Latin

Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 08

Süzlärneñ gomumi sanı 3419
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2091
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
лакҭацәгьала дихәаԥшуа. Аха Хьымца аҭак ҟамҵакәа
ихы кны дыштәац дтәан. Кәакәана Хьымца ижәҩа кны
даахан илакҭаҵәҟьа дынҭаԥшуа ус иҳәеит:
– Дубоума абри уан, знапқәа згәыҵаԥсаны игылоу?
Уара узын ауп дызгылоу, уара, уара узы. Нас егьырҭ зегьы
шыҟазаалакгьы, аӡәымзар аӡәы ҳагәхьаа укӡамзаргьы,
иҟамлоз узыхшаз уан хәҷӡак даарыцҳаушьар? – ижәҩа
ааужьны хәыҷык наҟ днаскьан, дырҩегьых иара иахь
дыԥшуа, – иахьа ҳара ҳаҩны иҟоу уара узы џьабароуп. Ари
уан ашәы лшәым аха лгәы ашәеиқәаҵәа ашәылҵахьеит,
сара сакә­заргьы – сагьеицәоуп. Ишуҭаху сара уаҳа ак
уасҳәом, иуҭа­ху ҟаҵала. Иҟоуҵахьоу иреицәоу уаҳа
адунеи аҿы акы узы­ҟаҵашам. Хьымца иҟаиҵаз рҳәаӡом,
Кәакәана-иԥа иҟаиҵаз ҳәа ауп ишырҳәо. Нас соумырси
адамра хыла, сажәымҭаҽха. Иубаргәузеи уажәшьҭа, ухы
кны умтәаӡан, угәырӷьала, уччала, ухәмарла, уани уаби
ргәы иҭоуҵаз ашьаҟәаҟәа усума уара узы! Уара усгьы
ухьӡ уалгахьан, аха иауазеи, дзыхурҟьозеи даҽаӡәы…
– Саб иуасҳәоит… – иҳәан, Хьымца иаб иахь
даахьаҳәит, ихы арқьиара иҽазкуа.
– Ҿумҭын!.. Цәажәара уқәым сара сҿы. Ула амса
хымлаӡазар, иқәнагоуп уажәшьҭа хәыҷык уԥхашьозар.
Хьымца уаҳа ак сҳәоит ҳәа иҽазимкит, ус дгылан,
Кәакәана ииҳәашаз ҳәаны адәахьы дцаанӡа.
– Нан Хьымца, – лҳәеит Ҭаџьгәагәа лыҷкәын
дахьгылаз днаидгылан, ихы-иҿы ааԥхьашьшьаауа –
иубома шаҟа даргәаҟәуа уаб, уара аколхоз уахьаларцаз,
уахьыман­шәа­лам азы.
– Иарбан маншәаламроу бызлацәажәо сан, ирҭа­
хымзар сара мчыла аколхоз салалоума?
– Ишԥа, ажәлар ршьамхы арсны иуҳәап ҳәа уҟоума?
– Мап нас, сара сшьамхы арсны срыҳәап, баҟәыҵ
сан, ибзымдыруа баламцәажәалан. Сара издыруеит
иҟасҵаша. Саб ииҭаху иҳәалааит, бара ԥшьшьала быҟаз.
– Избан, уаб уи аҟара угәы ззинурхозеи? Уара ари
абжьарак уахьыҟам еиҳагьы дырчмзаҩны дамоуп.
– Дарчмазҩуандаз аизара агәҭа сыла уҽоумырбан
ҳәагьы сеиҳәарымызт. Сызҭахым, иаргьы дысҭахым.
– Иуҳәо уазхәыц, нан, Хьымца. Даҽак акәым ари
абжьарак уабаҟоу, круҿазҵада, умаҭәақәа зыӡәӡәада?
Иум­бои ухарԥ ахәда, аҳәагәаҵәеиԥш еиқәаҵәаӡа ишы­
ҟоу. Есымша уаауа џьшьаны ухәы ҵәахны ишсымоу
уа ихьшәашәаны иԥакәиуеит. Амалагьы иҵасума, нан
Хьымца.
– Баша бхы аџьабаа абырбоит. Сара мызкы егьсым­
фаргьы егьсыхьуам.
– Ушьаҳиҭума мызкы акрымфаӡакәа. Иҟоуҵаз
ҟауҵеит, аха уажәшьҭа хәыҷык ҳаргьы ҳаҳаҭыр ба. Иацы
ашкол аиҳабы дызбон, аха акагьы имҳәаӡеит, иҟалап ус
инхар...
– Ишԥа, сан баргьы сыгәрамгара … – Хьымца ак
иҳәарц иҽазикит, аха иан даныналҿаԥшы, дааԥхашьан,
ихы наирҟәын, уаҳа егь имҳәакәа акраамҭа дгылан
дхәыцуа. Ҭаџьгәагәа Хьымца иаҳа-иаҳа деилашәоушәа
анылба, ԥшьшьала акриҿалҵаразы акҿыҩра дныкҿа­
леит. Ихәы лыманы данаахынҳәы, Хьымца ихҭырԥа
ахьықәыз иаақәԥааны амардуан дналбаахьан
– Нан Хьымца, уабацои? Хьымца, Хьымца! – лҳәан
Ҭаџьгәагәа абарҵа днықәыххит, аха дхьамԥшӡакәа,
агәашә аӷьеиҳәа инкыджьылны, дынҭыҵит. Ҭаџәгәагәа
акраамҭа дишьклыԥшуа дгылан, ицәаара лбонаҵы.
Илкыз ачанах аҿыгәҳәа абаркьыл инықәлыргылан,
ларгьы уа днатәеит. Наҟ-ааҟ лылаӷырӡқәа иналҿыкәкәаз
акәаԥ-саԥҳәа ачанах иқәлыргылаз инаныԥсалеит.
– Сыгәнаҳа узымгааит, нан Хьымца, – лҳәеит
Ҭаџьгәагәа лгәи лылаӷырӡи еилаҵәо.
***
Иара убри аҽны, ишыҟалахыз здыруада, Ҟазахә
аколхоз аҿы аус иуан. Иҟалап аизараҿы иарҳәақәаз
ицәа ԥыҭк иалсызар. Хьымца дышиашаз Ҟазахә аҭаҭын
ахьҿихуаз дынҭалеит. Аҩадахьы, акыӡӷахьшәа ԥыҭҩык
еидгыланы аџьџьаҳәа аус зуаз днарылҵын, аԥошьҭалион
игазеҭқәеи ишәҟәқәеи ырбӷьаауа, – Хьымца, Хьымца!
Гәырӷьаҽҳәашас исуҭоузеи, гәырӷьаҽҳәашас? – иҳәан,
иара дызланеиуаз аганахь ала иҿылеихеит.
– Агәырӷьаҽҳәаша усымҭакәа сзыркьаҭаша соуҳәап
агызмал – иҳәеит Хьымца дааҭгылан, аԥошьҭалион
иааира дазԥшуа.
– Абар, усҭ! Амала зынӡа имаӡоу шәҟәуп, ара хыхь
ишақәҩу ала, иҟалап аиҳабыра рахьынтәи иузаазаргьы,
апечатқәа иақәқәоу зеиԥшроу ала. Уаԥхьаанӡа сзаангы­
лом, сыццакуеит, амала агәырӷьаҽҳәаша анурхиалак
адырра сыҭ, – иҳәан аԥошьҭалион, ам­хы аԥынҵаны
аказармаҿ аус зуа рахь ихы рханы иҿы­ҩеихеит.
­Хьымца даагәырӷьан ашәҟәы абӷьааҳәа иаахитын
абри еиԥш днаԥхьеит:
«Хьымца! Уажәраанӡа ашәҟәы зҩуа сыҟамызт азоуп
абысҟаамҭа егьызузызымҩыцыз. Сышьҭоуп аболь­
ницаҿы. Ҵабыргуп уаргәаҟышт мыцхәы, аха сыхаара,
сашьа уара адунеи аҿы иуцәызӡо исымоузеи, иуас­ҳәоит
са сзықәшәаз арыцҳара: Аҳәаа шаҳахьчоз ҳгәыҳҽанӡам­
кәа асамураицәа ҳақәшәеит. Ҳара хыԥхьаӡарала ҳмаҷын,
аха шәара ҟам­ҵаӡакәа ирыжәаҳҵеит амца иҳақәлоз
ауаа. Сҩызцәагьы аӡәырҩы сывыршьааит. Иаанхаз
хаҵа­ҵас ҳаибашьуан. Аштаб аҟынтәи ҳҩызцәа ҳахьӡарц
егь­ҳагымкәа еиԥш сааигәаҵәҟьа абза­рбзан ҭҟәацт. Уи
нахыс иҟалаз егьсгәалашәом, санааԥш аболь­ницаҿы
сшышьҭыз збеит, иахьоуп аҩра сылшаратәгьы саны­ҟала.
Схы здыруа саныҟала аҽны амедсестра данааи, баасыц­
храа хәыҷык сҩагыланы сшьапы сықәгыларц сҭахыуп ҳәа
анласҳәа, ишызбоз лылеи лылаӷырӡи ааикәҵәиашеит.
Саԥхьа даақәтәан, схы аалгәыҵаҳәҳәаны – сыхаара,
узгыло уҟоума ушьапқәа хыҵәҵәоупеи ҳәа, – салҳәеит.
Ус сахьылкыз акраамҭа сҵәыуон, сара сеиҵкьыс
ларгьы. Ашьҭахь скоман­дир данааи, «акы уацәымшәан,
уныҟәызго уаҩ думамзар, ара уаанха уԥсы ахьынӡаҭоу
аҳәынҭқарра ахарџьала уны­ҟәаагоит» ҳәа, – сеиҳәеит.
Аха сақәшаҳаҭымхеит, дсымоуп сара сныҟәызгаша
аешьа сҳәан. Угәы ишԥаанагои Хьымца? Сани саби
уажәшьҭа иҭаҳмадацәоуп, сарагьы зхы иамыхәо аӡә
соуп. Ҳузныҟәгару абарҭ зегьы? Ушԥаҟоу аусуразы,
анкьатәи уҵасқәа коуԥсахьоума? Шаҟа џьамш умоузеи
аколхоз аҿы? Иулымшоушәа ухы убозар, исзаацҳа, сара
ма схы џьабаас иусҭарым. Иҟалап субарц угәы иаҭаххар,
аха сара сахьыҟоу, аҵара бзиа змам, азин змам дзаауам,
убри аҟнытә сдәықәлоит ҳәа уаламган. Сыхәрақәа
анбзиаӡахалакь амҩа сықәлоит, усҟан ателеграмма
шәысҭап астанциаҿы шәысԥыларазы.
Аешьара ҳаҭыр ақәуҵозар ари ашәҟәы аҭаацәа
иреиуоу аӡәы иумырбан, еиҳарак сани саби. Изаҭахыузеи
урҭ рыргәаҟра. Вера дубозар ус асалам сызлыҭ, исыхьыз
лоумҳәан.
Изыҩуа Махаз».
Хьымца дахьыҟаз ҳәа егьимбаӡеит. Зны адунеизегьы
еишьылҟҟараӡа ибон, нас иаԥхьа игылаз ашәаԥыџьаԥ
ашәеи­қәара аархатәан илашьцаҟаҟараӡа иааҟалеит.
Азныказы ахыԥ­ҳәа аӷьара днықәтәеит, аха насгьы
дҩагылахан, ихы ааи­мырӷә­ӷәа иааникылеит. Аҩадахьы
игылан ихәаԥшуаз Ҟа­захә дыҩны иара иахь иҿынеихеит,
ихьыз изымдырзт.
– Дырҩегьых Вера ашәҟәы узылҩызар акәхап, –
иҳәеит Ҟазахә, Хьымца шәҟәык еилаџьгәашәа икны
ианиба.
– Исзылҩыҵәҟьеит, – иҟаиҵеит Хьымца аҭак наҟ
днахьа­ҳәын, илаӷырӡқәа иимырбарц игәы иҭакны...

АЖӘЛАР РҾАԤЫЦТӘ ҲӘАМҬАҚӘА РҞЫНТӘ

Хәаџьа Шьарадыни игәылеи ирзеибауаз
Ааԥынран. Зегьы анхара-нҵыра иаҿын. Ҽнак шьы­
жьым­ҭанӡак Шьарадын дҩагылоны, уа шьыжьбзиақәа
ҳәа ашә даахыҵит, аамсҭара зҽазызкуаз, акрымукәа
акрырҳара бзиа избоз игәыла.
– Бзиа убааит, бзиала уаабеит, аха асҟак шьы­
жьымҭанӡа угылаӡаломызтеи, узыргәаҟзеи? – иҳәан,
Шьарадын игәыла иааишьа уамашәа ибаны днаизҵааит.
– Гәаҟра ҳәа мыцхәы егьсымаӡам, – иҳәеит агәыла
днатәо, – аха, Шьарадын ишубо еиԥш, ааԥынра ааины
иааҳадгылеит, ҳара анхара ҳәа акы ҳҽазаҳамкыцт
акәымзар. Сыдгьылқәа зегьы кьысда ишьҭоуп. Уааи
Шьарадын, ҳаилалап сынтәатәи анхараҿы.
Шьарадын дхәыцуа акыраамҭа дтәан, ашьҭахь
дақәшаҳаҭхан, еицәажәеит еилахәрацы.
Арҭ аҩыџьегьы еидгыланы, ашықәсан амхы
еицыларҵеит. Аҭагалараангьы илеидгылан рымхқәа
ҭаргалт. Аха ашарахьы ианнеи – еиқәымшәеит. Шьарадын
игәыла, – адгьыл сара истәын, еиҳа згароуп, – иҳәан
дықәгылеит. Уи Шьарадын игәамԥхеит, еимацәгьахеит.
Шьарадын арҭ реилгашьа шыцәгьаз аниба, ус
иеиҳәеит игәыла, – уааи ҳаисып, иаҳиааиуа аџьықәреи
зегьы иара игааит.
– Даара ибзиоуп, сақәшаҳаҭуп, аха уанаҵахлакь
џьара хәыҷык сыҭ ҳәа уагьсмыҳәан, ишусымҭо хымԥада
иудыруазааит, – иҳәеит агәыла дгәырӷьаҵәа.
– Ибзиоуп, макьана уара усыҳәоу сара суҳәоу уи
сыздыруам, амала ҳанеисых ҳжьы-ҳцәа иадырратәы
ҳҟалароуп, убри аҟнытә иҳаԥшаап алабақәа, – иҳәеит
Шьарадын.
Шьарадын ииҳәаз игәылагьы дақәшаҳаҭхан, ицан
аҩыџьегьы абнаҿы алабақәа дырхиеит. Агәыла лаба
дуӡӡак иауны илыихт, Шьарадын – қәыц-лаба хәыҷык.
Шьарадын игәыла илба ду иҟәаҟәа иаақәиҵан, – уааи
уажәшьҭа арахь агәы умазар, – иҳәан, днеин иҽырхианы
даагылт.
– Уаангыл, акы уасҳәоит, уаамццакын. Иццакыз иԥа
ихьыз уаҳахьоума?.. Ишубо еиԥш, уареи сареи шықәс
дуӡӡак, ҳаицынхон, цәгьа ҳанха, бзиа ҳанха. Уажәы ара
адәагәҭа ҳақәгыланы аҽадақәа реиԥш аисра ҳалагар
даара иԥшӡам ҳазбо рзы. Убри аҟынтә џьара ҩнык
ҳныҩналаны, ҳҽыҵәахшәа ҳаисып, иаҳиааиуагьы уа
даабап, иҳәеит Шьарадын иҽаарҭынчӡаны.
– Ус ауп, иҵабыргуп, – игәылагьы дақәшаҳаҭхеит
Шьарадын ииҳәаз. Арҭ аҩыџьегьы ҩнык аҿы инеит.
Иахьнеиз Шьарадын ашьшьыҳәа дныҩналт, агәыла илаба
ырнааны цәгьала иныҩнеигалан, ирххауа даангылт,
ашәгьы ладыркит.
– Шьарадын, – абыржәоуп ахаҵара анаҭаху, –
иҳәан, днеин илахәыла днеиҿагылеит. Алахәыла,
Шьарадын знык ҟьаразы дԥырсхып иҳәан, арыԥхь ду
иикыз анаамҩаниҵа, ахәыблы иақәшәеит. Еиҭаԥсахны
ианаамҩаниҵа, ахыбра иҩалашьшьы ицеит, ахынтә
раангьы еиҭаамҩаниҵеит, аха аҭӡамц илаахеит.
Уи аамҭазы, Шьарадын илаба хәыҷы ыркалауа,
игәыла дивагьежьны дисуа иҿааихеит, ажьа амца
иҽҳәаҵаны ацәа иҭыхны ианырӡуа еиԥш, ижьы зегьы
ицаҳә-цаҳәо иҟаиҵеит.
Агәыла, Шьарадын илабаҟьашьа шыцәгьаз аниба, –
ухаҵазар Шьарадын зынӡак сумшьын, сџьықәреи хәыҷы
акәым, акырсымазар зегьы уара иумаз, сыԥсы зынӡа
иҭумхын, – иҳәан, дӷьаҵәыӷьаҵәуа, диҳәо далагеит.
– Аҽазны ҿумҭын сара сҿы, – иҳәан Шьарадын,
ашә ааиртын, игәыла иварақәа амцабз рыхҟьо
дындәықәиҵан, ашықәстәи иаарыхрагьы иара игеит.
Шьарадын исасцәа зынириаз
Амра шьыбжьонрахь инеихьан. Аус зуаз ауаагьы
рыҩн­қәа рҿы иааины рыԥсы ршьон. Убри аамҭазы
аамсҭеи ҭауади иреиуаз гәыԥҩык аҽцәа еилагыланы
агәарабжьара ибжьаланы иҩеиуан.
– Уара, шәааи, – иҳәеит, гәыԥҩык ираԥгыла ицоз
иҽышькыл дҩангылан, иҩызцәа дырҿаԥшуа, – Шьарадын
джьаны иуаса-чах ицәаҳфап.
– Изаманоуп, ҳзашьҭоузеи, ицәаҳфап, – рҳәан,
иҩызцәа наиқәшаҳаҭхан, еиманы Шьарадын иашҭа
инҭалт, рылахь еиқәҵа.
– Уа бзиала шәаабеит, шәҽыжәҵ! – Шьарадын исасцәа
днарԥылт. Иааҽыжәихт. Инаганы аҵла ашәшьыраҿы
инаиртәеит.
– Шьарадын, ҳахьуртәо иалоухузеи, адунеи акаамеҭ
ҟаларц иҟоуп, – иҳәеит иааиз реиҳабы.
– Ишԥыкәу џьушьҭ акаамеҭ шыҟало? – днаразҵааит
Шьарадын, исасцәа ирҳәаз уамашәа ибо.
– Уаҵәы хымԥада каамеҭ ҟалоит, нас иумоу ушьтәачахгьы иазууазеи, ишьны иаҳҿаҵа, – рҳәеит зегьы
инеицҿакны.
– Ус уаҵәы акаамеҭ ҟаларц иҟазар, нас иазызуазеи
сышьтәа-чахгьы,
ишәҿасымҵакәа,
амала
шәара
шәнықәиа-аақәиақәаны шәыԥсы шәшьа, шәыҽқәа сара
иоусыжьп, ашьтәагьы аминуҭаз иҟасҵап. – Шьарадын
исасцәа рыҽқәа ркәадырқәа иаарықәхны ахкаара
инҭеиҵеит. Нас, днеин ишьтәа ишьын, акәац қәабк
иазкуаз нҭеиҵан, ижәуа днадтәалеит.
Шьарадын исасцәа аҵла ашәшьыраҿы ицәан, рыԥсы
ршьон.
Уи аамҭазы, Шьарадын дҩагылан ркәадырқәеи
рыма­ҭәақәеи ахьышьҭаз иаашьҭыхны инаганы икәац
ахьжәуаз амца иҩақәиҵан, ртапанчақәа ааҭихын,
аҟәҟәаҳәа рыҽқәа дреихсуа ахкаара дааҭалеит.
Шьарадын ихысыбжь анцәгьаха, асасцәа ицәаз
иараз­накала ацәа иаалҵт. Аха иабаҟоу рымаҭәақәа
ишьҭар­ҵаз, егьырбом, ркәадырқәагьы ыҟаӡам. Иҟалазеи
рҳәан ахы­сыбжьы ахьгоз ианынаԥшы, рыҽқәа аки-аки
еишьҭагыланы, рхы иқәгыланы акаҳара иаҿуп.
– Иҟоуҵоузеи Шьарадын, азаара узаама? Иабаҟоу
ҳамаҭәақәа, ҳкәадырқәа, ҳаҽқәа?
– Азаара ззааз шәара шәоуп, сара сакәым, аха. Шәара
шәами уаҵәы акаамеҭ ҟалоит зҳәаз. Ирзыжәуазеи нас
шәы­маҭәақәа, шәыҽқәа, шәкәадырқәа, зегьы дара роуп,
уаҵәы усгьы каамеҭ ҟалоит, – иҳәеит Шьарадын дҿаԥхаҿаччо.

Шьарадын иҟәараан
– Зегьы рхы иахәоит, акыр дырҳауеит, исыхьзеи сара
ахәча сылоума, сгәылацәа зегьы ачақәа ркуеит, саргьы
убри салагап, иалоугьы ԥысшәап, – иҳәан, Шьарадын
ачакра иҽазикит. Аха Шьарадын ача злеикуаз хьшьы
имаӡамызт аҟынтә, ҽнак хьшьыкра дцеит. Хәлаанӡа
дтәан, аха хьшьы ҳәа акгьы изымкит. Ахәларахьы
инеихоны, ҟәраанк ԥшшаӡа ишнеиуаз икаҭа ианалаҳа,
икын иманы аҩныҟа дааит. Шьарадын «ихьшь» ибжьеит,
џьара имцо.
Шьарадын иҟәараан ибзианы «ианибжьа», уажәшьҭа
сыздтәалоузеи, исыбжьеит, чакра сцап иҳәан, ҽнак
шьыжьым­ҭанӡак ихы иаақәыртәаны, аӡаӡа еимгәҳәо
арха аҭәарҭақәа дҩарҭалеит. Дышнеиуаз иаԥхьа ача
анҩыҵԥраа иҟәараан ҩоуижьт. Аха Шьарадын иҟәараан
чакра ицо иҟазма, ишнеиуаз иаахынҳәын, изышьцылаз
акәымзи, камбашьк абӷа иҩықәтәеит.
– Рацәа скьаҭеит, зеиԥш камбашьузеи сҟәараан
исзакыз, – иҳәан, Шьарадын акамбашь иманы аҩныҟа
дгәырӷьаҵәа дцеит.
Ари акамбашь зтәыз уаҩ беиак, мычду змаз аӡәы
иакәын, иаразанк ауаа ашьҭеиҵеит, дызусҭда игәаӷьны
скамбашь згаз ҳәа. Акамбашь иашьҭаз аимдацәа еимдо
ишнеиуаз, Шьарадын иҭакны ишимаз инадгылеит.
Аимдацәа егьа рҳәандазгьы акамбашь римҭеит,
шәусс иалоузеи, сҟәараан иакыз дызусҭада исцәызго, –
иҳәан, Шьарадын дрыҵаҟьан наҟ идәықәиҵеит.
Ари усхеит, акамбашь зтәыз аиҳабыра рҿы дашшит.
Аус зыӡбуаз, акамбашь зтәызгьы Шьарадынгьы
ирыԥхьан аус аҿы инеит. Уи аамҭазы Шьарадын
дҩагылан, «уааишь» иҳәан, асҭаршын днаскьеиԥхьан,
ус иеиҳәеит: – ишубо еиԥш, иахьа аус сымоуп, ари аус
аҿы усыцхрааны, акамбашь сара исоуратәы иҟоуҵозар,
нас есымша дыргьлак-дыргьлак ахырҵәы рҵәаны
иузаазгалоит.
Асҭаршынгьы урҭ реиԥш иҟақәаз аусқәа рзы акәымзи
«дызфырхаҵаз», агәра ииргеит Шьарадын дышицхраауаз
ала.
Аӡбаҩцәа анааидтәала иашшуази Шьарадыни
рҿахәқәа рымырхырц, – шәааи арахь, – рҳәан иаарԥхьеит.
Иашшуаз дықәгыланы дцәажәеит икамбашь лабҿаба
иҭаҳәахаа Шьарадын игарцы дшаҿу.
– Нас Шьарадын, ашшыҩ ииҳәаз усгьы иуаҳауеит,
иахуҳәаауазеи, ииҳәаз уақәшаҳаҭу уақәшаҳаҭму? – рҳәан
аӡбаҩцәа неизҵааит.
– Аӡбаҩцәа шәхаҵкы! – иҳәеит Шьарадын дахьтәаз
дҩагылан, агәҭахьшәа дааскьаны, илаба ааиҵыргәаны, –
сара сҿахәы шәасҳәаанӡа, исзымдыруа аказы сшәазҵаар
ҟалома?...
– Иауазеи иҟамлакәа, уазҵаа, иуҭахузеи? – иҳәеит
аӡбаҩцәа реиҳабы.
– Сара исзымдыруаны сзызҵаауа уи ауп: абри, ауаа
рыхьшьқәа рыла ачақәа иркуа дара иртәума, мамзар
изтәыда?
– Изтәыда умбои, дара иртәыми, – рҳәеит аӡбаҩцәа
зегьы еицҿакха.
– Нас ус акәзар, сара уаҳа ҳәатә сымам, сҟәараан
иакыз сара истәуп, – иҳәан, Шьарадын дниасны, ԥыхьа
дахтәаз иҭыԥаҿы ԥшьшьала днатәеит.
Аус рыӡбеит. Шьарадын ииҳәақәази, ацхыраацәа
има­қәази рыла аусӡбаҩцәа акамбашь лаирҭан, иманы
иҩныҟа дцеит.
Убри аҽны инаҿаиршәын Шьарадын есымша
дыргьлак- дыргьлак ахырҵәы рҵәны асҭаршын изигон.
Хымз раҟара ҵит, ахырҵәгара даҿын, аха игәы ԥҵәеит, –
«исџьызшьода, исхазҳауада, есымша аӡәы ихәы саҵоуп,
уи аҵкьыс еиӷьми наҟ ҳаилгар», – иҳәан, ҽнак Шьарадын
адыргьла ҵаҟа ауац нҭаҵаны, хыхь ахырҵәы нахаҭәаны
изигеит «ихәыԥҳа» ду асҭаршын.
Асҭаршын дзышьцылаз акәымзи, – адунеи рахәгьы
ыҟам шәахәгьы ыҟам, иҟоу камбашь хырҵәуп, – иҳәан,
имҳаҵә ду аашьҭыхны, днадтәалеит. Ахырҵәы ыжәуа
дышнеиуаз, ахырҵәы агьама анааимхацәгьаха, адыргьла
дынҭаԥшызар, ахырҵәы абаҟоу…
Асҭаршын дгәааит уаҩы ишимбац ала. Насгьы иара
уа дыштәаз инаиӡбеит Шьарадын иԥсы ҭаны адунеи
дықәимыжьларц.
Асҭаршын дцан дашшит аиҳабыра рҿы, абас ауп,
уаҩы имыхьц сыхьит, Шьарадын иахьа ауац сҿеиҵеит
ҳәа.
Асҭаршын ашшра аныҟаиҵа, Шьарадын иԥхьан
дларган иазҵааит: Иахьа асҭаршын ауац зиҿауҵазеи
ҳәа.
– Уи, ауац иахьа акәӡам ианифа, ифоижьҭеи уажәшьҭа
хымз раҟара ҵуеит, шәхаҵкы, – иҳәеит Шьарадын
иазҵааз иаԥхьа дахьгылаз лаҵыхәала днаихәаԥшын.
Ари еиԥш заҳаз ирҳәахуааз, Шьарадын доурышьҭын
аҩныҟа дцеит.
Шьарадын амҵқәа дреиҳабуп
Шоура цәгьак аҽны Шьарадын имӡырха иқәгылаз
аҵла ашәшьыра дыҵатәаны ахәыцра даҿын, џьара
акыр схазыршәалаша уск снапы зласкрызеи ҳәа, ус
дышхәыцуаз игәы иҭеикт акасаԥра далагарц.
Шьарадын игәы иҭеикыз ҟамҵакәа даангылозма,
афырҳәа дҩагылан, ижәҿыс лкажьны ишьны, еиҿыҟьҟьа
иҩыкнеиҳан аҭира далагеит. Аха Шьарадын икәац
иаразнак изымҭиит, амҵ асын акәац бжьырхуа иалагеит.
Шьарадын бӷьынҵәк шьҭыхны дрылагьежьт, аха
а­мҵ­қәа игәхьаа рымкит. Амҵқәа Шьарадын игәхьаа мкы­
кәа икәац иахаабыцуа, иԥхасҭартәуа ианалага, «шәшьап­
қәа сым­ӷыҵроуп, шәареи сареи ҳақәибамкшозар» иҳәан,
иикыз аб­ӷьы лкажьны, икәац амҵ иҩарылажь, ихҭарԥа
аашьҭыхны аусҳәарҭахь дцеит.
Шьарадын дахьнеиз аусҳәарҭаҿы ақыҭа еиҳабыра
зегьы уск иалацәажәо итәан, данырба изакәызеи
Шьарадын, уаазцеи, ажәлар русқәа уцәеилахазар акәхап
рҳәан, алаф ааилырхит.
– Ажәлар ирхылаԥшу аиҳабыра шәхаҵкы, – иҳәеит
Шьарадын, аԥхӡы иҿашыз ихҭарԥа аҿацә ала ирбо, илаба
ааиҵаргәаны, – зегьы акака ирызкуп, занааҭк-занааҭк
рымоуп. Сара занааҭ ҳәа егьсымамызт аҟынтә акасаԥра
сҽазыскит. Аха изхәарҭозеи, сҽыззыскыз амҵқәа
иргәаԥхом, скәац зегьы сцәыԥхасҭартәит. Иҟалозар
сшәыҳәоит, убарҭ амҵқәа ԥсыхәа сызрышәҭаразы.
Ас заҳаз аччара иалагеит, изакәызеи Шьарадын,
ухагахама, амҵқәа ҭаҳамкуазар ирзааурызеи рҳәан. Аха
Шьарадын ҭаха анримҭаӡа, амҵқәа ахьубо ршьра азин
уаҳҭеит ҳәа иарҳәеит. – Ус акәзар шәҟәыла иҟаҵаны
исышәҭ, – иҳәеит Шьарадын. Иааибарччан, итәаз
леилацәҟәысны ашәҟәы ирҭеит: «Шьарадын амҵқәа
ахьибо рышьра дақәиҭуп» ҳәа.
– Нас амҵқәа ахьызбо уажәшьҭарнахыс рышьра
сақәиҭу? – иҳәан Шьарадын деиҭанаҵаахт, ашәҟәы
идыркуаз аарымхуа, асҭаршын дихәаԥшуа.
– Аиеи, уақәиҭуп, – иҳәоны еиԥш, асҭаршын иаԥхьа
ихы аҟьашраҿ мҵык ааины иаақәтәеит.
Уи аамҭазы, Шьарадын арасатәы лабаӡа иҵыргәаны
иикыз ихы иаакәыхшаны аԥырҳәа асҭаршын ихы
дҩасын, деизҟьа дылкаижьт.
– Уи акы… Уажәшьҭа уи збаз егьырҭ амҵқәа, сааигәа
шәааирым, – иҳәан, Шьарадын асҭаршын дахькажьыз
аимдара далагеит, амҵ исшьыз збозар ҳәа.
– Иҟоуҵазеи Шьарадын, иауазеи асҭаршын дзушьыз?
– рҳәан, адруҳәа иааикәшеит.
– Иауазеи асҭаршын дзысшьуа, асҭаршын иаума
сара исшь, амҵ аупеи. Амҵқәа ахьызбо ршьра азин
сышәымҭеи? – иҳәан, ашәҟәы, иикыз ааиҵихын
инадирбеит.

Шьарадын шә-мааҭк игеит
Ажәлар зегьы аламаз ркуан «аллаҳ» иҳәон,
Шьарадынгьы аџьаамаҿы дцаны, зегьы аламаз
ахьыркуаз, иаргьы «аллаҳ» диҳәон, шә-мааҭк капеик
рыгымкәа, ирыцымкәа исыҭ, капеик рыцынгьы
ирыгынгьы ишысымго ҳәа дықәуа.
Ари иахьа акәымхеит, уаҵәы акәымхеит, есымша
«аллаҳ» иҳәара даҟәымҵит. Шьарадын ас ибжьы
ныҵакны аџьаама акәакьҭахь дгыланы аллаҳ шә-мааҭк
ирыгымкәа, ирыцымкәа, исыҭ ҳәа дышиҳәоз, аџьаама
иахылаԥшыз ахәаџьа иаҳаит.
Шьарадын есымша ииҳәоз данаҟәымҵӡа, ахәаџьа
игәыла беиа, ақыҭан хар змам ҳәа ирԥхьаӡоз иеиҳәеит,
Шьарадын есымша «аллаҳ» дышиҳәоз. Ахәаџьа игәылагь
даара дазхәыцт, аха измааназ изымдырт.
Уи аамҭазы, арҭ аҩыџьагьы ааицәажәан, иҟаиҵо
аабап рҳәан, ҽнак Шьарадын даиаанӡа «аллаҳ» дахьиҳәоз
аҭыԥаҿы инаганы шә-мааҭк абазк аагыжьны, ачабра
инылаҳәаны инкадыршәын, дара рыҽӡаны изкылԥшуа
иаатәеит.
Шьарадын иҭыԥаҿы данааи, аԥара еилаҳәаны
икажьыз аниба, иаашьҭихын иманы ддәықәлеит.
Шьарадын аԥарақәа игошәа анырба, арҭ аҩыџьагьы
иҩны инаихьӡеит.
– Иууазеи Шьарадын, шә-мааҭк капеик рыцынгьы
ирыгынгьы изгаӡом ҳәа акәымзи «аллаҳ» ушиҳәоз, нас
арҭ аԥарақәа шә-мааҭк рзы абазк рыгуп, изугозеи? –
рҳәан инаизҵааит.
– Иауазеи изысымго. Аллаҳ ари сызҭаз, ачабрахә
абазк дахымҵи, уи аласҵом, – иҳәан, Шьарадын уаҳа
дрыламцәажәаӡакәа дҩахынҳәны иԥарақәа иманы
аҩныҟа дцеит.
Шьарадын игәыла иԥарақәа игәы иҵалан, иани­
зымч­ҳа дцан аиҳабыра рҿы дизашшит, сԥарақәа
Шьарадын игеит ҳәа.
Аиҳабыра рҿы ашшра аныҟала Шьарадын уаҩы
дизыршьҭит абрыгь-абрыгь аус азы уаҵәы аусҳәарҭаҿы
уааи ҳәа.
Шьарадын ауха ус дышьҭалт дхәыцуа, уаҵәы иаашар
иҟасҵарызеи ҳәа. Адырҩаҽны ианааша иҿынеихан
изашшуаз иҿы днеит.
– Иахьа, ишубо еиԥш, – иҳәеит Шьарадын, – уареи
сареи аус ҳамоуп. Сара уаҩ ӷарк соуп. Абас сеихьыжәеикәжә уареи сареи ҳаиҿагыланы аиныӡбара ҳалагар,
уара узы даара иԥхашьароуп, дабатәи уаҩ бааԥсу зҿы
аус имоу ҳәа. Убри аҟнытә, аллаҳ иџьшьоуп, иулшаратәы
уҟоуп, сеилаҳәаны сдәықәҵа.
Шьарадын изашшуаз диқәшаҳаҭхан, «сымаҭәақәа
ааганы деилашәҳәа» – иҳәан, Шьарадын деиларҳәеит.
«Нас, иаажәга сыҽқәа иреиӷьу акы», – иҳәан, иҽы бзиақәа
акы длақәиртәан, Шьарадын аусахь дықәланы дцеит.
Аусҳәарҭаҿы аус иахәаԥшуаз иааины итәахьан,
иашшуази иззашшуази иаарыԥхьан, зны иашшуаз
иажәахә иҿырхт нас, Шьарадын иазҵаара иалагеит.
– Исҳәо шәаҳауама, шәхаҵкы.. Ииашаҵәҟьаны
абри исзашшуа иԥарақәа згеит, абыржәы уара иушәу
умаҭәақәа, ууапа, ухҭарԥа, уҟама, укәымжәы, укаба
– зегьы сара истәуп ҳәа дықәымгылозар, – иҳәаны
Шьарадын иажәа далагаанӡа, «ишԥыкәу, иушәу сара
истәымкәа, уара иутәума, иушәу мацара акәым,
узықәтәоу аҽгьы сара истәуп» иҳәан, ашырҳәа дахьтәаз
дҩаҵҟьеит ашшҩы, игәы иазымчҳазт.
– Абар шәыла иабоит ари дшеилагоу, ишәҭахызар
ииҳәо хашәҵа, сара уаҳа егьысҳәом, – иҳәан Шьарадын
длатәеит.
Аус иахәаԥшуаз, – изакәызеи ари, уара гәаӷла
уишьҭазаап, – рҳәан, ииҳәаз зынӡагьы рхахьы
иаарымгеит. Шьарадын даноурышьҭ ишәыз имаҭәақәа
шишәыз дыҩҽыжәлан, дықәланы аҩныҟа дцеит.

Шьарадыни аӷьычи ирзеибауаз
Шьарадын игәылацәа аӡәы занааҭс имаз аӷьычра
акәын. Ҽнак Шьарадын иҿы дааин ус иеиҳәеит:
уаала ӷьычра ҳцап ҳәа. Шьарадынгьы игәыла ииҳәаз
дақәшаҳаҭхан, рҽааибыҭаны амҩа иқәлеит. Ишнеиуаз
ӡ-дук ахықә инавалеит.
– Уара, – иҳәеит Шьарадын, иаԥхьа инеиуаз днеихьӡо,
– абри аӷьычра захьӡу закәызеи, насгьы ишԥа ӷьычуеи?
– Ишԥа ӷьычуеи умбои, уаха аԥшәма данышьҭа­
лалакь, зегьы аныцәалакь, ункылсны маӡала ирахә
ааҭганы иугоит, убри ауп аӷьычра захьӡу, – иҳәеит
Шьарадын иҩыза. Аха Шьарадын аччара далагеит.
– Ухагахама, Шьарадын, узырччозеи?
– Сышԥамыччои… Ауаҩы даныцәалакь «дыԥсуп», уи
ицәӷьычра хаҵарас иалоузеи? Аӷьычра захьӡу абри ауп,
ила шааԥшуа акыр ицәугозар.
Арҭ ус ишнеиуаз дук хара имцацкәа, ианыныԥш
– аӡәы ҽыла цәкы ивацаланы дшаауаз рбеит. Уи
аамҭазы, Шьарадын ашырҳәа изеимаак ааишьхны амҩа
инаниршәлан, иҩызеи иареи нымҩахыҵын, рҽыҵәахны
инатәеит. Ацә аазгоз дшааиуаз аимаа данаахагыла,
дынҽыжәҵын,
ицә
нҿаҳәа
аимаа
аашьҭихын
дыҩҽыжәлан, иҽы дасын, дыҩны егьи аимаа аҩыза
збозар ҳәа амҩа дҩанылт.
Ацә аазгоз данца, Шьарадын иҩызеи иареи ацә
нымҩахганы, илкажьны иршьит. Ацә иршьыз ахы
аахырҵәан, иршәны аӡы ду илеиуаз иналарыжьт.
Ацә згоз акыр дҩаскьеит, аха аимаа ахацлакы
анимбаӡа, даахынҳәны ицә маӡарах иааигоз аҿы данааи
иабаҟоу, имбаӡеит. Ҳаи, сыцә ашаха ԥҵәаны ашьҭрахь
ицама ҳәа дыҩны аӡы аԥан данынхықәгыла, ицә ахы аӡы
иаманы ишцоз ибеит.
Сыцә аӡы иахьҭалаз ихнаҵазаап, аӡы исцәагоит
умбои, – иҳәан, иҽы аҟәара инықәргыла, имаҭәақәа уа
инкаԥса, аӡы иҽналаижьын, дыӡсо ииулакь днахьӡан,
ор – ҳәа атәыҩа кны данаах, ицә абаҟоу, ахы заҵәык
ҩҭиҳәеит.
– Ҳаи, ари сзызуз сухьымӡакәа зуазар саб сиԥам,
– иҳәан, ицә ахы аӡы илҭажьны дыҩны имаҭәақәеи
иҽи рҟны данааи, иабаҟоу, Шьарадын иманы дахьцаша
дцахьеит, иара дҟьантазӡа аҟәара даақәхеит.
«Аӡәы итәы зӡо иара итәгьы ақәиҵоит» – рҳәоит,
абар уи сара иахьсыхь, аха сҟьантазӡа жәлар рҿы
сызлацәырҵрызеи, – иҳәан, ацәӷьыч дхәыцуа иаԥхьа
икажьыз ахаҳә днықәтәеит.
Излаидыри
Ааԥынран. Анхацәа зегьы рҩнқәа рҟны аус руан.
Хәаџьа Шьарадын зегьы акака ирҿызшәа ианиба, иаргьы,
иаԥхьа игылаз аҵла дықәлеит икеиҿарц. Амахәқәа
иреиҳаз акы днықәтәан иахьаҿакыз ашьапы аԥҟара
далагеит. Уи аамҭазы мҩасҩык дааиҵагылт.
– Уа бзиа ууит Шьарадын, аха ирласны ҵаҟа улеирц
уҟоуп, – иҳәан амҩасҩы диҵсны иҿынеихеит.
– Бзиара убааит, бзиара умшхааит, – аҭак ааҟаиҵан
Шьарадын амахә зыԥҟара даҿыз деиҭаналагахит. Дук
мыр­ҵыкәа Шьарадын иԥиҟоз амахәгьы иаргьы ҵаҟа
адыжә аашьҭдыр­геит. Шьарадын дахькаҳаз даараӡа ижьы
ицеит, аха дахька­жьыз ахәыцра даҿын ихьшаз амҩасҩы
излеидырз еиликаарц.
«Мшәан, излеидырзеи абри амҩасҩы сара исыхьшаз.
Иҟалап уи дыԥшҩы дузар. Ус анакәха сихьӡаны сизҵаап,
иҟамлари санԥсуагьы идыруазар» иҳәан, дҩагылан
дыҩны ицоз амҩасҩы днаишьҭалеит.

Хәаџьа Шьарадыни амзеи
Амза кахха икыдын. Хәаџьа Шьарадын арха
дықәланы дышҩеиуаз ӡмахк дынхықәгылт. Аӡмах
данынӡааԥшыла арҵәаа ҳәа дыҳәҳәаны дыҩны иԥҳәыс
лыҟны днеины ус иҳәеит.
– Абааԥсы бгыл, бгыл!
– Иҟалазеи, узыниазеи гәаҟрас?- лҳәеит Шьарадын
иԥҳәыс лиарҭа даалатәаны.
– Узыниазеи ҳәа бышԥа ҵаауеи. Акаамеҭ ҟалеит
ҳамзазаҵәы ҳладахьтәи аӡмах иҭажьуп, бгыл бласны,
бсыцхраа, иҭаагап, – иҳәеит Шьарадын иԥсы ихәлахан.
Шьарадын иԥҳәыс ашырҳәа дҩагылан, ҵәаҳә дук
аарыԥшаан, еиманы аӡмах аҟны инеит.
– Абар ибымбои ҳамза абла ҭшаша аӡмах иахьҭажьу,
аҵәаҳә аӡмах инҭаижьит. Иԥҳәыси иареи аҵәаҳә кны
ианҩаха аӡмах аҵа иҭажьыз агәам-сам иларҿаԥан
иамышьҭит.
– Бах, абааԥсы бах, амза цәгьала ихьанҭазаап
бымбауеи, – иҳәан, Шьарадын иԥҳәысгьы иаргьы
рымч зегьы еибыҭаны аҵәаҳә ианлаха, ац лыдҟьана
аҩыџьагьы ргәы хаххала икаҳаит. Уи аамҭазы Шьарадын
аҩада данынаԥш хыхь амза шкыдыз ибеит.
– Аллаҳ иџьашьоуп, иҭаагеит ббама. Аха издыруада
амзақәа ҩба ыҟазҭгьы, бааишь аӡмах ҳҭаԥшып, иҳәан,
Шьарадын иԥҳәыс дҩаиргылан, амза «зҭажьыз» аӡмах
инхықәгылт, аха аҵәаҳә зҭарыжьыз аӡмах аҵа ахәашьыра
амза унарбомызт.

АРТИОМ АМҚӘАБ
ИЕИҬАГАМҬАҚӘА

В. Маиаковски

ԤХЬАҞА!
Шәҽеиҵышәхла ирҭбааны ақәԥацәа,
Ацәгьаҳәара иаҭыԥам иахьа,
ажәа
умоуп
аҩыза
Маузер.
Иазхоит жәытәла анхара,
Адами Евеи ҳарҟәаҵып уажәшьҭа,
Иҵаҳкып аҭоурых ҽабаа,
Арма!
Арма!!
Арма!!!
Еи, амшынуаа,
Шәнеила!
Амшынқәа, океанқәа шәырхыс!
Акәылӡыӷба Абираҟ ҟаԥшь иаҵакны,
Ԥсаԥықәла ишәрыцқьа адунеи.
Иӷызлааит Британиатәи алым,
Иӷызлааит Франциатәи алажә,
Коммуна рымиааикәа залшом,
Коммуна, коммуна нагӡа!
Арма!
Арма!!
Арма!!!
Аҳәаақәа рынхыҵ нахьхьы игәаҟроуп!
Игәаҟроуп, ирыцҳароуп иара уа!
Амлеи ахьҭеи иаргәаҟуа,
Миллионла инеиуеит цәгьала.
Ихәҳау алыцәҳар иҳакәыршаны итәазааит,
Иҳакәыршаны итәазааит, игәамҵлааит.
Ҳа ҳџыр-мҩа аӡәымзарк изырхәом,
Иӷәӷәоуп, еилачаԥоуп ҳгәыԥ.
Арма!
Арма!!
Арма!!!
Ауарбажә абла еиқәнакышам,
Ажәытәрахь иҳахауа рацәоуп,
Аха, ҳара урҭ ҳрызжьашам,
Хшыҩлеи мчылеи ҳаиқәшәоп!
Адунеи зегьы уакәша Абираҟ ҟаԥшь!
Апролетарцәа ишьҭышәх иара ахаҭа!
Гәышԥыла шәымшәакәа аӷьеиҳәа
Шәнеила шәмаангылакәа, ԥхьаҟа!
Коммуна миааикәа залшом,
Коммуна, коммуна нагӡа!
Арма!
Арма!!
Арма ԥхьаҟа!!!

Г. Гәлиа

АИНИАРА
Апрофессор изыԥшын. Асасааирҭаҿы иара изы ауада рхианы иҟан. Астанциаҿы уи аколхоз ахантәаҩы
аҩыза Тамбиа диԥылоит.
Апрофессор, Александр Нанба, 35 шықәса раҟара
ихыҵуан. Илахь шкәакәа ҳараки, ихахәрҳәы еиқәеи,
имсатә бланарԥшыга дуқәа ирыҵаз ила ҭынчқәеи
ракәын еиҳарак ихы-иҿы зырԥшӡоз. Иаразнак азы
унаихәаԥшуазар, уаҩы гәааушәа дыҟан, аха иара уи
асас иласышьеи, иҿынцәажәалашьеи иудырдыруан ус
дшыҟамыз.
Иуада аԥенџьыр аулицахь ихан. Нанба аԥенџьыр
аҿы днеин иааиртит. Аҷандар ҵлақәа рҽеидыԥсаланы,
разныла ирхиоушәа игылан икалаӡа. Амжәабыӷьы
ҟьаҟьақәа рҽынеиларшәшәуа, рымахәқәа роуны,
аҩнылаҟәқәа ирхагылан, Апрофессор деилаҳаны
урҭ дырзыӡырҩуан, дзышьцыламыз ашьҭыбжьқәа,
ақалақь аҭынчра еиҳа игәадырҭо. Илымҳақәа абымба
рҭаџьгәоушәа акәын ишыҟаз! Амала, уи аамҭазы аусура
амш ашыкьымҭазыҵәҟьа акәын, ақалақьгьы есымша
еиԥш иара абзазарақәа аманы иҟан.
Шьыжь
ураҭагалантәи
ахьшәашәара
хәыҷыхәыҷла ашоурахь ииасуан, адгьыл ахылҩ-ԥсылыҩ
ахылҵуан. Харатә аԥсҭҳәа, аԥсҭа гәаҩақәа рахьтә урҭ
рҽыркәымпыл-рҽеизганы, ганла амра иаԥыло иҩеиуан.
Иаԥхьа еицырхәхәа игылаз ашьхақәа рықәцәа иацрыҵуа
аӡ цәыкәбар еиԥш акәын ашьыжьтәи амш шыцқьаз.
– Ашьхақәа! – иҳәеит иара, уаҳа имбаӡацызшәа –
изакәтәы шьхақәоузеи!
– Аа, ашьхақәа, акыр иаԥсоу, – гәыразыла днақә­
шаҳаҭхеит аколхоз ахантәаҩы.
Аԥҭақәагьы – инациҵеит апрофессор, игәы ҭгәыр­
ӷьааны – шаҟа ҵуазеи ари еиԥш аԥҭа сымбеижьҭеи!
Апрофессор иԥсадгьыл ахь, Аԥсныҟа, дшымгәыӷӡоз
иаалырҟьаны ауп дшааз. Жәамш раԥхьа зынӡак ихахьгьы
иааиуамызт, иахьа абра дгыланы ашьха хәашлаԥсақәа
дрыхәаԥшуа, аԥҭа шкәакәақәа, ажәҩан цқьа даҵаԥшуа
дҟалоит ҳәа.
Зны-зынла дара убарҭ данрызхәыцлоз, хьааҵас
иааицәыласуан агәазыбылреи агәаҟреи, насгьы ихәыц­
рақәа иаразнак иааиԥхьатәон.
Александр Нанба, изқәызкыз назыгӡоз, мыцхә
ихәыцҩыз, иара игәы иаанагоз аус иаԥырхагазар,
ианакәзаалакгьы уи анагӡара принципла дзақә­шаҳаҭ­
хомызт. Аха иахьа ара дахьааиз агәра игеит ипринцип
иара аҳәаақәа шамаз.
Иара ицәаӡыӡара даиааин, ашьхақәа рахь аԥш­ра
дааҟәыҵын, аколхоз аправление ахантәаҩы днаиацәа­
жәеит, дыззааз аусқәа рзы.
– Ишсоуҳәара, шәара ашәҟәы шыжәҩыз еиԥшҵәҟьа
аума аусқәа шыҟоу?
– Убасҵәҟьа, апрофессор!
– Нас ус акәзар, шәара шәлимон жәаҩа градус
ахьҭа ачҳаит! – дҵааит апрофессор, ахәыҷқәа реиԥш
игәырӷьара ааизымчҳакәа. – Жәаҩа градус, – уи
шҵабыргыу агәра угоу уара? Аратәи аграномцәа адырра
рышәҭоу? Мап, мап уаангылшь – апрофессор илекциақәа
рҿы аҵаратә еилкаарақәа шыҟаиҵоз еиԥш дааҭгыланы
иажәақәа џьара-џьара еиҳа инақәырӷәӷәо ацәажәара
далагеит – шәара шәлимон аӡынра ахнагеит!?
– Ҩ-ӡынрак, апрофессор
– Ҩ-ӡынракгьу? Нас жәаҩа градус ахьҭа ахганы али­
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 09
  • Büleklär
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3291
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2311
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3332
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2263
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3319
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2075
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3284
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2224
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3369
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2329
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 4211
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2100
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3601
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2091
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3419
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2091
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3454
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2165
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3504
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2152
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3485
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2150
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3443
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2128
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3494
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2271
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3581
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2026
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3485
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1980
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3513
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1998
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1980
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3509
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1961
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3570
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2092
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 656
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 488
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.