Latin

Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 19

Süzlärneñ gomumi sanı 3570
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2092
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
уара уреиӷьны уҟам, о, мап! Аха уара уԥсабараҿы ауаҩы
изымдыруа акы ыҟоуп, имаӡоу мчык уара уда уаҳа уаҩы
имам; уара убжьы, уара иуҳәалакгьы, уцәажәараҿы
еиҵахара зқәым мчык ыҟоуп; дарбанызаалакгьы аӡәгьы
дыҟам уара уеиԥш убас, еснагь бзиа ирбарцы зҭаху;
ацәгьара злоу ауаҩы убас бзиа дырбо ҳәа иҟалаӡом
уара уеиԥш; дарбанызаалакгьы аӡәы илаԥш убри аҟара
гәеиҵахара унаҭаӡом; дарбанызаалакгьы аӡәы алшара имоу уара уеиԥш ихы изархәаӡом, насгьы аиашазы,
аӡәымзар-аӡәы дыҟаӡам уара уеиԥш инасыԥдоу, избан
акәзар дарбанызаалакгьы даҽаӡәы ихы агәра аиргаӡом
убарҭқәа зегьы рзы.
Уажәы сара иуасҳәароуп сара сцара абасҟак ирласны
изыҟалаз; уи уара усҟак уус аламшәа иуԥхьаӡашт, избан
акәзар уи сара схала исусуп азы.
Иахьа шьыжьымҭан схаҵа сара сҿы дааҩналан
исеиҳәеит Грушницки уареи шәгәы шааибагаз. Иҟалап
сара схы-сҿы даара аҽеицанакызар, избан акәзар уи сха­
ҵа акыраамҭа иблақәа еихмырсыӷьӡакәа сыла агәыҵәҟьа
дхыԥшылон; сара сыԥсы сылышәшәаны скаҳарцы акы
аасыгымхеит, иахьа уеисраны ушыҟаз анаасхәыц, насгьы уи зыхҟьоз сара шсакәыз саназхәыц; сара схагахауаз
џьысшьеит… Аха уажәы акы ахәыцра сылшауа саналага, сара агәра ганы сыҟоуп уара уԥсы ҭаны ушынхауала:
сара сыда уара уԥсра зыҟалом, изыҟалом! Сара схаҵа
акыраамҭа ауаҭах аҿы днеиҩеиуан; сара исыздыруам
уи исеиҳәауаз, исгәалашәом сара уи аҭак исҭаз… Ииашоуп, сара бзиа узбоит ҳәа иасҳәеит… Исгәалашәоит,
ҳшеицәажәоз аҵыхәтәаны ажәа бааԥсыла дсацәҳан,
нас дындәылҵит. Сара исаҳаит аҽыуардын дырхиаразы
адҵа шриҭаз… Абар уажәшьҭа х-сааҭк ҟалеит, аԥенџьыр
садтәаланы уара ухынҳәны уаара сазыԥшуеижьҭеи…
Аха уара уԥсы ҭоуп, уара уԥсырц зыҟалом!.. Аҽыуардын,
абар, уажәшьҭа ихиоуп… Абзиаразы… Сара сыҵабгеит, – аха уи зхәарҭоузеи?.. Амала сара агәра ганы
сыҟазар уара есқьынагьы сшугәалашәауа ала, – бзиа
сбара акәым, – мап ус сугәалашәалар… Абзиаразы…
Сара ашәҟәы сҵәахыроуп…
Ииашами, уара Мери бзиа дубаӡом? Уи уара ԥҳәысс
дугаӡом? – усзыӡырҩи, уара уи улылыхәдахароуп сара
сзы: уара узы сара адунеи аҿы зегьы сцәыӡит…».
Сара зхы еилагаз иеиԥш ашырҳәа сындәылҟьан,
счерқьез ҽы, адәны иларга-ҩаргоз сҩақәтәан, излалшоз
ала сыҩны Пиатигорскҟа сдәықәлеит. Сара рыцҳашьарак
ззызымуаз сҽы қьыԥаха, аԥсы агәы икылаха, ашәаҟьа
ақәчны ахаҳә мҩа ианыланы саманы иқәҟьа ицауан.
Амраҭашәарахьтәи ашьхақәа рықәцәқәа рҿы аԥҭа
еиқәаҵәақәа зыԥсы зшьауаз аҽрыланаӡахьан амрагьы;
аԥсҭа ҭылашьцаауан, насгьы ихьшәашәарахон. Подкумок
ахаҳәқәа ирықәҟьаны, абжьы ҭахәаҽӡа, инеибеиԥшны
аууы ахга инеиуан. Сҽы сасны сыҩны сцон сыԥси-сыԥси
еихьымӡауа. Сгәанала, уи лара Пиатигорск слыхьӡом
ҳәа анысгәахә, жьаҳәала аӡәы сгәы ахы днасызшәа збеит. Минуҭзаҵәык, даҽа минуҭзаҵәык дызбар, бзиала ҳәа ласҳәар, лнапы аанкыланы исырӷәӷәар… Сара
анцәа сиҳәон, схы сшәиуан, сҵәыуан, сыччауан… Мап,
акымзаракы ахәом сара сгәаҟра, сгәырҩара!.. Сара
Вера дысцәыӡыр шыҟалоз ангәасҭа, адунеи аҿы зегьы
раҵкыс дысзаԥсахеит, – сыԥсҭазаара аҵкысгьы, сынамыс аҵкысгьы, слахьынҵа аҵкысгьы! Анцәа идыруеит
закәытә хәыцраз, закәытә ԥсеибакраз схы иҭагьежьуа
иҭаз… Аха уеизгьы рыцҳашьарада сҽы сасны сцауан. Аха
абар, сара игәасҭеит сҽы аԥсыԥ шахәлачыз; аиашараҿы
ҩынтәҟагьы
иаашьацәхныслеит… Есентукинӡа –
аказакцәа рыстанциа аҟны снеир, сара сҽы сыԥсахыр
ҟалауан, уаанӡа хәбаҟа километр ракәын иаанхаз…
Зегьы бзиахауан, еиқәырхахон, сара сҽы даҽа жәабаҟа
минуҭ амчлшара аманы иҟазҭгьы. Аха ашьхақәа снарыбжьысны гәаҩа хәыҷык сахьыҩхалаз, архәара бааԥс аҟны
сҽы хәышәҭны иласыҵаҳаит. Сҽы ашырҳәа сҩахыԥан,
ишьҭысхырц салагеит, аӷәра кны саахеит, аха зегьы башан: еиханаԥсаз ахаԥыцқәа иаарыҵыҩны ақьыбжьы
ергьҳәа иуаҳауан; ҩба-хԥа минуҭ рышьҭахь иара
ԥсит; сара сымацара адәы саақәхеит, аҵыхәтәантәиӡа
сгәыӷырҭа сцәыӡны; шьапыла сцарц иақәыскит, аха
сшьамхқәа сырзышьҭымхит, исыҵаҟәалеит, аҽынтәи
агәырҩарақәеи ацәадареи идырааԥсахьаз сара аҳаскьын
цәаак снылаҳаны, аԥшқа хәыҷы еиԥш сеиҵақьызқьызны
аҵәыуара салагеит.
Акраамҭа сара уа сыҽмырҵысӡакәа сышьҭан, насгьы лаӷырӡышала аҵәыуара саҽын, сеиҵақьызқьызреи
сылаӷырӡи раанкылара сашьҭаӡамкәа; сара сгәы иаанагон сеиҟәжәаны сцоит ҳәа; сара суаҩӷәӷәара, сара
суаҩҭынчра алҩеиԥш иныҵаба ицеит; сԥсы маҷхеит,
сыхшыҩ аусура иаҟәыҵт, амала убасҟан, убри аминуҭ
азы сара аӡәы сибар иҟаларын игәы сыхшәаны, дхьаҳәны
дсыхәамԥшыр.
Хәылԥазтәи аӡаӡеи ашьхаԥшеи схы, амца зкыз
хәыҷык ианаадырхьшәашәа, насгьы сыхшыҩ аҭыԥаҿы
ианааи, усҟан издырит иӡыз анасыԥ ашьҭалара қьар шаламыз, насгьы ишыхшыҩдараз. Исҭахузеи мшәан сара
уаҳа? – лбара? – избан? Уи лареи сареи ҳабжьара зегьы
рҵыхәа ԥҵәаӡами? Аҵыхәтәантәи зныктәи агәыдкылара
хьшәашәа сара сгәалашәарақәа арбеиаӡома, амала уи
ашьҭахь ҳара ҳаиԥырҵра еиҳа иуадаҩхоит акәымзар.
Сара амала сгәы иахәоит ас аҵәыуара ахьсылшо! Аха
издыруада сдақәа ахьааԥсаз, смыцәаӡакәа аҵх ахьысхызгаз, ҩ-минуҭк атапанча ахы сахьҭагылаз, насгьы
сымгәа ахьҭацәыз азы акәызҭгьы.
Иҟало зегьы еиҳагьы еиӷьуп! Уи аҿыц гәаҟра, аибашь­
цәа ражәала иуҳәозар, сара исзыҟанаҵеит адиверсиа
насыԥ. Абасҟак аҵәыуара, насгьы иҟалап ҽыла смаар, сара
шьапыла 15 верс шьҭахьҟа ацара сықәымшәар, иҟалауан
уи аухагьы сара џьара лацәеихьшьык ҟасымҵар.
Сара шьыжьымҭан 5 сааҭк рзы Кисловодск санааи,
сиарҭа сыҽныласыжьын, Ватерлоо аибашьра ашьҭахь
Наполеон ицәашьа алаҵәҟьа сыцәеит.
Сара санааҿыха, адәахьы илашьцахьан. Скаба
ааԥыртланы аԥенџьыр аартны иҟаз снеины снадтәалт,
– ашьха ԥша хаа зҽеиқәызымкыцыз, ацәара иарааԥсаз
сгәы, зыԥсы зымшьацыз, архьшәашәауан. Нахьхьи,
хараӡа, аӡ нырцә, аԥса еилачырақәа рықәцәақәа, абааи
аҳаблеи рыкәша-мыкәша инхауаз рымцақәа аалубаауан. Ҳара ҳгәарԥ аҿы ҭынчран, аҳкәажә лыҩны лашара
ыҟамызт.
Аҳақьым дааҩналт: илахь еимырџьыхәны дыҟан; уи
ԥыхьа еиԥш инапы сиҭарц сара сахь иааимырхеит.
– Уара уабантәиаауеи, аҳақьым?
– Аҳкәажә Лиговскаиа лҟынтәи; лыӡӷаб дычмазаҩуп
– лшьа маҷуп… Аха уи акәым абра иҟоу: аиҳабыра гәҩарас
урымоуп, иҵабыргуп агәра зларгаша егьрымаӡам, аха
сара сгәанала еиӷьуп хәыҷык ухы ҳасаб азуур. Сара уажәы
аҳкәажә иалҳәеит шәара шәзеиҿахысыз лара лыӡӷаб
лзы шакәу здыруеит ҳәа. Урҭқәа зегьы уи аҭаҳмада
илеиҳәеит. Ихьӡузеи уи? Аресторан аҿы Грушницкии уареи шәанааилакьакьауаз уа дақәшәеит иара. Сара адырра усҭарц сааит. Абзиаразы. Иҟалап уареи сареи уаҳа
ҳаибамбаӡар, уара даҽаџьара удәықәырҵоит.
Аҳақьым ашәаҿы днеиуан, дааҭгылеит: иара иҭахын
снапы ааникыларц… Амала уи сара хәыҷык аҟара
ишысҭахыз исырбар, сыхәда иҽахаижьыр ҟаларын, аха
сара саанхеит сыхьшәашәаны ахаҳә еиԥш – нас иара
дындәылҵны дцеит.
Изакәытә уааузеи! Урҭ зегьы убасоуп ишыҟоу: урҭ
заанаҵы ирдыруеит, ихәарҭам аусқәа зегьы, иацхраауеит, иалацәажәоит, уимоу ибзиоуп ҳәа ахырҳәаауеит, даҽа
ԥсыхәак шамам анырбалакь, нас дара рнапқәа ааӡәӡәаны
уи аҩыза аус згәаӷьыз дырцәымыӷханы наҟ рызқәа иеиадырхоит. Урҭ зегьы усоуп ишыҟоу, уимоу еиҳа ауаа
қьиақәа, еиҳа ауаа хшыҩ змоугьы убас ауп ишыҟарҵо!..
Адырҩаҽны шьыжьымҭан аиҳабыра рахьынтәи,
Н-тәи абаа ашҟа сцаразы аусдҵа ансоу, бзиала ҳәа
ласҳәаразы аҳкәажә лҿы снеит.
Уи лара даараӡа уамашәа илбеит: иуҭахума уара
акырзлоу уск азы усацәажәарц? – ҳәа ансалҳәа – сара аҭак
лысҭеит, исҭахуп насыԥ бзиак боурацы, убас иҵегьы.
– Сара уара суацәажәарацы сҭахуп ус ӷәӷәак азы.
Ҿымҭӡакәан снатәеит сара.
Иаразнак иубауан лцәажәара ахы злацәырылгашаз
дшақәымшәауаз, лхы-лҿы ааҭрысуа, лнацәкьар хәаԥқәа
астол иқәкшауа; аҵыхәтәаны дааҿаахауа, ус дналагеит:
– Усзыӡырҩы, ухаҵкы Печорин, сара сгәы иаанагоит
уара хар змам аӡә уоуп ҳәа.
Сара саалеихырхәеит.
– Сара уи агәра гаҵәҟьаны сыҟоуп, – даҿын лара,
– амала улеишәа хәыҷык иманшәалам, аха иҟалоит
уи зхароу ыҟазар, сара исзымдыруа, нас уара иухәҭоуп
уажәы урҭ сара иуасҳәаразы. Уара сара сыӡӷаб ацәгьа
лзырымҳәаразы улыдгылеит, уи лзын аӡәи уареи
шәеиҿахысит, ус анакәха, уԥсҭазаара уамеигӡеит…
Аҭак ҟаумҵан, сара издыруеит уи уара уақәшаҳаҭхом,
избан акәзар, Грушницки дшьуп (лылахь-лыџьымшь
аалӡа­тәит). Анцәа даҭеиҵарым – насгьы сгәы иаанагоит иара уаргьы!.. Уи сара сусс алаӡам… Сара уара
иҟауҵаз хәарҭам ҳәа сҳәаӡом, избан акәзар сара сыӡӷаб,
иҵабыргуп уи еигьылхараӡамызт, аха уи лоуп зегьы
зыхҟьаз. Уи лара сара зегьы салҳәеит… Сара сгәы иаа340

нагоит: уара сыӡӷаб бзиа дшубауаз лауҳәеит… ларгьы
дшақәшаҳаҭыз уалҳәеит (уи аамҭазы аҳкәажә ԥҳәыс
гәыҭкаала даақәыԥсычҳаит). Аха уи лгәы бзиам, насгьы,
сара хымԥада сгәы иаанагоит уи лчымазара баша чмазарам ҳәа! Агәырҩа маӡа дарҩоит; уи лара сара ицәырганы
иласҳәом, аха сара агәра ганы сыҟоуп уи зхароу уара
шуакәу… Усзыӡырҩы: уара иҟалоит угәы иаанагозар сара
ачын ду змоу имазара рацәа сашьҭоуп ҳәа, уи угәы иааноумырган: сара сыӡӷаб лынасыԥ заҵәык ауп исҭаху.
Уара уажәы узлаҟоу уаҩы деилаҳаратәы иҟам, аха уи
наҟ-наҟ еиҳа еиӷьхар ҟалоит: уара амазара умоуп; лара
бзиа улбоит, сара сыӡӷаб, уи убас дааӡоуп лхаҵа инасыԥ
лырбзиаратәы. Сара сбеиоуп, уи сыӡӷаб заҵәык лоуп
сара исымоу… иҳәа, уаҿазкуазеи уара?.. Иумбауеи, сара
исыхәҭамызт урҭқәа зегьы уара иуасҳәаразы, аха сара
сақәгәыӷуеит уара угәы, уара унамыс, – иугәаларшәа,
сара ӡӷаб заҵәык лоуп исымоу… ӡӷаб заҵәык…
Аҳкәажә дамхаҵәыуеит.
– Аҳкәажә, – сҳәеит сара, – бара ибҳәаз аҭак аҟаҵара
сылшом сара, сақәиҭызааит быӡӷаб лацәажәара, лареи
сареи ҳхала…
– Уи ианакәызаалакгьы изыҟалом! – дааҵҟьеит лара,
дахьтәаз дҩагыланы, акыр деилашәаны.
– Ишышәҭаху, – иҟасҵеит аҭак сара ацара сҽыназкуа.
Аҳкәажә даахәыцын, уаангыл ҳәа напыла иааслырбан, нас дындәылҵт.
Ицеит хәбаҟа минуҭ. Сгәы мыцхәы еисуан, аха
сыхшыҩ ҭынчын, схы хьшәашәан: Мери хаа лыбзиабаразы сгәы сҭыхауан, аха џьара бзиабара шәахәац
хәыҷыкгьы сзымԥшааит.
Абар, ашә аатын, дааҩналеит лара. Анцәа ҳрыцҳашьа!
Шаҟа лҽылыԥсахзеи уи сара дсымбеижьҭеи?
Ауаҭах агәҭаны лара даагарыгаҽеит; сара сҩаҵҟьан,
снапы налыркны, аҟәардә аҟынӡа дназгеит.
Лара лаԥхьа сгылан сара. Ҳҩыџьагьы акраамҭа
ҿымҭӡакәа ҳаҟан: уи лыбла ҭбаақәа, уаҩы ишимбац ала агәырҩара зҵаз сара сылақәа рахь гәыӷрак
рыԥшаауазшәа акәын ишыҟаз; лара лқьышә хцәышаақәа
баша иԥышәырччарацы ргәы иҭан; лнапы ԥшӡақәа
лшьамхы ианыз убас ирыгын, насгьы убас еилыԥхауан,
уи даара даарыцҳасшьеит сара.
– Аҳкәажә ԥҳәызба, – сҳәеит сара – ижәдыруама
шәара сшышәхыччауаз сара? Шәара ишәыхәҭоуп сара
сышәцәымыӷхаразы.
Лара лӡыӷқәа чмазара мцабзк аарҿықәлеит.
Сара саҿын ацәажәара:
– Ус анакәха, шәара сара сыбзиабара шәылшауам…
Аҳкәажә ԥҳәызба наҟ днаҳәын, лнапқәа рыла
лылақәа аахҩаны, лхы астол инықәылҵеит, насгьы уа
лылаӷырӡқәа лоулыжьызшәа ус сгәы иабеит.
– Анцәа срыцҳашьа! – лҳәеит ергьҳәа лара.
Ари ауаҩы изихымгаратәы еиԥш иҟалауа иалагеит:
даҽа минуҭк, нас иҟаларын саргьы лшьапԥынҵан скаҳар.
– Шәара ижәбоит, – сҳәеит сара бжьымчыла, насгьы сгәы иаҭахӡамкәа мчыла саахыччашәа: – Шәара
шәхаҭа ижәбоит, сара шәара ԥҳәысс шәшысзымгауа.
Иара уи уажәы шәара ишәҭаххаргьы, дук хара имгакәан
шәахьхәра шәыҟан. Аҳкәажәи сареи ҳаицәажәара ауп
абас иаахтны, абас ихжәаны убарҭқәа зегьы сзырҳәаз;
сара сгәы иаанагоит уи бан цқьа илзеилмыргеит
ҳәа: шәара ишәзымариоуп уи агәра лыргара. Шәара
ижәбауеит сара шәара шәаԥхьа ароль бааԥс, ароль
хәымга сшыхәмаруа, ус сшыҟоу азы схы здыруеит; абри
ауп шәара шәзы сара иҟасҵараны исылшо зегьы. Сара
сызлаҟоу ҳәа цәгьарас исыдышәкыло зегьы рзы сыхиоуп, урҭқәа зегьы схы иадыскыларацы… Ижәбома, сара
шәара шәҿаԥхьа шаҟа суаҩы лаҟәу… Ииашами нас, сара
шәара егьа бзиа сыжәбауазаргьы, абри аминуҭ нахыс
сышәцәымӷымхауеи?..
Аҳкәажә ԥҳәызба сара сахь даахьаҳәит амармалташь еиԥш дышкәакәаӡа, амала лылақәа уамашәа
ицырцыруан.
– Сара снашәҿаԥшны саанхаӡом… – лҳәеит лара.
Сара ҭабуп сҳәан, ҳаҭыр ақәҵаны слалеихырхәан,
нас сындәылҵит.
Сааҭк ашьҭахь акәыриер ҽқәа хԥа Кисловодскынтәи
срыма ицон. Есентуки снаӡаанӡа ԥыҭк шыбжьаз амҩа
ааигәара сара сҽы бзиа ԥсны иахькажьыз издырит;
акәадыр иақәыз ақәхны иҟан – иҟалап имҩасуаз казақк
иақәихызар, насгьы акәадыр ахаҭыԥаны сҽы абӷаҿы
ҩ-ҟәраанк ықәтәан.
Сара саақәԥсычҳан, наҟ снахьаҳәит…
Уажәы сара абри агәҿыӷьырҭатә бааҿы сахьыҟоу
лассы-лассы анкьатәи сызхысхьоу сгәалашәо схы саз­
ҵаауеит: избан, изысҭахымзеи сара сынасыԥ исзаанагаз амҩа ҭынч саныларц, сара иахьсызԥшыз аҭынч
гәырӷьара, насгьы аԥсҭынчра?.. Мап, уи еиԥш иҟоу
аԥсҭа­заара бзиахәи сареи ҳзеицынхомызт! Сара, амшын брагьцәа рышхәа аидауыр аҿы иины иааӡаз ам­
шынуаҩ еиԥш иҟоу: уи иԥсы аԥшеи ацәқәырԥеи ирылиааз, насгьы амшын аҿықә ихықәнажьлаз, уи игәы
ҿыӷьуеит, дааԥсауеит егьа дужьжьаргьы, иагьа ҭынч
амра лаша иқәыԥхозаргьы: уи иахьа хәлаанӡа амшын
аҿықәан аԥслымӡ дылаланы дныҟәоит, есқьынагьы
еиԥшны ацәқәырԥақәа рыбжьы игауа дырзыӡырҩуа,
насгьы дазыԥшуеит аԥҭа лашьцахара: иаацәырҵрыма
нас, амшын еиқәареи, аԥҭа жәҩангәыԥштәылақәеи
еиҟәызшауа ацәаҳәа цәыш аҟынтәи, зны амшынтә ҷныш
амҵәыжәҩақәа реиԥш хәыҷы-хәыҷла ацәқәырԥақәа
рыцыԥхь иалҵуа, ашьшьыҳәа асқьала ҭацәы иазааигәахо,
бзиа иибо аԥрақәа…
III
Афаталист
Сара зны ҩымчыбжьа сынхон аказакцәа рыстанциа армарахьтәи аган аҟны; убраҵәҟьа игылан аршьаҟа
рбаталион; офицерцәа хәылԥазыла зны аӡәы иҟны, зны
даҽаӡәы иҟны еизауан амаца асразы1.
Зны абостон, ҳгәы аныԥнаҵәа, ҳмацақәа астол аҵаҟа
илыҵаԥсаны, амаиор иҟны акраамҭа ҳтәан; иҟам-иным
алацәажәара игәмырҿыӷьганы иҟан. Аҭырқә динхаҵара,
ауаҩы иразҟы ажәҩан аҿы иануп ҳәа иалацәажәон,
ақьырсианцәа рҟынтәигьы иақәшаҳаҭхоз ыҟан; уа итәаз
дарбанызаалакгьы уаҩы уамашәа иибашаз акы иҳәон,
ма адинхаҵара дақәшаҳаҭхон, ма дақәшаҳаҭхомызт.
– Шәхаҵкы, – иҳәеит акрызхыҵуаз амаиор, –
шәара ишәеиуоу дарбанызаалакгьы урҭ уамашәа иҟоу
шәызлацәажәақәо ихала имбаӡац шаҳаҭра рзиуратәы.
– Ҳәарас иаҭахузеи, избахьада, – рҳәеит еиҳараҩык,
– аха ҳара ииашаны ауаа рҟынтә иҳаҳахьеит…
– Урҭқәа зегьы башоуп! – иҳәеит аӡәы. – Иабаҟоу
убарҭ ииашоу ауаа, ҳара ҳаныԥсуа асааҭ зну ашәҟәы,
асиа иахәаԥшхьоу?.. Ииашан алахьынҵа, аԥеиԥш ыҟазар
нас ҳара ахәыцра азин зҳамоузеи? Ҳара ацәгьа ҟаҳҵауоу
абзиа ҟаҳҵауоу ҳазазхәыцуазеи?
Уи аамҭазы, ауаҭах акәакь аҟны итәаз офицерк
дҩагылан, ашьшьыҳәа астол даадгылеит, дмыццакӡакәа
илаԥш зегьы инархгауа. Уи ихьӡыз ала дсербын.
Апроучик Вулич иҿыԥшылара, иҟазшьа зеиԥшраз уеилнаркаауан. Акыр доуны, ихы-иҿы еиқәаны, еиқәаҵәаӡа
иҟоу ихахәы ибла агәы еиқәаҵәақәа, иԥынҵа дуны,
аха иааԥшӡаны иара дызлыҵыз амилаҭ ишырҟазшьоу
имҩашьахуа иузырбо, агәала змоу, ихьшәашәаӡа иҟоу
иԥышәырччара есқьынагьы иҟалазшәа, уи иқьышә
Бостон – маца хәмарроуп.

иаақәыжжуаз убарҭқәа зегьы иаадырԥшуан илахьынҵа
инаҭаз, игәы иҭоу, ицәынырра ззымҳәо иакәны дшыҟаз.
Уи агәы ӷәӷәа иман, рацәак иҳәомызт, аха ииҳәоз
хжәан; игәы иҭеикызи, аҭаацәа маӡеи дызусҭазаалакгьы
аӡәы иеиҳәомызт; аҩы ианакәызаалакгьы ижәуамызт,
аказақ ӡӷабцәа, – урҭ убар, шаҟа ибзиоу ҳәашьак змамыз, – дрыцныҟәаӡомызт. Ирҳәон аполковник иԥҳәыс
иблаҵарқәа рзы лгәы дахәауан ҳәа, аха уи аҭыӡшәа аӡәы
далацәажәо далагар даара игәы иалсуан.
Уи бзиа иибауаз, зегьы реиҳагьы дзеилаҳауаз, иаргьы иимӡауаз, – амаца асра акәын. Астол иаҵәа аҟны зегьы ихашҭуан, еиҳаракгьы иара ицәцон; аха есааирагьы
ақәмҿиарақәа имаз, иуаҩхжәара еиҳагьы еицәартәуан.
Ирҳәон, зны аекспедициа аныҟаз, уахык, ахчаҿы абанк
ықәҵаны дасуан ҳәа; усҟан цәгьалаӡа дманшәалахеит.
Ус гәаҽанрак ыҟаӡамкәа иаразнак ахысыбжьқәа геит,
игеит агәҽанҵага бжьы, зегьы ҩыҵибаҳәан рабџьарқәа
ирзыҩит. «Абанк унеиуазар аԥара сырба» ибжьы дуны
игон Вулич дымгылакәа, еиҳа зҽадцаланы амаца иасуаз руаӡәы иахь ихы рханы. «Бжьба зну аауеит», иҳәеит
дыҩны дцо амаца ицасуаз. Араҟа зегьы ааилаҩҩит, аха
Вулич амаца ишеит.
Уи аилаҭырраҿы даннеи, наҟ-ааҟ ӷәӷәалаҵәҟьа
аиҿахысрақәа ыҟан. Вулич ма ахымҩас акәзааит, ма
ачеченцәа раҳәақәа ракәзааит акы хьаас иҟамҵаӡакәа
насыԥ змоу, амаца ицасуаз иԥшаара даҿын.
«Илеиит бжьба зныз!» – иҳәеит уи ибжьы рдуны,
аҵыхәтәантәи ачеченцәа абна илцаны ркацара иаҿыз
ахысыҩцәа ргәыԥ аҟны даниба. Вулич амаца ицасуаз ара иаҭыԥым ҳәа шиеиҳәозгьы, ақьасеи иԥараҭреи
иџьы­ба иааҭыхны насыԥ змаз инаганы ииҭеит. Игәы
иамыхәоз иуал шәаны, уи ддәықәлеит ԥхьаҟа, асол­
даҭцәа драԥхьагыланы, аҵыхәтәанынӡа гәшәарак ҳәа
ҟамҵаӡакәа ачеченцәа дырҿахысуан.
Апоручик Вулич астол данаахагыла, зегьы рҽаадыр­
ҭынчит, уамашәа уаҩы иибаша ииҳәарызеишь ҳәа
изыԥшуа.
– Шәхаҵкы! – иҳәеит уи (ибжьы рҭынчны абжьааԥны
данцәажәоз аасҭа еиҳа иааларҟәны): – шәхаҵкы,
изхәарҭоузеи егьзлаӡам азы аимак? Шәара ишәҭахума
агәра жәгарцы: сара шәара ишәыдысҵоит дасу шәхаҿы
иԥышәшәарц ауаҩы иара иахьынӡаиҭаху адунеи аҿы
дықәзаарацы илшауоу, мамзаргьы ҳара иҳаиуоу дарбанызаалакгьы иԥсҭазаара аҿҳәара заанаҵы иԥҵәаны
иҟоу гәашәҭарц... Изҭахыда уи аԥышәара?
– Сара сакәым, сара сакәым! – зегьынџьаратәи абжь­
қәа аагеит. – Абар агаӡа! Ихы иҭашәақәоузеи!..
– Изҭаху сиеисауеит, – сҳәеит сара сыхәмаруа.
– Изакәу азы?
– Агәрагара ҟасҵоит иҟалаша уаҩы ишизымдыруа азы, – сҳәеит ҩажәа червонец астол инықәԥсаны,
сџьыбаҿы исымаз зегьы еизганы.
– Суеисоит, – аҭак ҟаиҵеит Вулич ибжьы ҭахәаҽны.
– Амаиор, шәара ӡбаҩыс шәыҟоуп; абар жәохә червонец
егьырҭ хәба шәара сара истәны ишәықәын, исзыҟашәҵа
аҩызара, урҭ абарҭ аԥарақәа ирыцшәҵа.
– Ибзиоуп, – иҳәеит амаиор: – аха аиашазы, исзеилкаауам ари аус шыҟоу, шәеисара шеилшәыргауа?..
Вулич акгьы мҳәаӡакәа амаиор ишьҭаларҭа ауаҭах
дыҩналеит: ҳаргьы уи ҳишьҭаланы ҳныҩналт. Вулич абџьарқәа ахькнаҳаз аҭӡамц днадгыланы, икнаҳаз
атапанчақәа руакы аҵәымӷ иахьахшьыз иаахихит,
еиҳа иманшәалахашәа иааиԥыхьашәаз. Ҳара макьана
иҳаздыруамызт уи иҟаиҵарацы ииҭахыз, аха атапанча
аахаршаланы, аҽԥыхәшә аннықәиԥса аамҭазы, ԥыҭҩык
иаразнак иааибарҳәҳәан, инапқәа ааныркылт.
– Иҟауҵарц иуҭахузеи уара? Уӡырҩы, уи хагароуп! –
инаиқәыҳәҳәеит зегьы.
– Шәхаҵкы! – иҳәеит уи ашьшьыҳәа, инапқәа аарымх: – изҭахыда сара сзы ҩажәа червонец зшәарц?
Аӡәгьы ҿымҭӡакәа наҟ инаскьа-ааскьеит.
Вулич, егьи ауаҭах ашҟа дныҩналан, астол
днадтәалеит; зегьы иара ишьҭаланы иныҩналеит.
Уи инапала иаҳирбеит ҳаикәшаны ҳтәарц. Ииҳәаз
ҟаҳҵеит ҿымҭӡакәа: убри аминуҭ азы уи ҳара ҳзы
уаҩы иимбац маӡамч дук иманы дҟалеит. Сара сыбла­
қәа еихмырсыӷьӡакәа ила агәы сынхыԥшылеит;
аха ҭынч, илақәа еихымсыӷьӡакәа сара сԥышәаратә
блақәа днархыԥшылеит, иқьышә хцәышаарақәа ааԥы­
шәырччеит; аха иара убасҟак аҭынч ҟазшьа шимазгьы
ихаҿсахьа цәышраҿы аԥсра шанҩылаз саԥхьауан. Саргьы
игәасҭахьан, акрызхыҵуа ажәытәтәи аибашьыҩцәагьы
сгәаанагарақәа дырҵабыргуан, иаалырҟьаны сааҭқәак
рышьҭахь иԥсраны иҟоу иразҟыу ихаҿсахьа ишанылауаз, аԥышәара змоу аблақәа ашьыԥка шырмыхьуаз.
– Уара иахьа уԥсраны уҟоуп, – иасҳәеит уи сара.
Вулич иаразнак сара сахь даахьаҳәын, аҭак, ҭынч
дмыццакӡакәа, иҟаиҵеит:
– Иҟалап ус акәзар, аха иҟалап акәымхаргьы…
Нас амаиор иахь ихы наирхан ус диазҵааит: атапанча еиҵоума ҳәа.
Амаиор иҟалаз изымбатәбарахан атапанча еиҵазу
еиҵамзу игәаламшәеит.
– Иуҳәо закәызеи, Вулич! – ибжьы рдуны аӡәы
ҿааиҭит: – Иханы икнаҳазҭгьы, ҳәарас иаҭахузеи, атапанча еиҵан; изаҭахузеи ахәмарра!..
– Гаӡара хәмарроуп! – инаимаидеит даҽаӡәы.
– Хәмааҭк рзы ҩынҩажәижәаба мааҭ ықәҵаны аисара саҵалоит атапанча шеиҵамыз азы! – иҳәеит даҽаӡәы
ибжьы ҩардуны.
Дырҩегьых аисара ҿыц ҟарҵеит.
Сара сгәы ԥнаҵәеит ари ацеремониа… «Уааӡырҩы,
– сҳәеит сара, – ма уҽшьы, мамзаргьы атапанча ԥыхьа
иахькнаҳаз аҭыԥаҿы инаганы икнаҳ, нас ҳцап цәара».
– Ҳәарас иаҭахузеи, – рыбжьы ақәдыргеит
ирацәаҩны: – Ҳцоит цәара.
– Шәхаҵкы, сшәыҳәоит шәахьгылоу шәҭыԥқәа
шәымԥсахырц! – иҳәеит Вулич, атапанча ахы ихы
инадкыланы. Зегьы шанханы иаанхеит. – Печорин, –
инациҵеит уи: – Мацак аалхны аҩада иршә!
Сара уажәы изласгәалашәо ала, астол иқәыз амаца
атуз аарылсхын, аҩада исыршәит: зегьы рыԥсылагаҩа­
гара рылымшо иҟалеит; аблақәа зегьы, акы иацәшәаны,
насгьы иҟаларызеи ҳәа иԥшуа, атапанча ахьынтә
хыхьынтәи ибӷьаауа ашьшьыҳәа алада иҭаланы илеиуаз,
ауаҩы илахьынҵа зыӡбоз атуз ашҟа инадырхеит; уи атуз
астол ишынықәшәаз еиԥшҵәҟьа, Вулич ихы иадкыланы
иикыз атапанча ашьапы даахеит… хьарԥ ааҿыҵгеит!..
– Анцәа иџьышьоуп, – рҳәеит ирацәаҩны: –
Еиҵаӡамызт…
– Иаабап уи ус акәзар, – иҳәеит Вулич. Уи дырҩегьых
иикыз атапанча аахаршаланы аԥенџьыр аханы ахылԥа
икнаҳаз инақәикит; аҵықь ааҭгеит – ауаҭах алҩа
лыҩначит; алҩа анааихсыӷь, ахылԥа аакнырхит: уи
ахылԥа агәҭаҵәҟьа кылжәаны иҟан, ахгьы аҭӡамц
абжараҟынӡа илеины илалагылеит.
Хԥаҟа минуҭ аӡәгьы ажәак изымҳәеит; Вулич
ашьшьыҳәа счервонецқәа аашьҭыхны аԥараҭра аҭаԥсара
даҿын.
Иҟалеит агәаанагарақәа рҳәара, атапанча аԥхьа
изҭымҟьаз азы; шьоукы агәрагара ҟарҵон, атапанча
агәыцә издыруадаз ицқьамзар ҟаларын ҳәа, егьырҭ,
маӡала, ихәыҭхәыҭны ирҳәон аԥхьатәи ахәшә цәаакын,
нас, ашьҭахь Вулич уи ахәшә иҿыцны иԥсахит ҳәа; аха
сара агәрагара ҟасҵон аҵыхәтәаны ирҳәоз шиашамыз азы, избан акәзар, сара минуҭ заҵәыкгьы сылаԥш
нахмырԥаӡакәа атапанча сахәаԥшуан.
– Уара ахәмарраҿы насыԥ умоуп! – ҳәа иасҳәеит сара
Вулич.
– Схәыҷны сҩагылазар аахыс знык ауп, – аҭак
ҟаиҵеит ихы иамхаԥагьаны: – уи иарбанызаалакгьы
абанки аштосси1 раҵкыс еиӷьуп.
– Аха маҷк ишәарҭоуп.
– Ишԥа? Уара агәра уго уалагама алахьынҵа шыҟоу?
– Агәра згоит; аха амала исыздыруам сгәы изаанагауаз сара иахьа уара хымԥада уԥсырц уҟоуп ҳәа…
Убри ауаҩ, уажәраанӡа ашьшьыҳәа зхы зтапанча
ахы адкыланы изкыз, иаразнак дааицрашәеит, насгьы
дааԥхашьеит.
– Иазхоуп уажәшьҭа! – иҳәеит уи дҩагылауа – ҳара
ҳаисра аҵыхәа ԥҵәеит, уажәы уара иуҳәақәо сара
иахәҭаны исыԥхьаӡом… Уи ихылԥа аашьҭихын дцеит.
Сара уи уамашәа избеит, – башагьы дымцеит ҳәа сгәы
иаанагеит.
Дук мырҵыкәа зегьы рыҩныҟақәа ицеит, Вулич
иҟаиҵаз азы дасу ргәы иаанагоз ҳәауа. Иҟалап урҭ
аӡәык иеиԥш еицҿакны сара сзы ихы ада хы иҭахӡам
ҳәа сзырҳәозаргьы ауаҩы иҽишьразы сахьиеисаз
азыҳәан; уи сара сыда, иҭаххар ианыманшәалоу аамҭа
изымԥшаауашәа!..
Сара
астаница
аулица
ҭацәқәа
сырныланы аҩныҟа схынҳәны саауан; амза уахьахәаԥшуаз,
иҟаԥшьыуаркалеиуа ижжаӡа амца акушәа анаӡара игылаз аҩынқәа иҩарывҵсны аҩеира иаҿын; ажәҩангәы
иҵаҷҷо иаҵаԥсан аеҵәақәа, ҭынч икәеицеиуа. Ачча сакит сара, ажәытә иҟалаша здыруа ауаа ыҟоушәа ианырбоз аамҭа анаасгәалашәа. Урҭ ргәы иаанагон ажәҩан
аҟнытә алашара ҟазҵо, ҳара дгьыл ҿаҵак азы иҟам-иным
аказы, иаԥсаӡам азы аимакқәа анҳауа урҭ ҳаимак аус
рҽаладырхәуеит ҳәа. Ишԥа нас? Урҭ реиԥш иҟоу ауаа ргәы
иаанагоит алашара ҟазҵо аеҵәақәа дара реибашьрақәеи
ргәырӷьарақәеи рзы мацара ирлашагоушәа, аха урҭ
Аштос – маца хәмарроуп.

агәаԥхарақәеи ргәыӷрақәеи, абна аҵыхәан аныҟәаҩ
иеиқәиҵаз амца шыцәаз еиԥш ауп ишыцәахьоу! Аха урҭ
шаҟа агәамчхара ду рнаҭозеи ажәҩан аҟны ирацәаҩны
инхауа, имцәажәаӡакәа (иҿаҳацәаны ишыҟоугьы), дара
ирыхәаԥшуа иҟоуп ҳәа агәраганы иахьыҟоу азы!.. Ҳара урҭ
арыцҳашьара иахылҵыз, гәрагараки хҳаҭырқәҵараки,
қьафураки, шәараки, ҳаԥсуеит ҳәа ҳгәы ианаанагалакь
ҳгәахы ҿкааны изкуа ашәара ада, акгьы усс иҟамҵаӡакәа
адунеи ақәхара ҟалом ауаажәлар ирзеиӷьу азы, мамзаргьы ҳара ҳхаҭақәаҵәҟьагьы ҳанасыԥ азы, идуу уск
азы ахамеигӡара ҳалшауа ҳәа ҳаҟаӡам. Избан акәзар,
иаадыруеит уи аҟаҵара шҳалымшауа, насгьы хьаас
иҟамҵаӡакәа гәыҩбарак ахьынтәи даҽа гәыҩбарак ашҟа
ҳаиасуеит, ҳара ҳабацәа, ауаа рықәԥараҿы акәзааит,
аразҟы азы ақәԥараҿы акәзааит, гәыӷырҭаки, уи моу
изакәызаалакгьы қьаф дуки рымаӡамкәа мыцхаҵарак
ахьынтә даҽа мыцхаҵарак ашҟа ишиасуаз еиԥш…
Убарҭ реиԥш иҟоу егьырҭ ахәыцрақәагьы ирацәаны
схы иҭашәауан; урҭ реиԥш иҟоу ахәыцрақәа схы
иҭамшәаразы сҽааныскыларц сҭахӡамызт, избан акәзар
сара бзиа избом аԥсҭазаара иадҳәалам хәыцырҭак
аҟны саангыларц; урҭқәа зегьы абакылсуа?.. Аԥхьатәи
сыҷкәынра аан сара схәыцыҩны сыҟан; сара бзиа избон зны ахаҿсахьа еиқәара сыргәыбзыӷырц, зны
иԥшӡоу, иргәырӷьагоу ахаҿсахьа сахәмарырц. Аха убри
аҟынтә сара исзынхазеи? Ԥхыӡла ақәԥара уаналоу
ашьҭахь еиргьҳәа ианугәалашәауа еиԥш ааԥсара заҵәык
ауп исзыннажьыз. Абри еиԥш иҟоу лҵшәа змамыз
ақәԥараҿы сыԥсы амцабз иамази, аҟазшьа ӷәӷәа исымази, аԥсҭазаара бзиазы хымԥада уаҩы имазарцы ихәҭоуи
рымч каԥсеит; сара уи аԥсҭазаара салалеит заанаҵы,
гәаныла аԥсҭазаара иалаз ԥышәаны. Усҟан сара сзы
гәҿыӷьрахеит, игәхыршәагахеит, ауаҩы анкьанатә аахыс
иидыруа аҟазшьа бааԥсқәа зну ашәҟәы деиҭанаԥхьауа
игәы шарҿыӷьуа еиԥш.
Иацы иҟалаз сара сзы даараӡа ицәанырра ӷәӷәаны
сдеи сцәеи зырцыхцыхуа акәны исзыҟалеит. Исыздыруам сара уажәшьҭа алахьынҵа агәра згауоу исымгауоу, аха уаха сара хымԥада уи агәра згеит; иҟалаз
уаҩы даргачамкратәы иҟан, сара, ҳазхылҵыз ҳаба­
цәеи рымцхаҵарақәеи сшырхыччоз, исҭахӡамкәа да­
ра рга­нахь снанагеит; аха сара ари амҩа бааԥсы сыз­
қәылаз ала ха­ра сымцеит, ианаамҭаз сҽааныскылт.
Изакәызаалакгьы акы мап ацәымкра, иузымдыруа
азы ула хҩаны агәрагара аҟамҵаразы аԥҟарра исымаз, аметафизика кажьны, ԥхьаҟа сшьапы аԥынҵа
ашҟа сыԥшуа салагеит. Абас еиԥш иҟоу агәаҽанызаара
иаҭахыҵәҟьаны иҟалеит; сышнеиуаз итатаӡа иҟаз,
зыԥсы ҭамыз акы сҩахҟьашан, аԥсык аасыгхеит
скаҳарц. Схы нарҟәны снахәаԥшызар – амза амҩа ииашаны ианыԥхало иалагахьан, – избазеи? Саԥхьа аҳәа
агәҭа аҳәала еиҩҵәаны икажьын… Уи закәыз аилыргаха сауаанӡа иаауаз ршьапышьҭыбжьқәа аасаҳаит:
ҩыџьа аказақцәа аулица аҟнытә иҩны иаауан; руаӡәы
даасыдгылан дсазҵааит: аҩы иашьны иҟаз аказақ, аҳәа
иашьҭаз, дыжәбама ҳәа. Сара урҭ ирасҳәеит аказақ
дшысымбаз, насгьы идсырбеит «ахаҵара» ҟазҵаз иишьыз аҳәа ахькажьыз.
– Абрагьҩы хәымга! – иҳәеит егьи аказақ: – чихьир1
шааижәлак еиԥшҵәҟьа, изакәызаалакгьы, иааиԥы­
хьашәалакь аиҩырффара далагоит. Уаала, Еремеич, иара
ишҟа ҳцап, уи дҿаҳәатәуп, мамзар…
Урҭ насԥырҵны ицеит, сара схы хьчаны, ашьшьыҳәа
сымҩа сықәланы сцауан. Ус, аҵыхәтәаны, сманшәалаӡа
сыҩны снеит.
Сара ажәытәтәи уриадникк иҟны сынхон. Уи сара
бзиа дызбон иуаҩ қьиаразы, еиҳарак иӡӷаб бзиа Настиа лзы.
Уи ахамы лҽылаҳәаны есқьынагьы агәашәаҿы
Чихьир – кавказтәи аҩы хкқәа иреиуоуп.

дысзыԥшуан; амза алашара лқьышә ԥшӡа, аухатәи
ахьҭа иариаҵәахьаз, иқәԥхон. Уи сара санылдыр, дааԥышәырччеит, аха сара уи лаха сыманы ҳәа сыҟаӡамызт. «Бзиала, Настиа», – сҳәеит сара
саныналаҩсуаз аамҭазы. Уи акы лҳәарц лҭаххеит, аха
илҳәарц илҭахыз ахаҭыԥан даақәԥсычҳаит.
Суаҭах саныныҩнала, ашә асыркит, цәашьыла
иаасырлашан, сиарҭа сыҽҩыласыжьит; убри ауха
аҟара, акраамҭа сызмыцәо сҟамлац; амрагыларахьы
иаацәыҵлашо иалагахьан сара сылацәа анынҭаа, аха
иҟаларын сара убри ауха сызхара сшызмыцәоз ажәҩан
агәышҵан иаҵаҩызҭгьы. Шьыжьымҭан, асааҭ ԥшьба азы,
ҩ-ҭаҷкәымк сԥенџьыр иасуа иалагеит. Сара аҭҳарцәҳәа
сҩаҵҟьеит: иҟалазеи?.. «Угыл, уҽеилаҳәа!» Абжьқәа
рацәаны исықәдыргон. Сара ирласны сҽааилаҳәаны
сындәылҵит. «Иудыруама иҟалаз?» Хҩык офицерцәа
сара сҿы иааиз еицҿакны ҿаарҭит; урҭ аԥсы иеиԥш
ицәышҟаҟараӡа акәын ишыҟаз.
– Иҟалазеи?
– Вулич дыршьит.
Сгачамкны саанхеит.
– Аиеи, дыршьит, – иаҿын урҭ. – Уаала ҳцап ирласны.
– Иабыкәу ҳахьцауа?
– Амҩан еилукаап.
Ҳцон ҳара. Урҭ исарҳәеит сара иҟалақәаз зегьы, досу
ргәы иаанагақәоз, еиуеиԥшымыз азгәаҭарақәа ҟаҵауа,
алахьынҵа ауп акәмзар дзықәшәаз сааҭыбжак даахыԥар,
дымԥсыр шыҟалоз. Вулич ихала аулица лашьца даныланы дцон; уи дааиқәшәеит аҳәа шьны иаауаз, аҩы иашьны иҟаз аказақ. Иҟаларын димбаӡакәа диаҩсны дцар, Вулич даангыланы имҳәар: «сашьа, иуԥшаауада уара».
«Уара уоуп!» – аҭак ҟаиҵеит аказақ, аҳәа рхханы длаисын, ижәҩахыр иларкны игәы ахы аҟынӡа
илҭеирффалеит… Ҩыџьа аказақцәа сара исԥылаз, ашьра
ҟазҵаз аказақ ишьҭаз, ихәны иҟаз ихьӡан, дышьҭырхит,
аха уи аҵыхәантәи иԥсы аизгара даҿын, иҳәеит ҩажәа
заҵәык: «Уи диашоуп!» ҳәа. Сара аӡәы заҵәык сакәын
издыруаз урҭ ажәақәа ҵакы еиқәаҵәас ирымаз: урҭ
зызкыз сара сакәын; уи арыцҳа дзықәшәашаз заанаҵы
исамхаиаҳәахьан; сара сгәаанагарақәа амц срымжьеит:
уи зҽызыԥсахыз ихаҿы аҟны иԥсра ааигәаӡаны ишыҟаз
хымԥада саԥхьеит.
Ауаҩшьра ҟазҵаз, астанциа анаӡараҿы ҩынҭацәык
длыҩналан, ашәқәа аркны, иҽыҩнеикит: ҳара уахь
ҳцон. Ирацәаны аҳәсақәа еибарҵәыуа иҩны ҳара
ҳахьцоз ашҟа ицон; иагханы иҟаз аказақцәагьы рҩнқәа
ирдәылибаҳәаны, аулицаҿы иццакы-ццакуа рҟамақәа
рҟәынҵауа, илаҳаԥҟьаны иҩны ицон. Уаҩы ишимбацыз
ала аилаҩеилас ыҟан.
Абар аҵыхәтәаны ҳаргьы ҳнеит; ҳаԥшызар: аҩ­ны
ашәқәеи аԥенџьырқәеи – зыҩныҵҟала иаркны иҟаз ира­
цәаҩны уаа акәшаны игылан. Афицерцәеи аказақцәеи
ргәахы ԥыжәжәо досу ргәы иаанагақәо рҳәон; аҳәса
иҵәыуа-ихьуа ашәира иаҿын. Урҭ рҩнуҵҟа сара сылаԥш
дааҵашәеит зхы-зҿы ҭбааны иҟаз ԥҳәыс быргык,
агәалсра бааԥсы зҿықәыз. Уи ақыдуахәа ду икажьыз
дықәтәан лнапқәа лхы иаҵыргәаны: уи ашьра ҟазҵаз
иан лакәын. Зны-зынла лқьышәқәа аақәац-қәацауан…
урҭ анцәа иҳәозу, ишәиуазу седру?
Амала изакәызаалакгьы акы ӡбатәын, ацәгьаура
ҟазҵаз дыктәын. Аха дызусҭзаалакгьы аӡәы раԥхьа
агәаӷьра иҭахымызт.
Сара аԥенџьыр аҟны снеин акылҳара сынкылаԥшит;
уи дцәышҟаҟараӡа ахӷәыра дықәиан, иарӷьа напала итапанча кны; ашьа аҿашы ивараҿы иаҳәа шьҭан. Уаҩы
даацәшәаратәы иблақәа шьаҟь-шаҟьон; зны-зынла
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 20
  • Büleklär
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3291
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2311
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3332
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2263
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3319
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2075
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3284
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2224
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3369
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2329
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 4211
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2100
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3601
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2091
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3419
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2091
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3454
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2165
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3504
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2152
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3485
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2150
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3443
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2128
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3494
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2271
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3581
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2026
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3485
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1980
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3513
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1998
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1980
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3509
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1961
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3570
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2092
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 656
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 488
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.