Latin

Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа - 03

Süzlärneñ gomumi sanı 3362
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2234
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
Уаабоит иахьагьы уԥсы ҭоушәа,
Уҳалагыланы уқәԥошәа.
Ҳаамҭа афырхаҵара, уи акәхап,
Изахылҟьо имцаԥшь қьоуқьадха,
Уԥсы ахаҵа, угәамч ду наҭа,
Иаԥуҵаз Аппассионата.
А Х Ә Ш Ә Т Ә Ы Р ТАҾ Ы
Дгәаҟуан Самсон, хәшәтәырҭакаҿ дышьҭан,
Ашоура дагон, дахан аҵәы.
Зхы изамыхәаӡоз, сакасала даарган,
Днышьҭарҵеит иҿаԥхьа даҽаӡәы.
Зынӡаск, зынӡаск иҽеиҭеикит шьжьымҭан,
Деиӷьхеит, дҭынчымхеи - иаҳа Самсон.
Ихьаа хҽитоуп? Мап, уи шыӷәӷәац иӷәӷәан –
Иаҵкыс хараӡа еицәаз дибон.
А Г О Р И З О Н ТА Л И А В Е Р Т И К А Л И
Амшын ҭбааҭыцәӡа улаԥш зхьымӡо,
Ианызбо, сықәгыл аҟәара,
Исоуан хәыцырҭас акырӡа:
Нырцә иҟоу здыруандаз сара!
Шьҭа схәыцра даҽа џьара исыхоит,
Ианалша нырцә сцаны саара,
Сагьнаҵаԥшт, ажәҩан сгәы инҭыхоит:
Хыхь иҟоу здыруандаз сара!
АНИ АСАБИИ
Аскәыльптор иҟаиҵеит астатуиа
Аԥсы нахаҵа:
Ан дылгәыдыҳәҳәала лысаби,
Дгылоуп дгәырӷьаҵәа.
Сзымцеит, сзаҩымст астатуиа,
Садхалт сшанхашәа...
Ани ахәыҷи, ахаҳә шәшалхугьы –
Шәыбзиоуп омашәа!
АҴ А АҴ Л А Қ Ә А
Ҭаацәа-ҭаацәала еикәагылоуп
Аҵааҵлақәа еикәша.
Рыхқәа еидкыла акы иазхәыцуеит,
Ирымоуп гәалак есымша.
Ихәыҭхәыҭуеит, ихәыҭхәыҭуеит,
Акоуп ирҳәо есқьынгьы:
«Сергеи Есенин иҟамзаара
Иҳамоуп хьаас иахьагьы».
РОБЕРТИНО ЛОРЕТТИ
Ашәа ссирны ишԥоуҳәо, ушхәыҷӡоугьы!
Ухьӡ адунеи иахыҵәеит, еимнадеит,
Океан зыбжьоу Москвагьы Вашингтонгьы
Иуеигәырӷьан, еицҿакны уеицыргәаԥхеит.
Ашәа ссирны ишԥоуҳәо ушхәыҷӡоугьы!
Адунеиаҿ зегь ргәаҵа умнаӡеи.
Убжьы цқьа зынӡаск еицәыхараӡоугьы
Еизааигәазтәыша ак шрыбжьоу днамырбеи.
Ҿ Ы Ц Ш Ә Е И Д Н А ГА Л Е И Т
Хаҵеиԥҳәыси ҳәа ҿыц шәеиднагалеит,
Шәызну – иҟаҵам, иҭаҟәаҭаҿоу мҩоуп.
Ишәоулоит аимак. Шәаӷьлоит. Шәеизгәаалоит.
Ҳаимаҭәамзаап аншәгәахәлогьы рацәоуп.
Ихьаашәымган! Уи еиԥшқәа зхызгаз ҳами
Ҳарҭ, бзиа иаадыруеит, агәрагь шәҳаргауеит:
Шәымҩа аҭаҟәаҭаҿарақәа иамоу,
Аамҭа агреидер еиҟаранатәуеит.
АҨНЫ
Ашәышықәсақәа зхызгаз баашын,
Убас ауасхырқәа ӷәӷәан,
Џьаргьы шәарҭас иҟамҵакәа,
Иҩахарчаԥеит хыхь ахан.
Игылоуп илашо, иӷьазӷьазуа,
Ма иагьшԥаӷәӷәоу уи аҩны!
Жәытәи ҿатәи ахьеиларсу, –
Еизадамхеи еиԥшны.
А Д А УА Ԥ Ш Ь
Амцаԥшь қьоуқьад зхылҵуа музыкала
Бетховен умч ҩбеитәуеит, иуиргоит агәра:
Ацәгьа аҽаҟьаргьы шаҟа залшо,
Зегь акоуп – Абзиа иаԥнагоит хара.
Ленин дуӡӡа дхызхыз, дзыршанхалаз,
Уазхәыц шьҭа амч ҳәа имажьӡаз иара!
Иџьоушьаша, мшәан, излалшаӡазеи аџьал
Уи еиԥшыз адауаԥшь дуӡӡа игара?..

АԤСЛАҲӘ
Снеиуеит амҩахәасҭа па санны,
Сҽавак абахә аҿыбгара.
Икакәкәа инҭалт аԥслаҳә рҳаны,
Ишабазҵәҟьа сара сцәаара.
Иашоуп, бџьарла сеибыҭоуп сара.
Схызаҵә ахарагь инеиуеит...
Умшәан, абааԥс, исҭахӡам ушьра:
Зыжәла маҷӡахаз уреиуоуп...
АМЗА МҨА
Аҵх Аҟәа инахатәеит. Амшын ахықәан,
Аҳауа ҟәанда рҽаҭа итәоуп ауаа.
Ҭынчроуп. Џьара иҵысуам акипарисқәа.
Џьара иҵысышам амшын ацәқәырԥа.
Аԥҭа шкәакәақәа ирыбжьаӡысоит амза,
Амшын ихылт уи ашәахәа хара,
Аҭырқәцәеи ҳареи иҳабжьаҳҵаша амҩа
Хырхарҭас иамоу ҳнарбошәа иара.
ИСЛАНДИА ЖӘЛАР
Шәтәыла аокеан ихыршәлоуп. Ихароуп,
Уи ахсаалаҿоуп иахьызбазгьы.
Исландиаа, ишәанасшьо акоуп:
Ишәымаз аҽхәаԥхьыӡ есқьынагьы –
Адунеиаҿ зегьы идшәырбоит шәара,
Зынӡаск имаҷӡоу ажәларгьы,
Аокеан цәқәырԥа ахьрыжәлогьы,
Рхала ишрылшо анхара-анҵра.
АПОЕТ ИАХЬ
Уҳәынҭқарын, уажәа ӷәӷәан, игәыҟаҵаган.
Ожәы узхьысҳахазеи нас уара?
Уи еиҵеиҵеит абџьар ауаа рнырҵәага –
Иузазымуит иус еиҵаҟьара.
Уҟала дырҩегь ҳәынҭқарс! Иаԥҵа аҩымҭа.
Уи еиԥш аҩымҭа – иӷәӷәаӡа, иџьбара,
Абџьар еиҵазҵаз аҭырҟьаха имҭа,
Дхыхны, уи даҟәганы дагартә хара.
И ҬА Б У П , С Ы Ԥ С А Д Г Ь Ы Л !
Имрагылараз, имраҭашәараз,
Иладаз, иҩадаз,
Икаршәра-дәеиужьраз, икаҵәараз,
Ицәҳәыраз, ибнараз,
Иагькосмосыз (иҳалымшеи уахьгьы
Аиааирақәа ргара!) –
Иҭабуп, Сыԥсадгьыл, иахьабалакгьы
Амҩа сзылухит уара!
АМЦА
Иҵаауан, адгьыл еиҩнажәап угәахәрын.
Урҭ, амца еиқәҵа, аҽырԥхара иаҿын.
Сықәхеит адәышкәаӷьаз, лаҳәран сара сзын:
Амцахь сзымнеиуа, атыша сымҩа акын.
Избон амца харантәи са снаԥшны.
Мап, самгеит ахьҭа, сеиқәхеит сеибганы:
Амца зҽаҭа, иаҿыз аҽырԥхара
Срылагылазшәа сгәы смыжьжьоз сара!
АМҨА СЫҚӘУП
Сааԥсеит, ԥхьаҟа исылшом ацара.
Шаҟа ихьанҭоузеи абри амҩа!
Зны схалоит, сҭалоит нас агәаҩа.
Џьара баароуп, хаҳәроуп даҽаџьара.
Схынҳәит шьҭахьҟа! – ҩажәи хәба шықәсаҟа.
О, сқәыԥшра бзиахә! Аа, дахьсԥыла
Аҷкәын длахҿыхӡа, амч ӷәӷәа ила.
Инапгьы насиҭеит – сҿыҩасхеит ԥхьаҟа.
ПИЦУНДА

Отдохнешь и ты.
М. Лермонтов

Амшын Еиқәа рхәыцгоуп –
Иҭажьуп еиқәшьшьы.
Аԥсақәа гәырҭынчгоуп,
Игылоуп еихашьшьы.
Аҳауа аҩы иаҩызоуп
Иҿаца-иџьбара.
Иааԥсахьоу аҩыза,
Уԥсыушьап абра!
А Е Т И УД
Аҵх ауапа неиҵҳәа ирыхнаҟьоит
Зыхқәа раҳан игылоу ашьхақәа.
Ицәеит адгьыл, еилашуа арҩашқәа
Уи иаԥсыԥ нага-ҩага бжьушәа игоит.

Илашьцеит убас, еицәҟьалар ҳәа ишәаны,
Аӷьӷьа-ӷьӷьаҳәа еиқәҿырҭуеит ашьхақәа.
Аҵлақәа ожәы-ожәы ицәырҳаны,
Еиԥхьибашьшьаауеит рнапқәа рхахауа.
СЛАХЬЫНҴА
Мап, суқәшаҳаҭхомызт сара –
Сықәԥон, суцәымшәо суҿагыл.
Икыднаршаауан омала
Уҟамчы цаҳә-цаҳә сыжәҩахыр.
Икыднаршаауан омала,
Аха саҿын анха-нҵра...
Снақәшаҳаҭханы сҟалар,
Уажәшьҭа сыԥсхьазаарын сара.
К Ь А РА З А А
Аамҭа иарҩеижьыз фотографиак сымоуп.
Иануп кьаразаа.
Исызбом сгәазхара.
Авинтовкақәа рыла урҭ еибыҭоуп.
Аҟанҭаруазқәа рыкәыршоуп дара.
Рымаҭәа ԥыжәжәоуп.
Шьаҵа бзиа рымам.
Ржакьақәа саӡам.
Ирыгхашт фара-жәра.
Арҭ ахаҿқәа акгьы сара исыздырам,
Аха шаҟа исызгәакьоузеи дара!

А Ҟ Ә АТ Ә И АҬ Ә АҴ Л А Қ Ә А
Ақалақь, ҳара иҳазгәакьоу Аҟәа,
Иалаҳҳаит аҭәаҵлақәа рацәангьы.
Аҵлақәа акгьы ԥхасҭамхаӡакәа,
Ичашәу дгьылми, ршьапы акит зегьы!
Идауаԥшьқәахашт рыбӷьы џарџаруа.
Ҳарҭ ҳҟалом – инҵра кьаҿуп ауаҩԥсы!
Аха агәақьҳәа ианықәшуа аҭакар уа,
Урҭ хыҵакырҭас иҟалап шәа шәзы.
АМХЫ
Ҵлак снаҵагылт,
Сгәы иамуит смаангылар:
Сҿаԥхьа иссиру,
Игәазырҳагоу мхуп.
Злапҟьақәа еилышь
Аџьықәреи игылоу –
Амшын еиԥш
Ҳәаа амаӡамкәа инашьҭуп.
Аҵла сызҵагылоу
Иқәтәеит ахьажь.
Иқәԥа-қәсуеит уи,
Иҟыжуеит, иҳәацәоит...
Са сеиԥш игәырӷьан
Иаҳәозар акәхап:
«Ари зегьы иҳазхоит,
Зегьы иҳазхоит!»

А УА Ҩ Ԥ С Ы
Асасааирҭа «Аҳамҭа»
Анасҭхашәа стәан хазы.
Ажәҩан иаларсу ахан ду
Ашҭаҿ дгылан ауаҩԥсы.
Сахьихәаԥшуаз, аҩн ду аасҭа?
Аҭәиц хәыҷӡа даҟаран.
Сыбла нхызҩар – иара иаасҭа
Ҭәицк иаҟарахон ахан.
А Г Ә Ы Ӷ РА Д У
Ажәлар рԥышәа схы иасырхәеит –
Аамҭа ауадаҩра зҩит.
Урҭ сара акыр исыхәеит –
Гәыӷра дуӡӡак сгәаҿы иит.
Ааи, урҭ сыхәеит убасҟак –
Рыбзоурала ԥхьаҟа сцоит...
Ираноуршәар иарсу ҩ-шьаҟак,
Ахԥатәи аҭыԥгьы убоит.

1968–1970
УИ СЕИГӘЫРӶЬОИТ
Аҟәа, изазо евкалипт дук амҵан,
Стәаны сшаԥхьоз ҿыц исоуз агазеҭ,
Астатиақәа руак мцабзк еиԥш инасыцралан,
Схы инаркны сшьап аҟынӡа снеимнадеит:
«Иҵааршәха иҟоу аокеан азааигәара,
Аӡиас Ирион аԥшаҳәа аҟны,
Хьӡыс иахьамоу Ибнаку Арчеидара,
Ишьақәгылеит ргылара дук ҿыц ихтны.
Аҩны ԥшӡақәа еихаргыланы
Афымца лаша рыҩнаҷҷо иҟаҵоуп;
Амашьына ҿыцқәа рхы иархәаны,
Аусуцәа арацәаҵхра иаҿуп».
Уи сеигәырӷьоит, издыруеит ибзианы,
Сымҭа алами аргылара ихтыз:
Ааи, издыруеит, аԥшыхәцәа гәыԥҩык срылахәны,
Саргьы зны рацәаԥшаарамыз уа сызҿыз.
АЦӘЫКӘБАРҚӘА
Амш еилгеит икаххаа.
Амра хыхь ихалоит.
Еилыџьџьо ацәыкәбарқәа
Амахә иахьынҳалоуп.
Еиваӷӷа еидтәалоуп,
Ирҿаҷҷоит урҭ амра.
Алмас еиԥш ицқьоу роуп,
Рыблақәа камкамуа.
Ацәыкәбарқәа гәалак
Ааи, агәала рымоуп:
Иԥарц адгьыл ашҟа
Иашьҭоуп, аха ирылшом.
Амахә шааҵыслак еиԥш,
Иҵыззоит, рҽазыркуеит,
Нас, ирзымгәаӷьыкәа,
Рышьҭахьҟа иҭрысуеит.
Ихароуп ҵаҟанӡа.
Ихароуп, уаҩ дахәом!..
Ус, иаӷьшәа ԥшак насын,
Иаатарит уи амахә.
Иааилаҭәан, еразнак
Иаалшәшәеит ацәыкәбарқәа,
Икакәкәа, инҭалеит
Адгьыл ахь ихәмаруа.
Ргәы иазҳәом, игәырӷьоит
Амҩа урҭ ахьықәу...
Аилаҭәара акәзаап
Адунеи мчыс иқәу!
И С З Ы Н А М Г Ӡ А З А Г Ә ҬА К Ы
(Шандор Петефи иҟнытә)
Амҩа сықәнаҵ са схәыцуан:
«Шьҭа исызлаҳәарызеи сан,
Зжьы-зцәа салҵыз дсымбеижьҭеи
Ирацәан ашықәсқәа цахьан?
Раԥхьа жәас исҿашәарызеи,
Данысԥылалакь лара, –
Лацәеихьшь ҟамҵа ес-уаха
Иаҿыз сгара арҵысра?»
Сыззымхәыцыз ҳәа ҟалома,
Даара ирацәан сыгәҭакқәа!
Исҳәаша еихыԥхьаӡало,
Снеиуан ҽыла сыццакуа.
Аҩны сныҩналт. Сан данызба,
Жәак аасзымҳәеит снеилаԥсан,
Змахәҭа гәакьа иҿоу ашәыр еиԥш,
Лыхәда снахьынҳалеит сан.
А Ԥ РА Ш К Ә А К Ә А
Инеиуан, аокеан ҭбааҭыцә ихылан,
Аканџьа аԥра шкәакәа шәыршәыруа.
Аҵәаҟьеиԥш, уи иалахәмаруа ирыман
Игәааны еилашуаз ацәқәырԥақәа.
Ихчылаз аԥҭа иалаӡуа, нас иалсуа,
Икәаталеиуа аокеан ихын.
Абар-абар, ацәқәырԥа дуқәа насны,
Арыцҳа рыхәлабгоит ҳәа угәахәрын.
Ицон ус аамҭақәа, ицеит акырӡа,
Ашәышықәсақәа мҩасит ирацәангьы.
Иҭынчым аокеан ду, улаԥш зхьымӡо,
Игәрымуеит, ицәқәырԥоит ус иахьагьы.
Ацәқәырԥақәа ирыжәлауа, ирҿасуа,
Еигәыдҵауа, иԥыххаа, еиҩырсса,
Илашаӡа, ахан еиԥш иӷьазӷьазуа,
Инеиуеит аӷба, атом-ӷба шьҭызза.
Акы иацәшәартә еиԥш иҟоума! Иныҟәоит.
Уи еимнадашт атәылақәа жәпакы...
Иԥагьаз аҭаххар, аха иануп уи –
Зны аԥра шкәакәа илнахыз мҩакы.
Саргәаҟуан уск. Уи сшашьҭаз сыҩуа,
Сааҭгылт еразнак сеиқәышьшьы:
Иаартыз аԥенџьырқәа ирдәылҩуан
Сгәы ҭызшьаауаз роиальк абжьы.
Исхашҭит сыццакуа сзышьҭаз уа,
Акгьы сҭахӡамызшәа сҟалеит.
Бжьык саҩшәар ҳәа сацәшәо, сеиҭамҵуа,
Икыдҵан слымҳақәа сӡырҩуеит.
Сабацари? Сыхшыҩгьы азнеиуам
Сгәы зырхыҭхыҭша ус џьара:
Ҳдунеи аҟны Бетховен иеиӷьу
Исԥыларц иҟада сара!
АҴ Л А Ҟ Ә Ы Ш Қ Ә А
Хырбӷьар иҭиаауеит аԥсҭа –
Досу ахьақәнакыз игылоуп,
Наҟ акаҵәара ахаҭа
Иазааигәахаз – ҽакала иҟоуп:
Урҭ аҵлақәа зынӡа рҽырӷәӷәа,
Кыӡӷы ҭакнаҳак рҽаҿахала
Игылоуп, рымахәқәа, рдақәа
Еилышь, хәба-хәба, жәаба-жәабала.
Хырбӷьар ирылшом ацара –
Ҭаацәа-ҭаацәала еилагылоуп,
Ирыбжьоуп аҭаацәа ргәыбылра,
Аҭаацәа реицхыраара рылоуп.
Алеишәа омашәа ибааԥсуп
Уи акаҵәара, урҭ зҿагылоу:
Ихьанҭаӡа уи иқәжьу – суп,
Иагьықәслоит афарҭын бааԥсыла.
Асыԥса хыхь ибгоит џьара,
Урҭ аҵлақәа ианрыжәло,
Иаанибакылауеит дара,
Ишашьцылац, еибыҭа рыжәҩа.
АЛАКӘ ЛАБҾАБА
«Адгьылаҿ азҩа ҵысын,
Ирылалеит ауаа ныхуа.
Аанкылагас иаразын
Мчык ҟамлеит, иамоуит ԥсыхәа.
Аӡәи-аӡәи ргәы еицәцеит,
Еицәымӷнатәит иахьымчыдаз.
Ахандеираҵәҟьа иацәхҟьеит:
Азҩа рыкәшоуп – изҭахыда!
Уи азҩацәгьа иахҟьаны
Иӡит аламыс, агәыӷра...
Иқәхеит рхы-ргәы ахшәаны,
Уаҵәтәи амш урҭ ақәымгәыӷуа.
Аҳәынҭқарцәа еизгәышуан,
Рычҳара зынӡаск имаҷӡан;
Еиӷацәак реиԥш еихәаԥшуан:
Ажәа ирыбжьаз ашҳам аҵан.
Ацәгьоуцәа ирызҳауан.
Игәеибаҭомызт хәыҷи дуи ҳәа.
Иаарҭаххаз ҟарҵон ауаа:
Зегь акоуп каамеҭ ҳзыԥшуп ҳәа.

Ажәларқәа аҵыхәтәаны
Хәшәыс уи иамаз еилдыргазаап:
Ҽа дунеик ахь ицаны,
Ахш-хәышәтәыга аагатәызаап.
Ахш-хәшәтәыга аагатәын,
Ирлас, ачыргә ԥхарра шамаз.
Адгьылаа рыхшыҩ азкын –
Иадхандеилеит уи ашана.
Ажәҩан иалалт икакәкәа,
Амца зҿыдды ицоз арашьқәа:
Амҩа иқәылт иццакуа
Ахш ааргарц ауаа еиҿамсқәа.
Аџьабаа ду рбеит дара.
Имаҷума иҭахозгьы!
Ҽа дунеик ахь ацара
Иҟамлеи нас изылшазгьы.
Уаантәи ахш ааргеит дара,
Уи азҩацәгьагь наҟ иаԥырххеит.
Уинахыс анхара-нҵра
Адгьылаҿ зынӡа инасыԥхеит.
Баҳча шәҭышха иҟамлеи
Адгьыл – иқәынхо зегь рзыҳәан.
Ауаа зегьы меишьцәахеи,
Ҩынҩықәра нҵрас ирыма.
Уа имаангылакәа жәлара...
Аԥсҭазара ргәы шԥазыҳәоз!
Ҩынҩықәра рызмырха дара,
Гәыӷәӷәала хынҩықәра иазықәԥон». –
Аԥсуа лакә абас аҳәоит...
О, алакә, иаԥыҩлаз аамҭа!
Иахьагьы сгәы ҟанаҵоит:
Уи агәыӷра дуӡӡа снаҭоит.
Амца рҿыдды, икәалаауа,
Аихатә рашьқәа ажәҩан иалоуп.
Амзаҿ имнаӡеи ауаа!
О, абзиарахь еихеит ауп!
Адгьылаҿ инхо рразҟы
Еиӷьхоит, еиӷьхоит шьҭа ҳәарада,
Аӡәи-аӡәи еизгәыкы
Еибабалап гәынҷыхь ажәада.
Аӷбақәа зынӡа иласхап,
Еиԥшхоит урҭ арашь-ашана:
Ҽа дунеик аҟынтә иааргап...
Ахшгьы ачыргә ԥхарра шамоу!
А Н И Б А Р Ҵ Ә А РА
Иазԥагьаха иҟьо аҵыхәа,
Атәыҩа дуқәа ахаргыл,
Инылҵын абна, илахҿыхха,
Инеины амҩа инангылт.
Уи иаҭахын ианысырц амҩа,
Жракы иахыԥан ацара.
Аха иҭҟьа машьынак шааиуаз,
Атахҳәа инанҟьеит убра.

Иҭрысуан, иқыџьқыџьуа игәаҟуан,
Еизҟьа иахькажьыз акамбашь.
Уи адауаԥшь иаҩызаз акәын,
Ишԥамаз лахьынҵас абас!
Ишԥаниеи ас, са соуп ҳәа иҟаз,
Зхы ҳаракны, иҭгаз згәышԥы?
Ишԥаҟалеи иара иаиааишаз,
Инықәнаҟьартә еиԥш ашьапы?
Иналырҟьан ахы иааҩахеит
Аԥстәы аҟәада аҿашы,
Еразнак аблақәа ааҭхахеит –
Наҟ амашьынахь ианԥшы.
Иааҭхахеит аблақәа аԥсымҭаз,
Иаулакь игәанамҭеи иара,
Иаҿасыз амашьына шԥыххааз,
Иҟәыбаса ишцаз убра.
А М Ҩ А Х Ә А С ҬА Қ Ә А
Абна – илакәушьаша акәын:
Еилачӡа, аԥштәы цәгьаха,
Ҵыхәаԥҵәара амаӡамкәан,
Мшынк еиԥш инашьҭын еиҵҳәа.
Ажәҩан агәы иаҵакьысуан
Адауаԥшь ҵлақәа еиваӷӷа.
Илга игаз еихыс-еивысуан
Амҩахәасҭақәа убра.

Илхо илаз абна тоура,
Аӡәырҩы са исымбахьаз.
Иԥымкӡакәа ахьҭа, ашоура,
Ныҟәаран дара зыҿӡаз...
Мап, агәкаҳара ҳәа соуа,
Сҟьалартә сыҟаӡам сара:
Илга игоуп уи абна тоура
Сымҩахәасҭакгьы џьара.
АԤЫРСАЛ
Аԥшеи ацәқәырԥа дуқәеи,
Аӷба шьҭырхит,
Иагәҭасуа ирыман
Ацара иаҿуп.
Иргоит урҭ
Ацаҟьа амшын иахьҭыҳәҳәо,
Аԥсцәаҳа ицқәа хуа
Уа дазԥшуп.
Игәжәажәауа, игәаҟуа
Ажәлар ықәхеит:
Мшәан, ацаҟьа
Инадԥыххаал имцои.
Иамыхәеит амашьына,
Амч азымхеит,
Иазнымкылт аӷба –
Аурҭ иканацоит.
Иазымхеит амашьына,
Амч азымхеит;
Аурҭ уи аҵкыс
Ианӷәӷәаха хара,
Убасҟан аӷьӷьа-гәгәа
Аԥырсал иахылгеит,
Аҽынҭажь,
Аҵанӡа инаӡеит иара.
Иагьнеит аҵан,
Ашьаԥхыцқәа наларԥс,
Иџыџӡа аӷба
Ааннакылт џьара.
Иҭынчхеит ажәлар,
Рыблақәа ҭырхаха,
Игәкы-ҵәыкуа
Инеихәаԥшит дара.
Шьҭа шәарҭа ыҟаӡам,
Аԥшацәгьа аслааит.
Амшынгьы цәқәрԥалааит
Ишагәаԥхо...
Иуқәыз нагӡара, аԥырсал!
Иуқәзааит –
Ианаамҭоу ҳаанкылан, ҳаиқәзырхо!
АҶ Н Ы Ш
Сгәы иснаҭоит: сухәаԥшланда,
Узбаланда сгәазхара.
Уӡысо амшын уанхыло,
Ссиршәа уеиҿкаауп уара.
Зны ухагало, зны улбаагало,
Иуахәмаруеит ацәқәырԥа.
Исмаҳацт уи уаанарҳәит ҳәа –
Ус ишԥаҟало, ишԥа!
Уашьцылоуп ухи-уҵыхәеи
Амызгәыҭқәа реиԥш акра...
Аӷбаҟаҵаҩ дуҿыԥшит ауп
Иӷба изеиҭазгьы уԥшра.
АӠЫРКӘИ
(Саади1 иҟнытә)
Абаҳчаҿ ма абнаҿ шәара ижәбалоит:
Аӡыркәи уахынла, акәиц еиԥш, илашоит.
Иааџьасшьан аӡыркәи, зны сназҵааит сара:
«Абас аҵх лашәы азы илашо, уара,
Ҽынла уабаҟоу, уҽуӡома, узбаӡом,
Ианылашо амра, уара улашаӡом?»
Аӡыркәи аарлаҳәа инҭганы абжьы,
Абри еиԥш аҭак ажәа аҳәеит сара сзы:
«Сҽызӡом, ианылашо амра – саргьы слашоит,
Аха са сылашара уи инаҵарӡ иагоит».
ЕГИШЕ ЧАРЕНЦ
«Уи дгьыл бааԥсуп, ишырҳәо ала,
Ицан иаауа ҳәа рацәаҩӡам.
Разҟыс изуоурыз уи, макьана
Иқәыԥшӡоу, ԥышәа ҳәа змаӡам!» –
Мусдихиддин Саади (1184–1291) – аџьам-ҭаџьықьтә поет
дууп.
Абас хьаас иҟаҵа исоуҳәеит
Сара сандәықәлашаз аҽны.
Уџьыбагь инҭганы исуҭеит
Шәҟәык, уажәеинраалақәа анны.
Сагеит сара наҟ, адгьыл аҵа,
Убжьӡы бзанҵык исмаҳауа.
Исыкәшон, сабылуан зны амца,
Аҵаа зны сгәаҵәахы акуан.
Ашәҟәҭаӡ еиԥш иҵәахноуп ишсымаз,
Ушәҟәы акырӡа зыгәра згоз.
Гәышьамхыла уӷәӷәаз есқьынагь,
Нас аамҭа уцныҟәоит ҳәа зҳәоз.
Сықәԥон сара, сықәԥон: «Қәԥарами
Цәгьа-мыцәгьас иҟоу зегь зго,
Агәхьаа ухазыршҭуа уи ами,
Амҵәыжәҩа уҭа ԥхьа узго»1.
Исыцнеины уа иҟаз сҩызцәа,
Еилнашьаауан са сеиԥш ушәҟәы.
Иҟанаҵон урҭ еилҟьа-еилӷәыцәӡа,
Рымч ҭанаҵон, иарӷәӷәон урҭ ргәы.
Убас кыр ҵит, ушәҟәы бӷьыцқәа
Ирныԥшит – аҩежьхарахь еихеит.
Аҩежьхарахь, аха акәицқәа
Ицаҳәцаҳәо ҳагәқәа ирзынхеит.
Гәкаҳара ҟамҵакәа ҳшықәԥоз,
О, уи ушԥацхраауаз уара!
Егише Чаренц итәуп арҭ ацәаҳәақәа.

Иаатит жәҩангәашәԥхьара ҳа ҳзыҳәоз,
Ҳаихеит шьҭа ҳашьҭахьҟа ҳара.
Сышиашаз сдәықәлеит ушҟа сықәҳа,
Исҳәарц: сеибгоуп, сацәцеит аурҭ,
Иҟалеит са сеиԥшгьы иҵегь еиқәхаз,
Иузаарҭиит асалам ҳәа урҭ.
Сгәы аӡаӡ еиԥш иналҵәрааит уаҟа
Исарҳәаз ажәа – сеилаԥсеит...
«Мшәан, Егише Чаренц дабаҟаз,
Ианбыкәу, крааҵуеит, уи дыԥсхьеит».
Схы сыкәанажьит агәырҩацәгьа.
Дыԥсит, апоет ду дыԥсит!
Сгәы далсит, далсит уи цәгьалаҵәҟьа,
Аха исылшооз, исыӡбит:
Избап инышәынҭра, сгәы сҟычып,
Инықәсҵап шәҭқәакгьы уа,
Сгәы иамбари инаимысхызшәа
Ицаҳәцахәо иразу инапқәа.
Аха иабаҟоу, уахь сызгода?
Сара сџьаршьеит, сџьаршьеит аӡәырҩы:
Инышәынҭра уара иузырбода –
Ҩажәи жәибжь иаблыз ауаҩы!
...Џьоук ҳамҭас адунеи иазынрыжьуеит
Анышәынҭрақәа, бзиа ихкаа,
Џьоук нышәынҭрада уи иаԥырҵуеит,
Аха иазнрыжьуеит рхаҭақәа.
А Ԥ С УА П О Е Т Ц Ә А РА Х Ь
Иаԥаҳҵарц ажәеинраала шьахәқәа,
Ирықәнагоу ацәа рхаҵа,
Атоникатә система ҳахәоит –
Ианаалоит ҳабызшәа цәгьаӡа.
Ожәраанӡагьы ҳара иаадырхьан,
Уахь ҳамҩа ҟьаҟьаӡа ишхаз.
Уи аӡәырҩы хаха иазнеихьан,
Ишьҭарҵеит ауасхыр иахәҭаз.
Ожәшьҭарнахыс ҳарҭ ҳамч-ҳалшара
Ԥхьаҟа уи аиҵыхра иазктәуп,
Иҳахәом ауасхыр мацара –
Уи ахаргылагь аҭахуп.
Ҳдунеи еиқәшәоуп, еиҿкаауп акала,
Закәанк-закәанк рзаԥуп зегьы.
Ишааҳҭаххаз ҳаҩуеит макьана,
Закәан ҳәа иаҳзыԥҵәам акгьы.
Аҵааи аҵааи еилаагоит,
Ианаҳҵом урҭ ишәа-изаны.
Аԥа ҳәаны, зны аԥа наагоит
Ирҿыжуа азлымҳак ианкны.
Ача́, ача́ ҳәа шаҳҳәо, а́ча
Иахьаҭахӡам инаҳарбоит.
Ацәа ҳшахцәажәо ирлас ацәа
Амҵәыжәҩа ҳнаҵакны ҳагоит.

Абжьықәыӷәӷәара ҳажәа иацуп,
Ишақәнаго иуҩыр, иуҳәар:
Рҭыԥ еилкаахоит ацеи́ нас а́цеи,
Аԥа́реи, а́ԥареи мамзар.
Зегьы ирдыруеит, иҳәатәума,
Ашәага змам аҩра мариоуп.
Ҳпоетцәа амариа иазкума?
Ишьҭырхырц ахьанҭа рыхәҭоуп!
Аритм аакажь арифма ҳашьҭоуп,
Арифма бзиақәа рыҩра.
Аритм аныҟамла, нас башоуп –
Иаҳзымҩит жәеинраалак ҳара.
Измам аритм, аҩымҭа дадоуп,
Мчык амам, еимыттоит лассы.
Аритм еиҿкаагоуп, ихраӡагоуп,
Аритм хырҭәагоуп ҳара ҳзы.
Иаԥаҳҵап ажәеинраала ҿыцӡа,
Ахызаҵә еиԥш иҭҟьартә иара.
Ахызаҵә ахырҭәага иҭыҵт ауп
Изнеиуагь аҿывҳәа хара.
Аҩызцәа, апоетцәа, сшәыҳәоит
Шәыхшыҩ азышәышьҭырц шәара,
Атоникатә системахь сшәыԥхьоит –
Уи ала иаамҭоуп шьҭа аҩра.

1971–1976
АШӘАЏЬҲӘАЦӘА
Иаҿасуан ацәқәырԥақәа жәылан
Диоскуриа аҟәара.
Икшон амшын агыгцәа ргыла.
Икшон.
Ус инҭыҩрит аҭра...
Наҟ уарла-шәарла, амшын иагәылган
Иубарҭоуп хаҳәқәак хараӡа,
Амшын иахьҭыҳәҳәо бахәқәоу џьушьап,
Ицәҩажә-цәҩажәӡа,
Еиқәаҵәаӡа.
Урҭ баша хаҳәқәам – ҩын ԥыҽҽыхоуп,
Ажәытәра иашьҭамҭоуп дара.
Уа ақалақь
Амшын ахыҵәоуп –
Иҭажьуп,
Аҵаҟа џьара.
Аԥҽыхақәа, амшын иҭыҳәҳәо,
Ашәы рхьыкәкәа,
Иџьабошәа убоит,
Омак ҳа ҳадгьыл ишахҭысхьоу –
Урҭ арҵәаа-сырҵәааҳәа иҳәҳәоит.
Ишәаџьҳәацәаноуп уаҟа ишықәхаз,
Зқьы шықәсала ишьақәхаз,
Ирҳәоит урҭ
Диоскуриа шықәӡааз,
Амшын
Инахәлабга ишцаз.
Иаҿасуеит ацәқәырԥақәа халан,
Иаҿасуеит
Аҟәа ихьанҭаӡа.
Сгәы нҭыԥсаауеит, иахьызбо ахаҳәқәа,
Ицәҩажә-цәҩажәӡа,
Еиқәаҵәаӡа...
БАИРОН
Сытҟәа сугон сара санқәыԥшыз.
Инцәасшьоз уакәын. Угәра згон.
Еснагь – илабҿабаз, иԥхыӡыз –
Иԥагьаӡа ухаҿсахьа збон.
Зны с-Чаильд-Гарольдын, зны с-Корсарын1,
Зны с-Манфредын, зны – Дон-Жуан.
Аныҟәара саҿын са сахан.
Џьара сызтәозма, сеилашуан.
Атәылақәа еимдо са срылан,
Згәы хыҭхыҭуа иааз сасны: .
Зны Бырзентәыла, зны – Ҭырқәтәыла,
Испаниа, Италиа – ҽазны.
Елладаа хьаазгон зегь раасҭа:
Атәымуаа рхаԥаны иркын2.
Баирон иҩымҭақәа рҟынтәи фырхацәақәоуп.
Баирон ихаан аҭырқәа ир Бырзентәыла иахаԥаны иркын.
2

Самеигӡо сымч, рхақәиҭра сашьҭан –
Сықәԥон, аҭырқәцәа сырҿагыл.
Убас са схәыцрақәа зегь рныԥшуан,
Зегьы срылаҟазшәа сыԥхьаӡон.
О, Баирон, сыҷкәынра, са сқәыԥшра
Акы иазымҳәынҷо иуааӡон.
Уԥсышьаҵәҟьа ссиршәа ишԥаҟаз...
Зны арҵәаагь ааҭсмыргеи сара:
«Ианааиуа аџьал, са сыԥсуандаз
Ус Миссолонгк1 аҟны џьара!»
ҨЫЏЬЕИ ХҨИ
(Абаллада)
Урҭ ҩыџьа ракәын, зны ишцоз еицны,
Иҩахагылт хәырџьан дук хьыла иҭәны.
Еразнак амцаԥшь нарыхҟьеит дара:
Иҭаххеит дасу ахьы зегь агара.
Еижәылт, иҵибакааит урҭ рыхәдацәа –
Иналырҟьан иҟамлеи, мшәан, еиӷацәас!
Еиқәԥон, ааибышьак рымамкәан еиқәԥон:
Ахьы, рхы иҭагьежьуаз, иеиланагон.
Аҵыхәтәан, раҳәызбақәа рҟьеит, ирҟьеит,
Дара аҩыџьагь рыӷрақәа ҭдырбгеит.
Миссолонг – абырзенцәа иртәыз дгьылбжьахоуп. Баирон убраҟа
дҭахеит 1824 шықәсазы, абырзенцәа рхақәиҭразы дшеибашьуаз.
Ари ҟалеижьҭеи крааҵуан еиԥш, ҽнак зны
Уи амҩала ишнеиуаз хҩык еицны,
Иҩахагылт иҩежьӡа уи ахьы.
Еижәылт, иҵибакааит урҭгьы рыхәдацәа,
Иналырҟьан иҟамлеи, мшәаи, еиӷацәас! –
Ахьы, ахьы аҭыԥ иқәнаҟьеит урҭ рхы.
Урҭ иахьагьы изҿу еисроуп, қәԥароуп,
Дасу дзышьҭоу ахьы зегь агароуп –
Еихсыӷьрак рымамкәа раӷьбжьы мгалои.
Ахьы рызгом, иауам аӡәгьы иҭахара:
Урҭ хҩык роуп, ҩыџьа ракәӡам, хҩуп дара,
Ҩыџьа ахьеижәыло, бжьагылас аӡә дҟамлои.
АШӘАӠЫӠА САГОИТ
Амҩа ду
Ҳабжьара инагоуп,
Ҳаваӷӷа
Наҟ-ааҟ ҳанхоит ҳара.
Ишԥахьааго ҳарҭ иҳагу –
Ҳзеибабом
Ианаамҭоу ҳгәазхара.
Амашьынақәа еивасны,
Ихыкәлааха
Аҽыв-сывҳәа ицоит,
Уаабжьажьеит –
Атахҳәа иуцәхасны,
Ҳаӷеиҭа, быжьра-быжьҵәа ургоит.
Ҳарҭ бзанҵык
Иаҳхашҭуа аума:
Амашәыр
Ҳгәы ҿнакаахьеит цәгьаӡа,
Ашофиорцәа
Зегь еиԥшума –
Дыҟами
Ахага, агаӡа...
Мап, шьҭа иҳалшом,
Уск ҳҽазаҳкроуп.
Наҟгьы-ааҟгьы
Ҳнеицхыраан ҳара,
Ҳа ҳзыхьчаша
Ак ҟаҳҵароуп –
Ма ҳазхысуа,
Ма ҳазҵысуа убра.
Амашьынақәа, есышықәса
Рхыԥхьаӡара
Иацло, ирацәахоит...
О, ҩажәатәи ашәышықәса,
Убарбалқәа
Ҳрыҵахар ҳәа сшәоит.

ЕЛЕГИА
Ихьӡнызҩылоит Аџьынџьтәылатәи
еибашьраан иҭахаз апоет гәлымҵәах Леуарса Кәыҵниа
Ари уареи сареи иаҳтәуп ҳәа ҳашьҭан,
Ари секвоиа – аҵла ҳарак ду,
Ҳаиԥылон амҵа, агәацԥыҳәара ҳаман
Ҳара, еишьцәак реиԥш еибабоз еизгәдууз.
Абраҟа ажәеинраалақәа ҳаицрыԥхьон,
Еимаҳкуан, еилҳаргон, иаҳшәон, иаазон.
Абраҟа ҳарҭ шаҳаҭра ҳзырурц ҳрыԥхьон
Зны Пушкин, Баирон, зны Бодлер, Назон.
Шаҟантә аҩымҭақәа ҳсеквоиа амҵан,
Шаҟантә, шаҟантә иаԥаҳҵахьааз ҳара!
Ҭабуп шаҟантә иазаҳҳәахьааз уи аҵла,
Аҩымҭа зҿаҳхуаз акәзшәа иара.
Ҳгәы ҳацԥыҳәо, аԥсҭазаара ҳазгәырӷьо,
Ҳашнеиуаз ҳааԥынра ҳҭагыл ҳара,
Иналырҟьан ҳаицәыӡит ҳшақәымгәыӷуаз –
Ҩадаҟа хараӡа сагеит сара...
Ҩада, асымҟәыл мӡыҭӡо иахьықәжьыз,
Аҵаа агәы ҿкаа адгьыл ахьакыз.
Сара закә гәаҟра дуузеи уа исхызгаз,
Санбахынҳәуеи ҳәа сышьҭахьҟа сшыԥшыз.
Уара, аҿыц иазышәаҳәо иазгылаз,
Ушықәԥоз апоезиаз уҽкынҵа,
Ашәарҭа ду Аԥсадгьыл анҭагыла,
Ишьҭухит абџьар, укалам шьҭаҵа.
Уҩалагылт ушиашаз амцашыра,
Иахьшәарҭаз усгьы иурхон ухы.
Аӷа хәымга ишицәухьчоз ҳа ҳтәыла,
Уеиӷрыблаа уамгеи
Иҭирҟьаз ахы.
Омацәгьа сыхганы, сааит Аԥсныҟа,
Асымҟәыл схы иаланарҳәҳәит асы.
Сааит, сара баҩԥҵәаҳәа сылан сыҟам,
Аха аарлаҳәа еиҩго сыԥсы.
Стәоуп схала, сгәы ԥшаауа ҳсеквоиа амҵа,
Ишаабац, аиаҵәара ахьныссы,
Игылоуп ҳаҵла
Икахәхәа,
Аҽырхаҵа –
Макьана иннаҵып егьа шықәсы...
Акырӡа нызҵуа, зиаҵәара змырӡуа,
Есқьынагь ҩызара зулоз ҳа ҳзы,
Исазҵаауашәа збоит: «Дабаҟоу уҩыза?
Избан, мшәан,
Умала узааз уажәы?»
Сгәырҩоит. Игәыҟаҵагаха ԥшак шнықәсуагь,
Аҳауа сызхом,
Исыхәлачуеит сыԥсы...
Сара сҭахеит,
Уара уеиқәхеит ҳәа ныӡбак.
Исмоуааит, Леуарса,
Абааԥсы!
Ҳаиԥымхар, ҳаибашьуазаарын ҳаидгылан
Ԥсык еицызхаз,
Еицрымшәаӡоз џьара,
Аӷа хәмгагь гәышԥыла ҳаиҿагылон.
Иҟалап, ахызаҵә ҳаицагаргь убра.
САБАЦӘА РӠАХӘА
Са сабацәа
Ақыҭаноуп иахьиз,
Инхон, инҵуан
Енагь убра.
Сара исоуит
Ақалақь разҟыс –
Сагеит уахь, –
Сахнагеит нхара.
Ақыҭан
Ҳмазарақәа ирыцкыз –
Ақәаҵа акәын,
Аӡахәа.
Сгәы иамукәан,
Иныҵысхын акы,
Изгеит сыҩныҟа
Сазгәыкуа.
Еиҭасҳаит уи
Сынхарҭа ҿыц аҟны,
Аҭӡамц азааигәара џьара.
Сахылаԥшуан енагь
Игәцаракны,
Зны хәшәык,
Зны ӡык
Наҵасҭәон сара.
Иазҳаит сӡахәа,
Ицеит итәӷәрԥсаны,
Аҽҭҳәа,
Ақыҭаҿ еиԥш зынӡа.
Инҭалаҳа,
Иахыҵәаӡеит сыҩны,
Ииаҵәҟаҟараӡа иҟаҵа.
О, сабацәа!
Сынхозаргь сшәыҟәганы,
Бзанҵык
Шәысзалх’уам сгәы-сыԥсы!..
Игылоуп
Ақалақь агәҭа
Сыҩны,
Ажьымжәа дуқәа ахьныссы
Ҩ - Г Ә А Ҟ РА КЕилақь итәоуп ачамҳа амҵан,
Итәоуп ҳәсеи хацәеи рацәаҩны.
Ирыцроуп агәырҩа цәгьа амца –
Ирҵәыуеит аԥсцәа ҩыџьа аҽны.
Џьоук рхы иасуеит, џьоук ргәы иҭасуеит,
Илаӷырӡышоит уа зегьы.
Ахәыҷқәаҵәҟьагьы кьаасуеит –
Ирҵәыуоит ангьы аԥагьы.

Дыԥсит, дыԥсгәышьеит ан аҭакәажә,
Кыр нызҵыз, аџьабаа ду збаз.
Наҳарбеи – лԥа – дышқәыԥшӡаз дҭамхеи,
Имцаԥшьха зтәылаз ибылуаз.
Машьынала, шьапыла, ҽыла
Харантәгьы иаауан ауаа, еизон.
Наҳарбеи иншьан дахагылан
Илабашьа иҽанҵа Иасон.Урҭ ирыхьчон рыԥсадгьыл гәакьа,
Аӷа дыԥхарс шьҭахьҟа дыргон.
Иԥжәон абомбақәа агәгәаҳәа,
Атанкқәа аӷьӷьа-ӷьӷьа рыхгон.
Аҳауа былуан, еилаҩынтуан,
Еихеи хаҳәи зегь амца ркын.
Еидгыл инеиуан урҭ аҩыџьа –
Еснагь еицрымшәаӡоз џьоукын.
Излаз зегь реиԥш хықәкыс ирыман
Лассы анемсаа рахцара.
Убарҭ аҩыџьа аԥсуа ҷкәынцәан,
Насгьы қыҭак иааӡахьан дара.
Инырт аӡиас, шьхак инхыҵит,
Абар иагьнылалт бнак уажәы,
Убасҟан афашист ихызаҵә
Дагеит деиӷрыблаа урҭ руаӡәы.
Днеихаххит иҩыза уаҟа,
Дышьҭихит, димангьы днаскьеит.
Аха аԥсеизгара иаҿыз, игәаҟуаз,
Хара дизгомызт, днаириеит.
Иԥсымҭаз уи ибжьы ааҭигеит,
Дынҩықәтәашәа иун убра,
Ишиақәԥоз аџьал, уи иацәигеит
Абарҭ ажәақәа рҳәара:
«Сашьа, уеибга узнеир Аԥснынӡа,
Исзынагӡа абри уара:
Сыҩны цәгьарак ҟалаанӡа иумырзан,
Иумырзан, абааԥс, сҭахара!
Ԥсрак ҟалар, уара убасҟан
Инадуҳәалап уи са стәгьы.
Ҩынтә ирхыргар аҵкыс ҩ-гәаҟрак,
Ирхыргааит зныкҟьара ҩбагьы!»
Адгьыл рҵысуа, ацәа иҭарӡыӡо,
Аӷьӷьа рыхга атанкқәа цон.
Иҭахаз аибашьҩы Наҳарбеи ихьӡын,
Изгәаҟуа идгылаз – Иасон.Ҩажәеи быжьба шықәса ирҭысхьеит
Иҟалеижьҭеи уи ахҭыс бааԥсы.
Иасон иҩыза бзиа игәҭыха
Икын инаҵаҵан иԥсы.
Даалон, дцалон, уи иани, иаби,
Нас иашьцәа, иаҳәшьцәа ибалон.
– Дыбжьаӡт Наҳарбеи, – реиҳәон ами, –
Абжьаӡ дхынҳәуеитҳәагь ргәы ҟаиҵон.
Ихы икәаҽ, иҽанҵа илабашьа,
Дгәырҩоит Иасон, дгәырҩоит уажәы,
Иҩыза бзиа, иҩыза иаша
Дизхәыцуа, дахәаԥшуеит икәымжәы.
Иааигеит имырӡӡакәа уи иажәа
Иахьа уажәраанӡа ичҳаны,
Ишихәҭаз еиԥш аибашьҩы иаша,
Ар рымаӡа еиԥш иҵәахны.
Уажәы, данԥсгәышьа ан аҭакәажә,
Ирылеиҳәеит иара зегьы...
«Ҩынтә ирхыргар аҵкыс ҩ-гәаҟрак,
Ирхыргааит зныкҟьара ҩбагьы!»
ДЫРҨЕГЬХ БЕТХОВЕН
ИЗКНЫ
Сузыӡырҩцыԥхьаӡа сара
Акакала избоит аҿыцқәа,
Исымоуп урҭ рыгәрагара –
Схы сзаанымкыло сцоит сышрыцу.
Абар уажәгьы умчала исымбеи
Иналырҟьаны ҿыцк ацәырҵра:
Уи акәзаап избзиахәу ҳдунеи –
Ҵҩа змам ахьамоу аиуеиԥшымра.
АЛАҲА
Ицәаакыраз аҭаххар,
Идгьылҩараз аҭаххар,
Зегь аками
Иаразы:
Ашәыр ҿалоит
Иаҿассы.
Уа мацара инхаӡом,
Ауадаҩра уа инҵәаӡом,
Уимоу, ацаҟьа
Неиҩжәангьы,
Иналиаауеит иара зынгьы.
Ма изакәызеи уи ашәыр!
Иунарҳәоит агьама укыр:
«Ус ихаау
Зыҟалом џьаргьы:
Ацха цхоуп,
Ицхоуп иаргьы».
Алаҳа иџьашьахәтәу,
Амч ду уманы «уимшеи»:
Џьаргьы иурӡӡом
Уара утәы! –
Ахаа ауҭоит адунеи.

АҨНЫ ҲАРГЫЛОИТ
(Ашәа)
Ҳашәа, акеҩҳәа хыхь ухала,
Иҳаргылоит ҳарҭ аҩны.
Уи ҟалоит иԥшӡа, иманшәала,
Аҩнқәа реиҳа илашаны.

Агыдра ҳараҳкт акыргьы,
Ишьҭаҳхӡароуп уи лассы...
Ҳаит, амарџьа, хаҵагь ԥҳәысгьы,
Шәадибацал, абааԥсы!
Амаҭәахә ҳәа иаҭаххаша:
Ақьармыт, аӷәы, ацамет –
Иадаагалахьеит иазхаша,
Иҳархиеит, зегь еиқәҳаршәеит.
Ҳус хьанҭазааит, ҳамч ҳашԥеигӡо,
Иаҳҿашызааит аԥхӡгьы,
Нап аналаҳк зегь иреиӷьӡоу,
Иԥаҳкуа ҳаҟаӡам акгьы.
Ҳашәа, акеҩҳәа хыхь ухала,
Иҳаргылоит ҳарҭ аҩны.
Уи ҟалоит иԥшӡа, иманшәала,
Аҩнқәа реиҳа илашаны.
АСАСА
Асаса, мап, иауам, иауам,
Изышьцылаз иаҿуп:
Егьа хьы ҭарыԥсаргь, иҭәуам –
Уи ҭыкка иаатуп.
Хықәкыс ирымоу зегь акуп –
Ахьы аҭаԥсара.
Даргьы уахгьы-ҽынгьы иаҿуп
Абаҳа аҟьара.
Ианеилдырга хәшәыс иамоу знык,
Иахдмырҵит урҭ ашәит:
Инҭарԥсеит анышә уаԥсҵәык,
Асасагь неихашәит.
А Ԥ Ы Ш Ә А РА
(Жениа ихьӡынҩылоуп)
Днасԥырҵын дцеит
Саб, аӷба сынҭартәа.
Ишԥа? Мшәан, дсыццоз
Џьысымшьоз иара.
Схәыҷуп, исхыҵуеит
Жәа-шықәса сынтәа.
Хлаԥшыда
Исылшо
Гагранӡа ацара?
Насгьы избахьоу
Уи Гагра ҳәа сгәы иҭоу?
Акызаҵәыкоуп
Издыруа сара:
Уа ашкол-интернат ҳәа
Изышьҭоу
Саанахәеит ауп,
Исҵартә еиԥш аҵара.
Идәықәлеит аӷба,
Идәықәлеит ихәаауа.
Имшыныз, ижәҩаныз –
Илашьцаӡа еиԥшын…
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа - 04