Latin

Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа - 02

Süzlärneñ gomumi sanı 3554
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2294
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
«Амшә», «Хоран аԥшаҳәа». Автор ибзианы идыруеит
уаҟатәи адгьыл, уаҩы иимбац ибеиоу аԥсабара – имаденыз, ишәаԥыџьаԥыз, иӡиаз, иӡымҩасыз, ишәарахыз,
иԥсаатәыз – зегь рзы. Аԥсны ианааԥынроу, амра кажжы
ианыԥхо, уаҟа асы мҟәыл шьҭоуп еиқәыцәашь, аӡиасқәа,
аӡиақәа ижәпаҳаҳараӡа ирыхҵаалоуп… Автор ифырхацәа
– агеологцәа, ахьыԥшааҩцәа, шамахамзар, ауаҩы ишьапы
ахьықәимыргылац адгьылқәа рҿы имҩасуеит». Хәыхәыт
Бӷажәба ҳпоет иажәабжьқәа ргәеисра иаиҭаз ахәшьара
еиҳаны ҳәашьа амаӡам.
Абас хкы-хкыла, маҿа-маҿала, ипоемақәа рыла акәыз,
иажәеинраалақәеи иажәабжьқәеи рыла акәыз, ус дааидкылан ихаҭарала акәыз, Шалуа Ҵәыџьба аԥсуа литератураҿы
даанхоит заҵааира зыхьӡ шьҭыҵуа поет хатәра дуны.
Рауль Лашәриа

А Ж Ә Е И Н РА А Л А Қ Ә А
1930 – 1934
С А РА С Ҭ Ә АҴ Л А
Абаҳча сыҵаланы снеиуеит,
Абаҳча иҭынчӡа еилачӡа.
Ишәҭуеит аҵлақәа, сԥынҵа иҭасуеит
Ирхылҵуа ацха фҩы хааӡа.
Алакациа, аҷандара,
Апальма – рацәаӡоуп убра;
Аҭәаҵла, игылоу урҭ рыбжьара,
Зегьы иреиӷьасшьоит сара.
Атәаҵла ду ацәыҵлашьцараҿ,
Зынӡаскгьы змахәҭақәа наҟәыз,
Амҵан ами сылашара
Зны лӡамҩа са сахьагәӡыз!
АССИР СЫХЬИТ
Уажә аабыкьа ассир сыхьит:
Бзиа избо сышлызхәыцуаз,
Аҵх ҵхыбжьонгьы инахысит,
Са сызмыцәо сшыгәаҭеиуаз.
Ԥхыӡ дсымбеи уи, нас сызмыцәеит,
Сышлызхәыцуаз аҵыхәтәаны,
Сиарҭа снылҟьан са сындәықәлеит –
Сымцеи сышиашаҵәҟьаз лыҩны!
Скылԥшит, лԥенџьыр ааигәа снеины,
Дыцәоуп. Уи сылгәхьааӡам зынӡа.
Схынҳәит шьҭахьҟа схы сазгәааны,
Нап зласкыз ссиршәа иԥхьаӡа –
Ларгьы ус сара дсызхәыцуа,
(Сышԥаҟалаз, мшәан, сзырцәиккыз!)
Дмыцәо, сара сеиԥш дгәаҭеиуа,
Луаҭах дыҩноуп ҳәа сыҟамыз!
Ш Ә Х Ы Н Ҳ Ә Ы Ш ЬҬА Х Ь Ҟ А !
(Амҳаџьырцәа ирыхҳәааны)
Дгәаҟуеит аҭаҳмада, дычмазаҩуп,
Иԥсахәага аарла иҭоуп.
Уи дышьҭоуп иԥсадгьыл дахганы,
Даҽа дгьылкаҿ, даара дхараны.
Иҷкәынцәа, игәырҩо, иџьабо ихатәаз,
Днарылаԥшын, инеиҳәеит убас:
«Дадраа сыҷкәынцәа, уамоуп ҳзыниаз:
Ҳахыргеит ҳадгьыл ҳара ҳзааӡаз.
Идырны ишәымаз: шәарҭ абра шәӷьацом,
Шәыԥсуара иаҵанакуа нхаӡом.
Ишәымун! Тәыс шәҟамлан шәара.
Атәра аҵкыс еиӷьуп аԥсра!
Ишәхашәмыршҭын, ишәымаз еилкааны:
Енагь аурысгәыҭбаа инап аҟны,
Ишмыӡуа ҳара ҳмилаҭ иатәу,
Ҳауаажәлар иргәакьоу, ирхатәу.
Иагьа гәаҟра шәхыжәгаргьы ԥхьаҟа..
Аԥсны шәхашәмыршҭын, шәхынҳәы шьҭахьҟа!
Са сыԥсырц ислахьынҵан абра.
Сыԥсуеит, аха иҭашәҵа абри сдамра...» –
Игәаҟуа, илаӷырӡышо зажәахә зҳәаз,
Инаҵихын аиарҭа дызлаиаз,
Еилаҳәарак иҷкәынцәа идиркит,
Иаалырҟьан иаргьы уа дыԥсит.
Изакә еилаҳәараз уи имаз иҵәахны,
Адамра иҭеигаларцаз ирхианы?
Уи чабран, уаԥсҵәык анышә злаҳәаз, –
Аԥснытәи аҭаҳмада иааигаз.
А И Б А Ж Ь А РА
Бзиа избо сылашара.
Дызбарц аасгәаԥхан иахьа,
Ахәылԥазтәи ахьшәашәара
Сҽалак сҿыҩасхеит сара.
Сцоит лыҩныҟа.
Иагьа дгәырӷьап
Дҿаԥҳа-ҿаччо днасҿаԥшып.
Лашәа хаақәа сырзыӡырҩлап,
Даара бзиа сгәы ҟарҵап.
Снеит лыҩны, аха сзықәшәазеи!
Ассир, аиҭаҳәатә саниеит:
Сылашара дузырбозеи! –
Уи иахаҵәҟьа хаҵа дцеит.
Изџьасшьозеи! Имырзаӡакәа,
Ишысзымдырӡоз саргьы,
Сымацара сҿы дмаанҿаскәа,
Дылгәаԥхазаап даҽаӡәгьы.
Ашырҳәа шьҭахьҟа снеиҭаԥеит,
Сҽысшьуа џьышәымшьааит шәара!
Даҽаџьара схы назыскит,
Даҽа ҩнык ахь сцоит сара.
Сықәҳа снеиуеит сгәы камыжькәа! –
Аҩны здыруан уаанӡагьы...
Саргьы, аӡәы лҿы смааԥшыкәа,
Бзиа дсымбоз даҽаӡәгьы.
ҲЕИНЕ ИҞНЫТӘ
Игәыҭшьаагоуп сара сашәақәа,
Игәыҭшьаагоуп есқьынгьы:
Сгәы ԥнажәартә еиԥш ишԥаҟабҵеи
Са сыԥсҭазара зегьы.
Игәыҭшьаагоуп сара сашәақәа,
Игәыҭшьаагоуп есқьынгьы:
Сгәы иҭыхо амаҭқәа рацәоуп –
Бырзацымлеи уажәшьҭа баргьы.
ҲЕИНЕ ИҞНЫТӘ
Ԥхыӡрыла сқьыз-қьызуа сҵәыуон:
Бара бысцәыԥсызшәа збон,
Санҿыхагьы сылаӷырӡқәа
Сӡамҩа иаҿкьаса икаҭәон...
Ԥхыӡрыла сқьыз-қьызуа сҵәыуон:
Скажьны бысԥырҵызшәа збон.
Санҿыхагьы даара краамҭа
Слаӷырӡышон, са сгәырҩон.
Ԥхыӡрыла, сқьыз-қьызуа сҵәыуон:
Бареи сареи ҳшеицу збон,
Санҿыхагьы сҽысзеиқәымкуа,
Сҵәыуон, сҵәыуон, сеиҵақьуан.
« . . . Д Ы Р Ҩ Е Г Ь Ы Х Б З И А И У Б А Ш А Д Ҟ А Л О И Т. . . »
«Рҽырҭынчӡаны ицәоуп дгьыли жәҩани,
Амза аеҵәақәа акәаӷӷа илашоит.
Еихсыӷьрада ҟармаҵыси рдәынеи,
Адунеи рыбжьы ахырҵәо ашәа рҳәоит.
Изакә насыԥыз уажәраанӡа исымаз,
Сгәы шԥазыҳәоз абри ажәҩан иаҵәаӡа,
Дцәажәо сгәацаԥха дансывагылаз,
Лхы-лҿы лхаччо, лыбла ҭшашақәа хааӡа...
Абас митәык саниап ҳәа сыҟазма,
Слымԥсахи, лхы лмырхеи зымҩа лара!
Диццеит даҿаӡәы. Уи сзычҳауама?
Мап, исзычҳауам, исзычҳауам сара!
Узылашозеи, амза? Улашара
Ԥыхьеиԥш сазыргәырӷьашам сара.
Исцәымыӷхеит адунеи, аԥсабара,
Акгьы иаԥсам сыԥсҭазара уажәшьҭа...» –
Ихы икәажь аҷкәын абас дгәырҩо дгылоуп,
Зҽиныздо аԥша ласгьы убас аҳәоит:
«Уҽумшьын, агаӡа макьана уқәыԥшуп,
Дырҩегьых бзиа иубаша дҟалоит».
АН
(Илыхьӡнызҩылоит сан Минушьа)
Ан дычмазаҩын, хәышәтәырҭакаҿ дышьҭан,
Абар шьҭа мчыбжьык аиҳагьы.
Лыуеи-лҭахи уа инеилон, дырбауан,
Лԥа иакәзар – дцон есымшагьы.
Гәыла ԥҳәыск чмазаҩбара ҳәа зны,
Ахәшәтәырҭаҿ дыҟан днеины.
Уи ан илалҳәеит: лԥа дышзымаауаз аҽны,
Игәы шыбзиам, еимҳәак ихьын.
Адырҩаҽны аусқәа рҽеиҭаркит.
Закә хьааузеи ан илызҵысы!..
Нан, нан, енагь ҳара бҳахӡыӡаауеит,
Енагь иҳазкуп бхы-быԥсы.
Еицны аҳақьымцәа ан лахь инеихеит,
Инлыдгылеит лыԥҟара рҽазкы.
Днаҭрыст ан, лыԥштәы лхыгга днеилаԥсеит,
Ихьу-хьууа лгәы иныҵалеит акы.
Дшәазар акәхап, узцәымшәашагь акәӡам:
Даара ишәарҭоуп лчымазара.
Ангьы бзиа илдыруеит лусқәа шҽеиӡам,
Шаҟа игәрагам лыԥсҭазара.
Аха... Мап! Лхы лыгәхьааӡам ан уажәгьы.
Лхы акәӡам, лхы акәӡам, хымԥада...
«Дышԥаҟоушь сыҷкәын? Дзымааит иахьагьы.
Дышьҭахазар, издырхуада?»
С Ҳ Ә АТ Ә Ы Х АҴ А
Иац еиԥш дырҩегьых иахьагьы
Аӡыжь ду, ацҳа зху,
Снырҟьеит ашырҳәа, сыбҭааит
Схәыцра иалоу, исгәыблу.
Исҭахуп сара быстәызарц,
Даара бзиа бызбауеит.
Иахьа-уаҵәы ҳәа сыргәыӷуа,
Сахьбыргәаҟуа сгәы ԥнажәоит.
Ас мацара уажәшьҭа сзахәом,
Уаҳа сылшо сыҟаӡам.
Еилыргак иахьа исаҳароуп,
Уаҳа ԥсыхәа сымаӡам.
Сҳәатәы хаҵа, ҿа сымҭауа,
Уаанӡеиԥш ус санынбыжь, –
Схынҳәны ацҳаҿы саннеилакь,
Нырцәҟа сзыршам уи аӡыжь!

С Г Ә Ы З З Ы Б Ы Л УА И А Х Ь
(Ҳиоте иҟнытә)
Енагь схәыцра уалоуп – амра ашәахәақәа
Амшын ианхыҷҷало,
Иандырлашо амза цәырҟьа-цәырас ахаҿқәа
Раӡынҵас акәараҷҷа.
Ухы-уҿы асахьа саԥхьа иҟоушәа избоит,
Санықәыԥшлакь адәы;
Уахынла лассы-ласс сцәырҳаны сааԥшлоит,
Ак ухьыз џьышьаны.
Имшыныз, иӡиасыз – ианыцәқәырԥо исаҳауеит
Ихааӡа уара убжьы;
Уажәа ҟәышқәа рзыӡырҩра арха ԥшӡахь сцалоит,
Ҭынч ианыцәоу еиқәшьшьы.
Енагь суцуп, сылаԥш уацәыхаразаргьы,
Суцрыҵшама џьара!
Аҽаҵәахт амра, ицәырҵит аеҵәақәагьы...
Уабаҟоу нас уара?
У И З ХА РОУ А А Ԥ Ы Н АУ П
Игәырӷьа-хәмаруа ааԥын шьжьымҭан ҳҿаччон,
Икәеи-цецуан ажәҩан иаҵәа инаҟәӡаны.
Ишәҭыз абаҳча иҵҩуа ҳлымҳа иҭасуан,
Ҳгәы ҳхазыршҭуаз аԥсаатә рацәа рыбжьы.
Ҳаицын баргьы саргьы, абаҳча ҳаҵан,
Ҳа ҳаиԥш насыԥ змоу дыҟамшәа ԥхьаӡо.
Ааԥын, ааԥын гәырӷьахә шәҭы-какаҷуан,
Ауразоуроу зегьы рыԥсы рхаҵо.
Снеиуан сара зынӡа сыбзааигәаны;
Ҳажәҩахырқәа анааидкьысла џьара,
Мцабзк насыхҟьеит, снеилашит иаалырҟьаны,
Аҵәахҳәа бӡамҩа снамхагәӡит убра.
Аԥсыӡ еиԥш бнасымпыҵҵәрааит аминуҭказ,
Бгәаан, бхы-бҿы ҟаԥшьӡа инеицрашәеит.
Игәныбгеит даараӡа џьоукы ҳахьырбаз,
Џьоукы ҳахьырбаз хьымӡӷыс ибыԥхьаӡеит.
Гәынҷыхьажәақәакгьы сабҳәеит, изӡатәузеи,
Урҭ ажәақәа са сзы игәыҭшьаагаӡоуп.
Сылашара, сара изсхарабтәуазеи?
Хара сыдӡам, уи зхароу – ааԥын ауп!
А Б З И А Л А, А Б З И А Л А!
Ихәаа-заауа аӷба неит,
Амшын Еиқәа еимгәырҽҽо.
Абзиала, абзиала,
Сара – даара хара ицо!
Абзиала, абзиала!
Наӡаӡа ҳаиԥхоит ҳара.
Сгәы бызхьаауа снымхазаргь,
Хьаа цәгьак бԥышькламсааит бара.
Са схәыцрақәеи сцәаныррақәеи
Бара ибзеилымкааит акгьы.
Иарбанзаалак сыԥсҭазара
Бзиак бзадгалом уаҵәгьы.
Абзиала, абзиала!
Ибымаз агәабзиара.
Бара бҟынтә исхамышҭуа –
Быхьӡ заҵәык сзынхеит сара.
Бызласгәалашәаша ҳәа
Акгьы сызнымхеит уаҳа,
Бызгаз аӷба ашьҭамҭак
Амшын ианхалаз аиҳа.
УБРИГЬ АКЫР ИАԤСОУП
Еснаҭ шәҟәыҩҩык ишәҟәы аахитын,
Днахәаԥшит уи ипатреҭ.
Нас ирҵаулан дынқәыԥсычҳан,
Абасгьы иара инеиҳәеит:
«Иубаргәузеи, иԥсыз уреиуам:
Шәҟәы дук рзынужьт жәлара;
Убас бзанҵык акгьы сызныжьуам –
Санԥсы– сыԥсӡеит сара!»
Еснаҭ, шәҟәы зҭынхаша шуакәымгьы,
Иаадыруеит, еилыргоуп
Аха гәалас уи ахьуоузгьы –
Убригь акыр иаԥсоуп.
Ҳ А РА
Ҳара ҳанылеит аԥсабара,
Ҳамцабз ҿыцны, ҳамԥсӡо.
Иаҳхаагеит ҳгәаҟра, ҳалашьцара,
Уажәшьҭа уаҳа имхынҳәӡо.
Иахыҵит ҳадгьыл аԥҭа иқәчыз,
Ииаҵәаӡа ҳа ҳажәҩан агәы хтит.
Ицаҳәцаҳәуа амырхәаг ицәырҵыз,
Ҳарҭ гәышьамхыла ҳарӷәӷәаӡеит.
Ҳа ҳиааит, ҳус мацәысуеит
Ҳәынҭқаррас иҟоу зегь рыҟны.
Абринахысгьы ҳаиааиуеит, –
Ԥхьа ҳцоит, зегь рыла ҳаиқәшәаны.
Ҳара амшыни аокеани
Ирхаҳҵап ацҳа еихатәны.
Ниу-Иорки, Лондони, Берлини
Игәылацәа ааигәахап ҳа ҳзы.
Хыхь Марс аҿы ихаагалап
Ахан, ҟаԥшьыла ихҟьаны.
Ҳара уи «Ленин» хьӡыс иахаҳҵап –
Дунеи иазгылаз имраны.
Аус ӡра зқәымлаӡаша иашьҭоу,
Ҳара ҳаԥсуам, ҳара ҳҭахом,
Октиабр ду ала ҳамҩа илху,
Ҳазгәыкны ҳақәуп, ҳахҟьаӡом!
АКАМБАШЬ
«Аҩыза» акамбашь! Ихьанҭоуп уеидара,
Уаргәаҟуеит, уарааԥсоит уи.
Избоит, енагь убжьоуп геи-шьхеи рыбжьара,
Иугоит аидареи ауааи.

Зны акәаҭан ду урҳәазоит уеихеигәо,
Зны ауардын, нас – даҽакы.
Аус ууеит енагь, ԥсшьаха умоуа,
Уахынла, ҽынла – есқьынгьы.
Ахаҳә, асаба, аҳәынҵәа – ак ԥымкуа,
Уныҟәоит, уизыӡырҩуа узтәу.
Ихьанҭоуп ауӷә ду ухәда иқәмӡаауа,
Ихьанҭоуп аидара ду узҵоу.
Аха умшәан, «аҩыза!» Угәы каумыжьын,
Агәыӷра умаз есқьынгьы.
Аидара сарааԥсеит ҳәа дук лахь ҳаумҭан,
Лассы ухы уақәиҭхоит уаргьы.
Ауӷә хьанҭа, узыргәаҟуа, умнахразы.
Иаауеит атрактор иццакны. Уӡырҩы!
Ҿнаҭуеит адырра унаҭаразы,
Иаауеит! Уԥшла агәра ганы.
АМУЛА
Лыҷкәын дышьҭан, ихы дахәомызт,
Ашоура иман деибакуа,
Дҳәыҵәыҳәыҵәуа дызҭынчхомызт,
Ҿеихак имамкәа дӷызуа.
Аҳақьымцәа дыдмырбакәа,
Ихалҵоз амула дизцеит.
Ахьаҷаҷԥсагь, дмырцәажәакәа,
Илымхны иџьыбахь инаирххеит.
Уаҳа изыҟалом, изалшом,
Ашәҟәы хитуам ԥарада.
Ан лыҟәрышьқәа хьаас илымам –
Цхыраарак уи илоуанда!
Амула, аԥҳәыс иҭааз,
Иааигәара днаиртәан,
Иаахитит дзышьцылахьаз,
«Зегь здыруа» иҟәырҟан.
Нас аԥҳәысгьы лацәажәара
Далагеит абас иара:
– Ишәымоуп анхара ду, аҩнра.
– Мап, иӷару ҳауп ҳара.
– Хҩык ахшара бара ибымоуп,
Аиҳаб иоуп ичмазаҩу.
– Мамоу, ҩыџьа роуп исымоу,
Аиҵыб иоуп згәы бааԥсу.
– Бчымазаҩ дзыргәаҟуа гәыхьуп,
Хә-шықәса дреиҳам иара.
– Ас ахьԥоуҳәо! Имоу хыхьуп,
Ихыҵуеит жәа-шықәса ожәшьҭа. –
Ишәҟәы дырҩегь деиҭанаԥхьеит,
Амула ихшыҩ азкны,
Уи «ианаҳәаз» неиҭеиҳәеит,
Асас ԥҳәыс лахь ихы рханы:
– Ӡымҩас дук шәазааигәан шәыҟоуп,
Аӡы иҭоу дихылаԥшуп.
– Ҳааигәара иҟоу ҵеџьуп,
Аӡымҩас ҳацәыхароуп.
– Аҷкәын адин ицәеилажәгеит,
Дыԥсылманын, дзышәнаҭзеи?
– Мап, џьоушьҭ, уи аӡәгьы димнаҭӡеит,
Ас ашәҟәы изаҳәазеи? –
Ишәҟәы дырҩегь деиҭанаԥхьеит,
Амула ихшыҩ азкы...
Нан, аҩныҟа бца, бгәы ԥиҵәеит,
Ҵабырг азҳәаӡом ишәҟәы.
Цәгьа сгәы иалоуп бара ибыхьыз –
Башаӡа аџьабаа збаз,
Хьаҷаҷԥса ҳәа аԥара ибцәыӡыз,
Исымоуп иахьагьы гәырҩас.
КӘАНА ХӘЫҶИ АҞӘЫДЫРԤАҨ
Ҟ А З Ы РХА Н И
Ақыҭан зегь лара дырдыруеит,
Акыр зхыҵуа ҭакәажәуп,
Ауаа рзы аҟәыд лырԥоит,
Дышзахәо амцҳәара даҿуп.
Кәана хәыҷы акыр дархәыцит,
Аҟәдырԥаҩы лҿаԥҽра,
Аҵыхәтәәны игәы инҭеикит
Жәлар рыгәҭаҵәҟьа, уи лыхтра.
Ақыҭан чмазаҩык дахьышьҭаз,
Днеин лҽеиқәырԥсаса дтәан.
Ачымазаҩбацәа, илыкәша игылаз,
Иҳаҳандаз илҳәо ҳәа иӡырҩуан.
Ачымазаҩ аҟәыд излырԥан,
Мзызуп имоу ҳәа лымҳәеи!
Усҟан Кәана дныҩнаԥалан,
Еилатәаз зегьы имыршәеи:
– Ҟазырхан, ара бзынхазеи,
Быжә ажра иҭаҳан иԥсуеит!
– Дида, дида хаас, сзықәшәазеи! –
Ҳҟәыдырԥаҩы днеилаԥсеит.
Ачымазаҩбацәа лышьҭаргыла,
Иахьлаҳаз аҭыԥ дазцеит...
Ҷкәына ҟадыџь ибзоурала
Ҳҭакәажә цәгьашәа дыԥхашьеит:
Зҽеимыртаӷа аҵла игылоу
Ашәшьыраҿы ҭынч иштәаз,
Иадымгылеи ажәӷра ԥсыла,
Аӷәапаҳәа ижаҳәауаз.
Б З И А И З Б О И Т А Ԥ С А Б А РА
Аӷьеҩҳәа ицәқәырԥо, амшын анеисуа,
Ибылгьан ианаҿасуа аҟәара,
Ацәқәырԥақәа еимгәҳәо аӷба аннеиуа,
Сгәырӷьоит, сгәы хаҵахоит сара.
Бзиа избоит агәгәаҳәа арҩаш анеилашуа,
Иалсмыршои афымца станциа аԥҵара;
Ҵхы лашьцаказ аџьажәлар рбаҳча анарлашо
Сгәы ҭыԥраауеит, сгәы ҭыԥраауеит сара.
Бзиа избоит аԥсабара, насыԥ ду сымоуп,
Иара амчала еиҭаскуеит иара.
Ашәҭ зымшәҭыр, ишәҭыртә еиԥш саманшәалоуп,
Бзиа избоит аԥсабара, бзиа избоит сара.
ҬА ГА Л А Н
Аӡын ццакуеит,
Амш хәарчаруеит.
Иԥсҭҳәеилачны
Аԥсаатә еиццоит.
Амра шәазшәа,
Аԥхара маҷхеит –
Ибарбал дуӡӡан
Заанаҵ иҭашәоит.
Уарҳал шкәакәала
Ахәқәа хиҟьо,
Дад ԥаҵашла
Дыҩуа даҳзаауеит,
Ԥша хьшәашәала
Адырра иҳаиҭо,
«Снеиуеит, снеиуеит,
Шәыҽшәырхиа!» – аҳәоит.
– Уааи уҭахызар,
Ҳарҭ ҳуцәшәашам! –
Анхацәа рыбжьы
Иҿацаӡа игоит.
Мшын ҭбааушәа,
Улаԥш закәшом
Амхы изхысыз,
Ирцәынхазгьы урҭ ахьӡоит.
Абри џьабаам
Аҭаацәа ду рзы.
Ҭагалара –
Ныҳәак еиԥш ирбоит.
Уааиргь, аҭаҳмада,
Уахыццакны, –
Анышә ҟьантаз
Бызла иурбзоит.
Аишьцәа иреиԥшу
Рус ргәы ахшәашам,
Иӷәӷәаӡа рыбжьы
Харантә игоит:
«Рыцкгьы
Ҭамгалакәа инҳажьшам
Рыцк азынгьы
Ҳара ҳақәԥоит!»
А УА Ԥ С Т Ә Ы Л А
Кавказ аԥҳа, ашьхатәыла,
Арҩашқәа агәгәаҳәа иахьеилашуа,
Иҩычан ашьхақәа шәҭы-хкыла,
Еихык-еиҵыкны иахьеиҿаԥшуа;
Абахә ҳараки аԥҭа еилачи
Иахьеимардаз ргәыбылра,
Ишьҭыхны ахақәиҭреи амчи
Ушәҭуеит, Ауаԥстәыла, уара!
Аҟәаԥа-ҿаԥа, аҩхаа дуқәа,
Абзарбзанбжь ахьҭыҩуаз есқьынгьы,
Мчы ӷәӷәала иҿиоит аҿыц усқәа,
Игоит аки-сиҳәа аколнхацәа рбжьы.
Ахьча иҿырпын бжьыхәанчала.
Енагь агәырԥшаага шәақәа зҳәоз,
Ҿнаҭуеит иахьа гәырӷьа шәала,
Иазгәырӷьоит амырхәага икаҷҷаз.
Аҩхаа дуқәа, еиӷрыкка инашьҭу,
Аусуцәа рҵыркант бжьы рҭыҩуеит,
Адгьыл аҵа амазара иҵәаху,
Аџьажәлар ихыртын, рхы иадырхәоит.
О, Коста, ажәлар рзы ушәҟәыҩҩын,
Згәы ашьала ажәеинраала рзызҩуаз,
Уҭахеит цәгьала, аха амшын
Иӡсо уканџьа ӷәӷәа иххалаз,
Имыӡт, фырҭын цәгьа ахганы,
Иазнеит асқьала изыхьчашаз.
Имазароуп уи ирон изы:
Иханаршҭуам агәаҟра ихигаз.
Уҭахеит. Апоезиа, ухаан ихәаҽыз,
Иҿиоит иахьа амч ду азҭаны;
Утәылаҿ Октиабр ду зла хнатыз,
Еицгылт шәҟәыҩҩи поети рацәаҩны.
Ушәҭла, ушәҭла, убас, ашьхатәыла,
Шәнаӡа жәҩангәыԥшӡа «Кавцинк» атрубақәа!
Уцәқәрԥа, о, Гизельдон, мчы ӷәӷәала,
Ирлашала зехьынџьарагь аҩхаақәа!
И Б Ы Х Ь Ӡ Н Ы З Ҩ Ы Л О И Т С А Ж Ә Е И Н РА А Л А
Ибыхьӡнызҩылоит сажәеинраала,
Аԥҳәызба, аџьабаа ду збоз.
Енагь исгәалашәоит: шьыжьымҭанла
Еимаада ашкол ахь банцалоз.
Бшьапқәа, аҵааршә иаблыз, быхьуан,
Ишҭәасуазтьы урҭ ныҟәыбцон.
Иаршәуан аԥша бнапқәа иахьрысуаз,
Аха ашәҟәы камыжь иргон.

Агәкаҳара ҟамҵакәа инеиуаз,
Бгәахәтәы бшахьӡаз сара избоит:
Ибзыӡырҩырц аџьажәлар еизаз,
Бпианино абжьы ргәы ҟанаҵоит.
Изакә быжьқәоузеи бнапқәа ирыҵыҩуа!
Ирхәыцгоуп зны, ижьжьагоуп зны,
Зны акы иазнымкыло, еибарҩуа,
Игәырӷәӷәагахоит еразнакы!
Иарҳәа, аԥҳәызба, ус бҽазҵәылхны,
Идуӡӡаны иҭыргааит рыбжьы
Чаиковски, Глинка, Григ, Пуччини –
Насыԥ ду зчаԥо ҳџьажәлар рзы.
Ҳкәыльтура аиҵыхра зымч мшаҭа,
Гәык-ԥсыкала нап азыркыз –
Зегь раԥхьаӡагь сара сырҿиамҭа
Бара, бара ибызкыз...

1959–1967
И Ш Ә Ҭ УА З А А И Т А Х АҬА . . .
Ахьӡ сзымдырит абри аҵла.
Иџьоушьартә еиԥш избауеит:
Еилыҷҷа-еилыҷҷо шьхак амҵан,
Иблахкыгаха ишәҭуеит.
Уи харантәгьы иумбо аума,
Иныхгылоит улакҭа...
Ахьӡ сзымдырт ҳәа иусума –
Ишәҭуазааит ахаҭа!
А З Ҵ А А РА Қ Ә А
– Мыцхә арыжәтә ижәлон, уи акәзар?
– Аҭаҭынгьы дахон цәгьа иара...
– Дцомызт аӡҵәыҵәы, иахҟьазар
Иналырҟьаны Гач иԥсра? –
Аҭаҳмада, Гач дзыгәҭыхаз,
Изламцәажәаз ҳәа ҟалом,
Гач шәи жәаа шықәса дшырҭысхьаз,
Уи атәы аӡәгьы иҳәаӡом.
АКИПАРИСҚӘА
Икахәхәа-кахәхәа инеибеиԥшны,
Иубоит акипарисқәа абра.
Ԥхынгьы ӡынгьы нарзеиԥшны,
Ирхыргоит аамҭа дара.
Ус иаԥуп: иныҵҩаа ицаанӡа,
Ирыциз рыԥштәы рымазаарц.
Ишԥасҭахыз, са сыԥсаанӡа
Урҭ реиԥш сеицамкуа сыҟазаарц!
АԤСНЫ
Тәылас иҟоу иреиӷьу ами
Сара стәыла Аԥсынра.
Кавказ акәа иҭаршәны иамоуп –
Ихәыҷӡоуп убас иара.
Салаҽхәоит, ихәыҷӡоу акәыз.
Бзиа избоит, иаӷроуп сыԥсы:
Абрскьыл абраҟа акәмыз
Амца ахьиԥшааз ауаа рзы!
ҲАЏЬЫ
Лаша мцаԥшьк Ҳаџьы дымҵԥаа ишнеиуаз
(Изнымкылт, ахы цәгьан иара),
Дыршәны икәадыргьы иаргьы шеимаз,
Дҩыланажьит афасара.
Иԥсахы ԥнажәон аҽыз бааԥсыла,
Аха нас игәы ирдеит Ҳаџьы:
Икәадыр ахькажьыз дҩахагылан,
Ашиҵәҳәа иҩахҟьеит аҟамчы.
НАРҬ САСРЫҞӘА
Нарҭаа ныҟәара иахьцаз,
Аҵаацәгьа рықәшәан ианлаҳәуаз,
Аеҵәа кыдԥаан иурԥхеит уара.
Убас алакә аҟны ирҳәоит,
Уи ргәы иахәоит, ргәы ҟанаҵоит
Иахьагьы атәылақәа рҿы жәлара:
Иҟами, мшәан, илаҳәуа,
Умца аԥхара иазхьуа.
АԤШӘМА ԤҲӘЫСИ АСАСЦӘЕИ
Аԥшәма ԥҳәыс, асасцәа анлызнеи,
Ҩ-кәтыкгьы лкит, убас лмыӡбеи:
«Акы сшьып, асасцәа исдыршьрым егьи.
Схы абзиара насыргап саргьы».
Иабаҟоу, изыҟамлеит лгәы иҭаз.
Аԥшәмаԥҳәыс длакҩакуашәа збаз,
Ус ҿааимҭи асасцәа руаӡәы:
«Нан, ак ҳазжәы, егьи ҳазӡы!»
ҲБАҲЧА
Иарбан уара шәырхкыс узеилаҳа?
Баҳчак ус џьара иубарыма!
Амандарин, апатырқал, аҳа,
Аҵәа, амыҵмыџь, ахәырма –
Зегьы-зегь реидара хьанҭаӡа,
Иумҵаркуеит ршәыр, рнапқәа рхаха,
Аԥсуа ԥҳәыс, зчеиџьыка знапы ианҵа
Асасцәа ирԥыло илеиԥшха.

КААМЕҬ
«Каамеҭ, каамеҭ ҟалоит!» –
Абас абжьыцәгьа гоит,
Зегьы ацәыршәо, рцәа иҭарӡыӡо.
Ахәац, уи амбарц аҭахны,
Иҭнамхи аблақәа ишәаны.
Уижьҭеи аамҭа цеит акырӡа.
Каамеҭ захьӡыз ҟамлеит,
Ахәац шлашәыз иаанхеит.
ДГӘААИТ НАР
Нар дизгәааит сахьаҭыхҩык,
Дгәаартә еиԥшгьы иҟалеит:
Дырччархәха, дырмишәанха
Иҭимхи иара ипатреҭ!
Иашоуп, агра иман дыҟоуп –
Ихәда еицаҟьагәшьоуп Нар,
Аха ақьаадаҿ иҟамлоз нас
Уи нариашан иаирбар?
« Х А Б Ж Ь И А Ԥ Х Ь А Х А Б Ж Ь УА Ҩ Ы И З Ҳ Ә О М »
Ажра иахууаа ауаса анкаԥа,
Абӷа инықәҳаит иара акьаԥа.
Џьмак нахыччеит:
«Еи, уара зышьҭахь хту!»
Ауаса шанхеит, иамбеи ссиршәа:
«Ҳаи, џьушьҭ, исыхьит уи машәыршәа,
Иаҩимыжьрыз зхы иақәызҵо пату...
Уара уакәзар, иҳәатәуп:
Уаагылазар, ушьҭахь хтуп!»
А Д Г Ь Ы Л Ҵ Ы С РА
«Ҳаазқәылаз адгьыл ҵыслоит лассы-лассы», –
Иҳәеит Бата цәгьа игәхьаагашәа.
Акы иаргәааны иҟаз Лад зназы
Иаҩижьт иҩыза ииҳәаз ажәа,
Аха нас игәаара иҩахҭынҟьаноуп
Ишдәықәиҵаз уи дааҭгылан:
«Ауаа рыцәгьа уиаҟара ихьанҭоуп,
Ожәшьҭа адгьылгь иазынкылом!»
А В Т О Р Д Г Ә А А УА Н , А Ԥ Х Ь А Ҩ И Џ Ь Е И Ш Ь О Н
«Сышәҟәы атираж акырӡа имаҷхеит,
Шә-нызқь сҭахын, иара зқьы акәхеит...» –
Автор дгәааны иҳәон, еиҭеиҳәон.
Аԥхьаҩ иакәзар, цәгьашәа иџьеишьон,
Даҿын гәанылагь аҳәара:
«Зықьҩык ауаа азумырхарцу?
Шә-нызқьҩыкгьы идурҳарцу
Ушбаҩхатәрадоу уара?!»
А Ҩ С ҬА А
Жәпаҩык наикәшаны еизан,
Ирҭеит уи азҵаара:
– Аҩсҭаа, узлаҟалазеи, мшәан,
Уаҩысҭааны уара?
Аҩсҭаа, даҿамхаӡо акгьы,
Ираҭеикит убра:
– Шәара исзыжәуқәоз зегьы,
Иҟасымҵоз рцынхәра!
АҶ А Н Д А РА
– Ажәабжь ҿыц, ажәабжь ҿыц! – ҿааиҭит Ҟасҭеи,–
Беслан дамырхт имаҵура...
– Ҳаи, ишԥа, џьушьҭ! – Жьац
ссирс иааимыԥхьаӡеи,
Шаҟа дначальник дууз иара!
Ирзааигәаз ҵлак ахь инапы нархха,
Џьамалгьы иара итәы неиҳәеит:
– Идууп абри аҷандаргьы, аха
Шәырк ҿалан ҳәа иҳамбаӡеит.
А Ԥ С УА А Р Т И С Т Ц Ә А РА Х Ь
Ашәыр ишақәнаго иҟалаанӡа,
Иахуп аӡафҩы есқьынгьы,
Ҵаралеи дырралеи иҳазҳаанӡа,
Уи ҳаиԥшны ҳаҟамыз ҳаргьы.
Ишԥацоз аамҭа – ишьҭхысаа имыҩуаз,
Аха ҳахьӡон, ҳус нагӡауа:
Ашәыр шшәуаз ҳара иҳамдыруаз,
Афҩы лаҳа-лаҳа ишьҭуа.

ИСГӘАЛАШӘОИТ
Аӷа дандәықәла, ҳашҟа ихы рханы,
Ҳара ҳаизеит аклубаҿ ҳаццакны.
Иаауша-иҟаҳҵаша ҳаӡбыр акәмыз...
Аӡә дцәажәон, зегь раасҭа иажәа нмырҵәаӡо –
Дазԥагьаха, уамак илшозшәа ԥхьаӡо.
Уи ахаҵа, аклуб ҭбааҭыцә ду иамкуаз,
Исгәалашәоит, ҳанеибашьуаз Санчара,
Жьак атәарҭа изирхеит иара.
АПОЕТ АЛЫҚЬСА ЛАШӘРИА
Аԥсҭазара ацәқәырԥ дуқәа еимгәҳәаны,
Унеиуан, уацәымшәаӡо акгьы.
Ашәа уҳәон, иуҳәон угә аҵа инҭҳәааны,
Уи ашәа бзиа ирбон зегьы.
Ҳгәырӷьоит: «Хашҭра зқәым» азынужьит Аԥсынра,
Ҳагьҵәыуеит – ҳгәазхара уҳамбеит.
Шарԥы еҵәак еиԥш уҩыҵхахан уара,
Хәылԥы еҵәак еиԥш ункабеит.
ДРЫМДЫРУЕИ
Аизараҿы дцәажәоит уи дҭамамха.
Итәоуп аколнхацәа, еилақь иҿаԥхьа.
Амҵ ԥыруазар иуаҳап, бжьык гашам...
Изыӡырҩуа џьышәымшьааит, – рыхгьы азцашам!

Ажәа ииҳәо акәӡам усс ирымоу,
Игәы иҭоузеишь? – абриоуп изызҿлымҳау.
Игәы иҭоу мҳәаӡакәа, абақь даслоит.
Дрымдыруеи: ажә иақәкны, ацә деихслоит.
А Ӡ Ӷ Ь Ы И Ш ЬҬ Н А Х Ы З ,
Адаӷь машәыршәа иналашәеит аӡӷьы.
Имадаӷь-мадашәоит, ишьапҟьоит.
Уи аџьабаа абоит имыцхәӡангьы,
Аха изамҵуам. Аа, ишьҭԥаа иагоит.
Аҩызцәа, рыхқәа нхырҳәҳәан аҟәара,
– Уабацои, мшәан? – азҵаара иаҿуп.
Иазԥагьашәа иранаҳәоит иара:
– Сцоит амшын ахь, уи иаҳа иҭбаауп.
АБ
Уи данбыргхагь (аԥсуаа ртәала,
Хынҩажәа шықәса данырҭыс),
Аԥсҭазара дадҳәаҵала
Бзиа ибон, дагьиоуит ахҭылҵ.
Аб дыҷкәынхеит. Изакә разҟузеи!
Ишԥеихаччо ихы-иҿы!
Шаҟа гәыхыҭхыҭла иҳәоузеи:
«Уажәра збааит, сԥа хәыҷы!»

А М Ш Ы Н УА А
Урҭ амшын ихуп, ифырхацәоуп,
Рыӷба аанҿасрак ҟанаҵом.
Рыкәша-мыкәша мшынуп, жәҩануп,
Уаҳа акгьы узбаӡом.
Аха ицоит урҭ, шәарҭа рымам:
Ирдыруеит хымԥада дара,
Адунеи зегь мшынха ишыҟам,
Ишыҟоу адгьылгьы џьара.
ҲАРҬ АШЬХЫМЗА ҲААӠАХЬЕИТ
(Олиа илыхьӡнҩылоуп)
Ҳарҭ ашьхымза ҳааӡахьеит,
Аа, еиваӷӷа иахьҳазгылоу.
Ҳус шеиӷьҳтәышагь ҳаӡбахьеит,
Игәцаракны, ҳхы неидкыла.
Шәарҭ ишәыхьзеи, изышәмааӡеи?
Шәазхәыц! Шәазхәыц! Игәыгәҭажьтәума?
Уажә аҟара адунеи
Ацха аҭахны иҟалахьоума?
***
Ишшапаӡа игылаз аҵла ԥырҟон,
Ишԥаҭахыз аԥсы ҭазарц иара!
Аиха иаахацыԥхьаӡа иҭрыслон,
Бӷьи махәҭеи еилаҩҩуа еилан цәгьала.

Амч зегь ԥнашәеит, аиха иаҿагыла,
Аха аиха ҵар иара атәы иагеит;
Ихбыкьны акаҳарахь иандәықәла,
Аҵла, аҵлаҵәҟьагь арҵәаа ааҭнаргеит.
А Ԥ Х Ь АТ Ә И А К О С М О Н А В Т
Ҳдунеи иахьабалак иахыҵәеит ажәа,
Иаргәырӷьеит, иарлахҿыхит уи заҳаз:
«Иахыкәшеит адгьыл амҩаныза-аӷба,
Иахыкәшеит ауаҩ еибга дышҭатәаз!»
Иҳамгеи аиааира дуӡӡаҵәҟьа ҳазықәԥан,
Убас иҟамларгьы ԥсыхәа змам акын,
Избанзар аӷба асовет уаа ирыӷбан,
Иҭаз ахаҵагьы – дсовет уаҩын.
ЗЕГЬЫ ИРЫЦКУ
(Олиа илыхьӡнҩылоуп)
Лшьамхы дықәырхәмаруа, ан ахәыҷы дылкын.
Аб иажәеинраалақәа рыԥхьара даҿын.
Далашыҩкны, уи ибжьы нҳареиклон зны,
Даҽазных ирмаҷӡахуан, иԥсы ӡаны.
Дрыԥхьан далгеит, нас илиҭеит азҵаара:
«Иреиӷьабшьозеи саԥҵамҭақәа бара?»
Ҿаалҭит, ан, лхы ақәцәанӡа дышьҭых аӡҟы:
«Абри иоуп – уара уаԥҵамҭақәа рыцкы!»

СА Б А Ц А Р И?
Амшын еиҵҳәа санху, са сыӡсауа,
Мамзаргьы аҳауа саналоу сԥыруа,
Сгәы зҭынчхаӡом, сгәы зҭынчхаӡом, са сшәоит
О, Адгьыл, сузнеиндаз ҳәа сгәы иаҳәоит.
Сшьапы ӷәӷәаӡа иануқәсыргыл уара,
Иаразнак инасыхҟьа имцои сшәара.
Ишԥазури, сабацари уажәшьҭа,
Уаншәарҭаха уара ухаҭа?
А М РА АҴ А Ҟ А
Ицәырҵт аԥарԥалыкь, аԥырра иаҿуп,
Иԥхаҵәаҵәарамхеи аамҭа.
Инҭыҩрын аҭра, аҽынеиҵҳәа ишьҭоуп
Маҭыкгьы амырхәаг аҽнаҭа.
О, адунеи, адунеи зегь злаӡауа,
Шаҟа бзиа уеиҿкаамзеи:
Аԥарԥалыкь ахьықәу иԥыр-ԥыруа,
Аҳәазажә уа иазнауазеи!
А ГӘ Ы А Н ԤҴ ӘАЛ А К
Ақды анақәҳа амшә аҟәаҟәа,
Ҿнамҭит, иахьтәазгьы имҵысӡеит.
Инашьҭархх хаҳәыкгьы наахеит уаҟа
Убасҟангь уи абжьы мгаӡеит.
Ус, амахәҭа инҿшәан, ишааиуаз,
Иара иагьнақәшәеит абӷьы,
Ишьҭыԥеит амшә, ихәааит ишалшоз
Адунеи иҩахнарҵәеит уи абжьы.
АЏЬ
Еизеит ауаа аџь ду амҵан ирацәаҩны.
– Аӷа дҳақәлеит! – ҿааҭ, ишшәырӡа алабашьа кны,
Аҽыҩҳәа ианыҩаирс абырг, аиҳабы,
Иахаз аԥса ҵар налҵәрааит арԥыск ишьапы.
– Ҳтәыла ҳахьчап! – дцәажәон уи. –
Ҳгылап ҳҽырӷәӷәаны...
Дгәаҟуан арԥыс, дагон ахьаа игәы ҿкааны.
Игылан имқәацо зегьы.
Дгылан иаргьы,
Ихьаа чҳа, ажәахә нҵәаанӡа дымҵысит џьаргьы.
Б ХА РТ Р И ХА Р И1 И Ҟ Н Ы ТӘ
Акыр зҵазкуа уара уусқәа,
Уусқәа угәҭакқәа зегьы
Ирԥырхагахаран иҟоу,
Угәы кармыжьааит бзанҵгьы.
Зхы ладырхаз ацәымзеиԥш,
Уцәымза лашан уҟалааит,
Уара угәамч ду, амцабз еиԥшны,
Аԥырқьҳәа хыхь иҵҟьалааит!

Бхартрихари – VII (аера ҿыц) ашәышықәсазы иҩуаз индиатә
поетуп.
« А И ӶА РА Ҳ А Б Ж Ь А М З А А И Т. . . »
Иҽикәабон. Иԥҳәыс ихьаалгон акы:
«Ишәарҭоуп, уаӷа духҭыгәлар иҽузкы».
Ҿааиҭит: «Дхаҵоуп аӷас исымоу сара.
Еилыхны иҟоу уи иаҭәеишьом ишьра!»
Аӷа аԥенџьыр дкылԥшуан, дхысырц иҭахны.
Ус аниаҳа, дааҭгылт. Дныҩналт нас аҩны.
«Сааит, – иҳәеит иара, – сунышәарц сҭахны.
Аиӷара ҳабжьамзааит иахьа инаркны».
А Ӡ ҬАЧ Ы
Уи аӡҭачы акырӡа ибеиан ԥсыӡла,
Ипылы-пылуа иҭажьын, аҵа умбаӡо.
Аԥсыӡкцәа абраҟа уахынла, ҽынла
Иркуан аԥсыӡ, аџьабаа мыцхә мбаӡо.
Иаалон дара, иаалон мышкы бжьамыжькәа.
Ҽа ӡыкаҿ аԥсыӡ рызкуазма, ишыркуаз уа!
Изырымкуаз – царҭа рымамызт аԥсыӡқәа..
Ирацәан Қолыма уи еиԥшыз аӡҭачқәа.
ИЦОН АӶБА
Аӷба ыкәҳа Магаданҟа ицон.
Арымӡааҩ аҩызцәа сыцны сҭан.
Амызгәыҭқәа аҿҿа-ҿҿа рыхгон,
Океан Ду ицәқәрԥон, еисуан.
Аӷба Магадантәи шьҭахьҟа ицон.
Иабаҟоу сҩызцәа?
Са сзаҵәны сҭан.
Амызгәыҭқәа аҿҿа-ҿҿа рыхгон.
Океан Ду ицәқәрԥон, еисуан.
Б А Ш А И Б Л А Х АҴ М Г Ь Е Ж Ь Ӡ Е И Т
Игәы каршә дышнеиуаз уи,
Амҩа ду даныланы,
Иблахаҵ аагьежь-гьежьын,
Деизҟьа дкаҳаит днышьҭҟьаны.
Баша иблахаҵ мгьежьӡеит,
Баша дкамҳаит, хымԥада:
Ҩажәижәибжьтәи ашықәса
Игәалашәазаап, амыжда.
ИСГӘАКЬОУ
Кыр зхызгахьоу сакәуп.
Сҩызцәа рацәаҩуп,
Аха уара усгәакьоуп –
Иреиӷьасшьо уаҩуп.
Уреиӷьасшьоит, ҳәарада,
Иумаз ақәра-нҵра!
Колыматәи ахьҭа
Еицҳхаамгеи ҳара.
ИУС РЫӠБИТ
(Муса Џьалил иҟнытә)
Иархәеит иус шырыӡбаз иахьа:
Арԥыс иқәырҵеит ашьра.
Ожәраанӡа згәы ҭҵәыуаауаз иара
Лаӷырӡык иҿыкәкәом ожәшьҭа.
Иҭынчроуп иҟарсаҿы. Амза ҭааӡа,
Илахьеиқәҵагаха илашоит.
Ашьра зқәырҵаз ихьааигоит цәгьаӡа:
Ихәыҷы деиҭымха дынхоит.
ЛХАЛА
Лхала дтәан абаҳчаҿ дҟәиҭӡа,
Лылахь еиқәышьшьы дгәырҩон,
Лылаӷырӡқәагь ипҟыш-пҟышӡа,
Лӡамҩа иаҿкьаса икаҭәон.
Крааҵуеит шьҭа, исхамышҭӡакәа,
Ихьухьууоуп са сгәы ишҭахаз:
Слыдгыланда, слывс сымцакәа,
Сажәа дажьжьар ҟамлауаз...
АҚӘАРШҨЫ
Ихырҟьеит ажәҩан аԥҭақәа.
Икылҟьан қәаршҩык ӷәӷәаӡа,
Икшеит уи, иапҟеит аҵлақәа,
Ибааӡажжыраӡа иҟаҵа.
Ихкәеит нас, нарха амамкәа.
Ишԥаԥхеи амра икажжы,
Аха рҽырзеиқәкӡом аҵлақәа –
Иҵәыуоит, алаӷырӡ рҿажжы.

АДӘЫӶБА ШАНА
Ицоит, ицоит авагонқәа еицырхәхәа,
Рыхқәа еилышь ирықәжьуп абзарбзанқәа.
Иргоит абџьар азауад ахь, еиларҭәа
Иалырхырц атрактор, акомбаинқәа.
Уи адәыӷба блала иубом, аха иҵәаауеит,
Абжьы адунеи зегьынџьара иалҩуа.
Макьана ишаназаргь, – илабҿабахоит:
Станциа-цыԥхьаӡа шьҭа инаргоит амҩа.
ИХЫҼҼЕИТ
(Ихьӡнызҩылоит Б. Шьынқәба)
Ишуа, аҽырҭбаауа, ианацло,
Есааира иазҳауа, инхало
Ишнеиуаз ус, мышкгьы бжьамыжькәа,
Ҳдунеи аҳаԥшьа ду иазымкуа,
Иҩхыҽҽан, ицәқәырԥо агәгәаҳәа,
Акы иазнымкыло, ирҩашха,
Даҽа планетак ахьгьы имнаӡеи
Ауаҩытәыҩса имчхареи илшеи.
АРЕВОЛИУЦИА
Агәы кыдгылт, иалшом уаҳа.
Алашьцара ахаԥан,
Аҭымҭшәара иҭан игәаҟха,
Ихәаҽуан уи, ихәаҽуан.
Аха ижәылеит, зегь аԥыхуа,
Мчрас ҳәа иамаз акгьы нмыжь,
Еиҟәжәжәа, акәтаӷьцәа ԥыххаа,
Иҩежьӡа иҩагәылт акәҷышь.
И ТА Р УА АҴ Л А
(Крылов иҿырԥшны)
Аҵла дуқәа хоураӡа
Игылоуп иҽырбауа.
Ирылиааит ҵлак пиџьҳаӡа,
Есқьынагь итаруа.
Ԥшацәгьак насын абнара,
Кыр ҵла хжәеит убра.
Иашьцылахьоу атарра –
Иақәӡам ахжәара.
К А Ҳ А РА Д А А Ԥ С РА
Схыст аҵықьҳәа, аԥсаатәгьы
Аҵла ишадтәалаз иаанхеит.
Исшьу, исзымшьу?
Иара усгьы
Снеин избапишь!
Мап, иԥсхьеит.
Аха ацгьы ашьапхыцгьы
Аҵла иаланарԥст иара...
Иуԥеиԥшыз, ианақәнакыхгьы,
Ус умкаҳакәа – аԥсра!
Е И Ԥ Ш Ы М АҴ Л А Қ Ә А
Аԥсаҵла агәырқәа аҿассы иҿалан,
Аҽеиҵҳәа акьоукьатра ажәҩан иалан.
Аҽеимыртаӷа анҷагь гылан уаҟа,
Абӷьқәа ҟьаҟьаӡа, анап дуқәа рхаха.
Ихачачаӡа рааигәа иубо – пальмоуп,
Аԥшандагақәа махәқәас уи иамоуп.
Урҭ гәырӷьоит: «Адгьыл, ҳуааӡоит гәыблыла,
Ҷыдарас иҳамақәоу ҳзынкыла».
А Ԥ С УА А
Аибашьреи азалымдареи ирыхҟьаны,
Иҟалеит аԥсуаа хыԥхьаӡарала илаҟәны.
Насгьы еиҩшахеит, изеиҿцааӡом дара:
Џьоук аарцә инхеит, џьоук – наҟ амшын нырцә хара.
Адгьыл! Адгьыл! Ишԥаӷәӷәоу агәыбылра!
Рҽаларԥс иркуп. Ирҭахым уи аԥхара!
Игәыӷуеит: ҟәаракаҿ иҭахаргь, цәгьак ҵысны,
Рыжәла нхап ҳәа даҽа ҟәаракаҿ еибганы.
БЕТХОВЕН
Бжьыс аԥсҭазара уахами!
Ес ииуа ирыциуа уами!
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа - 03