Latin

Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа - 06

Süzlärneñ gomumi sanı 3197
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2002
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
«Иҟамларыз, нас, иҟамалрыз?
Ашьаԥа шәиԥхьыӡ заҭахыз?..»
***
Ишеибгоу ибзиоуп ҳәа ҳазҳәашам
Аԥсуа ҟазшьақәа ҳара,
Ахәарҭам иамоу ҳмырӡыр залшом:
Абзиагь аҟьашьуеит иара.
Абзиа зҟьашьыша ҳаман,
Ҳаԥсҭазаараҿ иаҳԥырхаган;
Исҳәеит убарҭ рыҟнытә акы,
Уазыӡырҩит, аԥхьаҩ, ухаҵкы.
Кыр ҵуеит иҟалеижьҭеи са сзыхцәажәаз,
Ҩажәи хәба шықәса иреиҳауп.
Абри аамҭала ҳтәыла иалшаз
Ақәҿиара дукәа шьардаӡоуп.
Иазҳаит, еиҵыҵит жәлар рынхара,
Иазҳаит ркәыльтура, рҵара-рдырра;
Аԥсҭазара ҿыц ҳара ҳтәылан,
Есааира иԥшӡахо, ишьақәгылап.
Аха уи аҵас макьана аԥсы ҭоуп,
Аҽааҳнардыруеит иахьагьы.
Аиаша ҳҳәап, уи ус хьанҭоуп,
Зҟәаҟәа иқәҳаз ауаҩгьы,
Аца дазыҵамцалозаргьы,
Ҩышықәса-хышықәса иара усгьы
Ишьара дзықәымло дҟалоит,
Имоу имкәкәааны иагоит.
Ажәлар цәзырҳәуа заҳҭахузеи,
Уи заабаӡозеи иахьагьы!
Ожәшьҭарнахыс, изӡатәузеи,
Ҳаицбжьыкны ҿаҳҭроуп ҳарҭ зегьы:
Иқәблаа ицааит, иҳамбааит уаҳа,
Аҳауа иналаӡааит иццышәха
Ашьаԥа – иҳамоу-иҳахӡу зго,
Ажәытә цәынха – зыфҩы го!
1932–1955

АЦӘҚӘЫРԤАҚӘА
Иасуеит афырҭын цәгьа, иасуеит.
Иҭыҵны ицоит Амшын Еиқәа.
Ргыгцәа ргыла, ихагаха,
Еилашуеит ацәқәырԥақәа.
Ашьхақәа реиԥш еишьҭагыла,
Ишьҭызза-шьҭызза дара,
Иԥхеибаҵо, еибарбылгьо,
Инықәҳауеит аҟәара.
Иахьнықәҳауа, абзарбзан еиԥш,
Агәыз-гәызҳәа рыбжьқәа гоит.
Еилашуа нас ачча-ччаҳәа
Ихыҵны ахарагь ицоит.
Иԥагьаха ашьха ӡиас
Иахьналалоз амшын,
Ацәқәырԥ дуқәа уи иҩаҿаҵәон,
Иасны аҳәынҷара иаҿын.
Ихаззала, иаӷьны иааиуаз,
Амшын гәаа ацәқәырԥа,
Агәараҳәа иҩеи иҩҭаҳаит
Уи аӡиас ахаҭа.
Иагьыҩҭаҳаит – аӡиас ԥхарсны,
Хара иамгеи ацәқәырԥа,
Қдык еиԥш ицәышәшәӡа иҩышьҭԥаа,
Акгьы ҩаланарӡт агәҭа.
Ицәқәырԥон амшын ус ӷәӷәала,
Аҽазеиқәымкуа ицәқәырԥон.
Аха икарахазар акәхап,
Ашьыжь аихсыӷьрахь еихон.
Амшын иалалоз аӡиас,
Иахьаҿасуаз ацәқәырԥа,
Хаҳәла иашәаҳаит аҿышәҭа,
Иааннакылт аӡы мышьҭуа.
Амшынҳәақәа еибархәмарлон,
Ирацәаны дара еицын.
Уаҟа ашьхатәи аӡиас
Иахьыналалоз амшын,
Еибаршаҟьон, хьхь инхала,
Рыбӷа џьыҟәрақәа аарԥшуа.
Аԥыжә-сыжәҳәа дара мҵасуан,
Акы иашьҭан иԥшаауа.
Иууаӡа зны хыхь инҭыԥон,
Икакәкәа еиццон дара.
Даҽазных еихыԥа-еиҵыԥон,
Ма еидкьысларын џьара!
Аҟәара иазааигәа инеилон,
Иашьцыламыз – иаҿцаалон.
Уи аӡы цқьа, уаҟа инеиуаз,
Акгьы ахы нҭанаклон.
Ԥсыӡла ибеиан ашьха ӡиас,
Иахьыналалоз амшын.
Ԥхынгьы ӡынгьы иамҵәаӡомызт,
Ипылыпылуа иҭәын, –
Иаҳаракгьы атоԥра аамҭаз
Амшын ахьынтә имаалоз,
Убри акәын амшынҳәақәагь
Ус убраҟа изаҿцаалоз.
Аҭра иҭыҵны амшын анеисуаз,
Ианыцәқәырԥоз уамашәа,
Ишәарыцарц иқәнамгалаз
Мшынҳәақәак еибаргәытәшәа.
Руак аҟәара азааигәара
Инышьҭнахит ацәқәырԥа,
Ицәышәшәӡа уи қдык еиԥш иршәны,
Аӡиас иҩаланажьт агәҭа.
Игәыбзыӷха, игәыҟаҵаган
Иԥхоит ааԥын мра кажжы.
Ҭынчроуп акәша-мыкәша, ҭынчроуп,
Амшын ҭажьуп еиқәышьшьы.
Аҽырҭынчӡан иахәыҭхәыҭуеит
Ааигәа изҿасуаз аҟәара:
«Угәы уасыргеит, саҭоумҵан, абааԥс!
Исымоуп цәаҩас ус сара.»
Ашьхантәи иаауаз аӡиас
Иаԥсахит аԥштәы зынӡа.
Ӡытҟәак еиԥшны инҭачит уа.
Аҽарҭынчӡеит аԥсы ӡа.
Хыхьала иузгәаҭо иҟам –
Имшәаҟьеи, мшәан, уи цәгьала.
Хаҳәи ԥслымӡи ирылс ҵаҟала,
Ага иҩалалоит иара.
Иааилаҽҽа-ааилаҽҽеит аӡиас.
Абӷа џьыҟәӡа, иуамаха,
Аҽааҭнаҳәеит амшынҳәа уа,
Аха иҩӡаашьшьылеит ҩаԥхьа.
Иақәшәеит рыцҳарак, уи иақәшәеит,
Амшын ианҭанажь аӡы,
Иазҵысит ахьаа цәгьа, игәаҟит –
Иагьналышәшәеит уи аԥсы,
Иаанхеит уаҟа, ахы изамыхәо,
Иаанхеит иаашарккаанӡа уа.
Ианцәылаша, шьҭахьҟа идәықәлеит,
Аха изхәарҭахыз – ацәқәырԥа
Иашәаҳахьан аӡы аҿышәҭа.
Ааи, цәгьашәаҵәҟьа ишәаҳахеит.
Зны инцәырҵуа, иас инӡаало,
Амшынҳәа уаҟа иааҭахеит.
Иааҭахеит амшынҳәа уаҟа.
Афатә аман уи зназы,
Ԥсыӡла ибеиамыз аӡиас,
Аха иамымҵәеи лассы!
Иафоз афеит, иаанхаз ықәҵит,
Иқәҵит, рыԥсы ргеит џьара.
Ауамацәгьа урҭ ианырба,
Ԥсыӡк аанхозма нас убра –
Хыхь имцеи, имцеи аӷӷарахь,
Ииарц ахьзалымшоз иара.
Иқәхеит, иқәхеит афалина*,
Ирыцҳахәха, имлашьуа.
Ишаҟьоит џьара имаанҿасуа.
Ашәаҳарсҭа инаркны,
Уи азцоит аӷӷара ахьыҟоу,
Ихынҳәыхуеит даҽазны.
Иҟам, иҟам бжьыс иахамҳәа:
Иӷыӷуеит абжьы неиҵых,
Ишәышәуеит, иууеит, икьиуеит,
Иӷәыруеит ҳәак еиԥш уи зынгьых.
Иамам, иамам царҭа амшынҳәа.
Аџьал аблақәа хнатын,
Аҿаанахеит иара ашҟа,
Аха амшынҳәа иаҭахым
Аҽанаҭарц. Еиҵас иԥеит,
Иагьынҭууааит уи аӡы.
Аҽаԥсахит аԥсабара,
Ԥсеиҩгарамхеи иаразы:
Инхыԥшылт амшын казказуа.
Абри ауп, шьҭа абри ауп
Гәыҟаҵагас, жьжьагас иоуз –
Амшын, амшын ду ааигәаӡоуп.
Агәаҟ аԥсҭазара ҩбаҟа
Убри инацнаҵеит мышқәак.
Аамҭа цоит, иааскьоит есааира,
Акы иазнымкыло иааскьоит
Аџьал, аблақәа ҭырҟыҟны,
Ац хырџьаџьа еихакшоит.
Иааҳәыҵәыҳәыҵәит амшынҳәа.
Дырҩегь иԥарц аҭаххеит,
Иԥан амшын инхыԥшыларц,
Аха уи залымшо иаанхеит.
Иалӡааит амч, иԥарц иҟам.
Аарла инҭнаган ахы,
Иахьынаԥшыз иабеит ажәҩан,
Ажәҩан цқьаӡа, ԥсҭҳәа зхым,
Еиҵәҟаҟараӡа, ҳәаа змаӡамкәа,
Еиҵҳәа идууз, иҭбааз.
Агәы ааҟалеит амшынҳәа:
Амшын еиԥшу ахьабаз.
Агәаҟ аԥсҭазара ҩбаҟа
Убригь инацнаҵеит мышқәак.
Еизеит, еизеит амшынҳәақәа,
Урҭ ирацәаны еицын.
Ишԥагәаҟуеи, ишԥагәжәажәои,
Ишаҟьоит, иазкуам амшын!
Инаԥшуеит наҟ аӡҭач ашҟа,
Ӷәырроуп, ууроуп урҭ зыҿӡоу.
Рҩыза иахнаго агәаҟра
Дара ргәы аҵанӡа имнаӡои.
О, измада, о, измада
Ацәанырра дара реиԥш.
Ирурызеи, ашәаҳарсҭа
Еиҩнашоит цәгьашәа урҭ рԥеиԥш!
Аха еигәныҩуеит, бзиа еигәныҩуеит,
Еилибакаауеит харантәгьы.
Агәы дырӷәӷәоит агәаҟра иақәшәаз,
Ишықәԥо ранаҳәоит иаргьы.
Ирыбжьоуп урҭ рхатәы «радио»,
Мцык аҳәашам уи бзанҵгьы,
Еидгыланы еицәажәошәа
Инеигәныҩуеит рыбжьқәагьы.
Аӡы инҭагьежьит амшынҳәа:
Илахҿыхымхеи иаҳа,
Уи зыгәҭыхан ихьаазгоз
Аҩызцәа рыбжьы анаҳа.
Агәаҟ аԥсҭазара ҩбаҟа
Убригь инацнаҵеит мышқәак.
Еицәахеит зынӡа амшынҳәа,
Аԥсрахьы иархеит ахы.
Амч зегь неизнаган еихеит уи,
Еихеит наҟ аҟәарахьы:
Аӡсара залшо иҟам,
Инӡаакәкәала ицар ҟалоит.
Аа, инеины аҟәара азааигәа
Адгьыл аҟны инаиоит.
Иманшәалоуп ус иахьыҟоу,
Ахы нӡааҳәҳәалоит зынгьы.
Зынгьы уи аӡы наҿаҵәоит –
Иамоуп ҳауеи-ӡи зегьы.
Абар, абар аԥсы алышәшәоит,
Абар иҭынчхеит еиқәшьшьы.
Ус иналырҟьан иаҳаит уи
Ицәқәырԥоз амшын абжьы.
Ари закәзеи? Ари закәзеи?
Ԥхыӡзар? Ԥхыӡрыла иаабеит?
Аха агәы неисит амшынҳәа,
Аҭҳара-ҭҳара наргеит.
Иԥарц ишԥаҭаху! Кыр ишԥаԥсо
Аӡсара иаразы!
Амшын блала иазымбозаргь,
Ацәеижьы иналсит уи абжьы.
Амшын аисбжьы шаҳалак еиԥш,
Иара агәеисрагьы ӷәӷәахон.
Амшын ами гәеисрас иамоу,
Амшын ами ԥсыс иахоу!
Агәаҟ аԥсҭазара ҩбаҟа
Убригь инацнаҵеит мышқәак.
Амшын иааӡаз ишазхәыцуаз,
Уи еснагь агәы иҭаӡан,
Аус еиҭауит аԥсабара
Хырԥашьа змам азакәан.
Иасуеит афырҭын цәгьа, иасуеит,
Иҭыҵны ицоит Амшын Еиқәа.
Ргыгцәа ргыла, ихагаха,
Еилашуеит ацәқәырԥақәа.
Ашьхақәа реиԥш еишьҭагыла,
Ишьҭызза-шьҭызза дара,
Иԥхеибаҵо, еибарбылгьо
Инықәҳауеит аҟәара.
Ацәқәырԥ дуқәа зҽыҭҳәа инеиуаз,
Згыгцәа ргыла уамала,
Ашәаҳарсҭа иҩеи иҩасын
Ицҟьашәҟьа инықәырҵеит дара.
Урҭ ирышьҭанеиуаз шиашаз
Иҩалаҳаит уи аӡы,
Ицәқәырԥо, амшынҳәа шьҭыхны,
Еихеит шьҭахьҟа аҽырӷьӡаны.
Идәықәлеит акгьы иазнымкыло,
Аҩызцәеи иареи ҩеилаҽҽеит.
Еибганы иазнеит амшынҳәа,
Амшын ҟьаҟьа ду иазнеит!
Еибархәмаруа, еихыԥа-еиҵыԥо
Инаԥылт аҩызцәа уа,
Еигәырӷьон амшынҳәа ахьеиқәхаз,
Иӷәыруан, ишәышәуан дара.
Иагрыжьуазма урҭ ирылшоз,
Рхы иауеигӡахуаз џьара!
О, измада урҭ раҟара
Гәеибаҭара, гәыбылра!
Иаваӷәӷәа наҟ-ааҟ иаагылеит,
Џьоук рԥышәқәагь наҵдыргәеит иара:
Цәгьа имшәоз, агәаҟ, иацәымшәоз
Иӡааҟәрылар ҳәа џьара!
Ирыцҳаршьон, игәцараркуан
Зыԥсахәага аарла иҭаз.
Иҟан аԥсыӡ зҿыҵак иаазгьы –
Ирымдыруаз ишымлашьуаз.
Амшынҳәақәа акы еибырҳәон,
Хәмарран, гәырӷьаран изҿӡаз.
Иҟалап нас ҳара ҳтәала
Ражәа иаанагозҭгьы абас:
Амшын иааӡаз ус ауп дшыҟоу,
Имоуп уи агәрагара,
Цәқәырԥак ашәаҳара алшаргь,
Цәқәырԥак ишалшо арбгара.
1968

АБНА
Игылоуп аҵлақәа кахәхәа-кахәхәа,
Еиҵых рымҵәыжәҩақәа, рыҽҭҳәа.
Акы агәҭаны иаҿуп аҽырбара,
Егьырҭ – аганқәа рахь џьара.
Акы аҽырӷаӷа ииасит ԥхьаҟа,
Егьи – ҭыԥс ианахеит шьҭахьҟа.
Акы – ашьха иаҿагылоуп, даҽакы –
Инылиааит аԥшаҳәа цәаакы.
Егьаџьара ирымҽхакуп дара,
Иаҿуп егьаџьара аҿиара.
Игәакьоу адгьыл еигӡаӡом акгьы –
Абзиара рызкуп зегьы.
***
Шаҟа ибзиои абна еихашьшьы!
Иҵыҩны игоит аԥсаатә рыбжьы.
Акәараҷҷа ҟәындшәындуа акы аҳәоит,
Издыруада уи, еилаҭәоит –
Аҭынчра еилагарҳәа ишәаны,
Иныҵак ауп ишго абжьы.
Иахьыҟаӡам ӷьалпал, еилахәара –
Шаҟа иԥсгарҭоузеи абра!
Иумазар агәала, агәырҩа,
Иноухыԥсаа ицап зымҩа.
Аха, сишь!.. абна, абна ҭынч аҿгьы
Иҭынчҵәҟьангь иҟамзаап зегьы.
Ҵлақәыԥшк ахамаԥагьаха иҽырбон,
Абӷьқәа разнушәа еилыџьџьон.
Аԥсҭазара иазӡышо иазҳауан,
Адацқәа ӷәӷәала иаҳауан.
Иқашәқашәон уи ааигәара зынӡа
Ҽа ҵлакгьы, абӷьқәа иаҵәаӡа.
Уи аҵлагь қәыԥшын, амч ӷәӷәаӡа иазҭан,
Иахьа-уаха уигь иазҳауан.
Ииаҵәаӡа иахьыҟаз урҭ руакы,
Иаҵәа ҳәа ахьӡаҳҵап ҳаргьы.
Разнушәа еилыџьџьозар нас егьи,
Разны ҳәа иамаз хьӡыс иаргьы.
Иаҵәеи Разни меихәеит, мап, имеихәеит.
Иаҵәеи Разни еиӷацәахеит.
– Исԥырахеит, исԥырахеит цәгьала! –
Игәааны игәнқьуан Иаҵәа. –
Ашәшьыра сыҵакны сакуп сара,
Исзымбо амра сгәазхара. –
Уи агәынқьра мацараҿгь инхаӡом.
Еихеит аус ахь, ишәаӡом:
Разны инақәҵәиашан иаагылт,
Уи аԥхьагылара ннакылт.
Аҽеиҵых, амра ца аҽнаҭ иара,
Иналагеит аҽырԥхара.
Аха иазычҳауазма уи Разны,
Хьаас иазҵысит, агәы ҿкааны:
– Исымнахт сымра, сымра сшәахәақәа,
Иара ашәшьыра насхарԥа! –
Разны, Иаҵәа ахьакәшахьаз аган,
Иаҳа иманшәалошәа абан,
Иаргьы убрахь инақәҵәиашан иаагылт,
Дырҩегь ԥхьагылара ннакылт.
Знык амрахәага ца зқәыҷҷаз Иаҵәа,
Абар дырҩегьых, аҽкынҵа,
Еихеит уи ашҟа: ахаара ихнахт,
Разны инақәҵәиашеит еиҭах.
Арҭ аҵлақәа ус еиқәҵәиашон, еикәшон,
Еиздаҭланы еисон, иқәԥон.
Иџьаршьон рыкәша игылақәаз зегьы,
Еиҟәырхырц рҭахханы џьоукгьы,
Ишрылшоз ала, рхалархәны дара,
Иаҿын рнапқәа урҭ рыбжьакра.
Аха ирылымшеит дара акгьы,
Урҭ ирыбжьаркыз рнапқәагьы,
Ҩ-ҵла гәыцәк ахьеидҳәылоз ирыбжьахон,
Убраҟа урҭ еилаԥыҵәҵәон.
Ус аамҭа иқәҳа ацара иаҿын,
Аԥсҭазара уи иахьыԥшын.
Еидшылан, иаҵамхо акгьы џьара,
Иқәԥон урҭ аҵлақәа цәгьала.
Аха адунеиаҿ ҵыхәаԥҵәара змам
Џьаргьы иҟалом, џьаргьы иаԥӡам.
Уи аикәҵәиашарагьы аҵыхәа ԥҵәеит –
Зда царҭа змамаҿ инаӡеит.
Ихьамҵӡо иқәԥоз аҵлақәа еидшыл,
Шьҭа рыкьышәкьышәрақәагь неидҳәылт.
Абра ҩба еивагылаз рцынхәрас,
Угәы иунаҭарын убас:
Ак ауп, ак ауп ҳәа иҟоу инханы,
Убригь – ссиршәа еикәаҳәны.
Абар, абар иахьрызҵысы уамак,
Бзанҵык ргәы ззымцаӡоз цәгьарак:
Урҭ аҵлақәа аанибакылт убра,
Ирылымшо џьаргьы ҵысра.
Еидҳәылан еибакит урҭ, еилаԥеит,
Аԥсҭазара рымамкәа инхеит.
Изацлом роура, рышәпара шьақәхеит,
Урҭ рымахәҭақәагь аӷахеит.
О, иабаргәыз ишыҟаз урҭ уаанӡа,
Еидгыл икала-калаӡа.
Ирыхьзеи мшәан? Изеидҳәылеи абас?
Уи иаҵаз зырзымдри цәгьарас!
О, аамҭа бзиахә, ԥхыӡушәа ирбоит.
Уи иахьазхәыцуа рыгәқәа ԥыжәжәоит.
– Шьҭахьҟа! –иналкьшәа иҳәҳәеит Разны
Ашәа иаго, агәы ҭҟьаны.
– Шьҭахьҟа! – убри инақәҿнаҭит Иаҵәа,
Абжьы гәырԥшаагаха икарҵәа.
Шьҭа аиӷара рыбжьам урҭ, ирыбжьам,
Аԥеиԥш ирзыҟалаз еиҩшам –
Игәеибаҭеит, еилибакааит дара,
Иангәаҟ, ианақәшәа агәырҩа.
– Шьҭахьҟа! – еилалт аҩбагьы рыбжьы,
Ирӡыӡо абна еихашьшьы.
Иазыркит мчыс ирымаз ҳәа дара
Еидыҵны хазы-хаз ацара.
Ишԥақәԥоз, о, ишԥақәԥоз хацәнмырха!
Зны хыхь иҭрысуан, зны ҵаҟа.
Зны армарахь, зны арӷьарахь еихон.
Уажәы-уажәы аҿҿа рыхгон.
Иахьеибарххоз, еиҟәдды-еиҟәшьшьа
Ицон ирылҩрны ашьа.
Еилаҵәахьан урҭ аҵлақәа усҟак,
Еидҳәыл-еилапахьан усҟак –
Изалымшеит урҭ реилыҵра уажәшьҭа,
Имчыдан уи азы рхаҭа.
Ирылымшо зҳазыӷьара-ҿиара,
Еибахәрит дара…
Игылоуп урҭ ицәыгга-цәыггаӡа,
Икәашымхеи уажәышьҭа зынӡа.
Иҩашьаӡом ишақәшәаз урҭ уамак,
Убраҟа ишҵысыз цәгьарак:
Дара ирзааигәаз аҵлақәа жәпакы
Ирныԥшуа иҟоуп уи акыр.
Ирныԥшуеит урҭ, абзиара зҽазкны,
Рнапқәа неиҵых ирыбжьакы,
Еиҟәырхырц иашьҭаз, урҭгьы хҩаа-ҿҩааны
Игылоуп, рылахь еиқәҵаны.
Наҟ, ахара, уа абна еизакны
Инашьҭуп, амшын еиԥш, еиҵҳәаны.
Амшын, амшын еиԥш иамҽхакуп зегьы.
Шаҟа игәыҭгагоузеи иаргьы!
Игылоуп аҵлақәа кахәхәа-кахәхәа,
Еиҵых рымҵәыжәҩақәа, рыҽҭҳәа.
1969

АХӘЫҶИ АДУИ
Лишь тот достоин жизни и свободы,
Кто каждый день за них идет на бой.
Гете

Аԥсыӡқәа рҽеиҩша еилаҭыруеит,
Гәыԥ-гәыԥла иӡсо еишьҭоуп.
Еизгәыкны урҭ еихыԥа-еиҵыԥоит –
Иамеигәырӷьои рыԥсы ахьҭоу!
Иамеигәырӷьои амшын ҭбааҭыцәӡа,
Амшын ду, ԥсыс ирхоу дара:
Ицоит зны аҵаҟа акырӡа,
Зных хыхь инхалоит иццакуа.
Зны аҟәара иазааигәа иааиуеит,
Ицоит нас агәахьы хара.
Џьара иаанҿасырц рыжәла иақәӡам,
Мап, мап, иаанҿасшам урҭ џьара.
Ацәқәырԥақәа еимгәҳәо аттаҳәа,
Зны аҵа ицо,
Нас хыхь аҽҭҳәа.
Идәықәҵо аҽырҳәа афонтанқәа,
Игәҭҟьагаха,
Иуамаха,
Аԥсыӡ сса-мысса зҭоу иҭами
Амшыни аокеани раҳ.
Абар изҿу уи ӡсарами,
Асаса ду ҭыкка, ираҳ.
Ҟазшьас убасоуп уи ишамоу,
Асаса раҳауп есқьынгьы:
Џьара иааԥымкӡакәа иаҿӡами
Шәарыцара уахгьы-ҽынгьы.
Акашалот ццакы ишнеиуаз –
Акитқәа рыжәла уамакы,
Гәыԥк иалахәыз аԥсыӡқәа шеибгаз,
Инахәлабгоит убра зегьы.
Уи иагәаԥхоит аԥсыӡжьы даара,
Зегьы иреиӷьнашьаргь ҟалап..:
Изаҟароузеи аура-ҭбаара,
О, иагьа ԥсыӡ, уи иаӷрабгап!
Акит инашьҭархх иаацәырҵит,
Алаапк зыцҳаз еиԥш ишаҟьо,
Ахәархь иаҩызаха ахаԥыцқәа,
Аԥсыӡқәа еиҩырссо-иԥыҟҟо.
Иԥсымҭәуп, аблақәа камкамуа,
Иҟалом бзанҵыкгьы азхара:
Ишзахәо иҭанагәоит уи амгәа
Иамԥыхьашәаз зегь неилагәа.
Аӷлам ауп – ииаҵәаӡа уи азқәа,
Дуаҩызаргь иаҩымсуа џьара.
Аԥсы неиҭанакырц уи иақәӡам –
Иаҿуп аԥсыӡқәа рнырҵәара.
Акити ԥсы-қымқым аӷлами
Рыҟны мацара инҵәаӡом,
Аԥсыӡқәа рнырҵәара иаҿӡами
Егьырҭ цәгьоурыла зхы зааӡо –
Зынӡаск зхыԥхьаӡара маҷӡам.
Ак аҳәа еиԥш аԥышә ҵаруп,
Уи аҳәа-ԥсыӡ ҳәагь баша иахьӡӡам,
Имҩаннаҵар аԥышә – цәгьароуп:
Уи назықәшәаз уа иԥнарӷӷеит ауп,
Мамзаргь инкылнажәоит зынӡа.
Ахаҳә акәзаргь, иалалеит ауп,
Ааи, иалалеит ауп иҵарӡа.
Егьи бџьарс ахаԥыцқәа амоуп,
Зегь раасҭа зхаԥыцқәа ӷәӷәоу,
Уи абга-ԥсыӡ ҳәа ахьӡгьы аҭоуп,
Аԥсыӡ – бгак еиԥшҵәҟьа згәыжәла цәгьоу.
Уи ага аҵахьшәа ишәарыцоит,
Иазыманшәалашәа иабоит.
Инеихакшоит уи ахаԥыцқәа,
Амыдаӷьцәақәагь неиҟәнаршәшәоит,
Абар «Ахьтәы макрель» ахьыҟоу,
Мамзаргьы корифен захьӡу,
Иԥшӡаҟәаҟәараӡа иҟоу,
Аҵыхәа иақәырҭәоу хьӡуп,
Уаҩ иибахьоу акоуп, идуӡам,
Алеишәацәгьақәа ирыцәшәалоит,
Изхәарҭои аԥшӡара – иусӡам:
Убригь иара еиҵоу ннарҵәоит.
Амшын иҭоу ацгәы ухәарыма,
Нас иҟоуп ажьахәа захьӡу –
Абарҭ, абарҭ зегьы цәгьоурыла,
Цәгьоурылоуп анхара ишаҿу.
Амшыни аокеани рыҵа
Иҭынчроуп еиқәшьшьы ҳәа рҳәоит,
Ирҳәоит бжьык ҭыҩуам уа бзанҵык ҳәа,
Иҭоу бжьы рхамшәа ирыԥхьаӡоит.
Урҭ ажәақәа иаша рыҵам,
Иазааигәахартә еиԥш иҟам –
Мцуп:
Амшыни аокеани рыҵа
Иҭәуп ӷьалпал бжьыла, иҭәуп.
Аха иаҳмаҳаӡакәа иҳаҩсуеит:
Иҵарым ус ҳлымҳа, иацәцауеит;
Аԥсыӡқәа ҿырҭуеит,
Аршәаа иасуеит,
Игәрымуеит урҭ,
Зынгьы иӷызуеит.
Аԥсаатә реиԥш даҽазны иҷырҷыруеит,
Нас арҵәаа-арҵәаа рыхгоит.
Иуууеит,
Иқьызқьызуа иҵәыуоит,
Зны адаул абжьы дыргоит.
Инеилаҩҩит еизан аԥсыӡқәа,
Аԥыза ҿаанаҭит убра:
– О, сашьцәа, ицәгьаӡоуп ҳа ҳускәа –
Иаҿуп иҳажәлан ҳнырҵәара.
Аха агәкаҳара ҳәа ҳмыхькәа,
Ҳақәԥап ахыхьчара ҳҽазкы!
Рыбжьы неиларҵеит уа аԥсыӡқәа:
– Ҳхы ҳахәап, иҳаԥшаап мҩакы!
Зегьынџьара дара еигәныҩит,
Иацралт уи ажәа рыхгьы-рыгәгьы,
Мшыни океани ирҭыҩит,
Иахыҵәеит адунеи зегьы.
Ицон, ицон ус аамҭа ықәҳа,
Зқьы шықәсала еишьҭагыл.
Ахыхьчара иаҿын аԥсыӡқәа,
Уадаҩрас иҟоу ирҿагыл.
Еиҭакрахеит иахьабалакгьы,
Зқьы шықәсақәа ртәы ҟарҵеит:
Иҟалеит зынӡак ианыӡааӡазгьы,
Ҿыц иқәнагалазгьы ҟалеит.
Зынӡаскгьы зҽызыԥсахыз ыҟан,
Ҽанраала бзиашьа зылшаз
Аԥсыӡқәа иреиуан, ааи, иреиуан –
Зҽазҵәылх зыԥсҭазара зыхьчаз.
Урҭ аамҭа иалагӡан ирылшеит
Анышә ажышьа аҵара,
Амшыни аокеани рыҵа
Ихәыҵаланы аҽӡара.
Арыцҳара аныҟалашаз,
Аӷа дшаауаз хара ибаны,
Анышә ихәыҵалон ишиашаз,
Иаатәон убра рыԥсы ӡаны.
Алыкьи аԥслымӡи рыҽрыларӡ,
Ираҩжь идәықәырҵон раӷа.
Убас аԥсыӡ ссақәа ишрылшоз
Иаҿын ахыхьчара дара.
Аха рҽырҭынч ашьшьыҳәа итәамызт,
Аԥсы-қымқымқәагь шаҟьауан:
Убарҭгьы рҽазҵәылх изҿыз қәԥарамыз,
Рыԥсаҭатә аԥшаашьа рҵауан.
Иныҵасуан акы атахҳәа,
Анышә акылгәыгәра ртытуа,
Убра инҭҟьоз аԥсыӡ – инахан
Иааимланагәон, хара имышьҭуа.
Егьи инымҩаннаҵон аҳәа.
Ишԥаҵарыз уи – ицҳауан,
Иаацәыҵнагон аԥсыӡ уи ҩалҳәан.
Ишыԥаҭԥаҭуаз инҭанарԥԥуан.
Нас иҟамыз асаса раҳан,
Амшын иҭажьыз иббаӡа,
Убригь иаҵеит аԥсыӡқәа аҵан
Ишхәыҵатәоз убра рыҽӡа, –
Асаса иҭанагәон, уи иафон,
Анышәгьы аԥсыӡгьы неибарга...
Ирылымшеит шьҭа пражнеи лаффи
Анышә аҟынгьы аҽӡара.
Инеилаҩҩит еизан аԥсыӡқәа.
Аԥыза ҿаанаҭит убра:
– О, сашьцәа, ицәгьаӡоуп ҳа ҳусқәа –
Анышәгь ҳазеиқәырхом ҳара.
Аха агәкаҳара ҳәа ҳмыхькәа,
Ҳақәԥап ахыхьчара ҳҽазкы!
Рыбжьы неиларҵеит уа аԥсыӡқәа:
– Ҳхы ҳахәап, иҳаԥшаап мҩакы!
Ицон, ицон ус аамҭа ықәҳа,
Зқьы шықәсала еишьҭагыл.
Ахыхьчара иаҿын аԥсыӡқәа,
Уадаҩрас иҟоу ирҿагыл.
Урҭ аамҭа иалагӡан ирылшеит
Маҭәас ахаҳәқәа рышәҵара:
Амшыни аокеани рыҵан
Кәалӡыла рҽеиларҳәеит дара.
Кәалӡуп, аха шаҟа иӷәӷәоузеи,
Акы иазкылжәашам џьаргьы…
Ҳаи, иараби, шаҟа иԥшӡоузеи
Амалармат ахаҭагьы!
Иҟаԥшьшьӡоуп аҟәаҟәа шыҟоу,
Разныла амгәацәа чаԥоуп,
Аганқәа ракәзар иблахкыгоуп –
Ахьӡы иҩажьӡа ирхьыршоуп.
Еиқәшәаз кәылӡыла, хаҳәкгьы аҟәнызааит
Акгьы иаԥсам, зегь дара роуп:
Мшәан, иалшарызеи,
Иалшарызеи
Аԥсыӡ –
Аԥсыӡа
Иаҟароу!
...Ишзахәоз иҟырлышуаз
Аԥсы-қымқымқәа еиҵахом:
Еснагь рҽазыҟарҵон ишрылшоз –
Рыԥсаҭатә ишаиааишаз рҵон.
Ркәалӡгьы иазымыхьчеит аԥсыӡқәа,
Мап, мап, иазымыхьчеит:
Иԥыҽҽуан,
Аҿақҳәа еихакшо ахаԥыцқәа,
Амшын-бга уи ныхнаргәдуан.
Ихәаш-хәаша иагон, анаҩсан
Ихаау фатәыс илбаанадон.
Нас аҳәа змаз аԥсыӡ анакәха,
Еразнак акәалӡы ԥнаргон.
Акашалоти аӷлам ҩысҭааи
Имҟаҟаӡакәа иҭадырԥԥуан
Кәалӡыла еилаҳәаз аԥсыӡқәа.
Уи иахҟьаны даргьы ԥсуан.
Аха иԥсуаз акака ракәын,
Егьырҭ аԥсыӡссақәа нҵәаӡон.
Шәкы-шәкы, зқьы-зқьыла амгәа,
Абахҭа еиԥшыз, инҭанҵәон.
Инеилаҩҩит еизан аԥсыӡкәа,
Аԥыза ҿаанаҭит убра:
– О, сашьцәа, ицәгьаӡоуп ҳа ҳусқәа–
Ахаҳәгьы ҳазеиқәырхом ҳара.
Аха гәкаҳара ҳәа ҳмыхькәа,
Ҳақәԥап ахыхьчара ҳҽазкы!
Рыбжьы неиларҵеит уа аԥсыӡқәа:
– Ҳхы ҳахәап, иҳаԥшаап мҩакы!
Ицон, ицон ус аамҭа ықәҳа,
Зқьы шықәсала еишьҭагыл.
Ахыхьчара иаҿын аԥсыӡқәа,
Уадаҩрас иҟоу ирҿагыл.
Урҭ аамҭа иалагӡан ирылшеит
Аӡы инҭыԥан аԥырра.
Амшыни аокеани ирхыкны
Ишеицыз ахара ацара.
Урҭ рыӡсагақәа еиҵырхит,
Еиҵырхт мҵәыжәҩарагьы руа,
Атах-атахҳәа имҩанырҵон,
Ижәҵарақәоушәа иԥыруа.
Арыцҳара аныҟалашаз,
Аӷа дшааиуаз хара ибаны,
Дара амшын инҭҟьон ишиашаз,
Ицон нас ахара иԥырны.
Аха рҽырҭынч ашьшьыҳәа итәамызт,
Аԥсы-қымқымқәагь шаҟьауан:
Аҳауаҿгьы дара рацәамыз,
Аԥсыӡ убрагь индырҵәауан –
Ирыжәлеит урҭ, ираҳан рсасқәа,
Ирыжәлеит ахцәхәыц захьӡу
Аԥсаатәқәа – имлашьуа, игәаҟуа,
Зыцқәа ҵрыхәҵәаӡа иӡаӡу.
Атахҳәа урҭ аԥсыӡқәа ирысуан,
Ишрылшоз амцкласра иаҿын.
Аҟҿыҳәа ицҳауан, иҿыжуан,
Аԥсыӡқәа ԥаҭԥаҭуа ирҿакын.
Аԥсаатә, аԥсаатә
Закәытә уамоузеи!
Рымҵәыжәҩа ажыжәҳәа иҟьауа,
Иқәлоит
Ҷныши альбатроси,
Аԥсыӡқәа еимыжәжәа иркәкәуа.
Машәыршәа ԥсыӡк рымпыҵшәаӡаргьы
Ма абла ҭыххон, ма акьатеи...
О, егьа рыцҳара рбахьазҭгьы,
Уи акәхеит иреицәаӡоу адунеи!
Амшын рыҽҭарԥсеит аԥсыӡқәа.
Аӡы, ирызгәакьаӡоу аӡы,
Ишԥаҟалои уи ада ԥсыхәа –
Уиами, мшәан, дара рыԥсы!
Уиами ирымоу урҭ ԥсабарас,
Адунеиқәа ирыцку зегьы...
Мап, егьа гәаҟра урҭ ирбаргьы,
Уи ԥсахшьа рзаҭашам бзанҵгьы!
Ицеит наҟ аҵаҟа аԥсыӡқәа.
Еидгәыԥлан иааилагылт џьара.
Инрылҟьан ашырҳәа
Аԥыза,
Ишзахәоз иццакуа иара,
Аҩызцәа инархык инхалеит,
Зегьы инрылаԥшит абар,
Игәаҟхьоу роуп зқьы шықәсала,
Шьҭа уаҳа рылымшо иҟалар?
Аԥыза агәҭакы неилыркаан,
Инакәшеит адрухәа дара,
Уиала иаҭо уи адырра –
Бзанҵык ишрықәым ааԥсара.
Уаанӡа ишашьцылаз Аԥыза,
Абжьы нарықәнаргеит убра:
О, сашьцәа, ицәгьаӡоуп ҳа ҳусқәа:
Иаҿуп иҳажәлан ҳнырҵәара.
Аха...
Зегь акыу ааҭдыргеит убысҟан:
– Ҳақәԥап ахыхьчара ҳҽазкы!
Издыруеит: хымԥада, аԥсыӡқәа
Ирыԥшаауеит дырҩегь мҩакы.
Аепилог
Ахәыҷи Адуи мамзаргьы
Мчы змоуи Мчы змами рызҵаара,
Аӷлам дуқәеи аԥсыӡссеи рами
Иуамажәха иаазырԥшыз иара.
Мчы змоу Мчы змам
Енагь иаиааиуеит,
Уи убри ала аԥсы ҭоуп,
Аха Мчы змам,
Агәы камыжькәа иааиуеит –
Изҿугьы хыхьчара-қәԥароуп.
Еицуп урҭ аханатә аахысгьы –
Адуи Ахәыҷи есқьынгьы,
Ахәыҷы ада изыҟалом Адугьы,
Аду ҟамлар,
Изыҟалом Ахәыҷгьы.
Акада иамам егьи ԥсыхәа;
Аӷлам иԥсит ауп – иԥсӡа,
Аӷлам аныҟамла,
Аԥсыӡссагь
Иахашҭуеит ақәԥашьагь зынӡа.
Аԥсҭазара еихсыӷьшьа зақәӡам –
Хәыҷи Дуи
Аҽрыбжьакы иҿиоит.
Иҭагьежьлааит амшын аӷламқәа,
Зегь акоуп – Аԥсыӡссагь уа иӡсоит.
1970

АНБАН ССИР
Уналагылт уара
Агәаҟра ашыра:
Ушхәыҷӡазгьы
Уԥсы ҭкаа уакит –
Уагеит мҳаџьырра,
Амышәкәан ушылаз,
Уан лкалт ушахьынҳалаз
Ухынҳәит.
Иудырит ушхәыҷӡаз
Аԥсадгьыл шшьаму,
Иуцәыӡыр аҵкыс
Ишеиӷьу аԥсра,
Иудырит ужәлар
Ргәала ҳәаак ҳәа шамам,
Амшын Еиқәа
Иахьеиҩнашаз дара.
Ааи, еиҩшахеит,
Абра инхеит урҭ рыбжа,
Рыбжа –
Рыдгьыл гәакьаҿ, изыҿҳәараз,
Абра, зны нарҭаа
Ахаҵарақәа ахьрылшоз,
Абрскьыл жәлар рзыҳәан
Амца ахьааигаз...
Изҳаит ахәыҷы,
Агәаҟра цәгьақәа ирылиааз,
Аԥснытәи амра
Даӡрыжәт дыӷәӷәаӡа,
Ицәа иалалеит уи
Амч ду нарҭаа ирылаз,
Игәы иҭашит
Абрскьыл-мца хәыжжаӡа.
Уи ижәлар дрыцхраарц
Иӡбит гәаныла,
Илашьцаз,
Хыԥхьаӡарала инаҟәхаз,
Аныӡаара иацәихьчарц итәыла,
Аха изла?
Уи иамоузеи шьаҭас…
– Усҭ, суа, алфавит,
Уҩла убызшәала, –
Деилызкааз
Аурыс гәыҭбаа ибжьы геит. –
Сҩыра иахьчоит абызшәа
Зқьы шықәсала,
Збызшәа еиқәхаз,
Уи ижәларгьы еиқәхеит.
Дышьҭырхт, дыргеит
Урҭ ажәақәа дышьҭкәыцәаа,
Мыч ҷыда ссирха
Илалеит иара,
Анаҩс уи амч ҷыда
Иажәа хьыршәыгәха
Ақьаад иҩанпыҟҟалт убра.
Иаԥиҵон
Ажәеинраала ссирқәа Гәлиа,
Иаԥиҵон
Хшыҩрҵагеи хьӡыртәрақәеи,
Қалақьи қыҭақәеи
Еимдо, дрызгәдуха,
Дырзаԥхьон урҭ
Адуи ахәыҷӡеи.
Иџьаршьон зехьынџьара,
Ссирс ирыман
Ақьаад аҷҷаҳәа
Ишцәажәо збаз жәлара.
Даҿын Дырмит,
Ихаҭаҵәҟьа ажәлар дрылан,
Аҩышьеи аԥхьашьеи
Урҭ дырҵара.
Адырреи аҵареи
Мчы дус ишыҟоу,
Ишрымоу
Лашарбагас ауаа,
Деиҵамхо, имч дамеигӡо,
Д-Абрыскьылха
Зехьынџьара
Уи идиргон агәра.
Даҟәымҵт иара,
Иус убра иааныжь, –
Уи амца раԥхьаӡа
Ихаҭа еиқәиҵеит,
Афархьҩа нақәҵа,
Агылҩақәа неиқәыжь.

Ихалт уи аҟара
Иахылҵыз амцабз –
Аԥсны зегьы
Иабарҭан иҟалеит,
Ақәацә еиқәыхьшәашәагь,
Ашьхақәа ирыбжьаӡхьаз,
Игәыҟаҵагаха иазнеит.
Аԥсны зехьынџьара
Дахыҵәеит Гәлиа
Зехьынџьара
Иаҿыз ихьӡ аҳәара,
Иныҳәа-ныԥхьон ус,
Изгәдуха, игәырӷьо:
«Анцәа насыԥс
Уҳаимҭеи уара!»
Ирдырит аԥсуаа
Аурыс гәыҭбаа иҳамҭа
Ишреиӷьу
Ҳамҭас иҟақәоу зегьы:
Рҽазыркт аҵара
Рхы-рыԥсы зегь наҭа –
Ишьҭкәыцәаа иамгеи
Амч ҷыда даргьы.«Дыды-мацәыс имбацт
Уаҩы дунеи аҿы,
Убри амч ду
Дгьыли жәҩани
Арҵысуаны,
Аха «Аврора» ахысыбжь
Ӷәӷәан
Урҭ инреиҳаны», –
Иазиҳәон ашәа
Апоет ду Гәлиа
Ареволиуциа
Шәаԥшьха икаҷҷаз,
Ареволиуциа,
Ахақәиҭра гәырӷьахә
Атәыла ду
Аџьажәлар ирзаазгаз.
Ехыздаз
Ажьаҳәеи амаганеи ӷәӷәала,
Аџьа ахы иақәиҭыз,
Насыԥыз зҳәаз,
Ауаҩы имч-илша
Жәҩанынӡа ихалартә
Игәацԥыҳәареи
Игәыӷра дуи зчаԥаз,
Досу итәылаҿы
Дҟаларц аԥшәымас,
Ихәыҷӡоу
Ажәларқәа инадыркны,
Ирыбжьазаарц
Аешьара цқьа еилымшәо,
Еицынхаларц,
Рнапқәа неикәршаны.
Абарҭ зегь еилдыргеит,
Ирыԥхьеит аԥсуаа
Рхатәы бызшәала,
Бзиа еилдыргеит.
Уи аурыс нбанқәа,
Еилыхха, зегь раԥхьа
Игәырӷьаҿҳәаша
Духа ирзааргеит.
Игылт кьаразаа,
Игәра ргеит Агәыҭбаа,
Игылеит аурыс ишьҭарххы дара,
Абџьарла рҽеибыҭа,
Хаха иргәыдлеит
Ауӷә еиԥш
Рыхәда иқәжьыз
Раӷацәа.
Ҭауади-аамсҭеи
Аменшевикцәеи
Нархырҳәан,
Амчра ааргеит рнапаҟны,
Ахақәиҭра
Агәадура рыман,
Абираҟ ҟаԥшь
Ҩахадыргылт Аԥсны.
Ари ҟалеит
«Аврора» ахысыбжь ашьҭахь
Хара имгакәа –
Х-шықәса ааҵуаны.
Еидгылеит аԥсуа џьажәлар –
Ақәыԥши ашлеи –
Ишьҭкәыцәаа иамгеи
Амч ҷыда зегьы!
3
Иҽеиҿкаа, иҽыриаша
Дгылоуп Гәлиа
Мыцхәы изгәакьаз
Аҟәа агәҭаны.
Ишәыгәӡа иҟоу
Ацаҟьа дагәылиааит,
Уи еиԥш
Бзанҵык ԥсра иқәымло иаргьы...
О, ашла ҟәыӷа!
Ушәышықәса мҩаԥыргоит
Адугьы ахәыҷгьы,
Зегьы ргәы уҭаны.
Адугьы ахәыҷгьы
Еиԥшны иузгәырӷьоит –
Иноумгӡеи
Аҩыџьагьы ргәахәтәы!
Ухаан уара иаӡәыз –
Иуҵамгылеи
Абиԥара
Еиҵаҩҩы-еиваӷӷа,
Арыцқәа рыцк иахылҿиаауеит
Шәкы-шәкыла –
Еснагь
Убас иаԥыми, мшәан, иара.
Утәыла ԥшӡа Аԥсны
Иацәцеит агәаҟра.
Амҳаџьырра шәарҭас
Иоушам шьҭа бзанҵгьы!
Ҳсовет Еидгыла –
Ажәлар риашьара
Иагәылҷҷаауа
Иагәылами иаргьы.
Иахьҿио атәылақәа
Иссирха, илакәха,
Иабаҟоу ус
Ҳәынҭқаррак ҽаџьара?
Адугьы ахәыҷгьы
Еицырзеиԥшха
Иахьрынасыԥу
Аизҳара-аҿиара.
Алфавит, аурыс нбанқәа,
Раԥхьа ухала
Жәеинраалала
Зхаара дуркыз жәлара,
Инрылаҵәа ишԥацеи,
Ишԥаманшәалоу,
Ишԥацу
Агәацԥыҳәара,
Агәазҳара!
Бызшәас
Иазышьҭымхыша иҟоу иарбан,
Ишԥалшо
Зегьы рнаалашьа иара.
Зҵара мариам аԥсшәагь
(Шә-дыргак амаз!)
Зегь акоуп,
Икәаԥӡа инҭатәеит аҭра...

Закә мыч ҷыда ссирузеи
Уи иамоу –
Кәалӡыми абызшәазын
Иара зынӡа.
Гранит хаҳәыла
Убаҟа шыхьчоу ами,
Убригь ишахьчо .
Абызшәа иӷәӷәаӡа.
Ириҭоит Гәлиа
Гәыӷреи гәацԥыҳәареи иҭааз:
Дрымбои уи
Асасцәа харантәи иааны.
Ианыԥшуеит ибаҟа,
Иԥсы анҭаз еиԥш,
Ихаҵареи иҟәыӷареи
Еицны.
Ихьӡ, ԥсышәала
Ахаҳә-цәы ианпыҟҟалаз,
Агәыҭбаа иажәақәа
Рыгәра унаргоит:
«Сҩыра иахьчоит абызшәа
Зқьы шықәсала,
Збызшәа еиқәхаз –
Уи ижәларгьы еиқәхоит».
1973

А Ш Ә Ы ГА Ш А Н А
...Голос нежный говорит:
Живи!
А. С. Пушкин
Ишԥарури аԥарԥалыкьқәа,
(Ирыхьӡуп урҭ аданаидқәа),
Игәыҭҟьа-ԥсыҭҟьаха еилоуп:
Ирыжәлаз раӷацәа рацәоуп.
Аԥсымҭә ԥсаатә ҟарлышқәа мҵарсуеит,
Рымҵәыжәҩақәа иадыргоит, имцкласуеит:
Ирылаҭхаџьуеит, индырҵәоит –
Урҭ хәаҷа-маҷала ичоит.
Ирхароузеи? Цәгьара ҟарҵома?
Игәырӷьаҵәа адунеи ианықәла,
Рӷьырак уи рбаанӡа ргәазхара,
Инеимыҵәҵәа иргоит дара.
Урҭ аԥсабара усгьы ирықәӡбеит:
Зегь рылымкаа иаркьаҿӡеит рықәра,
Ԥсҭазаарас мшқәак роуп ирзаԥу,
Инырҵындаз ргәы ишаҭаху!
«Агеликанқәа ирыбаргузеи:
Урҭ ирымоу закәытә разҟузеи!
Хәыҷӡак уи еиԥш амазаара
Нас уаҳа иаҳҭаххоз ҳара!»
Аданаидқәа руазырра
Инаҩт ҽа ԥарԥалыкьқәак рҟынӡа.
Ргәы иалст, ихьааргеит урҭ цәгьала,
Ирыцхраарцгь ақәыркит дара.
«Аданаидқәа гәнаҳауп даара:
Инхеит хлаԥшыда рымацара.
Имчымхақәоуп ҳәа аханатә,
Зегьы рылагӡо иаауеит аԥсаатә.
Абарҭ аԥсымҭәқәа рыбзоурала
Имаҷӡахеит урҭ рхыԥхьаӡара.
Ожәы ишыҟоу ианынха,
Ироуран иҟам урҭ нарха.
Ирхароузеи? Цәгьара ҟарҵома?
Мап, мап, уи еиԥш аӡәы иҳәахьоума!
Рус аханатә аахыс акын –
Зны шәҭык инақәтәон,
Зны – ҳаскьынк.
Ҳаԥшрым, ҳнапы иҳаркып ақьиа,
Ԥырхага злам аҩыза бзиа.
Изаныӡаарызеи адунеи,
Ԥсызхоу акыс иаргьы рымшеи?»
Мчызмоу роуп арҭ, агеликанқәа,
Еснагь рҽырхаҵа, ргәы еицамкуа,
Ирзеиԥшны еимдауа дәи-бнеи,
Зҽырԥагьан иқәу адунеи.
Ԥсаатәк урҭ ҿаҵахәыс ҳәа акәым,
Бзанҵыкгьы рылакьысра ақәым.
Иагьнықәыԥшит рхацәа, ишәоит:
Ирԥырҟьан ахара ицоит.
Еиқәшәоуп агеликанқәа бџьарла:
Иҭәуп урҭ роуразоуроу шҳамла.
Уи назҿашәаз аԥсаатә,
Изцом хара –
Иԥсит ауп, хымԥада, убра.
Иаанымгылт ажәаҿ ҳгеликанқәа,
Рҽазыркт аус, хара имгакәа:
Еразнак аҳәиҵәҳәа дара
Инрылалт данаид жәлара.
Еилыӷраарахеит, еилаҭыруеит,
Цәышәшәи шкәакәеи цқьа еибадыруеит,
Еицәажәоит гәык-ԥсыкала уа,
Рыгәра еибагауа...
Ҽакӡоуп агеликанқәа рыжәла:
Рымҵәыжәҩақәа, ргәышԥы, урҭ рыбӷа –
Зехьынџьара ицәышәшә-цәышәшәӡа,
Абаҳҭқәа рықәԥсоуп иԥшӡаӡа.
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа - 07