы инапы нықәишьит, –
ҳтәымуаам ҳаргьы.
– Ма-ма! – иан дналгәыдхахалт 5-6 шықәса зхыҵуаз
хәыҷыкгьы. – Амла дакуазар?
– Баала уаха ҳара хахь шьҭалара,– лҳәеит лара илықәлаз
ӡӷабкгьы.
– Абра авокзал аҟынгьы иҟами аҭыԥ, – ибжьы ҩҭигеит
ауаа рыгәҭахь аӡәы. – Ани ахәыҷқәа руадахь дҳамгои.
Иҟалҵараны иҟаз Наира – лҽанылраалагәышьеит
дзықәшәаз. Луанытә даақәыԥсычҳан, лылаӷырӡқәагьы
аалрыцқьеит, нас, лыхгьы дааҩахан, лыблақәа аахтны
днарылаԥшит дызлагылаз ауаа. Аӡӷаб лгәыҭҟьа-ԥсыҭҟьара,
нарха амамкәа, иналхыԥсаа ицеит. Илыкәшан игылаз ргәыразра ҟәандаӡа лцәа-лжьы иналсит, лгәы ҟаҵо,
гәыӷрала дажьжьеит.
Ҩыџьа ашыр-сырҳәа ауаа инрылҟьан рҿыҩархеит:
аӡәы авокзал аначальник иахь, егьи – азҵаарҭа биуро
шыҟаз – еиликаарц, иаарласны ицо дәыӷбак ҟалозар ҳәа.
Аҵыхәтәантәи угәы ҟазҵаша акгьы изаамгеит: уахь ицараны иҟоу адәыӷба агхоит, 4 сааҭк инымхакәа иаауаз акгьы
ыҟамызт.
– Бсыцца бҭахызар, саргьы Гәдоуҭаҟа сцоит уаха
ҳаирпланла, – ауаа рыжәпара дналҵны Наира дынлыдгылт ӡӷабк, лыбла ҭбаақәа еҵәа-еҵәаӡа, агәилқәа баҳҭ-баҳҭ
изқәыԥсаз ҵкык лышәны. – Иулиа сыхьӡуп, исыжәлоуп
Северцева. Сԥыруеит даҽа сааҭки бжаки рыла. Адәыӷба
иеиԥшума – иаарласӡаны ҳамнеиуеи...
Лгәы ааҭгәырӷьааит Наира, илызгәакьаӡаз, зегь реиҳа
бзиа илбоз ажәа Гәдоуҭа анлаҳа. Лыблақәа ҭырхаха
илзымдырӡоз аӡӷаб дналҿаԥшны ус дынлазҵааит:
– Шәара Гәдоуҭа жәдыруама?
– Иауазеи исымдыркәа! Сара араатәуп, аха уаҟа суацәа
нхоит, Нестор Лакоба иулица аҟны. Сцоит, избалоит.
Аулица ахьӡ иаҳагьы инацнаҵеит Наира лгәырӷьареи
лгәыхыҭхыҭреи.
– Сшәыццоит, сшәыццоит! – дазыҳаҵҳаҵо, дахӡыӡааны
деиҵас дқыџьқыџьуан аӡӷаб. – Сшәыццоит, аха...
– Ҳаи Анцәа иныс, абри зегьы ишреиӷьу... –
инеимҵаркқәеит игылазгьы.
– Сшәыццоит, аха, – деиҭаналагеит Наира зҳәаха
лырымҭаз ажәа, дыԥхашьа-ԥхаҵо, аҳәара лцәуадаҩны, –
аха... сызлацо аԥара сымаӡам...
Ауу аарылгеит еизаны игылаз. Еилаҩҩы, еихьымӡаеиԥымӡо аӡӷаб лахь инеигәеит, аԥарақәа лара лышҟа
ирххо.
Наира лзааигәара игылаз аԥҳәызба блаеҵәа еиҭа
ҿаалҭит:
– Сара исымоуп ҳазхара аԥара. Ҳаирпланлагьы
Гәдоуҭанӡа митәӡак иаԥсаӡам абилеҭқәа.
Убасҟан ашырҳәа ауаа даарылаххит авокзал аначальник:
– Дабаҟоу адәыӷба иагхаз аӡӷаб?
Иҭахын уи аӡӷаб Наира дзықәшәаз-дзынԥаз лара лыла
еиликаарц, аха иазраӡодаз – аҳәаха рибамҭо, рҽаладырхәт
зегьы. Шьоукы ирбаҵәҟьаз рҳәеит, шьоукы аҟара ацырҵеит,
аҽа шьоукы Наира ланду «Абхазия» даманы ишцазгьы
рхадмыршҭит.
– Аҩызцәа, аҩызцәа! – ибжьы ааирӷәӷәеит авокзал аначальник.– Ҳара ҳаихамҩаҟны иҟалаз усуп ари. Аҭакԥхықәра
змогьы ҳара ҳауп. Иҳахәҭоуп аӡӷаб ландуи лареи ишеицу
идәықәаҳҵарц.
– Изладәықәшәҵозеи еицны, анду амҩа дықәзар, аӡӷаб
абра дыҟазар? – днаиазҵааит аӡәы.
– Ожәыҵәҟьа адырра рысҭоит, раԥхьатәи астанциаҿы
анду «Абхазия» дақәырхыртә.
– Нас уи даҽа 4-5 сааҭ дныгәнысуа, адәыӷба убра
инеиаанӡа хәа дыԥшларцу?! – џьашьахәс ибаны ҿааиҭит
азҵааратә биуро ахь ицаны иааз ауаҩгьы. – Еиӷьми анду
ԥшьаала дышиашоу дәыӷбала дцалар, аӡӷаб – ҳаирпланла?
Уа еиқәшәап.
– Ҳара ус иаҳуалуп... – деиҭаналагоит авокзал аначальник иара итәы.
– Сара ҳаирпланла сцоит! – Наира лыҩнапыкгьы
аӡӷаб блаиаҵәа иналыкәлыршан дылкит, – дәыӷбала шьҭа
исҭахым, исҭахыҵәҟьам!
Авокзал аначальник еразнак идәықәиҵеит ателефонограмма ԥхьаҟа, «Абхазия» неираны иахьыҟаз астанциахь.
Уи ус аҳәон: «Адәыӷба «Абхазия», авагон 6, аҭыԥ 13 аҟны
иҟоу аԥҳәыс Мариа Андреи-иԥҳа Шалашникова илцәынхаз
лмоҭа аӡӷаб Наира амҩа дықәҵоуп Гәдоуҭаҟа, ҳаирпланла,
аԥҳәызба Северцева Иулиа хлаԥшҩыс длыманы. Аҳаҳаи
акы дацәымшәааит анду».
Мариа Андреи-иԥҳа усҟан иарбанзаалак акгьы хьаас
илымаӡамкәа, лгәы каршәны лкупе аҟны лыԥсы лшьон.
Адәыӷба андәықәлагьы, такәаамҭа илзеилымкааит лмоҭа
илыхьыз. Акупе иҩналт хаҵаки ԥҳәыски. Урҭ рымаҭәақәа
рҭыԥ иқәырҵон, нас еибадыруан дареи лареи. Наира лзы
ус лгәы иаанагон: «Илымбаӡацыз амҩаԥгаҩ ԥҳәыс дконтролиорыз џьылшьеит, длыцәшәаны лхы џьара иԥхьалкит,
ишыҟалҵац еиԥш, дцеит ауп, егьырҭ акупеиқәа рҟны иҟоу
лҩызцәа рахь».
Аха аамҭа цон, Наира дыҟамызт. Аҵыхәтәаны анду
илзымычҳакәа,
дгәааны,
дҟәындшәындуа,
даӷьуа
лҿыҩалхеит егьырҭ акупеиқәа рахь, иханагалацәаз лмоҭа
ллымҳа данкны лаагаразы. Акы дныҩнашылт, даҽакы
дныҩнашылт, аха дубап уаҵәы...
Ԥыҭрак ашьҭахь елаҩеиласран, еилагьыжьран афбатәи
авагон аҟны иҟаз, зегьы ԥшаауан, зегьы ршьапы иқәгылан,
адәыӷба амаҵ зуазгьы, иҭазгьы. Зегьы аӡӷаб илышьҭан. Рва560

гон аҟны мацара имаанҿаскәа, даҽа вагонқәак рахь ицазгьы дҟалеит.
Иаарласны аусқәа иаҳагьы ицәгьахеит: анду дкаҳаит,
лыԥсы лылышәшәаны. Мариа Андреи-иԥҳа дыԥсыҵәҟьеит
угәахәрын уахьылҿаԥшуаз. Ашәаӡа еиԥш дҟәашӡа,
шьа кәармак лылаӡамкәа лиарҭаҟны дышьҭан. Дылхагьыжьуа дылхагылан, адырра зоуны даҽа вагонк аҟынтә
иааиз аҳақьым – пассаџьыр. Иаргьы зегь рыла еиқәшәаз
аӡәын: ахәшә лиржәит, агәыр лылеиҵеит. Ларгьы лыԥсы
ааишәа иааҟалеит, аха инагӡаны лшьара дзықәломызт.
Лыблахаҵ гьыжьуан, лажәақәа еилаԥсон, иуҳәоз акгьы
дазыӡырҩуамызт.
Адәыӷба астанциаҟны ианнеи, аихамҩа аформамаҭәа
зшәыз ҩыџьа Мариа Андреи-иԥҳа лкупе инҭаланы
иларҳәеит
лмоҭа
Наира
ҳаирпланла
Гәдоуҭаҟа
дышдәықәҵоу. Лмоҭа лыхьӡ анлаҳа, дааӷызы-ӷызит анду. Уи
уаҳа акгьы дазымҵааит – ирҳәоз лхахьы имааикәан акәзу,
мамзаргьы зынӡаск ихалымҵоны акәзу.
Лиарҭа дакуамызт, дбарџьеиуан Мариа Андреи-иԥҳа.
Аҳақьым дааилон, дибалон. Дихәышәтәуан, хәшәыла.
Дихәшәтәуан ажәала. Аҵх даара ицаанӡа дылхылаԥшуан,
нас арцәага лиҭеит.
...Иаашоны Гәдоуҭа иааит адәыӷба.
Гәдоуҭа ҳааит ҳәа шаалаҳазҵәҟьа, анду дҩаҵҟьеит,
аԥшатлакә дҩышьҭнаԥаазшәа, маҭәа-ҩыҭәаҳәа акгьы
дазхьамԥшыкәа, зегьы лхашҭны. Дҩаҵҟьеит, аха цәгьала
илхылгаз аҵхи, нас макьана дырҩышьны дызмаз арцәага
хәшәи лҭыԥ дықәрымҟьахьаз, илуа-илҳәо дақәшәомызт.
Иаадыртыз авагон ашә днаԥыраҳаит, лнапқәа наҟ-ааҟ
иналарԥс икны. Дышьхныԥсылан даанхеит уаҟа азныказ,
авагон иҭаларц зҭахызгьы ҭалмыжьло, иҭыҵырц зҭахызгьы
злывымсуа, лымаҳәи лыԥҳаи дырзылбаамго.
Уи ирбахьаз лакәӡамшәа акәын дшыҟаз, лхы-лҿы хчаа,
лыблақәа ахьҭо умбаӡо, лхахәышла еилажәжәа-еилаԥԥы.
Дук дылцәыхарамкәа, лҿаԥхьашәа ауаа дрылагылан
лмоҭа, ҳаирпланла даазгаз аӡӷаб длываӷәӷәа, лмахәар кны.
Аха, анду лыблақәа лаӷырӡыла иахьҭәыз акәзу, ма уи лара
шлакәыз уажәыгь агәра лымгозу, дааҟәымҵӡакәа илҳәоз
акакәын: «Смоҭа дысцәыӡит!.. Смоҭа дысцәыӡит!.. Смоҭа!..»
И Ҿ Ы Ц Ӡ О У А Р Ԥ Х А ГА Т РА С С А
Еидарагага машьынак, икәлаауа ишааиуаз, адыхҳәа
инадгылт ҿыц ижны, алар еиԥш, ишшапаӡа инашьҭыз ажра.
Ахш ақәырҭәазшәа алахь шкәакәаӡа, инықәчаразшәа
аун, иаақәгьежьны шьҭахьла инаскьо, инаскьо ажра
инхықәгылан, ачарҭ нхарҵҵалан, агәараҳәа убрахь
инҭанажьт иеиқәаҵәҳаҳараӡа, арацәа иеиԥшыз акы,
алҩаҵә ахылыззуа. Ачарҭ аҭыԥ инықәҵаны иҩаҵҟьан,
аҿывҳәа аҿыҩанахеит, излааз амҩа иҩаныршәланы.
Дук мырҵыкәа, даҽа машьынакгьы аакылҟьеит. Аԥхьатәи
ахаҭаԥсаҭа, аха иаҳа ицәҩажьхахьоу, акырџьара зшәыга
змыҵхьоу. Џьара ҩыџьара ҭаҽыларақәакгьы анубаалон,
мыцхәы аџьабаа збахьоу акы шакәыз ҩашьозма. Убри
амашьынагьы ажра инҭанажьт уи аиқәаҵәа.
Ажра баша ижыз жрамызт. Ашәақь еимҿаԥа агәыцәқәа
реиԥш, аҵан еиваҵа ишьҭан атрубақәа ҩба. Урҭ аӡыршы
аҩнқәа рыҟны иназгашаз трубақәан. Арацәа ҳәа ҳазҿугьы,
рацәаӡамызт – атрубақәа мцәаакырц, имыхьшәашәарц азы
иҭазыҳәҳәашаз асфальт акәын.
Аусуцәа
еизырыҳәҳәон,
ажра
иҭаркәаҳауан,
еиҟарартәуан ицаҳәцаҳәо, алҩаҵә зхылззуа, зыфҩы ҷыда
атахҳәа уԥынҵа инҭасуаз асфальт, амашьынақәа рыла иааганы ишынкарыжьуаз еиԥш.
Иаарласны ирԥхатәын аҩнқәа. Декабр мза аҟаҿыҳәа
ицҳауа иааины ашәхымс... – илагылахьан сҳәарц акгьы аасыгымхеит. – Илагылахьан аума – иҩахыҩрны, ишаҭахыз
гәата-бӷата ауадақәа ирыҩналахьан. Уеилызшьаауа аԥша
ҵәыҵәы авиҳәа инықәслон. Зынгьы асы аулон. Ибахҵәаӡа
иҟаз сызар иабаргәыз, – қәабаа-сабаан, ихьанҭаӡа адаԥа
ҵлақәа аҿҿаҳәа рымахәқәа кыдзыжәжәоз, акипарис
кахәхәақәа ырхәаны, рыхқәа абақ-сақҳәа еинызҟьоз.
Ихьҭахеит амшын аԥшаҳәаҿгьы.
Иара амшын ахаҭа? Омала ицәқәырԥон, ихагаха еилаҩынтуан. Аабыкьа, аԥшаҳәа иқәданы игаз
амҩаду иҩахыҩрын, агәараҳәа абаҳчара иҩыҵаҳаит,
икәытрабааха иныҟанаҵеит амагнолиақәеи олеандрақәеи.
Уимоу, аресторан «Диоскуриа», еилақь ауаа ахьеилатәаз,
зынӡа зцәа иҭыҵыз цәқәырԥак, ахәблы иалыҩрызшәа
инрыжәлан, амагнолиақәеи олеандрқәеи ирызнауз рызнауит зегьы, ҳара ҳтәқәеи аҳәаанырцәынтә иаази ҳәа еилых
ҟамҵаӡакәа.
Аҩнеихагыла дуқәа убас ихьшәашәахеит, шьжьымҭан
аиарҭа анылҵра цәгьашәа иаауцәымыӷхон.
Алиаси, Антони, Бенури – абарҭ акы хацәшәап ҳәа
зхаан згәы иаанамгацыз, 7 класск рҟны ҳтәоуп ҳәа
иазԥагьаханы иҟаз аҷкәынцәагьы – хьҭакуан. Убри азоуп
ахыза ишааҵыҵлак еиԥшҵәҟьа, атрым-срымҳәа, аџьмақәа
реиԥш, еибарԥо, еибарыҩуа руадақәа изрыҩналоз,
рҽыршны ахьҭа зыԥхарҵоз.
Баша рыӡбахә ҳамҳәеит урҭ аҷкәынцәа-апионерцәа,
абар даргьы, рҩызцәа рыцны, ажра иахьаахықәгылаз
икәаӷ-кәаӷӡа. Рҵатәхәқәа ианрылга, ицон рыҩныҟақәа
рахь. Иахьгоугьы абарҭ аҩн дуқәа рҟны акәын,
Еидгәыԥланы иахьааилагылаз, аҵаҩцәа еибаргәытәны
аџьџьаҳәа ацәажәара рҽыҩазыркит. Ицәажәон урҭ,
ожәы-ожәы ажра инҭаԥшуа, уа иҭажьыз атрубақәа блала
еиԥхьышьышьаауа, насҭхашәа игылаз апрораб иахьгьы
инхьаԥшуа. Иубартә иҟан ҿыц ишьҭарҵаз арԥхага трасса
интересыс ишрымаз.
Дааҟәмҵӡакәа иҩызцәа акы агәра диргон икалаӡа, зегьы ирылыҳәҳәоз Алиас.
Аидарагага машьынақәа руак, ишыҟанаҵац еиԥш, ажра
инхықәгылан, ачарҭ нханарҵҵалт, аидара уахь инҭанажьырц
азы, аха убасҟан ашырҳәа иҩызцәа дынрылҟьан, амашьына днадыххылт Алиас.
– Уаангыл! Уаангыл! Иҭоумыжьын! – ибжьы ҵарӡа
иааҭирҟьеит, иҩнапыкгьы дҩарыхан, ихы иҩахырҳәҳәа
икны, – иҭоумыжьын ажра! Атрубақәа шышьҭоу умбаӡои?
Ашофиор, игәиҽанӡамкәа иаҳаз абжьы, иҭыԥ
даақәнаҟьан, ачарҭ харҵҵала ишикыз даанхеит, дгачамкны
– Ируазеи атрубакәа! Наҟ уаԥырҵ амашьына! – ибжьы
ааирӷәӷәеит насҭхашәа игылаз апрораб, иаргьы ашырҳәа
иҿааихеит аҷкәын иахь.
– Иашаӡам ас аҟаҵара! Иашаӡам! – даҿын аҷкәын
иара итәы, изнапык ҩеиҵых ажра аҵахь ирыххо, егьи
ихы нахырҳәҳәа ишикыц икны. – Ишәымбои атрубақәа
ишрықәнаго ишьҭаӡам?
– Амашьына уаԥырҵ сымҳәеи, уара! – апрораб изымчҳакәа, аҷкәын имахцәа нҭарс икны,
иагьмырхаацәакәа днаихан, аварахь днықәирԥалт. –
Иуҭахузеи ара? Узаҳԥырхагахозеи?!
Ашофиор, имашьына нҭаирцәын, даақәҵәиааны даагылан, асфальт нҵәеит ҳәа апрораб инаиқәҿиҭит. Апрораб дыццакны амашьынахь иҿыҩеихеит, аха Алиас
днеиԥыҩланы иҿаԥхьа днагылт.
– Шәара... ажра... атрубақәа... иажәақәа еилаԥсон, игәы
инарҳәомызт уи.
– Уца шәыҩныҟа! Уҵатәхәқәа ҵала! – уи днеиқәҵәҟьеит
апрораб. – Уара уакәын ара иҳагыз, ахәыҷы мбжьахшәа иҟоу!
Егьырҭ аҷкәынцәагьы, ишҳәыԥыз инеины иара
иааикәшан иаагылт, ҳҩыза имацара дшыҟам удыруазааит
ҳәа аанаго.
Аҷкәынцәа руаӡәк, иаҳа иназланы иҟаз Антон, зҩызцәа
Антоша ҳәа зарҳәоз, агәынамӡара ӷәӷәа наҵаҵа ус ҿааиҭит;
– Ауаҩы игәҭасра, анапымҩанҵара қәнагома?
– Снеигәҭасшәа зузар, дысцәымӷны аума. Амца еиԥш
ишу асфальт наиқәԥсар, дамбылуаз?
– Амбжьах ҳәа изышәҳәеит, – нациҵеит даҽаӡәгьы,
– Алиас дымбжьахума? Илеишәагь бзиоуп, аҵарагьы
бзиаӡаны иҵоит.
– Иаб дынџьныруп! – днахыццакит уи ивагылаз Бенургьы. – Абарҭ атрубақәа ртәы ибзианы идыруеит.
Убас зегьы акака нарҳәеит рҩыза Алиас идгыланы, аха
апрораб урҭ раха имазма, амашьына дынҭалан, ашофиор
днаиватәеит, иусуцәагь убас адҵа нариҭеит:
– Ҳаццакыроуп. Абраҟа еиҵахарак ҟалазаргьы, егьырҭ
аобиектқәа ҳарцыхцыхроуп. Лечкоп ижәгароуп машьынак
азна атруба ҿыцқәа. Саргьы уа сҟалоит. Ашықәс нҵәоит
шәымбои. Ҳаплан наҳагӡароуп! – аҷкәынцәа ахьеилагылаз
амашьына анаарывала, акабина ихы нҭырҳәҳәаны Алиас
ус наиқәҿиҭит:
– Ихасҵоит: уаб дынџьныруп, аха уара макьана
кьанҿаак уҟам. Нџьнырс уаныҟалалак, усҟан ҳаицәажәап.
Иҳагу-иҳабзоу ҳурбап.
– Уи иахьагьы избоит, – инаишьҭеиҳәан Алиас, атрымҳәа
дыԥан, ажра дынҭаԥалт. Иҩызцәагь ааизыҩҩын, ажра
ахықә инықәгылт. Урҭ инрылагылт аусуцәагьы, аҷкәын интересыс даашьҭыхшәа.
– Ишәымбои атрубақәа ишиашоу адгьыл ҟьантаз
иқәжьуп, унацәкьыс узрывамҵо. – Алиас ашырҳәа
иҽааларҟәны анышә наибӷьаҭын, инацәкьыс атруба ишзаҵамлоз надирбеит, нас дҩеиҭаԥан, атрубақәа
дышрықәгылаз, хԥаҟа-ԥшьбаҟа метр даанаскьеит. – Араҟа
иаҳагьы еицәоуп: атруба ажра аҵан иахьҭажьу адагьы,
ажра аҿыгҳарагьы иадыӷәӷәала иадуп. Шьҭа асфальт-керамзит ҭаҳәхәага ара излахәоузеи? Излаҭанаҳәҳәоузеи
атруба, азбжак адгьыл хьшәашәа иамадазар?
Алиас, асфальт мацараҟны дмаанҿаскәа, ажәа ҿыцкгьы
нациҵеит. Иҩызцәа уи ргәы иахәан, иааизгәдухашәа
атрым-срымҳәа ажра инҭаԥалт, нап злаку аус даргьы
шалахәу аусуцәа идырбо! Бенур, ԥыхьа еиԥш акәымкәа,
иҵегь инаҵшьӡангьы аусуцәа еиҭа надирдырт:
– Иаб дынџьныруп!
Аҷкәынцәа еибаргәтәны, атрубақәа ирықәныҟәо, игәаҭо
рҿыҩархеит. Аусуцәагь урҭ нрышьҭалт – ирымҩатәны рус
ахь ицон усгьы. Зегьы шеицыз инаӡеит хәбаны еихагылаз аҩны аҟынӡа, убри аҵаҟа акәын арԥхага трубақәагьы
ахьныҵалоз, аха ргәы иахәашаз ҳәа акгьы рымбеит
аҷкәынцәа. Ожәы ишыҟоу ала, атрубақәа аԥхарра рызнагом аҩнқәа рҟны – аӡыршы уа инеиаанӡа ихьшәашәоит.
– Ԥсыхәас иамоузеи нас ари? – аҵаҩцәа руаӡәы
иаахьаагаӡаны дназҵааит.
– Ишьҭыхтәызар акәхап атрубақәа? – ибзиаҵәҟьаны
агәра изымго, длакҩакуа ҿааиҭит даҽа ҵаҩыкгьы.
Антоша шаҭлаҟьа, ашырҳәа ажра деиҭанҭаԥалан,
атрубақәа днарыха-ҩарыхеит изышьҭыхуазар ҳәа,
аха егьа имч дақәгәыӷуазаргьы, рышьҭыхра акәым,
иагьизмырқәацеит. Узларыхәозеи 76 миллиметратәи
атрубақәа еидчаԥаланы ажра иахьҭажьу!
– Атруба ажраҿ иҭакнаҳан иҟазароуп, – иҳәеит Алиас, иажәақәа рыгәраганы дшыҟоу иҩызцәа идырбо. –
Ажра аҵа инаҟәгазароуп 10–15 см. Иара убри аҟара
– ажра аҿыгҳарагьы, асфальт анақәрыжьлак, еиҟараны
иҭанаҳәҳәартә еиԥш. Папа ԥсшьара дымцацкәа аҩны
дыҟазар, уеизгьы-уеизгьы дааганы исырбон. Убригь абас
иҳәон: ара иҟаҵатәу – ирҵаулатәуп, ирҭбаатәуп ажра.
Алиас инеимда-ааимдо аусуцәа днарҿаԥшит, абас
зшәыхьзеи ҳәа аанарго, гәыбӷан рыҭо, аха ажәала
дацәыԥхашьаны аҳәараҵәҟьа изымгәаӷьит.
– Асфальт нымҵәаргьы ажра зегьы ус инҭырҭәааны
шәнахысуан ауп, џьаргьы рҽеирак ҳәа амҭаӡакәа? –
ҿааиҭит Антоша шаҭлаҟьа, иҩыза игәаанагара еилкааны.
– Арҽеира аамҭа абаҳамоу! – иҳәеит аусуцәа руаӡәк
ибжьы гәаҩаӡа, аҳаԥшьа дҭаҟаазшәа. – Аҟәа иахьабалак
иԥсаҟьаны иалаԥсоуп ҳобиектқәа. Зехьынџьара ҳахьӡароуп.
Аплан нагӡатәуп, аплан! Ишәмаҳауаз апрораб ииҳәоз? Ҳара
ҳус ҳара иаабап, шәца, шәҵатәқәа ҟашәҵала уиаҵкыс.
Ицеит аусуцәа. Атрубақәа ргароуп Лечкопҟа. Апрорабгьы уа дҟалоит.
Ихьааргеит, иагьхьымӡӷыршьеит аҵаҩцәа-апионерцәа:
иатәарымбеит урҭ. Изакәызеи ари, аплан анагӡара?
Атрубақәа ишакәхалакгьы ажра инҭажьны, асфальт
рықәжьра аума? Ауаа рквартирақәа рырԥхара? Уи аӡәгьы
хьаас иҟаиҵаӡом...
Адырҩаҽны, алар еиԥш ишшапаӡа инашьҭыз ажраҿы аусура ӷәӷәала еилашуан. Аусуцәа, рмаӷрақәа ҵаркәакәаны,
аҳаҳаиҳәа иаханы анышә ржуан, идырҭбаауан,.
идырҵаулон ажра.
Алиаси, Антошеи, Бенури раԥшьгарала, еизеит аҵаҩцәаапионерцәа жәаҩык рҟынӡа. Иҵегь аҭаххозар, ихианы игылазгьы рацәаҩын.
Алиас напхгара иуан. Ажра иаҳа иахьырҭбаатәу, иаҳа
ирҵауланы иахьжтәу дирбон, рхы иҭеигалон иҩызцәа. Иара
ихаҭагьы ожәы-ожәы аҽыҩ-ҽыҩҳәа алом ныҵаикшон,
инымҩаниҵон абаҳа.
Адгьыл џьара-џьара иаман ицементркыз аҭыԥқәа –
ҩныжәқәак зны игылазар акәхарын. Убасҟан иҟьатәхон
ажьаҳәа ду. Уи азы иуҭооз, ашәақь даҩызамыз Антоша:
аԥырҳәа ианымҩаниҵалак ижьаҳәа, ацементркырақәа
неиҟәыжәжәа, инышәхәарԥха инеилаҳауан.
Ажра арҭбаареи арҵаулареи иус мариамхеит. Рҵысышьа
змамыз атруба дуқәа, ҩ-ганк рыла ирывжаатәын
ганцыԥхьаӡа, Алиас ишиҳәаз ала, 10–15 см. Ара ус иамуит – иаҭаххеит 20–25 см. аҟара арҭбаара. Аҷкәынцәа
игәарҭеит ус иаҳа ишеиӷьыз, ишыманшәалаз: атрубеи ажра
аҿыгҳареи рыбжьара абаҳа шиашоу ибжьаӡон, ашыҩҳәа
индәықәҵа, азна анышә ааҭугон.
Ажра абас арҭбаара, арҵауларагьы акыр иахәон – иаҳа
аҽҟьарҭа унаҭон, аломи аҵырканти атрубақәа ирыҵакшо,
анышә анурԥԥоз-ианурхәашоз, насгьы уи анышә баҳала
иаармариаӡаны атрубақәа инрыҵугон.
Аҷкәынцәа ари еиԥш аус иаразнак иаламгеит.
Акыр
инеимҵарк-ҩеимҵаркит,
инадырха-ҩадырхеит.
Иақәшаҳаҭым¬хазгьы ҟалеит, ажра мыцхәы арҭбаара асфальт мыцхәгьы агоит ҳәа. Аха нас даара ианазхәыц,
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа - 21