Latin

Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа. 6 атом. Актәи ашәҟәы - 10

Süzlärneñ gomumi sanı 3591
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2002
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
зыҧсаҭа бзиахәхаз ауаа қьааба ашә рзаатуан.
Арҭ иаауаз ауаа амал рацәаӡаны иаахәаны иааргон. Зуа маҭәахә бзиас иҟаз зегьы дара ирымамыз ҳәа акы ыҟамызт.
Ишааиуаз, адәы агәҭаны игылаз аҵла ашәшьыраҿы рыҧсы ршьарц
иҽыжәҵны, реидарақәа нышьҭаҵаны инатәеит. Убри аамҭазыҵәҟьа

ахҭабаа даацәажәан,– сааҧеит, ашә касмыжьыр ҧсыхәа сымам, –
иҳәеит.
– Ҳаит, уеилагама, анцәа уеилеигааит! Арҭ ҳара иҳашьҭаланы иаазар ҟалап, убжьы дурҳар ҳаршьуеит, – иҳәеит ахҭабаа иашьа.
– Аа, исыцәкаҳаит! Абар ицеит! – шиҳәоз, ахҭабаа ашә лоуижьын,
аҵәҵәеи иареи рыбжьы атәыла арбго, аҕьҕьа-ҕәҕәа ахырга, ҵаҟа илҭалт.
Ишлеиуаз, агәақьҳәа аҳаџьцәа иларылаҳаит.
Аҳаџьцәа ируа рзымдыруа ирҳан, аарлаҳәа рыҽқәа иларықәтәан, доусы рхы ахьынахаз иасны ицеит.
Ахҭабаа аҵла дахьықәтәаз иџьашьаны дырзыҧшуан, ишибоз зегьы
ыҩны адәы иахысны ицеит.
– Уажәшьҭа ҳалбаашьҭы, инхаз а,мал ҳшап, – рҳәан, илалбааит
аҩыџьагьы.
Ахҭабаа, убасҟак икажьыз амал бзиақәа дрыламкьыскәа, ааҵәак
азна асакәмал шьҭихт. Иашьа изышьҭхуаз длалаҧшын, амаҭәа бзиа
шьҭихын, ахҭабаа абас ниеиҳәеит:
– Усгьы мышкы зны уара ҳуқәӡырц ҳаҟоуп, усаҟәмал наҟ инкажьны, уаҩы ихәаша амал шьҭых.
Ахҭабаа агәхьаагьы имкыкәа, исакәмал зҭаз иааҵәа дҩаҵалан, иашьа длеиҧырҵны, хазы амҩа дықәлеит.
Иашьагьы иҟаиҵахуазыз, иеидара амаҭәа иманы аҩныҟа дааит.
Қьааба ашә ҳзаатын, хгәырҕьаҵәа ҳаауан, нас иарбан рыцҳароу аҵла
амҵаны иаҳзыҟалаз, амҩан џьара гәнаҳарак ҟаҳамҵаӡеит, гәнаҳа змаз
ауаҩ қьааба ашә рзаатуамызт, урҭ маҵуҩыс иныркылон, ҳара ус акгьы
ҳмыхьӡеит, нас абна ҳахьынатәаз анцәа иҳалаижьыз закәзеи ҳәа, даара
хьаа дус ишьҭырхт аҵла амҵан ахҭабаа иршәаз амҩасцәа.
Ахҭабаа исакәмал шимаз хә-дук аҿы дыҩхалт. Ахәы шәра ккараны
иҟаз акы акәын.
Ахҭабаа даалаган хаҳә-мҿыхәс иҧыхьашәаз зегьы леиқәжьны
агәақьҳәа ар рымца еиқәиҵеит. Нас иааҵәа аашьҭихын, абри еиҧшгьы
наиҳәеит: «абарҭ аҳаџьцәа уаа рыцҳақәоуп; асакәмал анхдыршәло
ихәҷӡаны инхдыршәалахуеит; асакәмал аҧсаҧа аманы иҟазар, афҩы
анцәгьаха, ауаагьы идурҳароуп» ҳәа иааҵәа ахы ларха амца иалеижьит.
Адунеи ауразоуроугьы алҩа хатәала, асакәмал афҩы уаҩы дамыргыло
иҟалеит.
Ҧыҭрак ашьҭахь анцәа аҧаимбар дизааишьҭт ахҭабаа, уара, абри
аҟара ҧсаҧа ҟазҵаз, анцәа иахьтә хныҟәгагас узыҳәозеи ҳәа.

Ахҭабаа длахәыц-ҩахәыцит. Сара акгьы сҭахымызт, аха анцәа убри
хьаас ианыҟаиҵа, ҧхьарцак сзааиҭиааит, ианасырҳәо абжьы заҳалак зегьы кәашо иҟоу ҳәа иеиҳәеит.
– Даҽа бзиак уаҳәаргьы иузааиҭиуеит, – иҳәеит иааиз, аха, – уаҳа
акы сҭахым, – иҳәеит ахҭабаа.
Ҧыҭрак ашьҭахь анцәа аҧхьарца изааиҭит. Ахҭабаа длатәан аҧхьарца
арҳәара даналага, абжьы заҳаз, хаҳәгьы нымхакәа, зегьы акәашара иалагеит.
Абри ашьҭахь ахҭабаа хьчара ддәықәлеит. Папык иҿы даанҿасит
ҿҳәарала хьчасы.
Ахҭабааи апапи шеилаӡазгьы ус ауп: раҧхьа апап, ма иҧҳәыс руаӡәы
дгәаар, чамаданк азна ахьы ҵәахны ирыман, убри ахҭабаа ирҭарц, ус
акәмкәа, ахҭабаа урҭ раҧхьа дгәаар, акгьы имҭакәа ддәықәырҵарц.
Ахҭабаа ашьжьымҭан аџьма иманы дахьынгәарҵыз, дәеиужь дук
иҧшаан, «рреит!» иҳәан, иџьма дларыҧхьан адәы агәҭа длатәеит, аџьмагьы ааикәша иаагылт. Ахҭабаа иҧхьарца аацәырганы арҳәара далагеит.
Џьмагьы, ҵлагьы, хаҳәгьы, аҧхьарца абжьы анраҳа, иасны акәашара
иалагеит. Аҽны хәлаанӡа аџьмақәа рыфа ыҟамкәа, рыжә ыҟамкәа ус
иаархыргеит.
Ахәлбыҽха ахҭабаа иҧсаса иманы дгәарлеит. Адырааҽынгьы ус
ҟаиҵеит.
Аџьмақәа амла инҵәо ианалага, рҭра злаҟаҵаз амҿы иасны ирфо иалагеит.
Адырхаҽны апапгьы ирахә рҟазшьа ааицәымҕхан, ихьча ирахә иманы дангәарҵуаз, иаргьы иҽӡаны дишьҭалт.
Ахьча ишыҟаиҵац еиҧш, ирахә ааидиҧхьалан, иҧхьарца арҳәара
далагеит. Апап аҧхьарца абжьы иаҳартә дааигәаны дыҟазаарын.
Аҧхьарца абжьы илымҳа ишааҭасызҵәкьа, дқамсаны акәашара далагеит. Аҽны хәлаанӡа папгьы џьмагьы зегь ықәгьежьааны ишыкәашоз
иаархыргеит. Апап аҩны данааи, дзықәшәаз иҧҳәыс илеиҳәеит, аха
иҧҳәыс ихалымҵеит.
– Уеилагама, уеилагааит, зак әузеи иуҳәо? – лҳәан, лхахьы иаалымгеит.
Апап иҧҳәыс ианхалымҵаӡа, ихьча диҳәеит иҧҳәыс ишлаҳауа
аҧхьарца аирҳәарц, ахьчагьы дақәшаҳаҭхеит. Апап иҧҳәыси иареи астол надыргыларц егьшрыгымыз ахҭабаа иҧхьарца аацәыриган, арҳәара
далагеит.

Столгьы, уаагьы, ҩнгьы, џьмагьы зегьы ықәгьежьааны, иасны
акәашара иалагеит. Апап иҧҳәыси иареи астол шыркыз икәашон.
Ахҭабаа аҧхьарца арҳәара данаҟумҵӡа, апап иҧҳәыс данааҧса,
дгәааит.
Знык ахҭабаа аҧшәмацәа ргәаара анцәа ианиирба, ҳдоговор
шәаҵахеит иҳәан, рчамадан ахьы шҭаз ирцәганы, иманы дцеит
иҩныҟа.
Уа дахьнеиз ихьы имаз иаҳәшьа илирҵәахт.
Ҽнак ахҭабаа абазар аҿы дахнеиз, уаҩ ҽеилаҳәа бзиак анхацәа
ршәаны, аҟызкәа, акәтҿарақәа кәҷышьк ахә ала ирҵәигон, акәакәшьқәа
кәатак ахә ала ирымихәҳауан. Ахҭабаа ари ауаҩ диазҵааит, ихы,
иҵыхәа зегьы еилиргеит.
Иара енралк диҧан, аҳәынҭқар иҧҳа дҳәаны дизтәан. Ачаразын
иҽазыҟаиҵон, убри азы акәын ауаа ршәаны ркәытқәа хәмариала
изрымихәаз.
Ахҭабаа дхынҳәны иаҳәшьа лҿы дааит, ҟызқәак лымхны абазар ахь
иманы дцеит. Дахьнеиз, ҧаса иибаҵ аинрал иҧа дибеит. Данааидгыла,
ус диазҵааит, шаҟа иукуазеи укәата ҳәа. Ахҭабаа кәатоума, ҟызуп,
иҳәеит, аха дыршәаны акәата ахәала ицәигеит. Ахәлбыҽха аинрал иҧа
аҩныҟа данцоз, ахҭабаагьы иҽӡаны дишьҭаланы дцеит.
Ачара анрымаз аҿҳәара, иааигоз дахьынхоз еилиргеит ахҭабаа.
Ахҭабаа даалаган, ҧҳәыс маҭәала иҽааилеиҳәан, ахәынҭқар
иҧҳа иҳәаны итәаз лҿы маҵуҩыс дрыдыркыларатә аусқәа ҟаиҵеит.
Иҽырҩашьаны аҳәынҭқар иҿы маҵуҩыс дыҟан. Аҳәынҭқар иҧҳа лцара
ҩ-мыш шыбжьаз, аҳәьшҭқар иҧҳа ус леиҳәеит, бара бзыццо ауаҩ уи
дхаҵам, бицымҵан ҳәа. Аҳәынҭқар иҧҳа илылдыраауаз ари дзакәыз,
дыӡҕабыз џьшьа игәра ганы дыҟан.
– Бара иалыбдыраауазеи уи ихаҵареи ихаҵамреи? – ҳәа аҳәынҭқар
иҧҳа лмаҵуҩы данлызҵаа, уи ҧаса сара симан ҧҳәысс, иара дхаҵамызт
аҟнытә, сиҵыҵит, – лҳәеит амаҵуҩгьы. Аҳәынҭқар иҧҳа ишҧазури
ус акузар, исыҧсыхәоузеи анылҳәа, бара бганы аҩны, ҳара ҳаҟны
бынсыжьып, сара срыццап аҭацаагацәа иаауа ҳәа лалҳәеит. Ларгьы
дақәшаҳаҭхеит.
Аҳәынҭқар иҧҳа лымаҭәақәа лмаҵуҩы илшәылҵеит, лара лтәқәа
аҳәынҭқар иҧҳа илшәылҵеит, ларгьы дганы лыҩныҟа дынлыжьит.
Уажәы аҳәынҭқар иҧҳа ахҭабаа иҩны дыҟоуп, иара аҳәынҭқар иҧҳа
лцымхәрас аҳәынҭқар иҩны дтәоуп.

Ус ишыҟаз, аинрал иҧа иҭацагацәа агәрқьҳәа аҳәынҭқар иҩны
илҽыжәҵт.
Аҳәынҭқар ҩаха-ҩымш. ачара иман, иҧҳа хаҵа диҭиуеит иара иҵас
ала. Нас ахҭабаа дылҽыжәҵаны дрыманы аинрал иҩны дларгеит.
Аҭаца днаганы дахькҿадыргылаз, лҽырҩашьаны ахәҟаҵаҩцәа
дрылалт. Афатәкәа зегьы сааҭла, аҧхьа ашьҭахь инаргаша гәаҭаны
ирыман. Ҭацас иааргаз афатәқәа рнагара рыҿҳәара аанӡа, идәықәлҵо
далагеит. Ахҭабаа иҩныҟатә ауаа азыҟаҵаны иман, афатәқәа зегьы
еиқәмыршәаӡакәа иҩныҟа идәықәиҵеит.
Нас днеин ҭацас дахгҿагылаз дныгҿагылт.
Афатәкәа аажәг анырҳәа, фатәыс инаргозыз, зегьы рҭаца лыҩныҟа
идәықәлҵахьан, аха издыруадаз акәмзар.
– Афатәқәа наҳымгахьеи! – рҳәеит ахәҟаҵаҩцәа.
Иҟарҵахуазыз, ачара еилагеит. Иларысын ахәҟаҵацәа зегьы
кны иҭаркит. Ачара еиҭадырҿыцит. Ачара ианалга, ауаа зегьы еимпын
рыҩныҟа ицеит.
Ҧҳәыс даазгазгьы иҧҳәыс лахь днеит, аха аҭаца хәыҷы лыҧшәма
диҿамҧшуа лҽыргәааны дтәеит. Анс иҳәеит, арс иҳәеит, аха иҧҳәыс
дымцәажәеит. Нас лхаҵа ус иҳәеит:
– Ачара иаауз ҳарҕарыз џьыбмшьааит, баалеи арахь ҳмалқәа иҳамоу
бсырбап, – ҳәа ркасса ашәқәа артны илирбеит. Хьыла иҭәын анахь,
арахь ирымақәаз зегьы лирбеит. – Ҳаи, исхамшҭхьаз, ҳаӡгьы ааигәоуп,
баала ибсырбап, – иҳәан, рьҩны аҧхьа аҵеџь хьыла иҭачаҧаны иҟаз
аҿы днеины, днахагыланы дышлацәажәоз, иҧҳәыс лҭаҷкәым раҵәа
ихәдаџьал дласны, длага аҵеџь дылҭалыжьын, уа дылҭаҧсы дцеит.
Ахҭабаа дгәырҕьаҵәа даахынҳәын, аҧарақәа ркасса иҭази ҭаца
харшәыс инаргази иманы иҩныҟа дцеит. Аҳәынҭқар иҧҳа иҩны
иҵәахны имазгьы иара дигеит.
Ари аҳәынҭқар иаҳан, даара гәалас иҟаиҵеит, аха иҟаиҵахуаз. Ус
ишыҟаз аамҭа акыр цеит.
Зны даҽа ҳәынҭқарк иааиҭиит абри аҳәынҭқар, ахҭабаа иабхәа иҿы
цәаҕьык, абри еиҧшгьы дҵарас иҭаны: хымш рыла абри ацәаҕь мшьыкәа
аҧсы шҭоу, жьыхәҭа бзиак алхны, ацәаҕьгьы аҧсы шҭоуи ажьыхәҭагьи
сзааҭи ҳәа. Иааумҭир, суабашьуеит ҳәагьы нацҵаны.
Аҳәынҭқар инапы аҵаҟа имаз иуаажәлар зегьы еизигеит, иреиҳәеит
дзықәшәазгьы, аха уаҩгьы дамыхәеит, ацә ажьыхәҭа алырхыр иҧсуан,
уаҳа егьырзыҟамҵеит.

Ари аҳәынҭқар имаҳә, ахҭабаа иаҳаит.
– Сақәиҭутәуазар сара уалсыргоит уус, – ҳәа изынаицҳаит.
Аҳәынҭқар имаҳә, ахҭабаа дибарц игәы иҭамызт, аха аҳәынҭқар,
«ибзиоуп», иҳәеит. Ахҭабаа дынкылсын ацәаҕь лкажьны иааирхәан,
иамихызи ацәи аҳәынҭқар изырҭиит.
Ус дшыҟаз, ҧыҭрак ашьҭахь дырҩегьых иара убри аҳәынҭқар
еиҭааиҭихт маҭәалеи ҧшралеи иеиҧшыз хҩык ауаа, абарҭ аҭауад,
аамсҭа, анхаҩы еилырганы исзаашьҭы, мамзар суқәланы уеимысҵәауеит
хәа. Иаазҭиуаз аҳәынҭқар даара ҳәынҭқар ҕәҕәан. Ахҭабаа иабхәа,
аҳәынҭқар иуаажәлар зегьы еизганы ирыдиҵеит х-ҩык изаарышьҭыз
ауаа еилдыргаанӡа аҩныҟа ацара азин шрымам. Уаҩгьы изеилмыргеит. Ажәлар анҵәара иалагеит. Ахҭабаа ус изааицҳаит иабхәа,
аҳәынҭқар, сара уалсыргоит маҳәыс судукылозар ҳәа. Аҳәынҭқаргьы
дақәшаҳаҭхеат.
Ахҭабаа асасҵәа иааиз шышьҭаз даакылсын, данынархагыла, раӡәк
инапқәа аҩбагьы ихы иаҵаҵаны дыцәан.
– Уи дҭауадуп,– иҳәеит ахҭабаа. Даҽаӡәы изнапык ихы иаҵан.
– Уигьы даамсҭоуп, – иҳәеит.
Агьи аӡәкгьы инапқәа иаҳәҿаҧсаны дыцәан.
– Уи дынхаҩуп, – иҳәеит.
Абас аҳәынҭқар дықәӡаараны дшыҟаз деиқәирхеит.
Нас иабхәа, аҳәынҭқар даалатан, чара ҕәҕәа уны, иҳәынҭқаррагьы
имаҳә ахҭабаа ииҭеит.
Абри сазҳәаз ачараҟны талбошьс дыҟан, саргьы убра ачараҟны
сыҟан, акәац зларжәыз атәан сыманы сшааиуаз, Хабжькәт амҩан
даасҧылан, аҽырҳәа ихы ианлақәсҭәа, ихы ҟьашӡа иааҟалеит, аҧылгды
ыршәны ишьахәар илагәдсҵан, ишьапы ҧыххаа илаицрасҵеит.

783. АҲӘЫНҬҚАР
Дыҟан ҳәынҭқар дук. Иара дшыҷкәыназ аҳәынҭкарра иаун,
иуаҩбжараҟны днеит дышҳәынҭқарыз.
Зны дыштәаз, ихы иааҭашәеит, – абри сара сҩаагылазаргьы
сҳәынҭқаруп, ахьыӡ ду сымоуп, саины есымша стәарҭаҟны стәоуп,
сҩагылар, аҩны сцоит сшәаҧырҳаҧуа. Ари ҧсҭазаароума, адунеи

иҟоу сымбакәа? – ихәан, ҽнак дҩалбаан баша маҭәала иҽеилаҳәаны
иҿынеихеит. Дышнеиуаз, нхаҩык дшылаҵоз дынидгылеит. Ари
анхаҩы дагьылаҵоит, дагьҵәаҕәоит. Иџьықәреижәла иаҧхьаҟагьы,
ишьҭахь-ҟагьы икаиҧсоит ирбҕьыжәны. Ари иџьықәреижәла ҟьашьа
аҳәынҭқар ианиба, уамашәа ибаны дизҵааит, уара ари аџьықәреи
илоуҵо иахьакәугьы, иахьакәымгьы изкауҧсоузеи ҳәа.
– Иахьакәым ишҧакасҧсои? –иҳәан диазҵааит.
– Уара уаҧхьаҟа икауҧсо аума, ушьҭахьҟагьы иара уи аҟара коуҧсоит,
иауазеи?
– Аа, уи аума? Саҧхьа икасҧсо абзацәа рхәоуп, сышьҭахьҟа икасҧсо
аҧсҵәа иртәуп, саргьы иаарласны уахь ицо аӡәы соуп, – иҳәеит
алаҵаҩ.
– Уара уиаҟара анудыруа, санҧсуагьы удыруеит, санҧсуа соуҳәароуп,
– иҳәан, аҳәынҭқар дааисны анхаҩы дикит
– Уара уанҧсуагьы уасҳәап, уажәы унеины ашәшьыраҟны утәа.
Сара ари ибжьакны исымоу аасцәаҕәап, – иҳәан, аҭак неиҳәеит анхаҩы.
Аҳәынҭқар исеиҳәарызеишь ҳәа игә аҭхараҳәа иеисуа днатәеит.
Анхаҩгьы ицәаҕәатә хәыҷы даалган, ашәшьыраҟны днеит, аха уа
изнеиз дышҳәынҭқару издырӡауам.
– Нас исоуҳәозеи? – ҳәа дҵааит аҳәынҭқар.
– Иуасҳәозеи, сара сычмазаҩхоит аииа ауха. Баииа ауха
сыҧсуеит. Уара иаауқәшәаны уҧсуеит амшаҧ аҽны, шьыжьымҭан,
– иҳәеит ицәаҕәоз.
Ари аҳәынҭқар иаҳаз даара ицәымҕхеит, даарагьы акыр дхәыцуа
дтәан, нас диазҵааит еиқәхашьа сымаӡами ҳәа.
– Еиқәхашьа умоуп, уара аус узур.
– Исымоу саҳәа, уанаџьалбеит, иутаху усҭоит, – иҳәан, иџьыба
дынҭаҧшын, зықь мааҭ иитеит.
– Уара еиқәхашьас иумоу аҕьычра ауп, аҕьычра уалагар, уеиқәхоит,
– иҳәеит анхаҩы.
Аҳәынҭқар дымҕьычкәагьы ииҭаху иауан, сара уи сахьеиқәнархо
егьыҟам, иҳәан илахь еиқәҵаны даан, иҭыҧан днатәеит.
Иааиуаз, ицоз уамашәа дырбан, ихьзеи мшәан, иҵалазеи ҳәа
идәылҵны ицон.
Аииа аҽны аҳәынҭқар дҩалбаан дцеит, уҧсуеит ҳәа иазҳәаз анхаҩы
иҟны. Дахьнеиз, анхаҩ аҧсра дшаҿыз ибеит. Даахынҳәын дааит. Ҳаи,
иараби, саргьы сыҧсыҵәҟьозаап, иҳәан, ихы имацәгьаха днатәеит, аха
дырҩегьых изыгәаҕьуам аҕьычра.

Баииа аҽынгьы дцеит аҳәынҭқар анхаҩы иҟны, уи иҧсы ҭазар, саргьы сынхоит ҳәа.
Дахьнеиз, анхаҩы ахуҳәа аҵәуацәа ихоуп.
– Ҳаит, ииҳәаз ҵабыргыҵәҟьазаап! – иҳәан, итәарҭа аҟны дааин,
иусқәа аӡәы инапы инанҵаны, џьара царҭак сымоуп ҳәа дцеит.
Аҩны дынкылсын, баша маҭәала иҽеилаҳәаны дцеит ҕьычра.
Аҳәынҭқар иалидыраауаз аҕьычшьа, дцон дышиашаз. Даазҧылоз, уабацои ҳәа иазҵаалак, ҕьычра сцоит ҳәа раҳәаны, днарывсны иҿынеихон.
Абар ҧшьаха-ҧшьымш ихыҵит, аҕьычырҭа дақәшәом.
Дышнеиуаз, хаҵацәгьак, ҕьычҩы бааҧсык дааиҧылеит.
– Уабацои? – ҳәа диазҵааит.
– Сара ҕьычра сцоит, – иҳәеит аҳәынҭқар.
– Ус акәзар, уаала саргьы ҕьычра сцоит, – иҳәеит ауаҩыцәгьа.
Аҳәынҭқар дҵааит иааӡарызеи ҳәа.
Ари аҕьыч ари дышҳәынткарыз иалидыраауаз,– уаала, уаҵәы
мшаҧуп, аҳәынҭқар уаҳа дыҟаӡам иҭыҧ аҟны, икасса ҳақәланы аҧара
аагап, – иҳәеит аҕьычҩы.
Аҳәынҭқар мап иҳәозма, адунеи дакәамызт, уҽизгьы уаҵәы
сыҧсуеит ҳәа игә дааҭахәыцын, ибзиоуп, иҳәан, иеиманы итәарҭа аҟны
инеит.
Аҵхыбжьон иахьнеиз, аҩнуҵҟа аҳәынҭқар итәарҭа ааҩс ауадаҟны
еицәажәауа иҩнагылоуп аҳәынҭқар имаҵуцәа аӡәи акасса зыхьчози.
Амаҵуҩы ус иҳәеит:
– Уаҵәы мшаҧуп, аҳәынҭқар итәарҭаҟны даннеилак, сара ишназгалац еиҧш, ҽаанбзиала ҳәа дызшьыша ахәшә аҭаны ааы изназгап, уара
уеизгьы ара духьчоит, угәра ргоит, даҽа ҳәынҭқарк далырхаанӡа акасса
иҭоу аҧара ҳара иаагап. – Ас еибыҳәан индәылҵны ицеит амаҵуцәа.
Ари раҳауан аҳәынҭқар иҩызеи иареи ахьавагылаз. Уажәшьҭа
аҳәынҭқар акасса дақәмлар иҭаххеит, аха ҳәашьа изамҭеит. Аҽыџьагьы
ашә ааҧҽны аҳәынҭқар икасса ааҭыргеит. Уа иҟан каҵкәыр хәыҷык, уи
азнагьы рыма иаадәылҵит.
Еиманы ҧыҭк ианааскьа, аҕьыч аҧара ҳшап, иҳәан, даангылт.
Аҳәынҭқар иазиуаз аҧара, ииҭахыз ибахьан, иаҳахьан.
– Уара иумаз, сара капеикгьы сҭахын, – иҳәан иҿынеихеит. Аҕьыч
уажәы ибазма аҕьычра аформа, – ааи, уара иумгакәа, сара зегьы сыҭаны,
сунаҧхарц угә иҭоуп, – иҳәан, длышьҭагәа дыкны диҧҟеит.
– Ааи, анцәа уишазар, сумшьын, абри акаҵкәыр иҭоу згоит, – иҳәан
има аҩныҟа дааит.

Иаашар мшаҧуп. Ашьжьымҭан шаанӡа аҳәынҭқар дцеит итәарҭахь
икаҵкәыргьы аашьҭыхны.
Ателефон дасны аказақ дрыҧхьан итәарҭа иакәршаны иргылт. Имаҵуҩи иҟарули аҩы ачанах ианыргыланы ирыма иааҭалт.
Аҳәынҭқар иаарымихын иаҧхьа инықәиргылт.
Аказақ даарыҧхьан ирыкәыршаны иаадиркит. Иаҵәца аашьҭихын,
иаажәгаз уажәыҵәҟьа шәара ишаны ижәжәыроуп ҳаа инариҭсит.
Анс рҳәеит, арс рхәеит, аха ҟазшьа рмоузт, абжа аӡәы ижәын, иаанхаз егьи ииҭеит. Уи ижәаанӡа изжәыз дыҧсит. Егьигьы ижәны данаалга, дынхышәҭын, уа днаиваҳаит.
Аҩыцьагьы дәылганы иргеит. Аҳәынҭқар иреиҳәеит ихьыз, дзыниаз, дшаниаз, ахы инаркны аҵыхәаҟынӡа.
Аҳәынҭқар уаҩ,ы дишьҭын ҕьычра ицыз дыдааиргеит. Данаарга,
диазҵааит ҕьычра ҳанеицыз удыруоу ҳәа. Ари аҳәынҭқар дицәшәан,
сара схаангьы сымҕьычӡацт ҳәа мап икит.
– Ушҧамҕьычыц, ара стәарҭа ҳақәланы аҧара анаага, сара аҧара
сҭахым анысҳәа, сануҧҟаз ухашҭма? Абар сушьыр ҳәа сшәаны иаазгаз
аҧара,– иҳәан, иаацәыригеит каҵкәырла аҧара.
Ари зегьы аниеиҳәа, дахьтәаз дшәаны ақыџьқыџьра далагеит.
– Умшәан, сара уи азы ак уасҳәом, уара уакәмзар сара сыҧсуан
амшаҧ аҽны, – иҳәан, иеихәеит ахы инаркны аҵыхәанӡа дзыниаз зегьы.
Иара итәарҭаҟны амаҵура далаиҵеит, иара иаҟара пату иманы.

784. АҞӘДЫРҦАҨ ҞӘДИНАҬИ АУАҨ БЕИА
ҲАНАШӘИ ИРЗЕИБАУЗ
Дыҟан уаҩ беиак Ҳанашә ҳәа. Ҷкәынак ида хшара димамызт.
Ҳанашә иҷкәын дычмазаҩхеит. Ас иҳәеит, анс иҳәеит, аха еиҳагьы
деицәахо далагеит.
Ҽнак Ҳанашә илаба аакыдихын, аҟәыдырҧаҩ, Ҳудинаҭ лҿы дцеит.
Уа дахьнеиз, сыҷкәын дыҧсуеит, аҟәыд сызбырҧароуп ҳәа
леиҳәеит.
Ҟудинаҭгьы уи акән илҭахыз. Ихьуазеи, нан, аҟәыд узысмырҧакәа,
араанӡа уасуа уанаа, лҳәан, аҟәыд ақәҧсара далагеит.
Дацәажәо, иқәлҧсо, еиҭақәлҧсо дшаҿыз, аҟранҵы, ус лҳәеит:

– Нан, уҷкәын амзыз ихароуп, ушнеилак уасашьтәак аахәаны,
уныҳәаруп. Уанныҳәо сара усыҧхьа, уҷкәын хәшәқәак исҭоит. Амала акы назҭауҭәоны иумоу уҳаҧшьақәа зегьы ааҵхны иҧуҽҽыроуп. Урҭ
уара узы ихәарҭам, убри ауп ухәҷы дыкны дызмоу.
– Ибзиоуп, – иҳәан, Ҳанашәгьы дақәшаҳаҭхеит, данцоз, – уахь усгьы
бнеиуеит, уажәы хәҷык ауп ибысҭо, уахь ҳаибабап, – иҳәан, ҩажәаҟа
мааҭ налыркны дцеит.
Аҩны дахьнеиз иҳаҧшьақәа ааҵихын, иҧыххаа илкаижьт. Ихәҷы
иныҳәагас ауасашьтәа ааихәеит, аҟәдырҧаҩы Ҟәдинаҭгьы длыҧхьан
дааигеит.
Ҟәдинаҭ дахьааиз ахәшәқәа ҟалҵеит, аҟәыдқәа ахәчы иҵалблит,
Ҳанашә иуасашьтәагьы лфеит, аха ахәҷы еиҳагьы деицәахо далагеит.
– Уара унхарҭа уахыҵроуп, мамзар зынӡа шәаақәӡаауеит. Амала
ухҵәаны уанцо, уҩнқәа реиуа акы умгароуп, умаҭәақәа аадәылганы
зегьы амца роужьны иблы, – лҳәан Ҟәдинаҭ длықәлан аҩныҟа дцеит.
Ҳанашә даара ицәымҕхеит, аха, амал сымоуп, сыҩнқәа зыблыргьы, сара сеибгазар, дырҩгьых ҩны сыргылап, – иҳәан, иҩнқәа амца
ҩароужьны иблит. Ҳанашә имаҭәа иманы ддәықәлт даҽаџьара нхара.
Дцо, дцо ичымазаҩгьы диманы дышнеиуаз, амҩан абнахьтә аӡәы
ибжьы геит.
Зыбжьы гоз ус иҳәеит, Ҳанашә, уара Ҟәдинаҭ улжьеит, амала уҩнқәагьы
ублит. Уахьыҟаз еиҳагьы еиҕьын, ухәҷгьы шьҭа инхо иакәым ҳәа.
Ҳанашә ас аниаҳа, даара дархәыцт, аха дыхнымҳәкәа имҩа
деиҭакәлт.
Дышнеиуаз, дәык аҿы даангылан, анхара далагеит. Ималгьы маҷхо
иалагеит. Ауаҩ беиа, еихачаҧа инхоз, борак еиҧш қәацәк дааҵахеит.
Ус ишыҟаз, Ҳанашә иҷкәынгьы дыҧсит, иагьа иундазгьы акы
имыхәеит.
Ҳанашә ихы игә ақәмаҷхеит. Дыштәаз иааигәалашәеит дыхҵәаны
данаауаз амҩан Ҟәдинаҭ улжьеит ҳәа иаҳаз.
Шьҭа сара сзы зегьы дара роуп иҳәан, Ҳанашә Ҟәдинаҭ дысшьуеит
ҳәа ддәықәлт. Иҿынеихан Ҟәдинаҭ лыҩны дынкылсит.
– Ҳаит, бара алажә, сышҧақәбхи, – иҳәан, иаҳәызба ҭҧаа
данаалзыҵҟьа, – ҳаи, нан, уаангылишь, аӡәы уижьеит, ус акәӡам
ишыҟоу – лҳәан, деиҭаалыргәыбзыҕын, ус лҳәеит:
– Уара шьҭа арыҕьарахь ухынҳәит, ииашоуп, уҷкәын дыҧсит, аха уи
ицынхәра мшрас иҟоу зегьы ицны аӡәы дуаура уҟоуп. Нан, иууз анцәа
уаҭеимҵааит, – лҳәан лҟәыд нықәлҧсахт.

Ҳанашәгьы дхынҳәын аҩныҟа дааит.
Ауха ианаахәла, аҟәыдырҧаҩ Кәдинаҭ Ҳанашә дыршәаны даҽа
шьтәак исыршьып, лҳәан, ҧшьаала лҿыналхан, Ҳанашә иҩны акәцә
дҩықәгылан лыбжьы лыргеит, сара анцәа иахьынтә саит, агәнаҳара
иҟауҵаз, иахьа Ҟәдинаҭ уахьылзыҵҟьаз аҟнытә, анҵәа саҭоумҵан ҳәа
ишаашалак, уасашьтәак аахәаны уныҳәа, ларгьы уаалыҧхьаны, мамзар
зынӡа уқәӡаауеит ҳәа.
Ас ажәҩан ахьтә абжьы аниаҳа, Ҳанашә дшәеит. – Сара сзы зегьы дара роуп, сықәӡааит, – иҳәан, ишәақь аашьҭихын, абжьы ахьгоз
аҵықьҳәа инагәдиҵеит.
Уи аамҭазы аҩны абықҳәа акы ҩалыҩрын инкаҳаит. Ҳанашә зынӡак
дшәаӡеит, аха ииулак иршеит.
Ашьыжь ианааша, ҧшьаала дындәылҵзар, Ҟәдинаҭ дышьны ааҵра
дыҵажьуп. Ҳанашә иҟаз зегьы идырт, аха иикыз... Абас рзеибауит
Ҟәдинаҭи Ҳанашәи.

785. МЫҞӘ МАҲМАҬИ АХАН–ҦҲА ГЬЫЛДЫСХАНИ
Мыҟәбак дыҟан, Маҳмаҭ ихьӡын, Ҟабардатәын. Абри аҧҳәыс ҧшӡа,
аҧҳәыс бзиа диман, бжь-ҩык абхәндцәа иман, иабхәа дыҟан, ианхәа
дыҟан. Маҳмаҭ иабхәараа, рҿы даннеиуаз ибзианы рашҭа дҭалон,
дкәашаҩын, дшәаҳәаҩын, дхаҵа ҕәҕәан, ныҟәара дцалон.
Аҭырқәа ҭуџьарк, амал ҕәҕәаны измаз ҭырқәак дааны дыҟазаарын,
ҧсшьара ҳәа. Маҳмаҭ иқыҭаҿы дыҟамкәа ани аҭырқәа Маҳмаҭ иҧҳәыс
дибан дигәаҧхеит. Аҧҳәыс даахихын, дцеит Ҭырқәтәылаҟа.
Маҳмаҭ дыҟамкәа данааи, иҧҳәыс димбеит, анахь-арахь днаҵааааҵааит, аха дахьыҟоу ҳәа аӡәгьы акгьы еимҳәеит. Здыруада лыҩныҟа
игәхьаалган дцозар ҳәа иабхәараа рҿы днеит, аха иҧҳәыс уагьы димбеит. Иҧҳәыс дшимбаз азнык азы иабхәараа рҿы имырӡаӡеит. Аха
Маҳмаҭ илахь шеиқәыз аҟара иабхәа игәеиҭеит, иаргьы митәык уа
даанымгылакәа дхынҳәны, ишьҭахьҟа ддәықәлеит.
– Уара ари иҟазшьа сгәаҧхом, акы игәы иалоуп, еилкаа иҳәан иабхәа
иабхәнда агәбжьанытә дишьҭеиҵеит.
Иабхәында дихьӡан, иухьзеи ҳәа дизҵааит, аха Маҳмаҭ акагьы
имҳәеит. Абхәнда дицрымҵызт, еиманы Маҳмаҭ иҩны иааит. Иабхәнда
днаҧшы-ааҧшын иаҳәшьа димбеит.

– Саҳәшьа дабаҟоу, мшәан? – ҳәа Маҳмаҭ дизҵааит.
– Саргьы исыздырам уаҳәшьа дахьыҟоу, ныҟәара сыҟан санааи
дсымбеит, – иҳәеит Маҳмаҭ.
Убри аамҭазы – «аа, Мыҟә Маҳмаҭ, сыҧсра убандаз, Мыҟә Маҳмаҭ,
сыҧсра убандаз» – ҳәа агәыла ҧҳәыск ашҭа дааҭалт.
– Иҟалазеи, исыхьзеи? – иҳәеит Маҳмаҭ.
– Аа, уҧҳәыс аҭырқә ҭуџьар дшигаз узымдырӡои? – лҳәеит ари
агәыла ҧҳәыс.
– Ус акәзар иуадаҩым, – иҳәеит Маҳмаҭ. Нас уи иҧҳәыс наҟ лыҩныҟа
дырхынҳәит. Иабхәында иахь даахьаҳәын ус леиҳәеит:
– Уи сара сымч ақәхоит, иҟалаз аҩнгьы ираумҳәан.
Абас иҳәан иабхәындагьы наҟ дирхынҳәит.
Маҳмаҭ иҽааибиҭан, Ҭырқәтәыла дцеит. Ҭырқәтәыла дахьнеиз
ани аҭырқә ҭуџьар дынхоит ҳәа гәҩарас иахьимаз ақалақь аҿы уаҭахк
қьырала иникылеит ахҧатәи аетаж аҿы. Мышкы ааихыҵхьан, дҩагылан
ақалақь далалан дышнеиуаз акәымкәаны ҟабарда маҭәала деилаҳәаны
ҷкәынак дааиҧылан, еибадырит. Еибадырын, ҳаиҩызцәазааит ҳәа
еибырҳәеит. Маҳмаҭ дзықәшәаз, дзышьҭаз аус ахы, аҵыхәа абри
ҟабарда маҭәала еилаҳәаз аҷкәын иеиҳәеит. Маҳмаҭ иҧҳәыс дызгаз
аҭырқәа ҭуџьар дахьынхоз еиликаахьан.
Ахәылҧазы ани аҷкәынгьы Маҳмаҭгьы аҭырқәа иҩны амҧын инеит, аха аҩны бала ихкаауп, ачасауеи дгылоуп агәашә аҿы ашәақь кны.
Ачасауеи идырҳәеит аҭырқәа дзыҩназ ауаҭах иарбаныз.
Маҳмаҭ иҩызагьы, иаргьы илахынҳәын амшын ахықәаҿ илеин
аканџьа дырхиеит, иеиҭахынҳәын ани ачасауеи дахьгылаз инеит.
Маҳмаҭ атах ҳәа ачасауеи ихәда аахҵәаны, ачасауеи иикыз ишәақь
наганы ани иҩыза ҷкәын инаиҭаны, ачасауеи ицмхәрас уа агәашә аҿы
диргылт. Иара ашырҳәа иҿынеихан, аҭырқәа иҩны дыҩхалан, «аҭуџьар
дсыҧхьан сааит», – ҳәа леиҳәеит аҭуџьар дзыҩназ ауаҭах аҧхьа игылаз
аҧҳәыс. Аҧҳәысгьы ари ииҳәаз ауп лҳәан, дыҩналыжьлеит. Маҳмаҭ
длыҩналан аҭырқә ҭуџьар ихәда аахҵәаны, иҧҳәыс лыхцәы инапы
иаакәыршаны, дырҳәазаны ари иҩыза часауеис иргылаз иҿы дааигеит. Аҩыџьагьы ааицхыраан аҧҳәыс дрыманы рҿаархан, аканџьа рхианы иахьрымаз иааин, дылҭартәаны рҿаархеит. Акыр иааскьахьан,
«Мыҟә Маҳмаҭ, угәы иалымсуазар, ак уасҳәоит», – ҳәа ани аҷкәын ус
ҿааиҭит.
– Сгәы иалсӡом, иҳәа, – иҳәеит Маҳмаҭ.

– Абри уҧҳәыс аҭырқәа имхны иааҳго сара дсыҭ, – иҳәеит аҷкәын.
– Ҳоҳ, абри аҟара аҩызара ансзуу, уансыцныҟәа, аџьабаа ансыдубала, уара иануҭахха, думаз, – иҳәеит Маҳмаҭ.
Маҳмаҭ ас аниҳәа, аҷкәын аҧҳәыс даашьҭихын, амшын далаижьит.
– Угәы иалсма иҟасҵаз, Маҳмаҭ? – иҳәан дҵааит аҷкәын.
– Сгәы иалымсӡеит, аха ҟабардаа ҳафҩы лыргахьан, убра Ҟабарда
днаганы дысшьыр акәын исҭахыз, – иҳәеит Маҳмаҭ.
Арҭ аиҩызцәа ӡхыҵт арахь. Уажәы еиҧырҵыр акәын, аҷкәын
ааҿиҭын ус иҳәеит:
– Маҳмаҭ, уара ухаҵашьа злаҟоу ала, Ахан-ҧҳа Гьылдызхан
улышьҭалар, дуццар ҟалап.
Маҳмаҭ иҩыза ииҳәаз дазхәцуа имҩахь дцеит, егьи иҩызагьы зымҩа дцеит.
Маҳмаҭ иҩны даакылсын ауха иҧсишьеит, адырҩаҽны иҽы бзиа
икәадыр бзиа ҩақәҵаны Ахан–ҧҳа Гьылдызхан лышҟа амҩа дықәлеит,
лыҩны днеит.
Егьи Ахан-ҧҳа Гьылдызхан убыс ҟазшьас илымазаарын: дахьыҩназ
хынҩажәа ҟәардә лзыҩнагылан, руак алхны илыман, лҳәара инеиуаз убри лара иалхны илымаз аҟәардә идырны дзықәтәар, диццон,
дзықәымтәар, даҽа ҟәардәк дықәтәар уа дныжьны дынлырхон, маҵуҩыс
дҟалҵон. Ус шә-ҩык раҟара арҧарцәа бзиақәа лҳәара инеихьан, аха
илахны илымаз лҟәардә рзымдыркәа зегьы уа инырханы илыман.
Маҳҭмаҭ дышнеиуаз иҽы дааҽыжәҧан Гьылдызхан лзал длыҩналт,
лара дыҟаӡам. Ахынҩажәа ҟәардә астол иакәыршаны игылан, иарбану седроу Гьылдызхан иалхны илымоу лҟәардә ҳәа иҟалалакгьы иҳәан
днеин акы дықәтәеит.
– Уа бзиала уаабеит! – лҳәан лара афырҳәа даҩаналан инапы имлхит, уабаҟаз, уабанаагеи, егьи ҳәа диазҵааит.
– Сабаҟаз бара быӡбахә саҳан, бҳәара сааит, бсыццароуп, хатә ҩызас
бысҭахуп, – ҳәа леиҳәеит.
– Сара абарҭ аҟәардәқәа рҟынтә иалхны исымаз уара уда аӡәгьы изеилымкааит, иалхны исымаз абри уажәы уара узықәтәоу акәын. Угәы
иалымсуазар ак уасҳәоит, угәы иалсуазар, шьҭахьҟа уца, сыгәнаҳа
уқәумҵан, – лҳәеит.
– Изакәызеи сгәы иалсуа, иҳәа, сгәы иалсуазар аҭак басҳәап, –
иҳәеит Мыҟә Маҳмаҭгьы.
– Уҧҳәыс аҭырқәа уаҷар данига, шьоура уанцоз Ҭырқәтәыла ҟабарда
хаҵа маҭәала еилаҳәаны иуқәшәаз сара сакәын. Уара унеиаанӡагьы

сара еилыскаахьан узеиҧшра хаҵаз, аха хаҭала уҧысшәар сҭахын
узеиҧшра хаҵаз. Убри ахьсакәыз саҽҧнумҳәозар, уара сутәуп иахьарнахыс, – лҳәеит.
– Абри аџьабаа усҟан исыдыббалаз, аҩызара исзыбуз шҧабаҽҧнысҳәо, ибџьысшьоит акәымзар, бсыцца, бызгоит, – иҳәеит иаргьы.
Абас рҳәатәы ааиқәшәан Мыҟә Маҳмаҭ Ахан-ҧҳа Гьылдызхан дигеит.
786. МЫҞӘ МЫШӘИ АХАНИҦАЦӘА РҬЫҦҲАИ
Мыҟәба Мышә дхаҵа бзиан, дныҟәаҩын, ихы ахьурхалакь дцон.
Алада дцон, аҩада дцон. Аҧҳәыс бзиа диман, аха лҩыза дҟаламызт,
ахь гәлыршәах ззырҳәо лакәын, убас дҧшӡан.
Зны иара дыҟамкәа аҭырқә ҳәынҭқар дааит ҧсшьара. Нас ани
еиҧш ауаҩ ду дахьааз ауаа еизеит, аизара аныҟала аизараҿы. Мыҟә
иҧҳәысгьы дкылсит. Аҭырқә ҳәынҭқар Мыҟә иҧҳәыс дибан, дигәаҧхеит,
иҟалалакгьы дигәаҧхан, дигеит.
Мышә ныҟәара имҩа аҧыхны иҩны данааи, иҧҳәыс димбеит, аха
акагьы имҳәеит, ауаагьы иарымҳәеит иҟалаз. Аха иныҵыҩ–ааҵыҩны
иазҳәақәаз ҟалеит.
– Уи егьаурым – иҳәеит, рацәак хьаас имкызшәа ҟаиҵеит.
Даалаган иҽирхиеит, аҧара маҷымкәа еидикылт. Аҕба дылҭалан
Ҭырқәтәыла дцеит аҧсшьара аҳасаб ала. Уа аҧсшьарҭаҟны дахьнеиуаз ани
аҭырқәа иҧҳәыси иареи рнапқәа еибаркны дахьнеиуаз, дахьааиуаз дибеит.
Мыҟә Мышә амна дшыҟаз акәымкәа, аҧсуа ҷкәынак абас дҟатаӡа,
аҧсуа маҭәала деилаҳәаны дибеит. Аҷкәын Мышә дидыруеит, аха
Мышә ани аҷкәын диздырӡом.
Ҧыҭк анҵы, ара узыҟоузеи, егьиузеи ҳәа дизҵааит. Акы дшашьҭаз
идыруазаарын. Аҷкәын уатәи аҭыҧқәа еилкааны имазаарын. Ари
дзышьҭаз имӡакәа иҳәеит.
– Ус акәзар, уи аус уара ишуҭаху ала аҭыҧ иқәаҳҵап, – иҳәеит
аҷкәын.
Арҭ аҩыџьагь ааицхыраан, акатер аархәеит. Рыҽдырхиеит рцага,
раага зегь рыла.
– Ани аҳәынҭқар ихан аҿы адежурна игылоу сара иҭыҧ дықәысҵоит,
сара дныскылоит, уара наҟ уҩнал, – иҳәеит аҷкәын.

Аҷкәын днеин адежурна даник, Мышә минуҭкгьы ахимырҵит,
аҟаҧыҳәа аҳәынҭқар итәарҭаҿ днеин длыҩналан, аҳәынҭқар дышьны
иҧҳәыс ддәылигеит.
Ани аҷкәынгьы иаргьы, аҧҳәыс дрыманы ирхианы ирымаз акатер
аҿы иаакылсын, акатер илҭалан, амшын ихылан рҿаархеит.
Аҳәынҭқаррақәа рахь адырра ҟалеит аҭырқә ҳәынҭқар дыршьит ҳәа.
Арҭ еиманы акыр иааскьеит.
Ани аҷкәын даацәажәан ус иҳәеит:
– Мышә, уареи сареи Ҭырқәтәыла ҳаибадырт, аиҩызара
еицныҟәаҳгоит, ари абжьарак ҳаицуп. Сыгәра угару?
– Ҟоҳ, схы аҟара угәра згоит, – иҳәеит Мышә.
– Ус акәзар, ари уҧҳәыс иаауго, уара уҧҳәысра даҧсам, улыҧсахит,
дысшьуеит, – иҳәеит аҷкәын.
– Ибзиоуп, дшьы, сара снапала дсызшьуам акәымзар уара иануҳәа
еиҳагьы агәра згоит, илықәнагоуп, – иҳәеит Мышә.
Ани аҷкәын Мышә иҧҳәыс дишьын, длалыгәҭасны наҟ амшын далаижьит.
Арҭ еиманы иӡхыҵит. Ианыӡхыҵҵәҟьа, «Абра ҳаиҧырҵуеит уареи
сареи» – иҳәеит ани аҷкәын.
– Ибзиоуп, – иҳәеит Мышә.
– Уара, Мышә, иунаало аҧҳәыс са дыздыруеит, абригь абригь
аамҭазы, абригь абригь ақыҭаҿы унеи. Амала убра унеиргьы атәашьа,
агылашьа уадаҩуп, ахан иҧацәа рҭыҧҳа Назылхан ҳәа дыҟоуп, уара
иуқәнаго убри лоуп, – лҳәеит аҷкәын.
Арҭ еиҧырҵит убри ала. Мышә иҩны дааин ҧыҭрак иҧсишьеит, егьит.
Ҽнак иҽааибиҭан дцеит ахан иҧацәа рҿы. Урҭ рҿы ус иҟазаап, Назылхан лҳәаразы аӡәырҩы неиқәахьазаап, аӡәырҩы рҽаныршәахьазаап,
аха атәашьа, агылашьа иақәымшәакәа ихынҳәуазаап.
Мышә дахьнеиз атәашьа, агылашьа зегь рыла дманшәалахазаап.
Ари дыргәаҧхеит, хан иҧцәа ирҭаххеит раҳәшьа димазарц, ла лоуп
уашьҭа аус зку, ларгьы дылгәаҧхозар акәхап. Аха ари илоу рыздырам,
уахьихәаҧшуа, итәашьа, игылашьа дугәаҧхаратәы дыҟоуп.
Ари лара Назылхан захьӡу убас дыҟазаап, ианааилахәла, ауаа лыманы дцаны қыҭак еимҵәаны иалгозаап. Абарҭ ақәылацәа акоманда
иазыҟазҵо, априказқәа рызҭо лара лакәзаап.
Уажәы ари асас (Мҟә Мышә) дишьҭаҵаны қәлара ацара рҽазыҟаҵара
иалагеит. Аха иаргьы дбашазма, арҭ џьара ишцоз анидыр, иаргьы

иҽрыларҩашьаны дрылалан дрыццеит. Уахык дахцаз инапы ахы
ақәшәеит, ачабра ааҭыхны инапы ҿалҳәеит. Уи ашьҭахь ӡык ируан,
ианыр, луаа-шәҩык лыҧхьаӡан шәи аӡәы ҟалеит.
Ари рысас аҩны дыҟоуп ҳәа акәын ишыҟаз, аха аҩны данааи, лчабра
инапы иакәршоуп, абра дылдырт нас дышрыцныҟәоз. Хаҵарас илақәаз
абри ала еилылкааит.
Аҵыхәтәан излеиликааз ала, ахан иҧацәа раҳәшьа лхаҭа лакәзаарын
нахьхьи Ҭырқәтәыла ҩызас ицыз, хаҵа маҭәала деилаҳәаны, иҧҳәыс
дизыршьызгьы лара лакәзаарын. Абри ддырны дишьҭазаап.
Абри шьҭа дирҭеит, дмахәхеит, ачара руит, аха ачара ду, уи еиҧш
ачара аура зылшода уажәы!

787. ҞӘЫЛ АҲМАҬ ИҦҲӘЫС ДШЫРӠАЗ
Ҟәыл Аҳмаҭ дынхаҩын, шьарда анхара ду зымҟуҵакыз уаҩын. Иара
дынхон мшынк аҿыкәан, аха иара дызҿӡаз аҕьычреи ақәлареи ракәын.
Шамаха иҩны даанхомызт.
Ҧҳәыс бзиак дааганы аҩны диман, аха ари есқьынгьы аҩны
дахьыҟамыз аҟнытә, лхаҵа изы шьарда лгә каҳаны дыҟан.
Зны Аҳмат қәлара дцеит, аҩызцәа маҷымкәан драҧхьагыланы.
Аҳмаҭ кәлара дахьцаз, акыр аамҭа даанхеит.
Иара қәлара даныҟаз ҽнак иҧҳәыс аҧсшьаразы, агаҿа аҧша ллырсрацы дахьнавалаз, аҭырқәа ҳәынҭқар ҕбала дааӡхыҵын, иаргьы уаҟа
алеиҩеира дшаҿыз, данынаҧш дибеит дгьыл ахаан зеиҧш димбацыз
ҧҳәыс ҧшӡаӡак. Ари длеилаҳаит, шьардаӡак дигәаҧхеит, дигарцгьы
ихәшьадит.
Ҧуҭбжак ахьы бысҭоит сара бсыццозар аниҳәа, диццеит. Аҭырқәа
ҳәынҭқар Аҳмаҭ иҧҳәыс диманы дцеит Сҭамҧыл ақалақь »хь. Ари
аҳәынҭқар араҟа иман аҩны, иҩнаҿы дыҩнҽиҵеит иҧҳәыс, иаргьы уаҟа
дыҟан.
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа. 6 атом. Актәи ашәҟәы - 11