Latin

Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 06

Süzlärneñ gomumi sanı 4211
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2100
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
хьымӡӷуп, уи бдыруаз, Абзиараз, быгәхьаазго, Артиом».
1947 шықәса, декабр 6 рзы Артиоми Татианеи ры­
ԥсҭазаара еиларҵеит, жәамш Маркәыла иҟан, нас Ашықәс
ҿыц ҩымш шыбжьаз, Аҟәа, иуара-иҭынхара, иҩыз­цәа,
иқәлацәа адгаланы ачара иуит. Усҟан, иахьа Анцәа иҟнытә
сабшеи-мҽышеи Аҟәа ачарақәа шыруа еиԥш ирацәамызт.
Иҟалап, аибашьра ашьҭахь уи ра­ԥхьатәи ԥсыуа чаразаргьы, Татианеи Артиоми ирзыруыз.
Ачарашьҭахь ианааилга, Ашықәс Ҿыц еицаԥылаз
аҭаацәа рынасыԥ иалагәырӷьо ныҟәара Москваҟа амҩа
иқәлеит.

***
Амқәабааи
Ашьхаруааи,
ԥсыуала
иуҳәозар,
иҟәнеибашьо иҟамызт, еишьашәалаз ракәын, аиуара
ҿыц ирыбжьалаз наҟ-ааҟ еидымныҳәалозар, ргәы еихьнашьуамызт.
– Саншьцәа са исгәалашәозар аахыс, – иҳәеит Гурам – ҳаҩнаҭа асасра аасҭа, иҳагу-иҳабзоу ҳәа аԥшәмара,
ҳхылаԥшра рҽазкны иҟан. Избанзар, ақыҭахь ҳабду Аџыр
иҩнаҭа, ичеиџьыка ду ҳәа ззырҳәоз, еицырдыруаз иара
даныԥсы анапы агхо иалагеит, иҷкәынцәа заанаҵ ақалақь
ахь аҵара иаахьазгьы русуреи ақыҭеи рзеилагӡомызт.
Даараӡа ишырхьааз аишьцәа, раб ишықәс аныҟарҵа харак имгакәа, ран ақалақь ахь дааргеит.
Санду Уард Арышԥҳа, иразыз, «Нан» ҳәа ада им­
цәажәоз, ацәгьеи-абзиеи збахьаз, акыр здыруаз
ԥҳәысын. Ақалақь ԥсҭазаара дызлаԥшызи, лара дыз­
лааӡа­зи анеидылхәыцла акәхап, лыҷкәынцәа налыр­
тәан, «Нан, ишәыбаргәузеи, шәыбзиахәха, шәҵара
ыҟа, шәусура ыҟа шәыҟоуп, аха уеизгьы, шәара анхаҩы
шәиԥоуп аамҭа анаашәауа шәахьҭаарыхша дгьыл ҿаҵак
нышәкылар… арагьы ҳара иаҳтәыми, ҳтәымуаам. Саргьы макьана исылшартә сыҟоуп, нас Анцәа иҳәозар,
шәаргьы шәҭаацәарахап» ҳәа рабжьылгеит.
Абас, иахьа ахәыԥшӡарантә ақалақь ҳалаԥшуа ҳа­
хьынхо – санду илыбзоуроуп.
Саб иашьа, абрантәи Аџьынџьтәылатә еибашьра
дуӡӡахь дцеит, арахь деибга-дызҩыда дхынҳәит. Ажәа­
кала, схәыҷра ашықәсқәа, уи ашьҭахьгьы ақыҭа иадҳәало,
саншьцәа ахьынхоз Цхьынҵҟар ауп исгәалашәо,
Маркәыла – ҳаб џьара цәгьак-бзиак ахь ҳимгозар,
рацәак неи-ааирҭас иҳамамызт. Убри аҟнытә саншьцәа
Шурагьы Қыбегьы ирбон ҳара алагаҩага иаламыз,
зулафахәы ала зхы ныҟәызгоз шинтеллигент ҭаацәараз.
Саб аусура дахашәаломызт, гәыбӷангьы узиҭомызт,
аамҭа уадаҩын. Саб иашьа данԥсы, иԥшәма Графина
Ҭарԥҳа (ҳхәыҷаахыс бзиа иаабоз), саб иаҳәшьа Иадвига,
зхаҵа арепрессиа ихәнатәыз, лыԥҳа Нонна, иҳаҵагылаз
аҵеира ахьыҟазаалак зегь рымҩа арахь, аҩн ду ахь ихан
– иҳәеит.
Абас аҭаацәара ду, анеи-ааи, ақалақь азы иаҳагьы
иуадаҩу еидбалатәын, асас иԥылатәын, ҳаҭыр иқә­ҵа­
тәын, ауа-ҭынха зҳәаз еиԥш ԥсыуала, ламысла, иба­
тәын. Аҭаца ҿыц иҩнанагалаз ирыланагалаз, лара аҭаа­
цәа ду иааӡаз, аҩнаҭа ныҟәгашьа лдыруан гәамҵрак
ҟамҵаӡакәан.
Аибашьра ашьҭахьгьы иуадаҩыз ашықәсқәа раан
аԥсуа интеллигенциа изҿадырԥалакгьы ҳәа ианрышь­
клаԥшуаз, амилаҭ ҟарҟы рбааӡагас ирымаз ргазеҭ заҵәы
ахагылара, иагу-иабзоу азы аҭакԥхықәра ахахьы агара ус
иагьымариаӡамызт. Нбанк бжьшәар хҭынҟьас ианурҭоз,
уи ҿыҵгас иҟаҵаны лацәажәатәыс апартиа абком аҟны
уаннаргоз, «аполитикатә гәҽанызаара изаамырԥшит»
анырҳәа, узҵаара ӡбын, иулахьынҵахозгьы еилкаан.
Убырҭ зегьы ааидкыланы урызхәыцыр, Артиом
Аџыр-иԥа иҩнаҭа, иҭаацәа рзы игәы иахьынӡаҭахыз
аамҭа маҷны изимаз еилукаауеит: дара ирыгирхон иусура аасҭа. Уи иҭаацәагьы ирдыруан, уи еилылкаауан зегьы раԥхьа иргылан иԥшәмаԥҳәыс Татиана.
Акыр шықәса аиҩызареи аиаҳәшьареи рыбжьан,
иагьеихьӡылацәан Татиана Папԥҳаи лареи.
– Ауаҩы деилызкаауаз, зыԥҳәысҿарагьы, зажәрагьы
зқьиареи зыламыси еицҭазгалаз – ҳәа лгәалашәоит
иҳацәажәоз Татиана Папԥҳа. – Лареи сареи ибзиоума – ицәгьоума еицәааӡоз ҳамаӡамызт, ҳамаӡа акын.
Аҭаацәара даналала, лыхшара ирызҳаанӡа, ашколахь
ицаанӡа аусура дҭымҵӡеит. Ус салҳәон: «Артиом иҭахым,
саргьы сындәылҵны сцоит уаханӡа, ирызҳап, ашкол ахь
ицап, бааԥшы» – ҳәа.
Иашангьы, ахәыҷқәа ашколахь ианца ауп Таниа
усура, ашәҟәыҭыжьырҭаҿы даналага. Убри инаркны
ларгьы саргьы уадакаҿы ҳастолқәа еидгылан. Иагьараан – аусураҿы лара деилаханы данзымцоз, ашколаҿы
снабжьысны, Заургьы, иаҳарак Гурам, даазгахьаз, – нас
маҷк ҿымҭ дтәан, ԥыҭрак, анааҵ инацылҵеит – ҽнак
зны Татиана аусура данааи лҿаԥшыларала издырит
акы дахгәамҵуа, илымҳәар ада ԥсыхәа шлымамыз,
дысмырццаккәа саалзыԥшит, нас лара лхала дналагеит: «Иацы ахәыҷқәа аашьҭысхын аредакциахь схалеит. Артиом икабинет ашә саннадгыла, уахьынтәи
ацәажәабжь саҳаит, иаасцәымыӷхан, схәыҷқәа рнапы
ианкны санаахынҳәуаз, акабинет иаадәылҵыз аредак93

циа аусзуҩк сгәеиҭеит, ианаамҭаз бааит, ихала дыҟоуп,
иҳәан, ашә ааиртын схәыҷқәагьы саргьы ҳныҩналеит.
Ииашаҵәҟьаны, ихала дтәан, аха акы даҿын, уажә­
шьҭа избоит смааир акәын, аха иааг, иара дызҿыз
дааҟәы­ҵын днаҳҿаԥшит, ахәыҷқәагьы саргьы аӡәаӡәала,
иагьаа­џьеишьеит, избанзар икабинет ашә схымҵыцызт,
бааз­газеи? – ҳәа дымҵааит, амала даҽазныкгьы лаԥшы­
ла ахәыҷқәа ааимидеит.
– Ихабҵома, Таниа, сеилазгаз сыздыруам аҽны, аха
иара аҩны данааиуа, дара ыцәоуп, ашьыжь иҿыхаанӡа
дцоит. Кыр лаԥшыла ҳааимидеит, сызнеиз еиликаазар
акәхап, иҩыга нықәиҵеит, илақәагьы ааччеит, дҩагылан
рышҟа иҿааихеит, ирызҳаит… – иҳәан.
Татиана абри сзеиҭалҳәон лхы гәыбӷан аҭо, лхаҵа
џьара акы диԥырхагахазшәа.
Изхысҳәаауа, Татиана ус аламала џьоукы-џьоук
реиԥш зхацәа ззеилымкаауаз аҳәса дреиуаӡамызт. Уи
ибзиаӡаны илдыруан лхаҵа инапы ианыз аҭакԥхықәра
закәыз.
Ҩаԥхьа Артур игәалашәара.
– Урҭ ашықәсқәа рзы аинформациатә «млакра» ыҟан,
идыру амзызқәа ирыхҟьаны. Саб дахьышьҭалоз икаруаҭ
аханы, аспидола ықәгылан, сашьагьы саргьы, егьырҭ
ҳҭаацәагьы уи алакьысра азин ҳамаӡамызт. Уаххьашьҭахь
зегьы уск-уск иҳамаз ҳанаалгалак, иуадахь дцон. Аҽнтәи
амш, ма, уаанӡа ицәыбжьахаз агазеҭқәа, ажурналқәа, ма
ҷыдала иусура иадҳәалаз алитература дрыхәаԥшуан,
иҟан ианылиҩаауаз, мамзаргьы акалам шьацԥштәы
змаз ала инаҵшь-ааҵшьуа хазы ианазгәеиҭалоз.
Нас уахазны, аҵх агәахьы инеиуа ианалагалак
(усҟан аефир иаҳа ицқьахон), испидола аҿҿа-ҿҿаҳәа
арадиоцәқәырԥақәа «леигәыдҵо» – арадиостанциақәа
дырзыӡырҩуан.
Асовет пресса амаӡа рацәаны иаман, иара, адунеи аҿы иҟаз-ианыз иҵегьы инарҭбааны идыруазарц
иҭахын.
Аҩнтәи аусқәа рацәак иҽрылаигаломызт, «ихаҵа
усзар ҽакын, аҳәса рус…» иҳәон. Ҳаҩны имҩахыҵуаз
дсасума, дгәылоума ҳаҭырқәҵарыла диԥылон, аҩныҟа
дааиԥхьон, ицхраатәызар, иаҳарак ақыҭантәи ҳҭынхак
еиҳабыра-еиҵбыра рҿы џьара деиҭаҳәатәызар, арҳазалк
ҩтәызар зҳәаз еиԥш, ихы ихибаауамызт, иааиз даатәаны
фырџьанк нымкылакәа дцаргьы ҟалозма. Исгәалашәоит,
зны ҳгәыла хәыҷык дааит, уи убас диԥылеит, дааиԥхьеит,
дук иеиԥш диацәажәеит, иааџьасшьеит, иара ус иҳәеит:
«Уара ари иахьа дхәыҷуп, аха уаҵәы… ауаҩы изҳара кыр
аҭахума» ҳәа. Иагьараан аҽԥныҳәа сиҭахьан гәылак, ма
сҩызак агәашә аҿы ибжьы аниргалак, снеины ҳаицәажәо
анибалак: «Аҩны зҳамоу, иааирц-итәарц, ицәажәарц
ами» – иҳәон.
Аҵыхәтәантәи имш азгьы, ҳмыргәамҵкәа имҩа
дықә­­леит. Аҽны ахәшәтәырҭаҿы иҩызцәа неит. Даара краамҭа итәан, ицәажәеит, идәықәло ианалагагьы, «шәаатәа, шәабаццакуеи» ҳәа ишьҭуамызт. Нас,
«анцәа иџьшьаны, арыӷьарахь ухынҳәит, лассы ухы
уақәгәырӷьо ахәышәтәырҭа уҭыҵааит» рҳәан, ицеит.
Ҳара, сан, сашьа ҳаизынхеит. Иааџьасшьаратәы деилыхха, дышьҭаӡамызшәа, абыржәы дныҟәаны, иԥсы шьаны
дааҩналазшәа, иԥштәы ааины, игәалаҟазаарагьы бзиан
дыҟан. Ауаҩы аҵыхәтәантәи имч, иенергиа илҵуазар
акәхап, еизыкәкәоит. Нас ацәа дынҭанагалеит. Ус
даалҵит, – саагылазар чымазара сыздырӡомызт, саны­
хәыҷыз шыӡк сыхьхьан акәымзар… – иҳәеит. Дааҳа­
лаԥшын, шәындәылҵи, – иҳәеит, иҳадиҵазшәагьы саҳаит
маҷк имч ахьынӡаҭаз дақәгәыӷны, днақәымчны, – уара
уаангыл, – иҳәеит сара сзы. Егьырҭ ндәылҵит – иԥштәгьы
иаразнак аҽаԥсахит – уаанӡатәи илахҿыхрагьы наилабеит. «Аҳауа сызхом… аҳауа…» – иҳәеит… – Снаихах­
хит, сашьагьы сангьы хара иҟамызт, иааҩналеит.
Аҳақьым ҳиԥхьеит. Ипульс агәаҭара даҿын, иара
илацәақәа неиқәиԥсан, нас ипульс иагхо-иагхо мацара
ԥшьаала инарцәымҩа дықәлеит, мыцхәык иаргьы ихы
имыргәамҵит, ҳаргьы дҳаиҷаҳаит…
Артиом Аџыр-иԥа иԥсҭазаара далҵит 1983 шықәса,
маи мза 2 рзы.
«Иуадаҩуп иахьа уаҩы ихаҟны аагара Артиом
Аџыр-иԥа, здырра, зыхшыҩ, зылшара шынеибакәу зегьы аԥсуа журналистика, еиҳарак, арадиожурналистика
ашьақәгылареи, арҿиареи ирзызкыз ҳара дҳалагылам
ҳәа аҳәара.» Абас аҳәон ареспубликатә газеҭқәа маи хәба
рзы ирнылаз Аԥсны аиҳабыреи, ажурналистцәа Реидгылеи, Аҳәынҭтелерадиокомпаниеи рнапхгаҩцәа рнекролог. Анаҩсан уаҟа иаҳәоит: «Уи абык еиԥш дырзыҟан
ажурналистцәа ҿарацәа, урҭ рааӡара аусгьы ихы аҟара
дахӡыӡаауан.
Артиом Аџыр-иԥа аџьа иацәымаашьоз, ззаанаҭ
бзиа избоз журналистын, дуаҩыцқьан, дуаҩиашан.
Уи иҩызцәа иааигәаны дыздыруаз дарбанзаалакгьы
ргәалашәараҿы наӡаӡа даанхоит».
Гәалсрыла иҭаацәа ирыдашшылеит аиҳабыра,
араионқәеи ақалақәқәеи рхаҭарнакцәа, ауаажәларра,
арҿиаратә интеллигенциа, усҟантәи атәыла дуӡӡа
аҟынтәи иҩызцәа, иколлегацәа. Урҭ иҭаацәа, иуареи
иҭынхареи ирыцны гәыцхәык еиԥш рхы-ргәы далхны
аҵыхәтәантәи имҩахь днаскьаргеит. Артиом Аџыр-иԥа
анышә дамардеит Аҟәа, маи 7 рзы.

***
Артиом Аџыр-иԥа ари адунеи аҿы изыԥҵәаз
иԥсҭазаара мҩа данысит, ишьҭахьҟа инхаз, ирҿиара,
иҩнаҭа, ихшара, урҭ ирыҵагыло абиԥарақәа иара
ихьӡала ргәы еихьызшьыша рзынмыжькәа.
Иашҭа аԥсуа бызшәа шықәҩыц иқәыҩуеит, ихшаз ирыхшаз еиҵагылеит. Ихшаз аиҳабы Заур (Артур) ианиааз Аҟәатәи «Динамо» азы ашьапылампыл
дыхәмаруан, нас апартиа усбарҭақәа рҿы аус иуан, Асовет мчра анхыбгала абизнес ахь диасит, илшарақәагьы
маҷым, иахьатәи аԥсуа политикатә ԥсҭазаара дала­
хәуп, Аԥсны Аԥыза-министрс дыҟан. Иԥшәма, Марина
Џьниаԥҳаи иареи ҩыџьа аҷкәынцәа рааӡеит, аиҳабы
Ника – диуриступ, аиҵбы Дима – декономиступ. Гурам
иаб икәал дықәлеит. Иусура ажурналистика иадҳәалоуп.
Уи ахы икит «Аԥсуа радио» аҿы, зны «Аԥсны апионер»
мҩаԥигон, нас далгеит Ленинградтәи аҳәынҭқарратә
атеатри, амузыкеи, акиноматографиеи ринститут, арежиссиор изаанаҭла. Аус иуан Шәачатәи астудиаҿы, асистент инаиркны арежиссиор иҟынӡа маҵурала изҳаит,
Аԥсуа телехәаԥшра анаат, зегьы ныжьны дхынҳәит.
Раԥхьатәи режиссиор профессионалк иаҳасабала аусура далагеит, нас – режиссиор хадас. Ашьҭахь, Москва
аспирантура дҭан, аҭоурыхтә наукақәа дркандидатуп,
итемагьы Аԥсны амассатә информациеи ауаажәлаарраполитикатә системеи реимадашьа иазикит. Гурами,
иԥшәмаԥҳәыс Амра Дбарԥҳаи ҩыџьа арԥарцәа рааӡоит – Костиеи Артиоми. Урҭ иахьа иреиҳау аҵараиурҭақәа
ирҭоуп ақалақь Москва аҟны.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аан аамҭак
Иреиҳаӡоу Асовет апресс-маҵзура напхгара азиуан. Еизакны акьыԥхь иазирхиеит ԥшь-шәҟәык азеиԥш хьӡы
«Хроника необъявленной войны» рыхьӡҵаны.

Ахыркәшамҭа
Артиом Аџыр-иԥа иабиԥара аинтеллигенциа урҭ
иеиҵагылаз дара злиааз раамҭа иатәын. Абиԥара ирхыргаз, изҭаԥшыз, изхысыз-изҵысыз реиҳараҩык рыбаҩ
ҷа ахьҭаԥсоу иахьа уажәраанӡагьы инагӡаны еилырганы иаҳзымдыруа, досу хаҭа-хаҭала илиршаз, идунеи
иҭаигӡаз, ихьчатәыз изымхьчаз макьанагьы иҭҵаам…
Урҭ лахьынҵала, ажәала, абџьарла, шьала адунеи аибарххара ду иҟаз аамҭа иалиааит. Аха уижьҭеи ари адунеи аҟыба-ӡыба ауамҵәахуа...

АРТИОМ АМҚӘАБ
ИҨЫМҬАҚӘА

ИНЕИУЕИТ АӶЬЕҨҲӘА ԤХЬАҞА 1
Иахьа игәырӷьароуп,
игәырӷьароуп, иччароуп,
Аха иахьа игәырӷьо
ихәмаруа убарҭ роуп:
Знапала, зџьабаала,
зыԥхӡашала инхауа,
Гәыкала, ԥсыцқьала,
иашамҩала ицауа,
Иахьа уахьыԥшлакь
зегьынџьара ҳтәыланы,
Инеиуеит аџьажәлар
аӷьараҳәа еидгыланы.
Нызқьла, миллионла
рхыԥхьаӡара рацәаны,
Аӡәымзарак ицәымшәауа
гәамчла иӷәӷәаны.
Инеиуеит! Инеиуеит
аџьажәлар еидгыло,
Рдоулқәа, рбираҟқәа
раԥхьа иргыла,
Ахақәиҭра ирнаҭаз
рашәақәа ҳәауа,
Октиабр ныҳәа мыз –
ҷыданы ибауа.
Иахьа игәырӷьоит
аџьажәлар Аԥсынгьы.
Игәырӷьоит ааглыхрақәа рҿы
аусуцәа зегьы,Ашәҟәы акьыԥхь иазырхианы ишыҟаз аҵарауаҩ Уасил Аҩӡба
иԥы­хьа­шәеит Артиом Аџыр-иԥа Амқәаб иажәеинраалақәа, иахьатәи
аԥсуа ԥхьаҩы изымдыруа. Урҭ анын аизга «Ажәеинраалақәа» (Аҟәа,
Аԥҳәыншәҟәҭыжьырҭа, 1932).

Игәырӷьоит ақыҭан
аколхозаа хазы,
Игәырӷьо ирзышәҭуеит
Октиабр дара рзы.
Иубома?!.. Иубома
атәымуаа, иубома?!
Ишнеиуа аџьажәлар
напы еикәыршала,
Иубома?!.. Иубома
атәымуаҩ, иубома?!
Ҳтәылан еиԥхныҩланы
асоциализм шдыргылауа.
Шәаԥырҵ!.. Шәнаскьа!
амҩа ҟашәҵа!
Ишәрыцқьа адунеи,
егьагым шәуахҭа.
Шәарҭ шәзықәгәыӷуа
аҳәаанхыҵ шәашьцәа
Адәахьала рҽырбаба
«имшәо ахацәа»,
Агәыӷәӷәара шәыҭа
шәымшәан ҳәа шәазҳәауа,
Тәамҩахә ҟамҵакәа,
ашьажәра иашьҭоу…
Қлыб цагәыла
Зхаԥыцқәа зхуа,
Апролетар хақәиҭра
рызымҭарц зҭаху…
Урҭ баша… баша
агәыӷәӷәара шәырҭоит,
Абар ожәшьҭа акыр шықәса
рашәа ҳәаны иалгеит.
Урҭ рыҩнуҵҟа, рырҳәарахқәа
цқьа иманшәалам,
Азҩа цәгьа рцәа иалоуп,
хәшәы ҳәа акагь амам.
Хәышә змыхәауа рзҩа хьаа
енагь ибаҳбачауа,
Рцәа иалоу ргәы
адацқәа рҩауа,
Ԥсыхәа анамоуӡалакь,
хәшәык анамыхәалакь,
Рцәеи рцәеи иамеигӡакәа
мцабзла ианырбыллак,
Дырҩегьых иааҳәны
маӡашыӡха ипланы
Рцәеи ржьи ибжьалоит
агәараҳәа еилашны,
Агәақьҳәа идәықәлоит
ипланы.
Насгьы зегьы рҽеизга
ишәны иԥжәазарц,
Еи, шәызусда игарыгаҽауа
амҩа ианхалаз?
Аџьажәлар инеиуа
ирԥырхагахарц зҭаххаз?
Шәнаскьа, шәнаскьа,
амҩа ҟашәҵа,
Ирҳәаз шәмаҳауеи?
Амҩа ҟашәҵа.
Ижәбома?! Октиабр
ишәҭы какаҷханы
Игәырӷьауа, ихәмаруа
ишыԥыруа ихаланы?
Уи игәырӷьо, ихәмаруа
изыԥыруа аџьажәлар рзоуп
Апролетар хақәиҭраз
енагь иқәԥацәоуп.
Џьарак иаангылом,
зегьынџьара инаӡоит.
Бираҟ ҟаԥшьылагьы
атәылақәа хнаҟьоит.
Еи! Шәызусҭада игарҽаруа
амҩа ианхалаз?
Аџьажәлар инеиуа
ирԥырхагахарц зҭаххаз?
Шәаԥырҵ! Шәнаскьа,
амҩа ҟашәҵа!!!
Ирҳәаз шәмаҳауеи!..
Амҩа ҟашәҵа!!!
Инеиуеит Октиабр!
Октиабр неиуеит!
Апролетар хақәиҭра
аманы инеиуеит!

ЕИ, СҨЫЗА!!!
Еи, сҩыза!
уеиҵамхан, унеила!
Адунеиаҿ укамҳан
гәыла, шьамхыла.
Ақыҭауаа еидызкылаз
зны ирԥгыланы,
Угыл аҿацаҳәа,
ӷьеҩла уусуҩны.
Уаԥхьаҟа, ушьҭахьҟа
ухәыцла хара.
Хеикӡарак умыхькәа
урзааԥса жәлара.
Ҿыцла анхараҿы
иуԥырхагоу уара,
Ҳхақәиҭра тәылаз
ацәгьақәа зҳәауа,
Урмеигӡан, урцәымшәан!..
аӷьеҩҳәа урҿагыл,
Урмеигӡан!.. Урцәымшәан!..
иласкьаца, еиларгыл.
Иукәыршаны иҟоу
ааглыхқәа зегьы,
Ҳара ҳтәылақәа рҿы,
ишыҟарҵауа еиԥш уаргьы,
Уахагыл умаашьакәа
ицаҳәцаҳәуа аԥшәыманы.
Атехника шьҭыхны,
аџьажәлар урԥгыланы.
Иашала хымԥада
иҟоуҵахьоу рацәоуп,
Аџьажәлар рхақәиҭразы
енагь уқәԥаҩуп.
Рынхарақәа, рынҵырақәа
арҭбаара уаҿуп.
Ушьҭа аҿацаҳәа,
имҩашьахуа иануп.
Аха уи сызхоуп ҳәа
ԥшьшьала узтәауам,
Ианакәзаалакгьы иумҳәацызт
ари нахысгьы иуҳәауам.
Унеила, сҩыза, унеила!
Аџьажәлар ума напхгала,
Раԥхьа ушнеиуа угыла!
Утәа афора лыԥхала,
Ҿыцла анхараҿ
иуԥырхагоу уара,
Ҳхақәиҭра тәылаз
ацәгьақәа зҳәауа,
Урмеигӡан!..
Аӷьараҳәа урҿагыл,
Урмеигӡан!.. Урцәымшәан!..
Иласкьаца, еиларгыл.

БЗИАЛА
Бзиала Аҟармара, сыуԥырҵуеит иахьала,
Афронтахь исыԥхьеит, сцароуп хаҭала.
Бзиала сгәылымҵәах, бынсыжьуоит Ламара,
Ҳазхьымӡыз ҳа ҳчара, иамоуроуп гәынхара.
Иббома дышҳақәлаз уи Гитлер маҵуарла?
Аҭаказ дҳаԥхьеит ҳа ҳвождь ду, ахаҵа!
Иахьами ианԥаҳшәо ҳа ҳамчқәа, ҳалшара,
Иахьами ахацәа ианырхьчо рынхара.
Базгәырӷьа са сымҩа, сгәылымҵәах Ламара,
Дымцароуп иаҳгәыдлаз ауаҩжьыфа еибгала.
Ҳаиԥылап шеиҭанла иаҳчычаз хыҭҟьала,
Ибдыруаз иаҳԥеиԥшуп ҳа ҳаԥхьаҟа аиааира.
Ишьҭнахшам ахаангьы аӡымҩас ахьышьҭра,
Гитлергьы изгашам ҳа ҳажәлар рхақәиҭра.
Афронт ахь аҩыза! Ҳаԥсадгьыл ҳахьчароуп,
Иааԥкыз ақәыџьмар рыхшыбыҩ цҟьахароуп!
Бзиала Аҟармара, сыуԥырҵуеит иахьала,
Афронтахь исыԥхьеит, сцароуп хаҭала.
Бзиала сгәылымҵәах, бынсыжьуеит Ламара,
Ибдыруаз иаҳԥеиԥшуп ҳа ҳаԥхьаҟа аиааира!

ҲЏЬЫНЏЬТӘЫЛА ЕИБАШЬРА АШӘА 1
Ажәлар гылеит рыжәҩа еибыҭа,
Рабџьар шьҭыхны ақәԥараз,
Рхы иамеигӡа, рымч мшаҭа,
Рхатә хақәиҭра ахьчараз.
Ҳпартиа дуӡӡа ҳаԥхьа игылоуп
Иаша мҩала ҳазгауа,
Уи ахьҳамоу шәарҭа ҳамам,
Ҳвожд ду ҳпартиа ҳгәацаԥха.
Ҳашҭа иҭалаз ԥышә мыцқьала,
Ус дымцароуп гәахәала,
Урҭ ааӷәыхып шәақьмцала,
Рхажә еихыхуа аҳәала.
Оккупантцәа нҵәеит рҳәароуп,
Ҳа ҳазтәызтәырц изҭаххаз,
Уи закуанс ҳтәыла иамоуп,
Шәаџьҳәаҩ дроушам изҭынхаз.
Ҳпартиа дуӡӡа ҳаԥхьа игылоуп,
Иаша мҩала ҳазгауа,
Уи ахьҳамоу шәарҭа ҳамам,
Ҳаб ду ҳпартиа, ҳгәацаԥха.

Ажәеинраала аагоуп ашәан ирҳәоз атекст аҟнытәи.

АПАРАШИУТИСТ
(Қәгыларк змоу апиеса)
Иалақәоу ауаа:
Аҟарул
Ақыҭсовет ахантәаҩы
Апарашиутист
Ақыҭсовет амилиционер
Анемец офицер
Аҵх. Амза акыр илашоуп. Инахарацәамкәа, аколхозаа рка­
зарма аган убоит. Харантәи аҭәа чаҟәақәа рықәцәақәа убар­
ҭоуп. Асценаҿы ҩ-ҵла дук гылоуп. Иаацәырҵуеит ақыҭсовет
ахантәаҩи амилиционери.

А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Ҩыџьа уҳәама?
А м и л и ц и о н е р. Ҩыџьа апарашиутистцәа.
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Угәы ишԥаанагои, ари
ақыҭа иалҵны ицарызу?
А м и л и ц и о н е р. Сыздыруам. Даара игәҩароуп?
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Изакәызеи игәҩароу?
А м и л и ц и о н е р. Ишысҳәара сыздыруам акәым­
зар, хәыҷык дыгәҩароуп… Абри а…
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Ҳҟарул?
А м и л и ц и о н е р. Ҳҟарул.
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Уаргьы гәҩарас дума­
заап. (Даанаԥшы-ааԥшны.) Дабаҟоу, мшәан, иара? Уахагьы дыҟаӡахым.
А м и л и ц и о н е р. Сшааиуаз акы сҭахызшәа иҩнгьы
саадгылеит, аха уагьы дыҟаӡам.
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Дыгәҩароуп. Хымԥа­
да дыгәҩароуп.
А м и л и ц и о н е р. Сара сгәанала, уахаҵәҟьа дҭактәуп, еиӷьуп.
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Дҭактәуп уҳәама?
А м и л и ц и о н е р. Хымԥада дҭактәуп.
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Мап.
А м и л и ц и о н е р. Избан?
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Уи егьаҳнаҭом. Из­
бан акә­зар, акы далаҟаӡазаргьы иаразнак иҳәарым.
Иҽирх­хо далагашт, уи аамҭа ҳцәагоит. Ҳара урҭ ане­мец
парашиутистцәа уахаҵәҟьа анышә иҵазаргьы иҵаҳ­
хыроуп.
А м и л и ц и о н е р. Еиӷьми нас, имуӡар – мчыла.
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Мчыла акәым хыла
ауп аус шутәу. Ак уасҳәоит. Ани иахьа сзыԥхьаны иаазгаз
уанааиуаз аусҳәарҭахь дааихьазма?
А м и л и ц и о н е р. Дузыԥшны дыҟоуп.
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Ус анакәха уца уара
уажәыҵә­ҟьа аусҳәарҭахь, иара уи идыруеит. Ҳаицәажәа­
хьеит. Атревога шыҟалалакь…
Аҩыџьагьы цоит.

Аҟарул (ишәақь кны дыццакы-ццакуа даа­цәыр­
ҵуеит, днаԥшы-ааԥшуа. Аӡәгьы дшимбо агәара анааи­
галак, иҭаҵәахны имоу аԥарақәа аацәырганы, иԥхьаӡоит).
Хышәи ҩынҩажәижәаба
мааҭ. Зықь мааҭ ыҟоуп
имҳәаз? Сара хыда, уа сыш­гылаз изысымԥхьаӡазеи?
(Даахәыцны.) Иаразнак амц шԥасеиҳәеи мшәан? Хышәи
ҩынҩажәижәаба мааҭ заҵәык ракәызма изыԥсаз урҭ аус
маӡақәа ирасҳәақәаз?.. Аха (деиҭаахәыцны) зегь дара роуп,
хышәи ҩынҩажәижәаба мааҭгьы ԥароуп. Уажәы аус злоу
уи акәым, аиааира ауп. Дук хара имгакәа аколхоз амал, иара
иаҵанакуа адгьыл, уара унапаҿы иҟалоит ҳәа сеиҳәеит.
Ҳаи, уи шаҟа инасыԥузеи! Нас исыбаргәузеи сара! Аб
иџьынџь ыӡуам рҳәоит. Ииашаны ҵабыргыҵәҟьоуп. Саб
иџьынџь иаҵанакыз адгьыл зегьы сара, сара истәхароуп!
Ари абжьарак сыԥхыӡқәа злаҟаз ала, урҭ ак шырбоз
ҩашьомызт. Аколхозаа рмал зегьы снапаҿы ианыҟала,
нас сыкәбецхеит, баба. Ажәлар ааины, ишьамхнышланы
исыҳәо иалагашт, ухаҵкы иҟалозар сынтәа адгьыл ԥыҭк
ҳаҭ, бжала иузааҳрыхуеит, акы еиԥшымкәан ҳуҳәоит, мап
ҳцәумкын ҳәа. Уи усҟан сахәаԥшып, изысҭаша. Исҭаххар
исҭап, исҭаххар исҭарым. (Адәахьы шьҭыбжьык гоит,
иԥарақәа абӷьааҳәа иҵәахуеит, ишәақь аашьҭԥааны.) Еи,
уарбану? Уҽыумырҵысын!
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы (асцена ашьҭахьҟа).
Гаӡарак ҟаумҵан!
А ҟ а р у л. Ҿумҭын! Суеихсуеит! (Ишәақь ларҟәны,
инапы ихы инадкыланы.) Изакәызеи мшәан, сеилагама?
Ақыҭсовет ахантәаҩы даацәырҵуеит.

Дамеи уоума? Ҳаи аф-усааит, усымшьхьаз. (Дааччоит.)
Утәа арахь. Изакәызеи мшәан, џьара ччаԥшьк улаԥш
иҵамшәаӡо! Иухьзеи ас усымбаӡацызтеи? Егьугхеит…
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы (аҟарул ихы аҟынтә
ишьапы аҟынӡа днаихәаԥшны). «Аҽада алымҳа ԥырҟон,
изакәызеи ҳәа иҵаауан» ҳәа, – уцәажәашьоузеи?
Иумоузеи уара усҟак узыргәырӷьаша?
А ҟ а р у л. Иҟалазеи, џьушьҭ, усҟак узыргәамҵуазеи?
Жәабжь ҿыц уаҳама?..
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Сара жәабжь ҿыц
смаҳацзаргьы, уара уаҳа егьузымдырӡои?
А ҟ а р у л (иҿы наҟ инарҳәны). Салаӡит ҳәа сыҟоуп?
(Ақыҭсовет ахантәаҩ иахь иҿы нарханы.) Мап, издыруа­
зеи сара рыцҳа. Ишубо еиԥш, ҳкалхоз аҿы зегьы уахгьыҽынгьы тәамҩахә ҟамҵаӡакәа аҭагалара иаҿуп. Сара
сыма­цара абра арахә рферма аказарма саадхалеит,
есыуаха џьара лацәеихьшьы ҟамҵаӡакәа, абри аказарма
сшакәшо иаашоит. Иудыруазеи цәгьахәцк џьара сԥычкак
нахьирсыр, ҳмазара нықәыццышәаа имцеи!
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Афырхаҵа! Аколхоз
мал хьчатәуп. (Ила агәыҵәҟьа дынхаԥшыло.) Ихьчатәуп!
Аха уара уахыла бжеиҳан уҟаӡам рҳәоит…
А ҟ а р у л. Ишԥа? Сара уахыла ара сыҟаӡам рҳәану?
Дызусда ус агәымха уазҳәаз? Уи мцуп!
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Имцымзар?
А ҟ а р у л. Сыкнаҳаны ашьра сықәзааит. Изакәызеи,
мшәан, исоуҳәо, (дазыҭамамцәакәан) сара есыуаха абра
сыҟоуп.
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Нас уабаҟаз иаха
ашарԥаз ҳанааиз?
А ҟ а р у л. Иаха ашарԥаз-ба? Ара сыҟамзи?.. Аа,
аиеи… аша­рахь инеихо ианалага, ахьҭа сакын, ана аҭәа
сахьнылатәаз, хәҷык самхацәан, усҟан акәхап…
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Уара уами уажә­раанӡа
изҳәоз уаха шаанӡа лацәеихьшь ҟамҵаӡакәа аҷаԥшьара
саҿуп ҳәа?
А ҟ а р у л (иааицәымыӷханы). Иашоуп… Сышԥацәо
џьушьҭ… Ааи исгәалашәеит… Уара умсит, зынӡа
лацәеихьшь ҟасымҵаӡеит. Уи шыҟалаз умбои, сызхоз
сҭаҭын нҵәан, ашарԥаз аҩнынӡа снабжьҟьаны иаазгап,
сҳәан…
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы (дыҭкааны днаихәаԥ­
шуеит). Иҟоу удыруама?
А ҟ а р у л. Акымзаракгьы сыздыруам.
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Иузымдыруазар иуас­
ҳәап. Ҳаҟәыҵып ахырқьиара, иумбои ҳазҭагылоу аамҭа
зеиԥшроу. Ҳақәԥароуп хеигӡарак ҟамҵакәа, иаҳгәыдлаз
аӷа хәымга иқәхразы. Иубома ҳтәылаҿ инхо ажәлар зегьы
аӡәк еиԥш ишеидгылаз. Ус анакәха, ҳаргьы иаҳуалуп
хаҵарыла аибашьра мҩаԥызго Ар ҟаԥшь ацхыраара
раҳҭаразы. Досу ҳахьгылоу ҳҭыԥқәа рҿы ҳгәы ҳҽанны
ҳаҟазароуп.
А ҟ а р у л. Ҳәарас иаҭахузеи, ҳгәы ҳҽанызароуп.
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Издыруада арахь уара
уганахь аӡәы дҟьалашәа дықәнагалозар…
А ҟ а р у л. Игәажә ҵыблаа дкасыжьып.
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Мап, еиӷьуп иԥсы
шҭоу дукыр.
А ҟ а р у л. Иԥсы шҭоу… Аха имур?
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Уаргьы иумун. Ухаҵа­
ми! Ашәақь амала иукума? Игәы имҟьаны иаразнак дыр­
баандаҩны уахь, ҳара ҳахь, ақыҭсовет ахь днаг.
А ҟ а р у л. Азамана, аха уа уаха ҵхабжьон иҟалода?
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Уахгьы-ҽынгьы уа
уаҩы даныҟам ҳәа ыҟаӡам. Саргьы уажәыҵәҟьа уахь
сцароуп, исзыԥшуп.
А ҟ а р у л. Амҩа бзиа уақәшәааит. Амала амарџьа
ухы хәҷык ихьчала. Уажәы зегьыҵәҟьа рыгәра угаратәы
иҟаӡам. Ааи, исхашҭыз, зауланиак усҭарацы сҭахын.
Абар иара, (иџьыба иааҭыхны) изҩижьҭегьы хымшҟа
ҵуеит, аха уи аахыс узымбацызт. Убра баталиан ҳәа акәу
акы еиҿыркаауеит рҳәеит. Салашәҵа саргьы, џьара акы
сахьшәыхәашагьы ҟалап.
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы (арзаҳал ааимхны.)
Азама­на, ҳахәаԥшып. Издыруада баталионк аҿы ауҩы
дахьаҭаххо ыҟазар. Аха сгәы иаанагоит аштаб аначальник
излеиҳәаз ала, абаталионқәа зегьы рхыԥхьаӡара наӡаны
иҟоуп ҳәа.
А ҟ а р у л (иааицәымӷӷаны). Ишԥа? Абаталионқәа
зегьы ба, рхыԥхьаӡара рацәома урҭ усҟак? Акакәымзи
иҳамаз?
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Иацы акы акәын, аха
иахьа… Иахьа акыр ҳамоуп. Иаҭаххар уаҵәгьы даҽа убри
аҟара рыцлоит.
А ҟ а р у л (уамашәа ибаны). Сара усҟак ыҟоуп ҳәа
сыҟаӡамызт.
Атревога абжьы гоит.

А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Сышь, изакәызеи?
А ҟ а р у л. Атревога…
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Абар ҳаирпланқәак­
гьы ры­бжьы гоит, дырҩегьых апарашиутистцәа ла­рышь­
ҭуазар акәхап.
А ҟ а р у л. Ишԥа? Уаха аҵхыбжьон уи еиԥш
згәаӷьуада?
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Иҟазаап уи еиԥш
згәаӷьуагьы. Амала уажәы иҟоу уасҳәап. Сара аусҳәар­ҭахь
сцоит, арха адәқәа хьчатәуп. Уахь ауаа шаны иқәсыр­
гылап. Уара ара уҟаз. Амала угәы уҽаныз, суқәгәыӷәуеит.
А ҟ а р у л. Акы усцәымшәан арахь аӡәы дызбондаз,
аԥсман изаазгарын.
А қ ы ҭ с о в е т а х а н т ә а ҩ ы. Бзиала! (Ирласны
дцоит.)
А ҟ а р у л. Абзиаразы, абзиаразы, акы уацәымшәан.
Аҳаирпланқәа рыбжьқәа ӷәӷәахоит. Хысыбжьқәакгьы гоит.

(Аҟарул дшаҟь-шаҟьо асцена дықәхоит. Дааҭгылан
дхәыцуеит.) Иаҭаххар уаҵәы даҽа убри аҟара ҟалоит,
изакәызеи мшәан, асҟак ирласны рхыԥхьаӡара иан­
багьеизҳаи? Акы акәымзи иҟаз? Нас ишԥа сеиҳәои
афицер ари аасыҵихар! (Дхәыцуа.) еиӷьуп сцаны адырра
исҭап, уажәнатә иҟоу абас ауп ҳәа… (Дцарц иҿынаихоит.)
Уи аамҭазы аӡәы анемеццәа рпарашиутист маҭәа форма
ишәҵаны даацәырҵуеит.
А п а р а ш и у т и с т. Унапы уҩах! Уҽыумырҵысын!
А ҟ а р у л (дшәаны инапы дҩахоит дхьамԥшӡакәа.)
Ухаҵкы…
А п а р а ш и у т и с т. Убжьы умырган, унапқәа цқьа
урҩах.
А ҟ а р у л. Сызхурҟьозеи?.. Уара суԥырхагам…
А п а р а ш и у т и с т. Ушәақь наҟ икажь, угыл
уҽеиҵыхны!
Аҟарул ишәақь каижьуеит, иҽириашарц далагоит, аха ишьамх­
қәа еиҵагылом.

А ҟ а р у л. Срыцҳашьа иҟалозар.
А п а р а ш и у т и с т. Узусҭада? Иҳәа ирласны!
А ҟ а р у л. Сароу? Сара … сҟарулуп.
А п а р а ш и у т и с т. Амц умҳәозааит? Иудыруама
амц ануҳәа иуԥеиԥшу?
А ҟ а р у л. Анцәа сызшаз иныс амц шысымҳәо. Сара
сҟарулуп.
А п а р а ш и у т и с т. Нас исаҳә иралсны, иабакәу ара
шәқыҭаҿы архәҭақәа ахьгылоу?
А ҟ а р у л (иара иахь даацәыҵаԥшны). Иуасҳәоит, зегь
уасҳәоит… Аха уара узусҭа?
А п а р а ш и у т и с т. Сара сызусҭоу иалаухузеи?
Абрахь, наҟынтәи саауеит.
А ҟ а р у л. Наҟынтәи-ба? Умхысааит, умхысааит…
(дхысыр ҳәа дшәаны) – ахәаша…
А п а р а ш и у т и с т. Ауха.
А ҟ а р у л (даақәҵәиааны рылақәа анынеиқәԥшлакь
аҩы­џьагьы рнап­қәа ладырҟәуеит, днаидххыланы.) Анахь
хы­­хьынтәи парашиутла унеима? Унемецуп. Уажә­
раанӡагьы ус умҳәоз. Усцәымшәан.
А п а р а ш и у т и с т. Избан?
А ҟ а р у л. Ҳаиҩызцәоуп.
Рнапқәа еимырхуеит.

А п а р а ш и у т и с т. Аусқәа зеиԥшроузеи?
А ҟ а р у л. Цәгьароуп!
А п а р а ш и у т и с т. Иҟалазеи?
А ҟ а р у л. Ҳқыҭа иҭәны иалажьуп.
А п а р а ш и у т и с т. Анемец парашиутистцәоу?
А ҟ а р у л. Ар ҟаԥшь. Убас ажәлар еиҿыркааз аба­
талианқәа рацәаӡаны.
А п а р а ш и у т и с т. Усҟак рхыԥхьаӡара рацәаӡома?
А ҟ а р у л. Уаҩы ишимбац. Ҵыхәаԥҵәак амаӡамкәа
аӡыхгара иаҿуп ахи ахәшәи.
А п а р а ш и у т и с т. Нас ԥшра аҭахӡам. Ҳласыроуп.
Ара хәҷык ишәарҭоуп. (Даанаԥшы-ааԥшны.) Иумдыруеи
сзышьҭоу?
А ҟ а р у л. Издыруеит.
А п а р а ш и у т и с т. Аԥхьаӡа ахи ахәшәи ахьыҟоу
аскладқәа . Урҭ ԥжәатәуп. Ҳцароуп.
А ҟ а р у л. Ҳамацароу? Уи ҳалшарым.
А п а р а ш и у т и с т. Иҳалшароуп. Уахаҵәҟьа урҭ
аскладқәа ԥаҳамжәар ҟалом. Избан акәзар, уаҵәы
ашьыжь ашарԥазы ҳара ҳар ари ақыҭа шьҭырхрацы
иҟоуп. Нас иумдыруеи уажәшьҭа аусқәа зеиԥшроу?
Уџьабааԥсазы, нас ҳаицәажәап.
А ҟ а р у л. Уареи сареи ҳамацара уи ҳалшом. Уа
аҟарулцәа рацәаҩны иамоуп. Аҩызцәа ҳҭахуп.
А п а р а ш и у т и с т. Ус ауп, аха иабааҳго аҩызцәа?
А ҟ а р у л. Уҩызцәа, (днаскьаԥхьаны) сара исымоуп
ара ҩыџьа афицерцәа ҵәахны.
А п а р а ш и у т и с т. Ишԥа, сҩызцәа афицерцәа
ара иҵәахны иуманыу? (Дааигәырӷьаны.) Аиашаҵәҟьа
уҳәома?
А ҟ а р у л. Аиашаҵәҟьа. Аӡәы ара дыҟоуп, абна аҭәа
чаҟәақәа рҿы дҵәахны дсымоуп. Дузаазгап, егьигьы дук
ихарам дахьыҟоу. (Дцоит. Дук мырҵыкәа афицер дима
дааиуеит.)
А ф и ц е р (аҟарул иахь). Ишсоуҳәара ари аԥша
хьшәашәа зласуа ҩадантәи аума?
А п а р а ш и у т и с т (дара рахь даақәҵәиааны.) Ладан­
тәи.
А о ф и ц е р. Ладантәи?
А п а р а ш и у т и с т. Ихаакәакәараӡа ладантәи.
А ф и ц е р (апарашиутист днеиԥыххыланы, дынҭ­
кааны дихәаԥшуа анемеццәа ишыҟарҵо еиԥш честь ҟаи­
ҵоит, апарашиутистгьы аҭак ииҭоит.) Дҵас иумоузеи?
А п а р а ш и у т и с т. Еиҳарак аскладқәа, насгьы Ар
ҟаԥшь рыштаб ахьыҟоу.
А ф и ц е р. Изаманоуп. Уаҳа ҩыза думоума?
А п а р а ш и у т и с т. Исыман аха ҳаиҟәнагеит. Шьоукы ҳлаԥшықәырҵан, нас досу хаҳа ҳцеит, ԥсыхәа
анаҳмоу.
А ҟ а р у л. Иашаны уи ақыҭсовет ахантәаҩы иакәымкәа дыҟам. Аџьныш! Зегь иара дрыхьӡоит.
А ф и ц е р. Издыруада егьырҭ уҩызцәа ркызар?
А п а р а ш и у т и с т. Мап, урҭ иаҳарк сара сакәын
илаԥшықәҵаны изышьҭаз. Аха сара аӡы аԥшаҳәа
сыҽнасҭан, сырыз џьыршьан, амҩа сзыркырц, дара
хәдаҟа аӡы ирит. Нас сара ари ахәаџа аган сҽасҭан, сыԥсы
рцәызгеит. Уажәы аус напы аҳаркыроуп. Ҳаамҭа маҷуп.
А ф и ц е р. Хымԥада! Абар уажәшьҭа амзагьы
ҭашәоит. Раԥхьаӡа, (акарта ааҭыхны) иубома Ар ҟаԥшь
шгылоу?
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 07
  • Büleklär
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3291
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2311
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3332
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2263
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3319
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2075
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3284
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2224
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3369
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2329
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 4211
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2100
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3601
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2091
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3419
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2091
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3454
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2165
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3504
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2152
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3485
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2150
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3443
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2128
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3494
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2271
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3581
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2026
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3485
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1980
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3513
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1998
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1980
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3509
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1961
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3570
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2092
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Артиом Амқәаб: иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 656
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 488
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.