Latin

Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 16

Süzlärneñ gomumi sanı 3513
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1998
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
сыумыргәаҟрацы: иҟалап сара дук хара имгакәа сыԥсыр,
избоит есымшааирагьы еиҳа-еиҳа сышҵыкәкәауа…
Убас шакәугьы, сара ԥхьаҟатәи аԥсҭазаара сазхәыцуа
ҳәа сыҟаӡам, сара уара заҵәык уоуп сзызхәыцуа…
Шәара ахацәа аԥсҭазаара бзиа, гәык-ԥсыкала шәнапы
аанызкылауа дшәыздырӡом… Сара, сқәуеит уара ула,
санузыӡырҩуа убасҟак уамашәа иҟоу агәеизҳара,
агәахәара дуӡӡа соуеит, амцабз еиԥш ицаҳәцаҳәуа иҟоу
агәыдкылара алагьы исхазмыршҭуа, сгәы зымԥсахуа.
Уи аамҭазы аҳкәажә ԥҳәызба Мери ашәаҳәара да­
ҟәыҵхьан. Иаалыкәыршаны бжьы рацәала аҽхәа­­ԥхьыӡ­
қәа аагеит; зегьы рышьҭахь сара лара лҿы снеин ашәа
шылҳәоз азы, исыздырам ишысҳәаз, аха инеилажәжәашәа
акы наласҳәеит.
Аҳкәажә
ԥҳәызба
лхы-лҿы
аалырхәмарын,
ҵаҟатәи лқьышә хыхьтәи иҩаԥырҳәҳәаны, рацәак
иааԥшӡацәамкәа днеин днатәеит.
– Сара сзы уи еиҳагьы иҽхәаԥхьӡуп, – лҳәеит лара, –
шәара сара зынӡаскгьы шәахьсзымӡырҩуаз; издыруада
шәара амузыка бзиа ишәымбозар?..
– Бзиа ишԥасымбои… еиҳараӡак крыфаншьҭахь.
– Грушницки диашазаап, шәара шәзы апрозатә гьама ауп имоу ҳәа аниҳәоз… Саргьы избеит шәара амузыка
агостроном, аганахьала бзиа ишыжәбо…
– Дырҩегьых шәара ашьыԥка шәымоуп: сара
зынӡаскгьы гострономс аус зуӡом, – сара сызҩыдоуп, аха
амузыка, крыфаншьҭахь уаҩы дарцәоит, крыфаншьҭахь
ацәара даара ибзиоуп: ус анакәха, сара амузыка бзиа избоит аҳақьымра аганахьалагьы. Уахынла акәзар, амузыка сара зынӡаскгьы исзычҳаӡом, сдақәа ирԥырхагоушәа
избоит: амузыка абжьы саҳар ма мыцхәы сгәы канажьуеит, мамзаргь саргәырӷьацәоит. Урҭ аҩбагьы гәҿыӷьгоуп,
агәырӷьареи ма алахьеиқәҵареи урымҭозар. Аха ауаа
рыгәҭа алахьеиқәҵара даараӡа иччархәп, иара убас
мыцхәы агәырӷьарагьы рацәак иҽеим…
Аҳкәажә ԥҳәызба исҳәоз аҵыхәанынӡа дазым­
ӡырҩӡакәа наҟ днасыԥырҵны, днеины Грушницки
иааигәара днатәеит. Урҭ рацәак ҵакы змамыз акы иала­
цәажәон: аҳкәажә ԥҳәызба еилгацәамкәа, насгьы илҳәоз
агәра мгацәакәа аҭак илҭон Грушницки. Амала лара
илҭахын лыхшыҩ кыдҵаны дизыӡырҩуашәа илырбарц,
избан акәзар уи зны-зынла лҟазшьа уамашәа ибаны
дылҿаԥшуан. Иҭахын лара иҭынчмыз лҟазшьа, ҩнуҵҟала
дыргәаҭеиуа дызмаз еиликаарц…
Аха сара беилыскааит, сыхаара аҳкәажә ԥҳәызба,
уажәшьҭа бҽыхьча! Бара ибҭахуп убри аманаҭ алаҵәҟьа
бшьа бурц, сара схамабзиара аҵәы алабҵарц, – уи акгьы бзалхуам! Аибашьра ҳабжьазааит аныбҳәа, сара
рыцҳашьарак сымаӡамкәа сҟалоит.
Убри ауха, ара ҳаҟанаҵы, сара ҩынтә-хынтә раҟара
Грушницкии лареи реицәажәара сҽалазгалеит, аха аҳ­
кәажә ԥҳәызба сара исҳәаз ажәақәа ихьшәашәаӡа дыр­
ԥылеит. Аҵыхәтәаны даараӡа агәала шсымаз наҟ сна­
рыдҵны сцеит. Аҳкәажә ԥҳәызба лгәы ҭыԥ­рааны ицон;
убасҵәҟьа акәын Грушницкигьы дшы­ҟаз. Шәгәырӷьала,
сҩызцәа, шәгәырӷьала!.. Шәара шәгәырӷьара рацәак
анҵыра аиуам!.. Ишԥаҟасҵари? Сара исымоуп
ацәалашәара… аԥҳәызбеи сареи раԥхьаӡа ҳанеибадыруа
иаразнак шьыԥкада еилыскаауеит уи бзиа сылбараны
дыҟоу дыҟаму…
Убри ауха егьырҭ саамҭақәа схызгеит Вера лааигәара,
ҳазхараҵәҟьагьы ажәытә ажәабжьқәа ҳрылацәажәеит…
Абасҟак сара Вера бзиа сзылбауа, аиашазын исыздыруам! Амала уамашәа иубаша, сара агаӡара ҟазшьа
бааԥсқәа исымоу, сыгха хәыҷқәа зегьы Вера леиԥш даҽа
ԥҳәыск илыздырӡом… Ихәарҭам ацәгьа абасҟак ауаҩы
датәнатәуама?..
Грушницкии сареи ҳаиманы ҳдәылҵны ҳҿынаҳхеит,
аулицаҿы смахәар ааникылан, акраамҭа ҿымҭӡакәа
ҳашнеиуаз ус иҳәеит:
– Нас изакәызеи?
«Уара угаӡоуп» ҳәа иасҳәарц сҭаххеит сара, аха
иаасычҳан, сыжәҩахырқәа саарҭасит.
Маи 29.
Абарҭ амшқәа зегьы рзы сара ссистема џьара
саацәхьгыланы ҳәа сҟамлеит. Аҳкәажә ԥҳәызба сара
сцәажәашьа лгәы иахәо далагеит, уи сара иласҳәеит
сыԥсҭазаара аҿынтәи интересны иҟаз хҭысқәак. Урҭқәа
рышьҭахь аҳкәажә ԥҳәызба сара хырзаманк злоу аӡәы
сакәушәа лбо далагеит. Сара адунеи иқәу ауаа зегьы,
еиҳараӡак ауаҩы ицәанырра, сахыччон; уи лара даршәауа
далагеит. Лара даныҟоу, баша цәажәарак азы Грушницкии сареи ҳаиулыжьӡом. Уи иҟазшьақәа иҟалҵақәоу
рзы ҩынтә-хынтә раҟара хыччара-ԥышәырччарала
аҭак илҭахьеит. Аха Грушницки днеины даныналыдгылалакь сара иаразнак аҩыџьегьы иааизныжьны наҟ
снарԥырҵны сцауан; иҟалап цәала иҟалҵазар, аха
раԥхьа ус аныҟасҵа, лара акырӡа даргәырӷьеит; аҩынтә
раан сара дсызгәааит; ахынтә раан – Грушницки.
– Шәара рацәак шәхы ҳаҭыр ақәшәҵаӡом, – ҳәа
салҳәеит уи сара иацы, – шәгәы изаанагозеи шәара
Грушницки иҟны сара еиҳа агәымҿыӷьра сымоуп ҳәа?
Сара исҳәеит схатәгәаԥхаразы сҩыза инасыԥ
сшамеигӡоз…
– Сара сынасыԥгьы, – иацылҵеит лара.
Сыблақәа еихмырсыӷьӡакәа инҭкааны аҳкәажә
ԥҳәызба сналыхәаԥшны, нас сара еиҳа схы ҳаҭыр
аақәҵаны сҽааҟасҵеит. Уи ашьҭахь аҽны хәлаанӡа
аҳкәажә ԥҳәызба ажәазаҵәыкгьы ласымҳәаӡеит…
Ахәылбыҽха хәыцрак дҭаганаланы даман, иахьа
шьыжьымҭан аҵеџь аҟны зынӡаск лылахь еиҳагьы
еиқәын. Сара снеины саныналыдгыла, аҳкәажә ԥҳәызба
рацәак лхшыҩ азымшьҭӡакәа, аԥсабара аҭыӡшәа ауп ҳәа
сыҟоуп Грушницки иҽадцаланы илеиҳәоз дазыӡырҩуан.
Сара сшаагәалҭаз еиԥшҵәҟьа лара аҟырҟарҳәа аччара далагеит, (уи лыччашьа даараӡа иманшәаламызт),
сара сгәалымҭаӡазшәа ҟаҵаны. Уи аамҭазы сара наҟ
снаскьан, маӡала слызкылыԥшуа салагеит; аҳкәажә
ԥҳәызба илацәажәоз иҟынтә наҟ лҿы налырҳәын, ҩынтә
дааҿарҳаси Хымԥада Грушницки лгәахы ԥиҵәеит.
Дырҩегьых даҽа ҩымш слацәажәарым.
Ииун 3.
Сара лассы-лассы схы сазҵаауеит, избан, убасҟак
ҽышәалаҵәҟьа сзашьҭоузеи, ианакәызаалакгьы ихысхырц исҭахым, ԥҳәысс иаазгарацы иҟам аӡӷаб-ҿа бзиа
сылбаразы? Иазнауазеи аԥҳәыс ҽырбара? Вера сара
еиҳа бзиа сылбоит, Мери зны бзиа сылбо дҟалаанӡа; уи
лаҵкыс еиӷьу, иԥшӡоу аӡәы дыҟам ҳәа сгәы иаанагозар,
иҟаларын усҟан ари уаҩы дызмыхәо аус сҽалазгалар…
Аха уи зынӡаск ус иҟаӡам! Ус анакәха, ҳара ҳҿара
аԥхьатәи ашықәсқәа раан абзиабара иамоу акәӡам
ҳзыргәаҟуа, ԥҳәыск лахьтәи даҽа ԥҳәыск лышҟа
ҳаиазгауа, ҳбаны иаанымхауа аԥҳәыс даабаанӡа; убасҟан
ҳашьҭалоит ҳара аԥҳәыс лымԥсахра – гәыҭкаала, ҳәашьак
амамкәа абзиабара… уи ҵыхәаԥҵәара змам агәаҟра
маӡас иамоу – уаҩы илымшауа аҟны агәҭакы анагӡара,
даҽакала иуҳәозар, уи аус аҵыхәтәанынӡа анагара ауп.
Изакәызеи сара абасҟак сзыргәаҭеиуа? Грушницки сиҵашьыцуама? Рыцҳа, уиҵашьыцыртә еиԥш акгьы ҟаимҵаӡеит. Мамзаргьы, издыруада, акы иаԥсаӡам,
аха еиҵахара зықәӡам ацәанырра иаҳнарҟаҵозар иаҳ­
зааигәоу аҩыза ибзиабара аԥырхагахара ҳхазы гәахәа
хәыҷык аҟаҵаразы, уи уаҳа аҭахымкәа дгәааны даныҟоу,
зыгәра згарызеи ҳәа дануазҵаауа абас еиԥш иаҳәаразы:
– Сыхаара сықәла, саргьы, уара уеиԥшҵәҟьа сыхьхьеит! Аха ус егьа иҟазаргьы, иумбои шьыбжьхьа сфоит,
уахьхьа сфоит, сҭынчӡа сыцәоит, насгьы сгәы иаанагоит
ҟыҟ-ҿыҟда, лаӷырӡда ҭынч аԥсыха соуп ҳәа!
Аха дыҟоуп зыԥсҭазаара иазгәыкуа, ҿыц иҩагылаз
ақәыԥш, ҳәашьак амаӡамкәа агәаԥхара дуӡӡа змоу. Уи
ашәҭ еиԥш иҟоу, раԥхьаӡатәи амрашәахәа аннақәшәалакь
афҩы хаара бзиа зегьы ахнахуеит; убри аминуҭ азы уи
ашәҭ ааҿыхны, узхара унафыҩны, нас иршәны амҩа
иануршәлароуп: издыруада, избо аӡәы ишьҭихыр! Сара
схатә цәаныррала избоит сымҩа аԥыхьа иаасықәшәауа
зегьы лбааздарацы ҭәра зқәым аԥсыцәгьара шсымоу: сара
ауаҩы игәаҟреи игәырӷьареи срыхәаԥшуеит сара стәала
мацара, сыԥсы амч аиқәырхаразы исҭаху фатәык еиԥш.
Уажәшьҭа сара абзиабара сԥырхагаханы, ахагара сылшауа
ҳәа сыҟаӡам; намысла абзиабара исымаз изыхҟьалакгьы
ишьҭарҟьацуп, аха уи даҽаџьара ахы цәырнагеит. Избан акәзар намысла абзиабара, амчра агара азхьра
иаҩызоуп. Сара зегьы реиҳа сгәы иахәауа – сыкәшамыкәша иҟоу зегьы снапаҿы аагара; уцәанырраҿы абзиабареи, амԥсахреи, ашәареи раарԥшра – уи амчра
агаразы зегьы реиҳагьы иргәырӷьаганы иҟаӡами? Иарбанызаалакгьы зинк ҳәа акы умаӡамкәа аӡәы изы ма
ургәаҟҩызар, ма ургәырӷьагазар – убри акәӡами мшәан
ҳара ҳԥагьара фатәы хаас иамоу? Изакәызеи нас анасыԥ?
Иҭамаму аԥагьара. Сара адунеи аҟны зегьы среиӷьны, зегьы раҵкыс амч сыманы схы сыԥхьаӡауазар, усҟан сара
насыԥ ду сыманы сҟалоит: зегьы сара бзиа сырбауазар,
усҟан ҵыхәаԥҵәара змам абзиабара сыманы схы иадызбало сҟалон. Ацәгьа ацәгьа ахылҿиаауеит: аԥхьаӡатәи
агәаҟра аилкаара унаҭоит даҽаӡәы иргәаҟра шаҟа
иргәырӷьагоу; ауаҩы акы иахмырҟьакәа, акы алихырц
иҭахымкәа ацәгьа ихы иҭашәарц залшом: агәҭакы (аидеиа) аԥсабара иахылҵуеит, иҳәеит аӡәы; урҭ агәҭакқәа
(аидеиақәа) анилакь, аԥсабара аформа, асахьа анаҭоит.
Уи аформа аусура иалагоит; аидеиа дуқәа зхаҿы ииуа
ауаҩы зегьы реиҳагьы аҽышәарақәа мҩаԥигоит; убри
аҟынтәи ауаҩы агени, ачиновник истол иадырҟьацылоу,
ма дыԥсыроуп, ма дхагахароуп, алеишәа бзиа змоу,
итәаны зыԥсҭазаара зхызгауа, адау еиԥш амаха-шьаха
змоу, зхы ашьа азлеины иԥсуа иеиԥш.
Абзиабара аидеиа аԥхьаӡатәи иара иҿиара аиԥш
ауп ишыҟоу; уи агәы аҿара, агәыҷкәынра иатәуп. Убри
ала зыԥсҭазаара зегьы зхызгарцы зҭаху, убри ала еснагь
қьаф зуларц згәы иаанагауа уаҳа зҭахым агаӡа иоуп:
ҭынч еиқәышьшьы инеиуа аӡиасқәа рахьтә ирацәоуп
рхыҵхырҭаҿы ӡырҩашла еилҵәраа иқәԥақәсуа, џьара
иҭаҽҽо, џьара ихыҽҽо, илбааҟьаны, иццакы-ццакуа
илеиуа, аха урҭ рахьтә ӡиас заҵәыкгьы ыҟаӡам амшын
агәаҟынӡа ашәах ргыланы иҩны ицауа. Аха уи аҭынчра
еиҳарак иҵәаху амч ду иазкыуп; ахшыҩи, ацәанырреи,
аҵаулареи ирымоу иаалырҟьаны азаара змоу еиԥш
аҟалара аҭахым; аԥсы гәаҟуазааит, аԥсы қьаф ауазааит,
есқьынгьы иара ахатәы ҳасабра ҟанаҵоит убас иҟазарц
ахәҭоуп ҳәа; иара иадыруеит гәаҟрада есқьынагьы амра
шоура ыҟазаргьы аԥсы шарҩауа; иара ахатәы ԥсҭазаара
иалԥхоит – иаргәыбзыӷуеит, насгьы ахы ахьнархәуеит,
ахәыҷы бзиа ирбауа еиԥш. Абри еиԥш иҟоу ахдырра ду
аҟны ауп ауаҩы анцәа аиаша шыҟаиҵо анеиликаауа.
Абарҭ изҩыз абӷьыцқәа срыԥхьо саналага, сара
игәасҭеит сызлагаз схәыцра аҟынтәи сшымҩахҟьаз.
Аха гәаҟрас иҟоузеи?.. Мшәан, ари изыҩуа ажурнал
схазыҳәан изыҩуеит. Ус анакәха, уи ажурнал ианысҵо
зегьы, мышкы зны сара сзыҳәан иҟалоит акырӡа иаԥсоу
гәалашәараны.
Грушницки дааин, сыхәда иҽаахаижьит, – уи афицерра ирҭеит. Ҳара иаажәит ашампанҩы. Грушницки
дишьҭаххы аҳақьым Вернер дааҩналоит.
– Сара иудысныҳәалом, – иеиҳәеит уи Грушницки.
– Избан?
– Избан акәзар, асалдаҭ ишинел уара даараӡа иунаалоит. Иумдыруеи, ашьаҟа армаҭәа аратәи аӡҵәы­
ҵәы аҿы иӡаху уара изакәызаалакгьы ибзиоу ҳәа
акгьы шунамҭауа… Иубома, уара уажәраанӡа аӡәы
уиеиԥшӡамкәа уҟан, уажәшьҭарнахыс азеиԥш ԥҟара
уаҵанакуа уҟалоит.
– Иҳәала, иҳәала аҳақьым! Уара сара сгәырӷьара
узаԥырхагахом. Уи издыруам, – инациҵеит Грушницки слымҳа дааҭахәыҭхәыҭны, – шаҟа агәыӷра ду
сырҭаз абарҭ ачынқәа… О, ачынқәа, ачынқәа! Шәара
ишәықәгылоу аеҵәақәа, сара сымҩа аеҵәақәа ракәны
иҟоуп… Мап! Сара уажәшьҭа зынӡаск насыԥ сыманы схы
сыԥхьаӡоит.
– Уара уҳаццома ҳара аҭабгарахь ҳахьцауа гәлеира?
– сиазҵааит уи сара.
– Сароу? Сымаҭәақәа рӡахаанӡа сара зынӡаск схы
лсырбом аҳкәажә ԥҳәызба.
– Уара агәырӷьара шумоу ласҳәарц сыдуҵома?..
– Мап, суҳәоит илоумҳәарц… Сара исҭахуп дсыргачамкыр…
– Аха уеизгьы ишсоуҳәара, Мери уареи шәусқәа
зеиԥшроу?
Грушницки дааԥхашьан, хәыцрак дынҭанагалеит:
иара иҭахын дыҽхәарц, амц иҳәарц, – аха инамыс
иаҵанамкит, насгьы дацәыԥхашьон аиаша аҳәара.
– Угәы ишԥаанаго, бзиа улбома уара?
– Бзиа улбома ба? Анцәа срыцҳашьа, Печорин,
изакәқәоузеи уара угәы иаанагақәоу!.. Иаразнак ус ирласны иҟалома?.. Уи хымԥада абзиабара лымазаргьы,
хар змам аԥҳәыс бзиа узбоит ҳәа лҳәома…
– Ибзиоуп! Нас уара утәала хар змам ауаҩы абзиабара аӡбахә атәы иҳәара ҟалома?..
– Ееҳ, сашьа! Зегьы ҟазшьак-ҟазшьак рымоуп: еиҳарак
ажәала имҳәаӡакәа, гәаныла, цәала еилыркаауеит…
– Уи иашоуп… Аблақәа рҿы ҳзыԥхьауа абзиабара
мацара, аԥҳәыс акымзарак лыднаҵаӡом, убарҭ ажәақәа
реиԥш… Уҽыхьча, Грушницки, аҳкәажә ԥҳәызба уара улжьоит…
– Лароу?.. – иҳәеит Грушницки ажәҩан даҵаԥшуа,
насгьы хамхаԥагьарала дааԥышәырччаны. – Сара
даараӡа сгәы уалоуп, Печорин!..
Уи дцеит.
Ахәылбыҽха ауаа рацәаҩны шьапыла ицеит
аҭабгарахь…
Аҵара ду змоу ргәы излаанаго ала, ари аҭабгара
еиқәтәахьоу авулкан еиԥшны ауп ишыҟоу; уи ыҟоуп
Машук ашьха аҿынаараҿы, ақалақь верск иналганы.
Уи аҭабгарахьы унанагоит амҩахәасҭа па хәыҷы, ахра
ҿҟьарақәеи ақәыцрақәеи ирыбжьысны инеиуа; ахәы
ҳанхалоз слыцхрааразы аҳкәажә ԥҳәызба снапы налсыркит. Уи агәлеира ҳаҿнаҵы снапы џьара иааулмыжьӡеит.
Ҳара ҳаицәажәара ацәгьа злоу ажәақәа рыла
ҳалагеит: сара салагеит ҳара иаадыруаз агәлеираҿы
иҳацзи иҳацмызи ртәы аҳәара. Раԥхьа салацәажәон
урҭ рхыччарақәа ртәы, нас исҳәо салагеит урҭ ргаӡара
аҭыӡшәа. Сара ҩнуҵҟала абылра салагеит. Аԥхьа
хәмаррыла салагеит, аха салгеит гәыкалаҵәҟьа
ацәгьазыҟаҵарала. Аԥхьа урҭқәа лгәы арҿыхон, аха нас
даршәо иалагеит.
– Шәара ишәарҭоу уаҩуп! – лҳәеит лара: – Сара
еиҳа еиӷьысшьоит абна агәҭаны ауаҩшьҩы иаҳәызба
сықәшәар, шәара шәыбз схьысыр аҵкыс… Сара
хәмаррада сшәыҳәоит: сара сзы екәымк шәҳәарацы
шәгәы ианаанагауа, аҳәызба аашьҭыхны сара сышә­
шьы, – сгәы иаанагоит уи шәара шәзы рацәак иус
уадаҩӡам ҳәа.
– Сара ауаҩы дызшьуа сиеиԥшума?..
– Шәара шәеицәоуп…
Сара минуҭк саахәыцын, нас сгәы аҵанынӡа
инеизшәа сҽааҟасҵан, убас сҳәеит:
– Ааи, абас акәын саныхәыҷыз аахысгьы лахьынҵас
исымаз!
Зегьы сара схы-сҿы ианырбаалон агаӡара, усҟан
исымамыз; аха урҭ исыдыркылақәоз иашахеит. Сара
сҭынчын – аха дыхԥароуп ҳәа авба сырҭон: усҟан
сгәы иҭоу сзымҳәо сҟалеит. Сгәаҵанынӡа сцәа ианыруан абзиабареи ацәгьареи; дызусҭзаалакгьы аӡәы
сиргәыбзыӷуамызт, зегьы ахьымӡӷ сдыргон: сара сҟалеит
сыцәгьахәыцыҩны; сылахь ҭаԥшылара цәгьаны, – егьырҭ
ахәыҷқәа иччо-ихәмаруа ирбалакь рҳәон; сара урҭ реиҳа
схы еиҳаны исыԥхьаӡон, аха сара дара раҵкыс сларҟәны
сдыргылон. Усҟан сара сҵашьыцыҩны сҟалеит. Сара адунеи зегьы бзиа абара сазхиан – аха сара аӡәгьы сизеилымкааит; нас сара исҵеит ауаҩы ибзиамбара. Ԥштәык
змаӡамыз сара сҿара ииасит схи аԥсабареи реиқәԥарала;
ахыччара сацәшәаны, еиҳа еиӷьыз сара сцәаныррақәа
сҵәахуан сгәаҵан: урҭ уаҟа иԥсуан. Сара исҳәон аиаша,
аха сыгәра ргомызт: усҟан салагеит амцҳәара: аԥсабареи
адунеи аҿы инхо еизырҳагас ирымоу анеилыскаа, сара
анаукеи аҟазареи рҟны сдырҩны сҟалеит, насгьы избон, шьоукы, имгәаҟӡакәа, ҟазарада анасыԥ шрымаз.
Убас еиԥш иҟоу анасыԥ ааԥсарак агәхьаа мкӡакәа
сазықәԥон. Убри аамҭазы, сара сгәаҿы иит амшәара,
аха атапанча ахы ала ирхәышәтәуа амшәара акәым
сгәаҿы ииз. Сгәаҿы иит ихьшәашәоу, мчы змаӡам, гузианрала ихҩоу аҿаԥышәарччара змоу амшәара. Сара
сҟалеит зхада хы бзиа изымбауа хымхәаны: сара сыԥсы
абжак ԥсны иҟан, уи ҩеит, иӡыҭит, аԥсы ахыҵит, нас
сгәы иаамсԥаан иршәны наҟ икасыжьит, – уи аамҭазы,
егьи сгәы абжа аԥсы ахәага ҭан, зегьы иргәаԥхоз азы,
ус ишыҟаз аӡәгьы изгәамҭеит, избан акәзар сгәы иԥсны
иҟаз абжа аԥсы шҭаз аӡәгьы издыруамызт: аха уажәы
сара сгәаҿы ишәырҿыхеит исцәыԥсхьаз сгәы абжа
агәалашәара, убри азоуп сара исцәыԥсыз сгәы ахҵара
ианысҵаз сзышәзаԥхьаз. Ирацәаҩуп, анышәынҭрақәа
рыҟны аҩырақәа ианырҵауа ччархәыс измоу, аха сара
сзы уи ччархәӡам, еиҳарак урҭ аҩымҭақәа аҵакы ирымоу
анысгәалашәалакь. Ус егьа иҟазаргьы, сара сшәыҳәаӡом,
сгәы иаанаго шәара шәақәшаҳаҭхарц: сара сҟазшьа шәара
шәзы иччархәшәа иҟазар – ишышәҭаху, шәахыччала:
заанаҵы агәра шәсыргоит уи сара зынӡаскгьы сгәы шыснамырхьуа.
Убри аминуҭ азы лыблақәа снархыԥшылеит: урҭ
алаӷырӡ хаҟәҟәала ирхын; снапы ахьылкыз, лнапы
ақыџь-қыџьра иаҿын; лӡыӷқәа ҟаԥшь-ҟаԥшьӡа амцабз
рыхҟьон; уи сара даараӡа срыцҳалшьеит! Агәаҟра –
ацәанырра, аҳәса зегьы, иаразнак иаармарианы ириааиуа анапхыцқәа, усҟан аԥышәа змамыз, лгәы ԥшқа
иаланаҵеит. Ҳанаиааиуанаҵы, илҳәо лҿамшәо дыҟан,
аӡәгьы диахәмарӡомызт, – уи уаҩы дзызхәыцша акы
акәны иҟан!
Ҳара аҭабгараҿы ҳнеит; аҳәса рыцныҟәаҩцәа аанрыжьит, аха лара сара снапы аулыжьуамызт. Аратәи ауаа
алаф ирҳәоз лара дарччомызт; дызхықәгылаз ахра ҿҟьара
лара даршәомызт, уи аамҭазы егьырҭ аҳәсахәыҷқәа акусыуҳәа еибарҵәааны рылақәа хырҩон.
Ҳхынҳәны ҳанаауаз, сара ицәырсымгеит ҳанцоз
алахьеиқәҵага ажәабжь иаҳҳәоз аҭыӡшәа; аха ҵак змамыз сара азҵаарақәа иҟасҵози алаф ажәақәа исҳәози
рҭак ҟалҵон иааркьаҿны, илҳәо лҿамшәауа.
– Шәара аӡәыр бзиа дыжәбахьазма? – слазҵааит сара
аҵыхәтәаны.
Аҳкәажә ԥҳәызба лыблақәа еихмырсыӷьӡакәа
даасыхәаԥшын, лхы аалырҵысит, – насгьы дырҩегьых
хәыцрак дынҭаналагеит: иаразнак иубартәы иҟан акы
лҳәарацы шылҭахыз, аха илздырамызт дызлалагашаз;
лгәы ҭагыломызт… Ишԥаҟауҵари! Лмаӷра ҵаӷа иазым­
хьчакәа афымца ацԥхь снапы аҟынтәи лнапы ашҟа иҩны
аҿынанахеит; абзиабарақәа зегьы абасала иалагоит. Ҳара
лассы-лассы ҳхы аажьоит, аҳәса бзиа ҳзырбауа ҳсахьеи,
ҳаплани, ҳаԥшӡареи рзы акәушәа; ҳәарас иаҭахузеи, урҭ
иԥшьоу амцабз адкылара иаздырхиоит, аха уеизгьы,
аԥхьаӡатәи абзиабара, – убри ауп аус злоу.
– Ииашами нас, иахьа сара даараӡа схгәарԥханы
сыҟамзи? – дсазҵааит мчыла дааԥыышәырччаны
аҳкәажә ԥҳәызба агәлеира аҟынтәи аҩныҟа ҳхынҳәны
ҳанааи.
Ҳара ҳаиԥырҵит.
Уи лхы дықәгәырӷьом; лара лхы аара алҭоит,
дахьыхьшәашәоу аҟнытә… О, уи зегьы раԥхьаӡагьы хадара злоу гәырӷьароуп! Уаҵәы уи илҭаххашт аҳамҭа
сылҭарц. Сара урҭқәа зегьы ҿырҳәала издыруеит – абри
ауп иргәырҿыӷьгоу!
Ииун 4.
Иахьа сара Вера дызбеит. Уи лхыбаара ала сара
слыргәаҟит. Аҳкәажә ԥҳәызба лгәамаӡа лара илалҳәеит
ҳәа сыҟоуп: аиаша ами иуҳәаша, иахәҭаҵәҟьаны илӡбеит!
– Сара еилыскаауа салагеит урҭқәа зегьы рхы ахьхоу,
– исалҳәеит сара Вера: – Еиҳа еиӷьуп имӡакәа исаҳә уи
уара бзиа дшубо.
– Аха уи сара бзиа дсымбозар?
– Нас избан, уи узлышьҭоузеи, дзургәаҟуазеи, лгәы
зурцыхцыхуазеи?.. О, сара уара ибзиаҵәҟьаны уздыруеит! Усзыӡырҩы, уара угәра згарцы уҭахызар, мчыбжьык
ашьҭахь Кисловодскҟа унеи; уаҵәашьҭахь ҳара уахь
ҳцоит. Аҳкәажә араҟа даҽа ԥыҭраамҭак дынхоит. Ҳара
ҳааигәара ауаҭах аанкыла; ҳара ауаҭах аанаҳкылоит
абарҵа дуқәа змоу аҩны ду аҟны, аӡҵәыҵәы ааигәара;
ҵаҟа ауаҭах нылкылоит аҳкәажә Лиговскаиа, уи аҩны
авараҿы игылоуп даҽа ҩнык, ҳара ҳзыҩноу аҩны зтәу.
Уи макьана аӡәгьы дыҩнамлац… Унеиуама?..
Сара ибзиоуп ҳәа ласҳәан, убри аҽныҵәҟьа ауаҩы
ддәықәсҵеит ауаҭах сзааникыларц.
Грушницки хәылбыҽха асааҭ 6 рзы сара сҟны дааин исеиҳәеит уаҵәы абал ҟалаанӡа, имаҭәақәа рыӡахра
ишалгоз.
– Уаҵәуха абал иалагаанӡа, сара схала слыцкәашап
аҳкәажә ԥҳәызба… Слацәажәап сызхара! – нациҵеит
Грушницки.
– Абал анбаҟалои?
– Мшәан уаҵәами! Уара иузымдырӡои? Ныҳәа дууп,
абратәи аиҳабыра роуп иҟазҵауа…
– Уаала абулуар ашҟа…
– Абри ашинел цәыршәага шысшәу сцом егьа
ҟаларгьы…
– Ишԥа, уара угәы ахшәама?..
Сара схала сцеит. Сышнеиуаз, аҳкәажә ԥҳәызба
Мери данысԥыла, амазурка ҳаицыкәашап ҳәа ласҳәеит.
Уи уамашәа илбеит, дагьааргәырӷьеит.
– Сара сгәы иаанагон, жәаха еиԥш, шәара акы
ианшәыднаҵалакь акәызшәа шәаныкәашоз, – лҳәеит
лара даараӡа лгәы иахәаны дԥышәырччауа…
Уи Грушницки дахьыҟам гәалҭауа ҳәа дыҟаӡамшәа
ауп дшыҟоу.
– Уаҵәы даараӡа уамашәа ижәбаша акы жәбараны
шәыҟоуп, – сҳәеит сара.
– Изакәызеи?..
– Уи маӡоуп… абал аҟны шәара шәхала еилышә­
каауеит.
Сара аҵх схызгеит аҳкәажә лҟны; Вереи ҭаҳмада хачачаки рыда сасцәа ҳәа уаҩы дыҟамызт. Сара сгәалаҟаны
сыҟан, еиуеиԥшымыз аҭоурыхқәа инарҳәы-аарҳәны
ирасҳәон; аҳкәажә ԥҳәызба сара сҿаԥхьа дтәаны исҳәоз
убасҟак дазхәыцны, бзиабарала дахьазыӡырҩуаз сара даара саацәыԥхашьеит. Иабацеи ллах-ҿыхра, лыҽырбара,
лара лықьынцыцрақәа, лажәа цҳафырқәа, лхыччара
хәаԥшрақәа, зегьы ззеиԥшыз лылаԥш хаарақәа?..
Урҭқәа зегьы Вера игәалҭеит: лхаҿы чмазаҩ ианубаалон агәала ду; аԥенџьыр ашәшьыра аҟны игылаз
аҟәардә тата ду дантәаланы… Сара уи даарыцҳасшьеит…
Уи аамҭазы сара исҳәеит Вереи сареи ҳаибадырра
адраматә ҭоурых, ҳара ҳабзиабара атәы, – даҽа шьоукы
рыхьӡқәа аҭаны.
Сара абзиабара хаа, агәырӷьара аԥсы ахаҵаны
ирасҳәеит; Вера лҟазшьа, иҟалҵоз ихьӡыргаганы идсырбеит, убри аҟынтә аҳкәажә ԥҳәызба сахьлыцныҟәоз
саналмыжьыр ада ԥсыхәа лымамкәа дҟалеит. Ҳааигәара
даатәеит, еиҳа даалах-ҿыххеит… Ҳара ҵхыбжьон асааҭ
ҩба рзы ауп ианаҳгәалашәа аҳақьымцәа асааҭ 11 рзы
ашьҭалара аҭахуп ҳәа шҳабжьыргоз.
Ииун 5.
Абал сааҭбжак шагыз Грушницки ашьаҟа ар рмундир
ала, иагымкәан, деиқәныхла деилаҳәаны сара сҿы дааит.
Ахԥатәи иҳәынҵәраҿы иадҿаҳәалан аџьаз даҷ хәыҷ, уи
наҟ-ааҟ аларнетқәа ахьынҳалан; еполетқәа уамашәа идуун, насгьы рхы аҩада хыхь ихьарҽны, Амур имҵәыжәҩа
еиԥш; имагәқәа аҷыжь-ҷыжь рыхгауан; иарма напала икын ахылԥеи акаҳуа ԥштәы змаз инапҭырԥақәеи,
иарӷьа напала ихагылаз ахәахә рҳәы уажәы-уажәы инапы аалишьуан. Ихы-иҿы ианубаалауан иара ихы дубеиа ишибоз, насгьы рацәак азыҭамамра шимамыз: иара
аныҳәа аԥшра имази, иныҟәара ԥагьашьақәеи хымԥада
сдырччауан, амала сара сгәы иҭаз аус даҽакала иҟамзар.
Ихылԥеи инапҭырԥақәеи астол ахь инаиршәын,
асаркьаҿ днеины иҽирҽеиуа далагеит; акасы еиқәаҵәа
дуӡӡа галстук ҳасабла иҟаҵан, ихәда иамаз ахәыц дуқәа
иалыҳәҳәоз, ицламҳәа аҵаҟа иаҵагылаз икьаҿ ахәдахырҽы иахыҳәҳәон; уи хәыҷызшәа ибеит: илымҳақәа
рҟынӡа дҩаханы иҩцәыҵирҳәҳәеит: ари аус џьабаа,
– избан акәзар, икьаҿ ахәдахырҽы ицәҭшәан аҟынтә
даргәамҵуан, ихы-иҿы ашьа ҩықәнаҵеит.
– Уара, ирҳәоит, ари абжьарак цәгьалаӡа сара
саҳкәажә ԥҳәызба улеиҽырбауан ҳәа? – иҳәеит иара
иааилажәжәашәа, сара дсыхәамԥшӡакәа.
– Ҳара ҳаиԥш иҟоу агаӡақәа ачаи абаржәуа! – аҭак
исҭеит уи сара, ажәытәтә ҭоурых бзиак аҿы аӡәы бзиа
иибоз ажәаԥҟа, Пушкингьы ашәа зхиҳәаахьаз акы.
– Ишсоуҳәара, ари амундир сара ибзианы иснаалауоу?.. Ҳаи, уи ауриа гәымха!.. Сҩыҵра шԥаҵнакаауеи!..
Иумаӡами уара адухь?
– Анцәа срыцҳашьа, изуҭахузеи уара уаҳа? Иара усгьы уара уажәы убас апомада фҩы ухышәшәауеит…
– Иаԥырхагаӡам, иааг арахь…
Шьушьа бжак аҟара игалстук аҵаҟеи, ичавреи,
имаӷрақәеи адухь нарықәиҭәеит.
– Уара уаха укәашауоу? – дсазҵааит сара.
– Сгәы иҭаӡам.
– Сара аҳкәажә ԥҳәызба амазурка кәашараан
лыцкәашара сықәшәар ҳәа сацәшәоит, – сара иарбанзаалакь фигура ҳәа акы сыздырам…
– Уара амазурка кәашараан ҳкәашап ҳәа лоуҳәама?
– Макьана мап…
– Заанаҵ ҳасаб азу, уашьҭан уара акы уарымҳәааит…
– Иашаҵәҟьану? – иҳәеит иара илахь аԥхьа апҟаҩ аахирган, – абзиаразы… Сцаны лара ашәаҿы сылзыԥшуеит.
– Ихылԥа аақәиԥаан дыҩны дцеит.
Сааҭыбжак ашьҭахь саргьы уахь сҿынасхеит.
Аулицаҿы лашьцан, уаҩгьы дыҟаӡамызт; аизара ахьы­
ҟаз атрактир ажәлар акәшаны еилаҭыруа еилан;
аԥенџьыр алашара дәылыԥхауан; ахәылԥазтәи аԥ­
ша аполктә музыка абжьы иаанагоз саҳауан. Сара
ашьшьыҳәа снеиуан, сылахь еиқәҵаны… Мшәан абри
сара заҵәык адунеи сықәзаара, схәыцуан сара, шьоук294

гьы ргәӷырҭа иаԥырхаганы иҟоума? Сара схы здыруа
адунеи саақәлеижьҭеи сразҟы аӡәы идраматә гәаҟра
саҵыхәтәанны саақәнаргылоит, сара сыда аӡәы аԥсреи
агәԥжәареи дақәшәар ҟамлауа! Сара ахәбатәи акт аҟны
сыҟамзар ҟамлауа акәын сшыҟаз; исҭахӡамкәа ма
ауаҩшьҩы ма ахәшьадҳәаҩы ироль сыхәмаруан. Абри
аҟны сразҟы гәҭакыс иамаз?.. Издыруада амешьчантә
трагедиақәеи аҭаацәаратә романқәеи рхәыцразы адунеи сықәзар, мамзаргьы аповестқәа рацәаны иеизызго
сырҩызаны, иаҳҳәап «Аԥхьаразы абиблиотекақәа»1 рзы
аповестқәа еизызго сакәны сыҟазар?.. Уи здырхуада?..
Имаҷҩума ауаа зыԥсҭазаара ианнаалагалакь иалагарцы
згәы иҭазкуа Алеқсандр Дуӡӡа2, мамзаргьы Лорд Баирони реиԥш иҟоу, аиашазы шәышықәса наҟьак урҭ еицырдыруа ахьӡ-аԥша змоу бжьагаҩцәаны3 иаанхауеит.
Азал саныныҩнала, ахацәа еилаҩҩы игылаз ргәыԥ
сҽаалаӡаны, иҟоу збарцы снаԥшы-ааԥшуа салагеит. Грушницки аҳкәажә ԥҳәызба лааигәара дгыланы акы леиҳәон
даараӡа амца ацраҵаны: уи илаҳауашәа илмаҳауашәа
дизыӡырҩуан, наҟ-наҟ днаԥшы-ааԥшуан, лыԥшандага
лқьышә иадкыланы; лхаҿала уаҩы ибон акы дшахыццакуаз, лыблақәа шаҟь-шаҟьауа аӡәы дрыԥшаауан; сара
ашьшьыҳәа рышьҭахь ала снеины снарыдгылеит ирҳәо
сазыӡырҩырц…
– Бара сбыргәаҟуеит сара, аҳкәажә ҭыԥҳа, – иҳәон
Грушницки: – Бара сара бсымбеижьҭеи уамашәа
бҽыбыԥсахит…
– Иара уаргьы убас уҽуԥсахит, – аҭак илҭеит иара,
лылаԥш ирласны инихҟьауа, лажәа хԥара иаҵанакуаз
ихыччара шакәу уи иара изеилмыргеит.«Аԥхьаразы абиблиотека – 1834 ш. иаркны 1865 ш. азынӡа
иҭыҵуаз ажурнал.Алеқсандр Дуӡӡа – Алеқсандр Македониатә.Ахьӡ-аԥша змоу абжьгаҩ – Ажәытә Урыстәылан ауҩытәҩсаратә
чынқәа 14 классны ишан.

– Сароу? Сара сҽысыԥсахну?.. О, уи ианакәызаалакгьы
изалшом! Бара ибдыруеит, уи залшауам! Знык бызбахьоу,
уи бара бынцәаԥшра ибымоу, иманы наунагӡа дцоит…
– Ушаҟәыҵра…
– Изыбҭахымзеи бара уажәы уи азыӡырҩра, анкьа урҭ реиԥш иҟақәаз анбаҳалакь бзиа ибаны
ибыдыбкылақәоз!..
– Изысҭахымзеи умбои, акы аҳәара, аиҭаҳәара бзиа
избом, – аҭак ҟалҵеит лара дааччауа…
– О, сара цәгьаӡа сеилагеит!.. Сара хшыҩда, сгәы
иаанагон, ма абарҭ еполетқәа агәыӷра азин сырҭап
ҳәа… Мап, еиӷьын ԥсраҽнынӡа абри асалдаҭ ишинел
цәыршәага ала сыҟазар, издыруада бара былаԥш сара
сахь ибырхар…
– Аиаша зыҳәан уи ашинел уара иаҳа иунаалон…
Уи аамҭазы сара снеин аҳкәажә ԥҳәызба
сналеихырхәеит; хәыҷык дааҟаԥшьхан, ирласны ус
лҳәеит:
– Иашаӡами нас, мисие Печорин, асалдаҭ шинел
иаҳа инымаалаӡо мисие Грушницки?..
– Шәара сшәықәшаҳаҭым – сҳәеит сара, – ари амундир аҿы уи иара еиҳа дыҷкәынахеит.
Грушницки ари ажәа иаахаз изымычҳаит, ахәыҷқәа
зегьы ҭаҳмадацәазар шырҭаху еиԥш, уи ихы дубеиа ибоит: уи игәы иаанагоит ихы-иҿы абзиаеибабара ду ахьану
еиҳа акрихыҵуа дҟанаҵозшәа. Сара убас лаԥшы бааԥсык
насхиҟьеит, насгьы ишьапы нкыдиҟьан наҟ днаҳԥырҵит.
– Аиаша ами, – сҳәеит сара, – аҳкәажә ԥҳәызба, –
уи есқьынагьы цәгьала дыччархәын, аха ԥыхьа шәара
дыбзиазшәа дыжәбон… ашинел цәыш аҿы.
Лылақәа сара сахь иаакыдлырхалеит, аха аҭак
лымҳәаӡеит.
Убри аухантәарак Грушницки аҳкәажә ԥҳәызба дахьцалакгьы длышьҭан, длыцкәашауан, ма лара длыдгылан,
ма vis-a-via;1 иара илақәа рыла дифон, дқәыԥсычҳауан,
нас дышлыҳәауаз, ажәа ҿырԥақәа шылҿеикуаз лгәы
ԥиҵәахьан. Ахԥатәи акадриль ашьҭахь дылзымычҳаӡауа,
лгәахы ԥиҵәаӡеит.
– Уи еиԥш ала суқәгәыӷуамызт уара, – иҳәеит иара,
дааины даасыдгыланы, снапы ааникылауа.
– Изакәызеи?
– Уара амазурка улыцкәашама? – дсазҵааит сара
гәахәа бжьыла. – Уи лара исалҳәеит…
– Нас иауазеи? Уи маӡоума иара?
– Ҳәарас иаҭахузеи… Уи аӡӷаб ԥагьа… аҽырбаҩы
лҟынтә уи еиԥш сазыԥшызар акәын сара… Сшьа сара
изуп?
– Ушинел, мамзар уеполетқәа ахара рыдҵа, иауазеи,
уи лара ахара злыдуҵауа? Илхароузеи лара нас, уи, уара
уаҳа лгәы уамыхәауазар?..
– Нас агәыӷра зсылҭауазеи?
– Избан, узгәыӷуаз нас уара? Акы бзиа иубауазар,
иҟоуҵарц уашьҭазар, уи саҳаит, аха дызусҭада ус баша
игәыӷуа?
– Уара аисараҿы уаиааит, – аха зынӡак акәым, –
иҳәеит иара дгәааны дааԥышәырччауа.
Амазурка кәашара иалагеит. Грушницки аҳкәажә
ԥҳәызба лымацара заҵәык далихит, аха егьырҭ
акавалерцәа есминуҭ лара далырхуан: уи сара сзы цасҳәа
зегьы исзеицырҳәазшәа иҟалеит; иаҳагьы еиӷьуп: уи
лара сара дсацәажәарцы лҭахуп, аха лара илԥырхагоуп,
– лара ҩынтә рыла еиҳагьы илҭаххоит.
Сара лнапы аасырӷәӷәеит; аҩынтә раан лнапы ажәырқьҳәа иаасымҟәыҵылжәааит уаҳа ажәак
мҳәаӡакәа.
– Сара уаха сыцәа ҭынчхауам, – салҳәеит лара, амазурка аҵыхәа анааԥҵәа.
vis-a-via – (францыз бызшәоуп), иаанагоит «лаԥхьа лгылан».

– Уи зхароу Грушницки иоуп.
– О, мап! – лхы-лҿы убас хәыцрак аҿықәлан, лылахь
еиқәылҵеит, сара хымԥада убри ауха лнапы сагәӡрацы
сгәы иҭаскит.
Зегьы еимпны ицо иалагеит. Аҳкәажә ԥҳәызба
аҽыуардын дынҭартәауа, лнап хәыҷқәа аҟыԥҳәа ирласны сқьышә иадсырӷәӷәалеит. Аҵх лашьцан, уи аӡәымзар
аӡәы изгәамҭеит.
Даараӡа схы сгәы сеигәырӷьауа азалахь саахынҳәит.
Астол ду игылаз иахатәан аҿар, Грушницки днары­
лаҵаны уаххьафара иаҿын. Сара саныныҩнала, зегьы
ҿымҭӡакәа иаатәеит: иҟаларын сара сҭыӡшәа иала­
цәажәозҭгьы. Абал аҟынтә иааз ирацәаҩны исызгәааны
иҟан, еиҳарак адрагунтә капитан. Уажәшьҭа хымԥада
сара исаӷацәаны Грушницки икоманда ашаика
еиҿыскааит ҳәа сыҟоуп. Уи аԥагьара-хаҵара сахьа иманы дтәан…
Даара сеигәырӷьоит; сара аӷацәа бзиа избоит, аха
қьырсианҵас акәым. Урҭ сара сгәы иахәо ҟарҵоит, сшьа
аус адыруеит. Еснагь ухианы уҟазар, дарбанызаалакгьы
игәы иҭоу удыруазар, иарбанызаалакгьы иажәа иаанаго удыруазар, шьоукы иӡбаны ирымоу хурбгалозар,
ужьоушәа ухы ҟаҵаны нас иаразнак, знык ҟьарала аҩын
дуӡӡа ицҟьа-шәҟьа иқәҵозар, – абри ауп сара абзазара
ҳәа сзышьҭоу.
Уаххьафара
аҵыхәа
ааԥҵәаанӡа
Грушницки
адрагунтә капитан диалацәҟәысуа иахәыҭ-хәыҭра
даҿын.
Ииун 6.
Иахьа ашьыжь Вера лхаҵеи лареи Кисловодскҟа
ицеит. Аҳкәажә ԥҳәыс Лиговскаиа лахь сышцауаз урҭ
рҽыуардын сԥылеит. Вера сара сахь лхы аалҟьеит: уи
лҿыԥшылараҿы ҽԥныҳәак шсылҭауаз ҩашьауамызт.
Изхарада нас уи? Нас уи лареи сареи ҳамацара џьара
ҳаиқәшәаратәы аус зылмырҽеиуазеи? Абзиабара амцабз
еиԥш, фатәыда иԥсуеит. Иҟалап сара аҳәара иҟасҵаз
егьызлымшаз, уи, ахыбаара иҟанаҵар.
Сара аҳкәажә лҿы сааҭк ус баша стәан. Мери
ддәылымҵӡеит, – дычмазаҩын. Хәылбыҽхагьы лара
абульвар аҿгьы дыҟаӡамызт. Ашаика ҿыц, лорнет
бџьарла зҽеиқәзыршәаз, аиашазы уаҩы даацәшәаратәы
аҽыҟанаҵеит. Даараӡа сгәы иахәеит аҳкәажә ԥҳәызба
дахьычмазаҩу: уи џьара хәымгарак лзыҟарҵарын!
Грушницки ихахәы еилажәжәа акалашәақәа дыҟоуп;
уи иашаҵәҟьаны дгәааит, еиҳарак ихабзиабара
ахьмыӡӷ ахьаргоу азы; аха мшәан иҟоуп убас шьоукы,
агәаараҵәҟьагьы дара рзыҳәа игәеиҵыхганы!..
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 17
  • Büleklär
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3291
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2311
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3332
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2263
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3319
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2075
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3284
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2224
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3369
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2329
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 4211
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2100
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3601
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2091
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3419
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2091
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3454
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2165
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3504
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2152
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3485
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2150
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3443
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2128
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3494
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2271
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3581
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2026
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3485
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1980
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3513
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1998
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1980
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3509
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1961
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3570
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2092
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 656
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 488
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.