Latin

Аԥсуа Жәабжьқәа - 40

Süzlärneñ gomumi sanı 3389
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2233
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
астол ҳанахатәа иҟалҵоз акәын аԥсра сзаазгоз. Чқьыԥда
акрылымфошәа, абысҭа ахаркьакьан аҟәыд иӡаашьуашәа
акрахьылфоз, сгәы еибанаркуан. Сара заҵәык сакәушәа
аҩнаҭаҿы абысҭа знапала иамзхуа, лқьышә снықәҵаны,

лылаԥш нысҟәылгон. Сан лакәзар, арахь дасны, лара
лырҽхәара ауп дызҿӡоу – шаҟа дҟәышу, шаҟа дааӡоу...
– лыӡбахә аҳәара дахашәалом. Лара уи аамҭазы, уаҩы
изгәамҭо ирмаӡаны, аҩсҭаареи аԥагьареи еимаркуаз лыла
гызмалқәа рыла акәын сшеиԥхьылшьаауаз.
Ашьыжь сара заанаҵы сҿыхеит. Аҭаацәа иацы икара-уараха иахьыҟаз акәу здырхуада, уажәыгь ацәа
иалымҵыцызт. Ирласны сҽеилаҳәаны сындәылҵит. Усгьы уажәы, аҽагакра ҳцаанӡа, мжәак ма цак сҩыхәнап ҳәа
сӡбеит.
Акәасқьа абарҵа сҩықәгылт. Ақыҭа уажәшьҭа ишҿы­
хац иҿыхахьан. Амардуан слаҿалт. Ашьыжьтәи аҳауа
цқьа хьшәашәаӡа, иласкәантраӡа, игәыҟаҵагаха иаас­ҿа­
шәшәеит. Ҳҳәарақәеи ҳажәқәеи ҳгәараанда иавагьежьуа,
еибар­ҟаауа иаван. Ҳгәыла ԥҳәыс акәытқәа акыр рысҭоит
ҳәа аца дҩыхәназаарын, аца ашә абжьы геит, нас акәытқәеи
ашәишәиқәеи лаԥхьа иаауазырт, рыбжьы рхагала. Хара
џьара уеидрақәак реинҟьабжь аагеит, аӡхаҟа ӡаагара ицоз
лакәу, мамзар ажәқәа зхьарц зҿыназхаз лакәу узеилмыргауа.
Ҳашҭаҿ ашьац иаҵәа ашьыжьтәи аӡаӡа зқәыҳәҳәоз
саннылагыла ауп сшьапы шыхтыз ангәасҭа. Аха акәасқьа
ахәнара сацәаашьеит. Абаҳчаҿ, аца ашьапы шәпа сшьапы
нкыдыргылан, амахә илаҟәыз аанкылан, сҩеиханы ахәнара
сҽазыскуан еиԥш, аҳаҷаҳәа Ӡызлан даасгәалашәеит.
Сқьышәгьы аӡәы дынҭасызшәа саақәгьежьит. Уигьы уажәы
даагылахыр, еиҭах лылақәа ыргызмалны дцәыҵаччошәа,
лцәа дҭачӡа дсыхәаԥшуазар акәхап. Иаразнак сгәалаҟара
ааԥхасҭахеит. Ехьаҵәҟьа дсымбар сҭаххеит. Амаҵурҭа
сныҩналан, адулаԥ, аартны сынҭаԥшит, издыруада,
сан илӡыз иацтәи амгьал ҭазар ҳәа. Аха акымзаракгьы
ыҟамызт. Акызаҵәык, ибзиашәа сылаԥш ақәшәеит, иахатәи
аҳампалқәа хәба ачанах ианны, акәакь иахькҿагылаз.
Акы снацҳан, снапқәа ҩба-ҩба аашьҭырхит. Нас, ашҭа
сынҭыҵын, агәарабжьара саныланы, архаҟа схы рханы
сҿынасхеит.
Амра уажәакәын агылара ианаҿыз. Уи шамшамуа,
Аҳмеҭ ибахә абз еиԥш иҟаԥшьӡа, икәалыкәаџьо ахы шаа­

кылирҳәҳәаз, ихаакәакәараӡа ашәахәақәа ааунашьҭын,
иразныԥсараха ақыҭа иналанаԥсеит.
Хәылбыҽханӡа архәа сықәын, аӡы сҭан, сызхара ашьапылампыл саст, аха зегь акакәын, сахьцалак Ӡызлан ҭыԥ
сылҭомызт. Уажәы-уажәы сгәы дҭашәон, дааины, дџыхӡа
саԥхьа даагылазшәа сылаԥш дыҵашәон. Егьа ҟаиҵандаз,
уаҳа уи лыцәцашьа смоуит. Ахәылбыҽха, смида-гәидаха
аҩныҟа амҩа сықәылт. Ахәыц еиҩысҵәон, убас сакуан
амла. Амҩа санықәла ауп еиҳараӡак сгәы ҵшьаауа саналага. Уаанӡа ахәмарра сханагалан, усҟак исгәалашәа­
ӡомызт. Иаха акыршысфаз сыҟан, ашьжьымҭан исфаз
аҳампалқәа аласымҵозар. Иара иахагьы Ӡызлан дахь­
сыхәаԥшуаз цқьа акрысзымфеит, ари абысҭа зегьы ифа­
ӡома лҳәар ҳәа сшәаны ауп заанаҵ сышгылаз. Есааира
аҩны сазааигәахацыԥхьаӡа, иҟасҵаз сахьхәуан.
Зынӡа иаасцәымыӷхеит, иахьа ҳуҭра рашәаны ҳалгарц
заанаҵ иӡбаны иҳамаз анаасгәалашәа...
Агәашә аасыртын, схы нкылырҳәҳәаны ашҭа снықә­
ԥшит. Уажәыҵәҟьа саб илаԥш сыҵашәар сҭахымызт. Ашҭа
ҭацәы». Агәашә ашьшьыҳәа инкыдҵан, скылԥш-кыл­
ӡырҩуа, аӡәыр сибарушь ҳәа ашҭа сынҭалт. Саб уи аамҭазы
арасаҭра дааҭысын, ҵәҩан ҵәырԥсак даҵаланы аанда
даахыҵит. Илаԥш сшааҵашәаз еиԥш, сцәагьы насхыбзааит.
– Аранӡа уааишь! – днасықәцәҟьазшәа збеит.
Иҵәҩан наҟ инкаижьын, иеигәышә ахәы ибӷа ина­
ҵаргылан, ганха днақәыӷәӷәаны даасзыԥшит.
Снеит, аха акыр снацәыхараноуп сшаангыла. Дысзыҵ­
ҟьаргьы сышнаҭрысра сыхиан... (Адунеиаҿы иҟамло
егьыҟаӡам). Иашаны, абар хәышықәса срықәуп саб инапы
скьымсижьҭеи. Уажәшьҭа схаҵоуп ҳәа акәын сшиԥхьаӡоз,
иахьатәи сгаӡара алаҳамҵозар. Саргьы иахьада, аусмшха,
анкьа еиԥш, сус кажьны архаҟа сықәланы сымцацызт.
Аԥыхьа, сашьцәеи сареи аҭаҭын казарма ҳаҵадыртәон,
аҭаҭын ҳрыԥхразы. Дара анцалак, сара сҩагылан, зегь
нкажьны, иқәыршәны архаҟа сцон. Нас, ахәылбыҽха,
исыз­гәаазшәа анызбалак, аҩныҟа сааиӡомызт. Сан лыхәац
саблаанӡа аҩндуаа рҿы сыҟан... Ашьжьымҭан, схала снеины аҭаҭын зрыԥхуа снарыдтәалон.

– Уабаҟаз иахьа? – дҵааит саб уажәы, рацәак ибла
самбаӡо.
– Архаҟа.
– Аҽага шаҳкуаз узымдырӡози?
– Издыруан.
– Нас, иухьи?
Исыхьҵәҟьаз саргьы исзеилкаауамызт. Иацы аахыс акалашәа сыҟан. Схы акалашәақәа избон, мыцхәы
сыбаҩ сцәыласын. Схатәы ҟазшьа шсымоу аӡәы исырбар
сҭахушәа, ма сфырхаҵара, ма зегь рылымкаа сара – сара
шсакәу дсырбар сҭахызу... Иаахҵәаны, иҟасҵоз саргьы
исыздыруамызт.
Ӡызлан аҩны дшыҟам ауп, уажәы сылбар иагьа лгәы
лшьышьрын аасгәахәт. Аха зыӡбахә умоу ушә дыхгылоуп
ҳәа, ҳаҩны амаҵурҭа иаҿакыз асура ашә абжьы аагеит. Схы
сҩаханы снаԥшызар, Ӡызлан пырпыл рыԥхрак ҟаԥшьӡа
икны даадәылҵт.
Сшылбаз еиԥш дааԥышәырччеит, лыжә аҿша ариизшәа.
Дааҭгылан, саби сареи, дааҳахәаԥшит, зегьы реилкаара иашьҭоу ахәыҷы иеиԥш. Гәаныла лгәы лшьышьуазаргьы акәхарын. Нас, акы лгәалашәашәа, лԥышәырччара
налҿалырбан, лхы шьҭкәыцәаа, лҽырԥагьаны, сан лышҟа
лҿыналхеит. Сан аусура ашьҭахь аџьыка лхырц аҳаҟьа
дықәын. Сара сыԥхашьаны схы ласырҟәит, исҳәараны
иҟааз. Абри азакәын, уажәы сылбар зысҭахымыз,
– Иахьа иҟоуҵаз, усгьы иҟоуҵеит, аха... – даацәажәеит
саб, акгьы сымҳәошәа аниба, – даҽазны иҟоумҵаразы,
иҟоуҵашаз ухәҭаа ааныжьуп, уцаны инагӡа. Издыруада уаԥхьаҟа ихәшәны иухәаргьы! – иҳәан, аказарма ашҟа
иҿынеихеит. Сан акгьы салымҳәеит, саб ииҳәаз азхоуп ҳәа
илыԥхьаӡазаап.
Ӡызлан апырпыл шылкыз лхашҭны лнапы лыла иахьхылшьылаз, апырпыл ацара ҭалазаарын, иҟаԥшьӡа, лыла­
ӷырӡқәа аҳәҳәыҳәа илеиуаз, лҭаҷкәым ала илрыцқьон.
Уамак ала исцәымӷуп сымацара аҽага аныску. Абар,
уажәы, схала сымаҭа саазынхеит. Сымаҭа митәык ыҟам,
амрагьы макьана акыр ыҟоуп, аха иагьа-умҳәан сгәамҵхамҵуа акәын аус сшаҿыз. Агәашә абжьы геит, хырҩ азызуит, уажәы уи аха сымазма. Ашьҭахь, уамашәа избеит

Ӡызлан аҽага кны ауҭра данааҭала. «Аҽага бкыҵәҟьозар
ара баазгодаз, – аасгәахәт сан лҳәашьала, – ма сыԥсы
еилабхәап ҳәа бгәы иҭоу?» Уаҳа лыгәхьаа мкыкәан сус сналагеит.
Лара ԥыҭк дгыланы аџьықәреи шысрашәоз гәалҭон.
Нас, уаҳа ажәак мҳәакәан, днасывагылан, сырашәашьа
гәаҭо, џьықәреик ашьапы давагьежьуа, ашьапы анышә
адҳәҳәалара даҿын. Акык-ҩбак лрашәон, аха илрашәоз
пату ақәын, сара сеиԥш абыӷьқәа кыдӷәыхаа акәымкәа.
Уажәы-уажәы сылақәа ныҵрааны, маӡала даагәасҭон.
Лара гәыкалаҵәҟьа даҿын. Лхы-лҿы аԥхӡы иалҵыз, амра
аҭашәамҭаз ашәахәақәа илгәыдыԥсалоз еилаарцыруа,
ихьаԥштәылаха, уамакала дарԥшӡон. Хазы аԥша ҟәанда
иаҿалаз, лхахәы иалахәмаруа, еиԥхьытта илҿанаԥсон.
Лара дааҭгылан даасыхәаԥшит, сылаԥш шылхыз лцәа
ианалашәа акәхап. Даасҿаԥшит. Сара самхаччеит.
– Ибгәаԥхауоу? – аҵәы налаҵаны сналазҵааит.
– Исгәамԥхоит. Шаҟа игәазырҳагоузеи, иууыз уалганы
уанахәаԥшуа. Ус акәӡами? – адунаӡа иеиԥш даацәажәеит,
цасҳәа акәу здырхуада.
– Ус акәхап, – ишысгәамԥхаз ала сқьышә аасырҵәиит.
– Аусура – ауаҩ ауаҩра илнахуеит. Саргьы саҵахар
сҭахымызт.
– Аусура ауаҩы дафаргьы ҟалоит...
– Иуазҳәада?..
– Изҳәаз дышԥаббо! – схы ҩышьҭысхын, сгәышԥы
ааҭызгеит.
– Уара уфилософзаапеи, уи сыздырӡомызт. Уаҳа акгьы
ҳамҳәеит. Лара санылзааигәаха изгәаӷьит... Иҟалҵо збап
ҳәа, цасҳәа, ашьшьыҳәа лмашьхәылҵ ааныскылт. Дыҭрыс­
ны лмашьхәылҵ аасымылжәеит; аха сышҟа дааԥшын, сара
шсакәыз анылба, акгьы лымҳәаӡеит. Лыблақәа раԥхьа иааччеит, нас ихааӡа, игәыкӡа иаасыхәаԥшит. Лара лоуп аинааларазы раԥхьа знапы аҿаазырхаз.
Сынтәа ҳара заанаҵ ҳшылаҵаз еиԥш, аџьықәреи ра­
шәарагьы заа ҳалгеит. Уажәшьҭа сара шаҟа сҭаху аамҭа сыман, схы сақәиҭын, сахьцалакгьы ҟалон.
Шьыбжьонын. Ҳгәарԥ иқәгылоу амжәа ду ашәшьыраҿ
ауапа ашьацра иларшәны ҳақәтәоуп. Сара сыбжьы ны­

ҵакшәа ашәҟәыԥхьара саҿуп, лара агазеҭқәа – «Аԥсны
Ҟаԥшь», «Бзыԥ» уҳәа ларха-ҩархо дрыхәаԥшуеит, лыбжьы
рдуны, анбанқәа еицҵашәа, аԥсышәала саԥхьоит ҳәа далагеит. Сыԥсы еилалхәарц, слыргәаарц лҭахын лыгәхьаа
ахьысымкыз азын, аха уи сара сахәаԥшуам.
Алада амшын ахь бзарбзанҵас хысбжьык геит.
Ҳкәас­қьа аԥенџьырқәа асаркьақәа ирҭасаз архыџ-хыџт.
Ҳҩыџьегь ҳнеиҿаԥшы-ааиҿаԥшит, арстәи амшын агәы
иаҵәаӡа ҳазхыԥшылоз, џьара машәыршәа акәзаргьы ҳәа –
лаԥш ӷбак ааҵамшәеит.
– Шьыри, уажәы амшын аҭалара зыԥсоузеи! – лҳәон
Ӡызлан дахьтәаз. Хазгьы сара даасыхәаԥшит, акры сылшараны сыҟазшәа. Саргьы цәгьа избом амшын ҭалара,
аха араантә хәыҷык иаҳцәыхаран. Автобус уақәтәаны
«Ахьтәыҟәара» аҿынӡа уцар акәын. Аамҭагьы уцәагоит,
автобусгьы ишуҭаху иуоуамызт. Ҳарҭ аҷкәынцәа
ҳамшын аӡиас Мҷышьҭа акәын. Сара усазҵаар, Мҷышьҭа
еиӷьасшьоит амшын аҵкыс.
Мҷышьҭа ҳазааигәаӡам. Абас километраки бжаки бжьоуп. Аха ҳарҭ аҷкәынцәа ҳзы усҟак бжьамшәа ҳгәы иабоит, ҽнакала акырынтә ҳабжьысуан... Шьыбжьонла акәын
еиҳарак ӡҭалара ҳәа ҳанцоз. Арха аӡы ҳҭан. Нас, ашьапылампыл ҳасуан ҳазхара. Ашьыбжьышьҭахь, аҽагакра
аамҭазы, доусы ҳаҩныҟақәа ҳаихон, аха зегь акакәын,
еиҭах аҩны ҳаанӡа, ашоура ҳакуан. Ҳцо, ҳаауа, убри ҳаҿын.
Аӡҭалара схы иааҭашәеит. Иахьа џьара сцап ҳәа
сгәы иҭамызт. Иашаҵәҟьан, шьыбжьон еиҳа ашоура
узымчҳаратәы иҟалеит, насгьы, аҷкәынцәа анаасгәалашәа,
гәаныла аӡаҿы снеихьан.
– Ӡызлан, бара ара быҟаз, сара уажәыҵәҟьа саауеит, –
ахьышәҭҳәа сагьааҵҟьеит.
– Уабацои?
– Уажәы сааиуеит. –
– Мап, уахьцо саҳәа! – акы лцәа ишалашәаз мҩашьо,
сҭылҵаарц лҭаххеит.
– Ӡҭалара, – сҳәеит дансҟәамҵ.
– Саргьы суццоит, – сгәысҽанӡамкәа, ларгьы дҩаҵҟьеит.
– Бхы еилагама!?

– Уамашәа изубеи!
– Уа ачқәынцәа аӡы иҭоуп,
– Иҭазааит. Урҭ сара исԥырхагоума?
– Ус акәзар, џьаргьы сцаӡом.
– Избан?
– Убас.
– Саргьы.
Ҳҩыџьагь ҳлатәеит, нас, цқьа санхәыц, сақәшаҳаҭхеит.
Лара дгәырӷьаҵәа дҟалеит.
– Уажәыҵәҟьа аҩндуаа рҿы сцаны сҽеиҭакны саауеит.
– Бласы! – сыбжьы налықәсыргеит, ашҭа данынҭыҵуаз.
Аҩндуаа ҳәа ҳзышьҭоу, Ӡызлан аангылара дахьыҟаз,
саб иашьа иҩны акәын. Уакәзаарын анкьа зегь ҳахьынхоз,
уи сара исгәалашәом, аха ирҳәоны изласаҳахьоу ала, саб
ԥҳәыс данааига ашьҭахь, иеиҳабацәа ишыҟарҵоз еиԥш,
иаргьы дырҿыҵны, ахәышҭаара амца еиҟәшаны, абрахь
нхара дааит. Даур, даду, нанду уакәын иахьыҟаз. Даур
иабҵәҟьа дыҟаӡамызт уи дзааӡаз дадуи нандуи роуп. Иаб,
иашьцәа зегьы дреиҳабызаарын, аха аибашьра ианалага арра дырган, уахьынтә дызхнымҳәгәышьеит. Иԥҳәыс,
ҩышықәса ирықәыз Даур аҩны дынкаршәны, хаҵа дцеит. Уа дахьнеизгьы ишылҭахыз деиқәымшәаӡеит. Ашьҭахь
зны сыҷкәын дызбароуп ҳәа далаган, аха агьалымҵуашәа
анылба лҽааиқәылкит.
Ӡызлан данааи дысзымдырразы аԥсык сыгхеит. Лылақәа
абласаркьа еиқәаҵәа рыман. Аиқәа еиқәаҵәа илышьаз
ашьапқәа ҭбааны, хыхь аԥсуа маа еиԥш иҟьаҟьаӡа иақәыз,
лӡара ҭкәыцәаа иакын. Акьаҿ цәыш илшәыз ар рформала иӡахын. Лаԥхьа лџьыбақәа наҟ-ааҟ адәахьала иҿаз,
абҩа аԥштәы змаз ҳәынҵәрала еибаркын. Дсолдаҭушәа,
апагонқәа ҳәынҵәрала еибаркны лыжәҩахырқәа ирықәын.
Еимаа ҵаркьакьақәак лышьан, ампахьшьы хә-баба лыхәда
иахшьын.
Амшын ҭалара бцо џьыбшьома, аӡиас ауп ҳазҭало.
– Зегь акоуми, – лҳәеит лара ҭынч, исҳәаз агәхьаагьы
мкыкәан.
Аӡиас аԥшаҳәаҿы, ҳарҭ аҷкәынцәа ӡҭаларҭас иҳаман.
Ара аԥхын мшқәа раан аҷкәынцәа ҳзы игәазырҳаган.

Шьыбжьонла амра ԥхозааит, имԥхозааит, шәҩык рҿынӡа,
ԥшь-қыҭак рҿынтә аҿар еизон, адуцәа иааиуаз аламҵакәа.
Уи адәҳәыԥш аӡиас ахықә инаркны, иакәыршан аҵла
хоурақәа игылаз, ашәшьыра ҟарҵон.
Уажәы уахь ҷкәынамзар ӡӷаб дахьҭамло, Ӡызлан дсыманы неишьа сымамызт. Убри азын, ҳаӡҭаларҭа ҳҩавсын,
даҽа дәҳәыԥш хәыҷык ашҟа ҳцеит. Араагьы лаҟтәирахь
излеицәаз ҳәа агьыҟамызт, адәы аҭбаара маҷын акәымзар,
еиҳагьы иԥшӡан. Иааҳакәыршаны аҭынчра иҟаз аӡәгьы
иеилеихәомызт.
Ӡызлан ирласны лҽааилылхт. Азныказы блала дааимыздеит уамашәа дбаны. Избанзар, сара сҿы абас ӡӷабк
лҽеилылымхӡацызт, насгьы, абас ҩыџьа ҳамацара ҳаҟаны.
Сара сгәы ишаанагоз, хаз-хазы аӡы ҳҭалоит ҳәа акәын. Лара
леиҿартәышьа бзиан. Лҽыкәабага маҭәа лцәа иадшәаланы
иҟаз, амра ашәахәақәа ахьлыдыԥхалоз еилаарцыруа
иахьеиланаԥсоз, еиҳагьы дарссируан. Нас, днеин аӡиас
аԥаҩ днықәтәеит, лшьапқәа аӡы инӡаасыло. Лышьҭахьҟа
хәыҷык лҽынхыршәҭны, лнапқәа налыҵалыргылт,
шьыбжьонтәи амрацара лҽалырблразы. Лылақәа хҩан,
амра хцеиуаназ. Лыхцәы ԥыртланы, еиԥхьытта иҟаз, игьалауа асаара ишьҭасуан.
Сара сылаԥш сзылҟәымгауа слыхәаԥшуан. Амшын аҿы
ас аӡӷабцәа рҽеилыхны избахьан, аха ара... исыздыруамызт
лыхәаԥшра сгәазырԥхоз. Сышҟа данааԥшлак, сара наҟ
џьара сыԥшуашәа ҟасҵон. Уи лылақәа гызмалӡа игәалымҭо
дыҟамызт... «Уажәшьҭа сақәылкыр иԥхашьароуп»–
аасгәахәт, саԥхьа икаршәыз лыбласаркьа еиқәаҵәақәа
сыла инасҭеит. Наҟ нырцәҟа сыԥшуашәа ҟасҵон, аха лара
лышҟа сцәыҵыԥшуан.
– Улақәа ирзеицәаӡами уахьцәыҵыԥшуа? – лҳәеит
дсыхәамԥшӡакәа, лԥышәырччара мчыла инкыло.
Исҳәо сҿамшәо саақәлырхеит, сҟаԥшьӡагьы снеибакит.
Лара уи уаҳа хшыҩзышьҭра азылмуӡошәа ааҟалҵеит.
– Акыр иҵаулоу, арстәи хыла сыԥар ишԥаҟалари? –
дсазҵааит, сышҟа даахьаҳәны.
– Иарбан?
– Аӡыжь.

– Хыла аԥашьа бдыруазар, бхы ыҵасӡом. Ибзымдыруазар – иҵасуеит, – сҳәеит, аха сажәа алгаха сымҭакәа
дыԥеит. Саргьы аҽеилыхра сналагеит...
Аҩныҟа ҳанаауаз исалҳәон аӡсашьа ахьылҵаз Днепр
аҿы шакәу, уи шӡиас дуу, Киев ақалақь иалсны ишцо. Насгьы, саргьы сгәы салыргар лҭахымшәа, Мҷышьҭа аӡиасгьы
шыбзиаз лҳәеит, хәыҷык ихьшәашәацәоуп акәымзар.
Уажәшьҭа амра ашәахәақәа шьыбжьон еиԥшҵәҟьа
ицацәамызт. Ҳарҭ аҩныҟа ҳаауан, агәарабжьара ахәшырб
зныжьлаз ҳаныланы.
Ӡызлани сареи убас ҳаишьцылт, ҳаиҩызцәахеит,
ҳаныхәыҷқәаз аахыс ҳаибадыруазшәа. Саргьы архаҟа
ацара саҟәыҵит. Ҳарҭ есымша ҳанеиқәымшәо ҳамамызт,
аамҭагьы ибзианы еицаҳахаагон. Лара усгьы, еиҳарак ҳара
ҳҿы акәын дахьыҟаз. Избанзар, аҩндуаа рҿы лгәы ҿыӷьуан.
Илықәлаз аӡәгьы дыҟамызт, иҟаз хәыҷқәан. Дадугьы нандугьы ахәыҷқәа реиԥш, аурысшәа аахҵәак рызҳәомызт.
Егьырҭ иаанхаз усура идәылҵуан. Даури иҩызцәеи Аҟәа,
Шәача, Риҵа уҳәа идәықәын, лара урҭ дрыццаӡомызт, автобус дакуан азы. Убас дшыҟазгьы, жәаха Риҵа цәгьала
дганы дааргазаап. Автобус лхы лнархьын, аҩны дышьҭан.
Хәылбыҽхала ҳгәарԥ аҿы агәыла ҷкәынцәа рацәаҩны
еизон. Мпыл ҟаԥшьык азбжак қәыршәшәа иҳаман, ҩы­
џьараны ҳҽааиҩшаны, ашьапылампыл асра ҳалагон.
Ӡызлан уа далахәзар акәын. Даласҵом ҳәа уалагаргьы,
ӡӷабк ашьапылампыл дасуаны збахьадаз, аха уи азы, иза­
кәызаалак ажәак ласҳәомызт. Избанзар, уажәшьҭан дсыз­
гәаар уаӷеимшхара сзыԥшын. Ахәмарразы ҩ-командак
ҳҽахьеиҩаҳшоз, лара цасҳәа сара сгәыԥ ахь днасуан. Амба
хьчаҩыс дахьҭагылаз илкшеи илзымкшеи ампылқәа зегьы
аулышьҭуан. Улыҵаҟьар еиҳагьы аус еицәоутәуан. Убри
азын, аӡәгьы акгьы лаҳҳәомызт.
Уаанӡагьы, раԥхьа жәылаҩыс даныхәмаруаз инаркны,
зегьы ҳгәы кыдылххьан. Саргьы сжәылаҩын, аха – Ӡызлан
арымарахь ала жәылаҩыс ахәмарра даналага инаркны,
мпыл ҽеик лара лҿынтә исмоуит. Уи исоуа сашьҭамызт,
лара офсаид дҭыҵуандаз, уа дышҭагылаз дҭагылаӡан. Аха
ашьҭахь, дахьгылаз лгәы ԥҵәоу здырхуада, мбахьчаҩыс
дҟаларц лҭаххеит. Мап зкуадаз, мбахьчаҩыс ахәмарра

далагеит, аха араагьы аҩра рацәаны иаҭахын азы, иаар­
ласны арыӷьарахь аҿы хьчаҩыс диасит. Ара ԥыҭк дыҟан,
ҳамбахьчаҩы дычмазаҩхаанӡа. Уи данычмазаҩха, иҭаҳар­
гылоз данаҳмоу, Ӡызлан дҭагыларц азы даҳәеит. Уиҵәҟьа
шаҳҭахымыз ҳақәшаҳаҭхеит, аха лара уброуп хәыҷык акыр
даԥсаны лхы ахьаалырԥшыз. Аԥышәа змоу аӡә иеиԥш
акәын лыҽкажьны ампылқәа шылкуаз.
Егьырҭ амшқәа аныҟәара иақәҳарӡуан. Уи аамҭазы, сара
исымбақәацыз, насгьы, ас иԥшӡоуп ҳәа сгәы иззаанамгоз аҭыԥ ссирқәа избаз рацәан. Ҳҵыхәан акәара ҭыбга
ду, амыӷ зхаԥаны иҟаз зныкыр сҭалахьазу. Ӡызлан даалаган, саб иеигәышә аашьҭхны мчыла аӡышьҭра сҭагыланы,
ахы ахьыҵыҵуаз аҿынӡа сылгеит. Убра ҳамҩа шылсхуаз, сеигәышә ахаҳә наҿасын, аҿы ԥҽит. Уи аныԥҽы, саб
имбаратәы исҵәахит.
Саб иеигәышә уажәыгьы дашьҭоуп, аха сара цәыргашьа
сымам. Нас, Ӡызлан ишылҳәаз еиԥш, аҩныҟа дцар, лара
иԥылҽит ҳәа сҳәап. Ҳкәара аханы ҳаԥ хәыҷык аман, убра
ҳхәыҵалеит, хә-цәашьыки жәа-сԥычка ҭоԥки ҳаманы.
Ҳанҭыҵ ҳаубар ҳаузымдыруа, анышәаԥшь ҳаганы ҳаҟан.
Иара убас Мҷышьҭа ахы ахьыҵыҵуагьы ҳцаны иаабахьан.
Ишакәхалак ҳәа баша аҩны ҳамтәеит, аныҟәара акәын
ҳазҿыз. Ҳакәша-мыкәша шамахамзар иааҳамбацыз акгьы
ыҟамызт. Урҭқәа зегьы рҵыхәа ҭахҵәон, иахьа Абаажәахәы
ҳцаны ҳаар.
Абаажәахәы ҳәа ҳзышьҭоу аҷкәынцәа аӡы ҳахьҭало
нырцә ахәы иҟаз акәын. Аҵла дуқәа, шәышықәса зхыҵуа,
еилачы, уи ахәы зегь рхыбуан. Ахәы азқәан абаажә гылоуп,
аҭӡамцқәа абжак еилаҳахьеит, аха абжа еибгоуп. Уи абаа
аҭоурых уаҩы издырӡом, аха иҩашьом акры шахыҵуа.
Амҩахәасҭа ҳазныз амаҭ еиԥш иҵәии-ҵәииуа аҩада
ахәнара иаҿын. Ихараны уахьынаԥшуа, аҵла еилачыра инылаӡуашәа иубон ҳазныз амҩахәасҭа. Ана-ара
ҳахьынаԥш-ааԥшуаз, џьара-џьара абна рыцҳашьарак
азымукәа ихшьаан. Ҳамҩахәасҭа ҿаҵәиуа ихәнацыԥхьаӡа
аҭырасқәеи ахәажәқәеи иаҳԥынгылоз снапала снарыхааарыхон. Арахь абна акыр еибган алада аасҭа.
Ашьыжьтәи амра ашәахәақәа, аккара еилачӡа
иаҳхагылаз иалԥханы, ачықьқәа ирықәԥхон, урҭ

ирықәҵәырны асаара икаҭәон аӡаӡа еилаарцырқәа. Знызынла, аҵла быӷьқәа ануқәшәалак, уцәа уҭнарӡыӡаауеит.
Нас, ацәыкәбарқәа укәа инҭалон, уырчыхәчыхәуа. Аҵла
шьапы шәпақәа, ҩыџьа рнапқәа акәымшо, рҽаарԥагьаны
дгьыли жәҩани рымҽхакны акәын ишгылаз. Рыҵаҟантә
ажәҩан убомызт. Амра ашәахәақәа аҵла быӷьқәа
рылԥхара рзыцәгьан. Убри азакәхап адгьыл зыцәаакыз,
насгьы, ицәыҵлашьцан, иагьхьшәашәарҭан, ахәаԥа
афыҩгьы уԥынҵа иҭасуан. Амра ахьақәыԥхоз адгьыл
цәаак ахылҩаԥсылҩа алнахуан.
Ӡызлан лыбжьы ааҭыган дцәажәоит, нас, иаа­хәы­
ҵырҟьаны, акыркырҳәа дыччон. Лара иахьа, зегьы
дреигәырӷьоит, илбо ашәаԥыџьаԥ иаҵәара, адгьыл,
ажәҩан лыбла хыркуашәа лбон. Лкасы лхыхны, ишьҭыхны
лханы илҟьон.
– А-а-у-у!.. – лыбжьы налыргон.
Абна зырцәажәоз аҵар рыбжьы, Ӡызлан лыбжьгьы
нарыцлеит. Ҳханы аҵла махәқәа ирықәтәаз аҵарақәа
неимбӷьыжәаа ицеит. Лыбжьы ҵаӷа илыргаз ԥсахны абна
иара атәала игәаҩаӡа еиҭанаҳәон. Ҳарҭ ҳгыланы ҳазы­
ӡырҩуан уи абжьы, есааира илаҟәуаз, аԥсы ахыҵуашәа, ихараны абна инылашәкәа ицоз. Нас, уи абжьы ҳашьҭоушәа,
иахьыӡыз ашҟа ҳҿынаҳхон.
Амҩахәасҭа ҳазныз аҩада есааира иҭшәахо акәын ишцоз. Ҳарҭгьы ҳанҭгыла-ааҭгыло, ҭынч ахәнара ҳаҿын.
Ахьхьаҳәа илеиуаз акәараҷҷақәа рыбжьы ҳазыӡырҩуан.
Аха урҭ рыбжьы зны-зынла ҳлымҳа аҿынӡа ианнеиуеи ианымнеиуеи еиҟаран.
Аҵыхәтәан абаагьы ааԥшит, ҳарҭгьы ҳаанҿаст. Аԥыхьа
ишызбаз иҟан, џьара еиҭасрак амамкәа. Цқьа унадгыланы
уахәаԥшыр, игәоумҭар залшом абаа хыжәжа анкьа формас иамаз. Мраҭашәарахьтәи аган шеилаҳара еилаҳахьан.
Аԥхьаҟа, ҵаҟа ашә узлаҩнало, ахышә лаҟәқәа инадыркны
еибган. Аха иҩахыкны, ахышә азбжак инаркны, аԥхьатәи
аган инеиԥшьны, иԥган. Иԥшӡамкәа, ихыжәжәараӡа, амӷи
ашәчи ақәцә иакәыршаны иуҿаԥшуан. Егьи аҭӡамц, амрагыларахь ала, ақәцә аҿы ухәнаргьы ҟалон. Аҩныҵҟа
иҿаԥҟаны хаҳәла иаагаз амардуан уаанагон. Абаа аҩнуҵҟа
амыӷқәеи аҵлақәеи ҭиаахьан.

Иеибгаз аҭӡамц ҳаныҩхәна, уамашәа иаабеит: арстәи
ҳаԥхьаҟа ҳахьԥшуаз, ҵаҟа арха зегьы унапсыргәыҵа
иқәушәа иубарҭан. Мҷышьҭа аӡиас акәзар, амаҭ еиԥш
аҽеиҵҳәа, ладеи-ҩадеи ишьҭан. Асаркьа ануҿаҷҷо
еиԥш, убла хнакуан. Наҟ-ааҟ, уи ахықә аҵлақәа ахагылан, хазы, адәҳәыԥшқәеи амхқәеи урҭ раҳаҭыр рбошәа
ирыҵагьежьуан... Жәаха аӡы ҳахьҭаз адәҳәыԥш хәыҷгьы
еибаҳарбеит. Ус, арха ааныжьны, иҩахыкны улаԥш нахужьыр, раԥхьа амхқәа, нас аҳаблақәа убон. Ҳара ҳҳаблагьы
убарҭан, аха ишыҳаракызгьы, аҵлақәа рыбӷьы иаҵәа
иалаӡуаз ҳаҩны убарҭамызт. Урҭ рышьҭахьҟа, аҩада
хараӡа, ашьха ԥагьақәа рҽеиҵҳәаны, рыцаҟьа ӷьазӷьазқәа
аадырԥшуан. Араҟа асҵәҟьа иԥшӡоуп ҳәа сыҟамызт, ари
абаа аԥҽыха ашҟа акырынтә сышхалахьазгьы, иахьа
сахьыԥшуа даҽакалашәақәа избоит...
Ӡызлан ашәаԥыџьаԥ абӷьы иаҵәара, аԥшӡара дхырх­
заарын, анаԥшы-ааԥшра акәын дызҿыз. Лыбла разқәа рыла
аԥсабара дызқәыԥшуаз аԥшӡара дхыхны дагахьан. Лхылҿы иаақәыххыз ачча уа илзаанхеит. Аха лқьышәқәа ҵысҵысуан, акы рҳәон, гәаныла дцәажәозар акәхарын, акгьы
узеилкаауамызт. Лыџьымшьқәа кахәхәа икыдыз џьарак
илзаанкыломызт, уажәы-уажәы лада-ҩада дларыха-ҩа­
рыхон, аха даҽазны џьарак иаанылкылахуан. Усҟан лыла
агәгьы аҽарҭбаауан. Саргьы сылзааигәахауа, лыжәҩахыр
ааныскылт, ҳазқәгылоу далҟьар ҳәа сшәаны.
Амра жәҩан гәы иалаз, уажәшьҭа иаҳхагылан, уи
азакәхарын изкацеиуаз. Ҭынчран зехьынџьара. Уи зыхҟьоз
амца шоура икатәаз акәхарын. Ус, ҳгәыҳҽанӡамкәа,
иаахәыҵырҟьаны ԥша хьшәашәак аасит ихааӡа. Аҵла­
қәа еиқәышьшьшәа иҳаҵагылаз аарлахҿыхын, амра иар­
канӡауаз абыӷьқәа аршәшәеит. Нас, маӡажәак рзаана­
газшәа, рыхқәа неидкыла-ааидкылан ихәыҭ-хәыҭуа,
«ашшы» рыхга, зегьынџьара инеилалт. Рхы-ргәы ҟаца,
аҵлақәа еимданы иааргәыбзыӷт, рықәцәқәагьы ааҳамҵа­
хыр­хәеит иматанеиуашәа. Шәҭык афҩы аманы, аԥша
ҳӡамҩа инаҿахәмарт ҳагәӡуазшәа, Ӡызлангьы лыхцәы иа­
ла­хәмарны иааиланажәжәеит. Аԥша есааира аҽарӷәӷәон,
алеишәа шыцәгьоу ҳдырыр аҭахымкәа иҟамызт. Еиҳараӡак
Ӡызлан лакәын изызгагаз: лыхцәы шьыҵәра-шьыҵәра
уажәы-уажәы лаԥхьаҟа иианагон. Лара лыблақәа кыд-

халан дыԥшуан, лыхцәы анаалҿаԥсалак, лнапала наҟ
инықәылҳәон.
Уажәеиԥш абас сылзааигәаны сымгылацызт, насгьы
абас аиԥшҵәҟьа слыхәамԥшыцызт. Санылзааигәаха ауп
цқьа игәасҭо саналага уаанӡа исызгәамҭоз. Лылагә иаҵәа
жәҩангәыԥштәылан. Лхы-лҿы ҟәымшәышә ԥшӡан. Игәкын,
ашьа алԥхаауан. Лқьышәқәа уаанӡа мыцхәы иҭахәшәа избоз, уажәы ус иҟамызт, иаҳа иԥшӡахазшәа збеит. Урҭ зегьы
сыблахаҵ дыргьежьуан... Исҭаххеит лгәы дамыргацәакәа,
лажәа сахымԥо, лнапы аанкылан, илмырхькәа иаасшьышьыр, ашьшьыҳәа ирҟәымшәышәны хыхь-хыхьла. Нас,
мыцхәы имырӷәӷәацәакәа сгәы днадысҵар, лхахәы бырфын ԥшқагьы снапы алшьуа даагәыдкылан арстәи сыԥар,
ҵаҟа акгьы сыхьӡомызт. Лыжәҩахыр искыз аушьҭны
снапы аалыкәсыршан, даасгәыҵасыҳәҳәеит. Лара уи
ҵакы амҭаӡакәа, ҭынч, сыгәра ганы сгәы лыҽнадылҵеит.
Сгәы аҭҳара-ҭҳара еисуан... Лыхцәы сӡамҩа иакьысуан, адухь фҩы хаакәакәараӡа сԥынҵа иҭасуан, уаҳа акгьы
саҳауамызт, акгьы збомызт.
– Узҿуи, мшәан?! – лҳәан, ацәа даалҵызшәа, лҽаасы­
мылжәеит.
Снеилыԥсаа сцеит, исҳәара, изура сақәымшәо
саақәхеит. Сҟаԥшьӡагьы снеибакызар акәхап, арахь избомызт акәымзар. Снапқәа аасырҟәыҷит, ахәыҷы цәгьарак
ҟаҵаны данақәыркуа еиԥш. Уи ангәалҭа ауп ихааӡа,
игәыкӡа данааԥышәырчча. Нас, сгәы сҽанӡамкәа, сӡамҩа
днагәӡит. Иҟалаз схы аҿынӡа иааиаанӡа, лара дыҩны амардуан длаҿалт.
– Бкаҳауеит, бмыццакын! – сыбжьы налықәсыргеит, аха
илаҳаит ҳәа сыҟам.
Абаагәара ҳанҭысгьы даанымгылаӡеит. Алада илашьҭыз
амҩахәасҭа даныланы, дыҿҟьаса длеиуан. Слыхьӡошәа
анылбалак, еиҳагьы дыҩуан. Усҟан сара сҽааныскылон.
Аладара зегь хаҳәран, дкаҳар ҳәа сшәон. Ҳаауан ҳааԥсаанӡа.
Ашьҭахь, лнапы лгәы иадкылан акыр-кыр дыччан,
дсызҵааит:
– Уааԥсама?
– Мап.
– Нас, иҵегь ҳаҩуама?
– Ҳаҩп. – Мап сҳәомызт.

Ҳаивасны ҳаҩуан. Сара исыздыруамызт абрысҟак амч
ҳалазҵоз. Лара саԥхьа дгылан лыҵкы бӷьаа-бӷьаауа, сара
сзылхьымӡошәа ҟасҵон. Ларгьы сара саҵкьыс дыҩуашәа
лгәы иахьабоз акәу, аанҿасра лҭахымызт.
Аҩраҿы, иаасҭаххар, лара ашәыхгьы даласҵомызт. Ашкол аҿы саҵкыс иҩуаз аӡәгьы дыҟамызт. Зынгьы, ныҳәак
азы, Гәдоуҭа сырган, астадион аҿы сахьыҩыз актәи аҭыԥ
агеит. Аха ашьҭахь, Аҟәаҟагьы сыргеит, уа исықәымҿиеит
акәымзар…
Ҳарҭ ҳаҩуан. Ҳаҩуан акәараҷҷақәа, адәҳәыԥшқәа ҳашь­
ҭахьҟа иаанхаанӡа. Ӡызлан дааԥсан, лшьаҿақәа ирыгырхо
дышнеиуаз, ашьшьыҳәа лҿыналхеит. Сынлыхьӡеит саргьы.
Лнапы шкәакәақәа ааныскылт. Ҿылымҭӡеит, иагьсымлымхит.
Ацҳа ҳнықәсхьаны аиԥш, ҳаԥхьаҟа шьоукы ааиуан азы,
лнапы искыз ааусышьҭит. Ҳарҭ уажәшьҭа аҩныҟа ҳаауан.
Ӡызлан лхы лыкәажь, дынкахәыцуашәа саԥхьа днеиуан...
– Адгәа...
Сналыхәаԥшит. Агәра сымгеит сыла иабаз. Уанӡа
дгьыли жәҩани иреигәырӷьоз, лылахь еиқәышьшьы
дгылан. Лыблақәа ихьанҭаӡа, хәыцрыла иҭәны акәын
ишсыхәаԥшуаз. Агәыкра зҿықәҳәҳәылоз лхы-лҿгьы, уажәы
аԥшшәы ацәыӡызшәа збеит. Даасызԥышәырччар лҭахны,
лқьышәқәа ачча аақәҳәҳәын, аха мчыла иналҿалырбеит.
Лхы-лҿгьы иаразнак аҽааиҭанакит. Икахәхәа икыдыз
лыџьымшь еиқәаҵәақәа дҩарыхан, лыблақәа разӡа иаа­
сыхәаԥшит. Акы лҳәарц лҽыназылкуан еиԥш, лылаԥш
насҟәылган, ганха дыԥшуа, илгәалашәах здыруада, лылахь
еимарҷыҩны, еиҳагьы лхы налырҟәит. Лыхцәы налҿаԥсеит.
Аха аӡәы лқьышә дынҭасызшәа, даақәгьежьын, уаҳа ажәак
мҳәакәа, ашьшьыҳәа лҿыналхеит.
– Уаҵәы аҩныҟа ҳцоит, – лҳәеит, ԥыҭк ҳаннеи ашьҭахь,
лыбжьы ааиҭакны.
Сгәы нҭыԥсааит. Хаҳә дуӡӡак ҭарыжьызшәа ихьанҭахеит.
Уи азымхозшәа, агәыр аланаҵошәа акәын ихьыу-хьыууа
ишсыхьуаз.
Ҿымҭӡакәа ҳаауан аҩныҟа, аӡәгьы ацәажәара ҳҭа­
хымызт. Агәарабжьара ҳахьыбжьаз ҳаимаақәа ҳашьаҳ­
хит. Шьыбжьонтәи амра-ца иарцахьаз ахәшырб ма-

кьана имхьшәашәаӡацызт. Ишаҳәшаҳәуа ҳшьапқәа
ахьылаҳаргылоз цәгьала ҳгәы иахәон. Аҵлақәа, амҩа иахагылаз, ашәшьыра иҟарҵоз ҳнарыҵысуан. Дасу ҳхәыц­
рақәа ҳрылан, ҳаиԥырҵра аӡәгьы иҭахымызт. Сара
исҭахымызт лара ирласны аҩныҟа дахьцоз. Убас слышьцылт, ҳаиҩызцәахеит, уажәы схахьы исзаагом уи лцара.
Сара амҩа ҳазқәу ҵыхәаԥҵәара амаӡамкәа уахгьы-ҽынгьы
ҳанызар «ҟыҳ» сҳәомызт.
Аҩны ҳанааи иааилашәшәхьан. Аха афымца лашара
џьаргьы иаркӡамызт, цқьа илашьцаанӡа ҳәа иԥшызшәа.
Аха алада, Мҷышьҭа адәыӷба аанҿасырҭеи, Бамбора аеродром аҿи, нас уи ааигәа-сигәа амшын аган инаркны
алашарақәа каххаа иадыркхьан.
Аҩны аӡәгьы дыҟамызт. Сан агәара аҵыхәан ажә
даҵатәан ахьара даҿын. Сашьцәа рыбжьы аҭаҭын казарма ашҟа игон, урҭ аҭаҭын ҿыхны иааганы ишьҭарҵозар
акәхарын.
Ӡызлан аҩндуаа рҿынӡа дызгарц ҳҿылаҳхеит. Лара
цас илуазшәа, акгьы лҳәомызт, сара изакәызаалакгьы
акы лҳәар сҭахын. Данцәажәо бзиа избон, иԥшӡаны ауп
дышцәажәо, дынҭгыла-ааҭгыло, лыбжьы ԥшқаӡа. Лара
ҿылҭуамызт. Сара лылахь еиқәылымҵарц, џьара лгәы
иахәаша акы ҟасҵар сҭаххеит, аха иҟасҵара сыздыруамызт. Аҵыхәтәан иақәскит ахьыӡ ҷыда илысҭаз наҟ икасыжьырц. Сара исыхҟьаны ахәыҷқәа зегьы «Ӡызлан» ҳәа
илышьҭан.
– Света! – сыбжьы ныҵакшәа акәзаргьы, раԥхьаӡа лыхьӡ
сҳәеит.
Лара дыҭрысшәа даақәгьежьын, даасҿаԥшит. Лылахь
еиқәыз ааиҵылхын, ихааӡа даасыхәаччеит.
– Мап, уара узын Ӡызлан шсыхьӡу саанхааит. Нас дыԥха­
шьашәа инацылҵеит: – Ӡызлан ҳәа ансоуҳәо иаҳагьы
исгәаԥхоит.
Иара саргьы Ӡызлан ҳәа сахьлышьҭаз уамакала исгәаԥ­­хон.
Зны-зынла ҳанеибаргәаауаз цасҳәа сгәыӷра, сыр­гәамҵра
иҟалҵоз, уи ахьыӡ иаҳа ианаалон. Ӡызлан сара дысгәаԥхон,
уи иаанагоз хаҭалаҵәҟьа ишысзеилымкаауазгьы. Иҟалап
уи лҟазшьа, ахәыҷы, аду ҳәа еилых дахьыҟалымҵоз
иахҟьозаргьы. Уи аилыхрак сара сгәы ԥнаҵәахьан. Избан-

зар, ҳакласс аҿы итәаз аӡӷабцәа уи грас ирыман. Аӡәы далхны, рхы иаҭәашьаны иацәажәон, ихәмарны алаф илырхуан, нас дырԥхашьаны, априаник рзааихәаратәы иҟарҵон.
Усҟан уи ихьӡ рҿыҵшәараны иҟамызт, даҽаӡәы акы рзы­
ҟаиҵаанӡа. Шьоукых атәарбахуамызт. Урзыӡырҩыр, аӡәы
ихы ҟәазцәоуп, егьи ихы бзиазаргьы, иқьышә аигәышә
еиԥш икьаҳәын, икьаҳәымзаргьы ихәахәан, ма дара
ртәала дгаӡан. Ус иҟоу иааҳәны ихәаԥшӡомызт, рхы
иаҭәаршьомызт. Аха Ӡызлан ус дыҟамызт. Сара сыдагьы,
сҩызцәа зегьы даҳҩызан. Есқьаангьы длахҿыхын, ӡӷаб
еиҿамск лакәын. Арҭ ҷкәынцәоуп, сара сыӡӷабуп ҳәа џьара
аказы даангыларц лгәы иҭамызт.
Акәара ҳанҭысын, аџьықәреирҭа иалгаз амҩахәасҭа
хәыҷы ҳнанылеит. Аӡаӡа уажәнатә аџьықәреи быӷьқәа
цәаакӡа иҟанаҵахьан. Аҩндуаа ргәашә ҳазааигәа­ха­
цыԥхьаӡа, ҳарҭ ҳшьаҿа иагҳархон.
Ԥҭа еиқәаҵәақәак ҳәазо ажәҩангә иаҵалаз, алашьцара иацхраауашәа, иаразнак иаадырлашьцеит. Аеҵәақәа
акы-ҩба икыдызгьы нхырҩеит. Заанаҵ игылахьаз амзагьы, раԥхьа аԥҭақәа еихьымӡа-еиԥымӡо иаԥылаз, даараӡа
аҽашәазаргьы, иӡсаны ирылҵит, аха нас, амч рықәымхоу
здыруада, урҭ ирхәаҽызшәа иаахырҩеит. Ԥша аҿамызт,
идыдны имацәысуамызт, аха акасы еиқәаҵәа ажәҩан
иаҿазыршәыз аԥҭақәа рыла уажәнатә еилкаан, амш
цәгьахараны ишыҟаз.
Агәашә аҿы сара саангылт. Ӡызлан уаха аҩндуаа рҿы
саангыларазы дсыҳәон, аха сара мап скит. Избанзар,
аҩны срацәажәар сҭахын, уаҵәы Гәдоуҭаҟа соурыжьразы, Даур иҩызцәеи иареи адәыӷба иасҭарц. Ӡызлан уахь
сымнеиуашәа анылба, снапы ааулышьҭит. Баша, ҿымҭԥсымшьа, ҳаиҿаԥшуа ҳгылан. Ас наунагӡа ҳаидгылазар
акы сҳәараны сыҟамызт.
– Уаҵәы снаскьоугауоу?
Сара сааԥышәырччеит, уи ада «ааи» аанарго. Лылахь
еиқәыз неиҵылхын, лылагә аацырцырт, ачча, агәырӷьара
хыҳәҳәыла.
– Уаҵәынӡа, – лнапы даахеит. Сара уи лнапы анааныскыла иаусмышьҭит, ирӷәӷәаны иааныскылт. Нас, егьи
лнапы лыцырхырааны, искыз лнапы сымылхырц далагеит.

– Даҽа минуҭк, – саҳәеит сара. Ларгьы лнапы шоусмыжьуаз анылба лҽааиқәылкт. Минуҭк акәым, иҵагьы ҳгылан.
– Снапы аушьҭ уажәшьҭа! – лыбжьы аарԥшқаӡаны
дсыҳәеит.
– Даҽа секәындк! – сааӷьаҵәы-ӷьаҵәит сара.
– Мап.
– Секундк абжа! – лнапы аасырӷәӷәеит еиҭа. Лара,
адунаӡа иеиԥш, аҵанӡа даақәыԥсмчҳан, лшьапқәа ааи­
ҭак­ны, хәыҷык дынсыдҵын днагылт, наҟ ганха дыԥшуа.
Уажәыуажә лқьышә ҟәымшәышәқәа дрыцҳауан. Сахьлы­
хәаԥшуаз, иахьа шьыбжьон еиԥш, ашьшьыҳәа, лгәы
дамыр­гацәакәа сгәы днадысҵандаз аасгәахәт. Сгәы алакҩакра иаҟәыҵуамызт, аҵыхәтәан ианакәзаалак акала лгәы
нсырхар сҭахымызт. Лгәылҽанӡамкәа лнапы хьыршәыгә
снагәӡит. Лара лнапы ажәырқь ҳәа иаасымылжәан, лылақәа
аарҭшәаны днасҿаԥшит. Сылақәа аахызҩеит дахьысҿасуа
сымбаразы. Уажәы-уашьҭан лнапы сшазыԥшыз, лыԥсыԥ
лага-ҩагабжь саҳаит, лҭаҷкәым лраҵәаӡеит сгәахәын,
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Аԥсуа Жәабжьқәа - 41
  • Büleklär
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3522
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2174
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3427
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2131
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3462
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2238
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3455
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2296
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3337
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2311
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3404
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2277
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3444
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2056
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3415
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2227
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3265
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2237
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3361
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2310
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3384
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2221
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3468
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2321
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3409
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2364
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3341
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2160
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3299
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2094
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3295
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2220
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3387
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2251
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3372
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2142
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3398
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2041
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3398
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2176
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3382
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2213
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3358
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2271
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3382
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2378
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3493
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2278
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3373
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2370
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3285
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2366
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3315
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2233
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3357
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2242
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3358
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2254
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3383
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2371
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3514
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2219
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3388
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2208
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3405
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2260
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3377
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2246
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3335
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2251
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3321
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2169
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3381
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2250
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3308
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2326
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3361
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2336
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3389
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2233
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3329
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2295
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3385
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2246
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3303
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2192
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3402
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2363
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3459
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2407
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 2105
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1507
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.